RIS319851 Voortgang Living Lab Scheveningen

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Saskia Bruines Wethouder van Financiën, Cultuur en Economische ontwikkeling

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Bestuur

DBV/10780561 RIS319851 Contactpersoon

Max van Meerten Dienst

Dienst Bedrijfsvoering Afdeling

DBV EC Digitale Innovatie & Smart City Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

25 september 2024

max.vanmeerten@denhaag.nl Bijlage

1

Onderwerp

Voortgang Living Lab Scheveningen

Geachte voorzitter, Het college informeert u elk jaar over het Living Lab Scheveningen. Het Living Lab Scheveningen is een unieke leeromgeving aan de kust van Scheveningen om te werken aan digitale innovaties in de buitenruimte en gecontroleerd en verantwoord kennis te maken met de kansen en aandachtspunten bij het gebruik van nieuwe technologie. Met deze brief informeert het college uw commissie over de ontwikkelingen in het Living Lab Scheveningen sinds de zomer van 2023. Whitepaper met lessen en successen van 5 jaar Living Lab Scheveningen De gemeente heeft een whitepaper opgesteld waarin vijf jaar aan ervaringen en inzichten uit het Living Lab Scheveningen wordt gedeeld. In dit whitepaper is te lezen hoe in Scheveningen wordt geëxperimenteerd met nieuwe technologie om de mobiliteit, veiligheid en duurzaamheid in de badplaats te verbeteren, terwijl de privacy van bewoners en bezoekers wordt beschermd. Naast de successen worden ook de lessen besproken die in het Living Lab zijn geleerd. Van de aanleg en het beheer van de digitale infrastructuur tot aan de succesvolle én de gestopte innovatieprojecten. Het college wil met dit whitepaper de opgedane kennis zowel intern als extern beschikbaar stellen. Het whitepaper vindt u als bijlage bij deze brief en wordt zowel online als in print uitgebracht.

Ontwikkeling innovaties In het Living Lab Scheveningen werkt de gemeente met bedrijven, kennisinstellingen, inwoners en andere overheden aan verschillende digitale innovaties. Voor elke innovatie staat het maatschappelijk nut centraal, niet de techniek. De gemeente volgt daarvoor een innovatieproces waarmee een vraagstuk met kleine stapjes wordt omgezet naar een innovatieve technische oplossing. Voor elke nieuwe innovatie wordt geregistreerd welke maatschappelijke opgave wordt onderzocht, wie de belanghebbenden zijn en wat de leervragen zijn. Dit wordt tijdens het innovatieproces steeds getoetst, waarbij de ontwikkeling altijd tussentijds kan worden beëindigd als de innovatie niet meer aansluit op het vraagstuk. Hieronder volgt een overzicht van innovatieve toepassingen die momenteel in het Living Lab Scheveningen of op andere plekken in de stad worden ontwikkeld.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10780561

Veiligheid en leefbaarheid Detectie van dronevluchten: Met de politie brengt de gemeente dronevluchten in Den Haag in kaart. Het doel is om meer inzicht in dronevluchten te krijgen om zo na te denken over het veilig omgaan met drones in de stad. Drie sensoren op drie locaties detecteren drones op basis van de radiosignalen die de drones uitzenden. Daarmee wordt duidelijk waar een drone vliegt, wat voor drone het is en op welke hoogte wordt gevlogen. De eigenaar van de drone is niet herleidbaar, er worden dus geen persoonsgegevens verzameld. De gemeente en de politie zijn in september 2023 met deze proef gestart. Op mooie dagen worden er meer dan 100 vliegbewegingen gedetecteerd. Vooral in het centrum en op Scheveningen. De proef wordt na de jaarwisseling geëvalueerd, waarna de resultaten met uw commissie worden gedeeld. Crowd Safety Manager: Met een digitale kaart krijgen de gemeente en de politie real-time informatie over hoe druk het is op Scheveningen. De Crowd Safety Manager combineert hiervoor verschillende anonieme databronnen. Met dit beeld kunnen de gemeente en de politie de juiste maatregelen nemen om de drukte in goede banen te leiden. Bijvoorbeeld door de inzet van verkeersregelaars, handhaving en de politie. De Crowd Safety Manager wordt sinds 2022 in Scheveningen gebruikt.

Daarnaast is het systeem dit jaar ingezet tijdens 'The Life I Live' Koningsnacht en de Tour de France Femmes. Daarmee is getest wat de Crowd Safety Manager bijdraagt aan evenementen. Met de TU Delft onderzoekt de gemeente of met alle databronnen de drukte vooraf kan worden voorspeld. Druktemeting: Met slimme technologie en data wordt drukte op Scheveningen gemeten. De gemeente heeft deze zomer twee soorten druktemetingen getest op de boulevard. Allereerst camera’s met AI die beelden omzetten in aantallen mensen. De beelden worden daarna direct verwijderd en zijn niet in te zien. Ten tweede worden sensoren getest die drukte in kaart brengen door de afzwakking van een radiosignaal te meten. Hierdoor is het niet nodig om een camera te gebruiken. De gemeente onderzoekt welke privacyvriendelijke druktemeting voor welke situatie geschikt is en wat de voor- en de nadelen van beide systemen zijn. Registratiesysteem Scheveningen Haven: Een innovatief systeem registreert sinds eind 2022 de vaarbewegingen in de haven van Scheveningen. Dit systeem ondersteunt het Havenbedrijf om meer zicht te krijgen op de vaarbewegingen. Tegelijkertijd wordt onderzocht hoe dit systeem kan helpen om meer zicht te krijgen op ondermijnende activiteiten. Hiervoor wordt samengewerkt met de politie. Ook zijn er voorbereidingen getroffen voor de doorontwikkeling van het systeem met nieuwe functionaliteiten.

Hiervoor is een Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes (IAMA) uitgevoerd. Positieve omgevingsvernieuwing tegen overlast: Onderzocht wordt of de overlast voor de Pier kan worden verminderd door het gedrag van bezoekers positief de beïnvloeden. Hiervoor zijn in de zomer een aantal veranderingen voor de Pier aangebracht, zoals de schilderingen op de grond. De aanpassingen zijn bedacht door een werkgroep met de gemeente, politie, ondernemers en bewoners. De effecten worden in het najaar als onderdeel van het Actieplan Kust geëvalueerd. Geluidsoverlast Herenstraat: Onderzocht wordt hoe geluid en de overlast hiervan kan worden gemeten in de Herenstraat. De voorbereidende fase van dit innovatieproject is in september 2024 gestart. Een aantal van bovenstaande projecten zijn ook onderdeel van het Actieplan Kust waarover uw raad in maart 2024 is geïnformeerd (RIS318201).

2/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10780561

Privacyvriendelijke druktemeting Energie Slim Strandnet (‘voorheen Smart Energy Grid’): Samen met Stedin ontwikkelt de gemeente een slim elektriciteitsnet om lokaal opgewekte duurzame energie plaatselijk optimaal te verdelen op basis van vraag en aanbod. Zo wordt de bestaande capaciteit van het elektriciteitsnet beter benut en het net van Stedin daarmee ook ontlast. Ook voor Scheveningen is congestie afgekondigd, waarmee het belang van het Slim Strandnet onderstreept wordt om zo toch nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken. Er is een partij geselecteerd die opensource-software levert voor slimme monitoring, voorspelling en het sturen van elektriciteitsgebruik. In april is een Strandbatterij geïnstalleerd om zonne-energie op te slaan voor als de zon niet schijnt en pieken op het net te voorkomen. Het evenemententerrein, de havenbediencentrale en het Beach stadion maken al gebruik van het Strandnet. Ook wordt het Slim Strandnet uitgebreid met drie strandpaviljoens. Om stroomdeling met private partijen mogelijk te maken, wordt een energiecoöperatie opgericht. Hierover is uw raad met een aparte brief geïnformeerd. Open Source Circulaire Zonnepanelen: Een startup ontwikkelt ‘open source circulaire zonnepanelen’ die als eerste op Scheveningen worden ingezet.

De panelen zijn circulair omdat ze bij einde levensduur te scheiden zijn in herbruikbare materialen en makkelijk te repareren zijn. De panelen zijn open source doordat het ontwerp openbaar is en licentievrij te gebruiken met open componenten. Zo kan iedereen de panelen nabouwen. De panelen zijn geplaatst op een kiosk nabij de haven. De opgewekte stroom wordt geleverd aan het Slim Strandnet. Slim Laden Havenbediencentrale: De nieuwe Havenbediencentrale heeft inpandige parkeerplaatsen met laders voor elektrische voertuigen. Hiermee kunnen zowel dienstauto's als privéauto’s worden opgeladen. De laadpalen worden gekoppeld met het Slim Strandnet, zodat er ‘slim’ geladen kan worden. Dit betekent bijvoorbeeld dat de auto's zoveel mogelijk laden met duurzame stroom. Ook wordt getest dat wanneer er niet genoeg elektriciteit beschikbaar is door congestie, dienstauto's voorrang krijgen boven privéauto’s. Energierechtvaardigheid in de Energietransitie: Kunnen inkomsten van zonnepanelen voor sociale doelen worden ingezet, zodat iedereen kan profiteren van de energietransitie? Met de dienst SZW en afdeling Wonen worden hiervoor meerdere scenario’s in kaart gebracht. Deze zijn het resultaat van een uitvraag bij het programma Startup in Residence. Startup in Residence verbindt startups aan dit soort vraagstukken. Het eerste experiment gaat naar verwachting rond de jaarwisseling van start.

De Slimme Laadstraat Vruchtenbuurt: Een wijkinitiatief met als doel de parkeerdruk in de wijk te verlagen, lokaal duurzaam opgewekte energie beter te benutten en daarmee de netcongestie te verminderen.

3/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10780561

-

De slimme laadstraat is een samenwerking met de lokale energiecoöperatie Sterk op Stroom, de buurtcoöperatie voor autodelen Vruchtenbuurt DEELt, de Haagse Hogeschool en netbeheerder Stedin. Onderzocht wordt hoe de partijen het beste kunnen samenwerken, welke slimme laadtechniek hiervoor nodig is en hoe je in de openbare ruimte een hub voor elektrische deelmobiliteit en een buurtbatterij kan inpassen.

De Strandbatterij van het Slim Strandnet Mobiliteit Verbeteren duurzaam vervoer naar het strand: Een app om met nudging en gamification mensen te stimuleren met duurzaam vervoer naar het strand van Scheveningen te reizen. De app is in het najaar van 2023 door collega’s van de gemeente getest en geëvalueerd. Er wordt vooralsnog niet met deze app verdergegaan. De proef is hiermee beëindigd. Efficiënt gebruik parkeerplaatsen: Met afdeling mobiliteit wordt onderzocht of bijzondere parkeerplaatsen efficiënter kunnen worden benut. Denk aan parkeerplaatsen voor deelauto’s, elektrisch laden en gehandicaptenparkeerplaatsen. Dit onderzoek gaat in oktober van start. Natuur en milieu Slimme afvalbak: Een proef met zeven slimme afvalbakken op de Noorboulevard met als doel om het zwerfaval te verminderen. De slimme afvalbak beschikt over sensoren om op afstand de vulling van de afvalbak te bekijken. Zo weet de gemeente wanneer de bak moet worden geleegd. De proef met de slimme afvalbakken is positief beoordeeld. In 2024 is het aantal slimme afvalbakken uitgebreid zodat op meer plekken op de boulevard geen extra rolcontainers nodig zijn in het hoogseizoen. De proef is hiermee afgerond. Pientere Tuinen: 75 inwoners van Den Haag meten met Pientere Tuinen gedurende drie jaar hitte en bodemvocht in hun achtertuin. Pientere Tuinen is een landelijk participatieproject.

Met deze data worden tuinbezitters gericht voorzien van tips en voorlichting. In Den Haag is het doel meer te leren over verschillen tussen openbaar en privéterrein en bodemtypen. Dit najaar organiseert de gemeente een bijeenkomst voor de Haagse deelnemers om te onderzoeken of zij actief betrokken kunnen worden bij het thema klimaatadaptatie. Invloed licht op flora en fauna: Den Haag is aangesloten bij een consortium dat onderzoekt wat de invloed is van de kleur van de verlichting op flora en fauna. Zo kan de verlichting geschikt zijn voor voorbijgangers én de natuur. De gemeente steunt onderzoekers die de impact van licht op planten en vleermuizen onderzoeken. De kennis uit dit onderzoek kan de gemeente later inzetten in Den Haag.

4/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10780561

-

Meten luchtkwaliteit Schilderswijk: Onderzocht wordt hoe bewoners te betrekken bij het meten van luchtkwaliteit in de Schilderswijk. De voorbereidende fase start in oktober.

Sensor van Pientere Tuinen Economie en recreatie Bieden van connectiviteit: Nabij de haven zijn vijf glasvezelaansluitpunten aangelegd. Deze voorzien verschillende evenementen van razendsnelle connectiviteit. Vorige zomer waren dat de Ocean Race en het WK Zeilen. Dit jaar werden de glasvezelaansluitpunten van het Living Lab Scheveningen gebruikt door de organisatie van het EK Beachvolleybal. Zwemveiligheid: Met de Reddingsbrigade en de Veiligheidsregio Haaglanden wordt onderzocht hoe technologie kan bijdragen aan de zwemveiligheid op Scheveningen. Bijvoorbeeld door effectieve communicatie over de gevaren van de zee. Digitaal Informatiebord Strandopgang: Er is een proef gedaan met een digitaal bord op de Noordboulevard. Samen met de provincie Zuid-Holland en de Reddingsbrigade is onderzocht of het digitale bord met real-time informatie de attentiewaarde voor strandbezoekers verhoogt. De proef is eind 2023 geëvalueerd. Op basis van enquêtes met voorbijgangers is gebleken dat het digitale bord niet meer attentiewaarde heeft dan een traditioneel blauw informatiebord. De digitale borden worden in de toekomt nog steeds gebruikt, maar dan om bezoekers te informeren over Scheveningen. De proef is hiermee afgerond.

Meten bezoekers tentoonstellingen Atrium: Samen met Archeologie, Stichting Atrium en team Evenementen wordt onderzocht hoe het aantal geïnteresseerde bezoekers van tentoonstellingen kan worden gemeten en ook hoe de tentoonstelling door bezoekers wordt gewaardeerd. In september wordt een eerste proef gedaan tijdens de tentoonstelling over vijf jaar Smart@Sea (zie verderop in deze brief).

5/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10780561

Digitaal Informatiebord Strandopgang Participatie Databewustwording: Een app die met Augmented Reality informatie toont over het Living Lab Scheveningen aan de bezoekers op de boulevard. De app maakt het mogelijk om als bezoeker van de boulevard zelfstandig een rondleiding door het Living Lab te volgen. De app bevindt zich in de laatste testfase en wordt later in 2024 publiekelijk beschikbaar gesteld. Privacy en publieke waarden Verantwoord innoveren is een harde randvoorwaarde voor de gemeente. Het maatschappelijk nut staat centraal. Ook zijn vraagstukken over ethisch datagebruik en privacy een vast onderdeel van het innovatieproces. Hierbij worden impactanalyses opgesteld die in kaart brengen welke maatregelen noodzakelijk zijn voor het borgen van de privacy en cyberveiligheid. Voor de ontwikkeling van AI die een groter risico met zich meebrengt, wordt een ‘Impact Assessment voor Mensenrechten bij de inzet van Algoritmes’ (IAMA) uitgevoerd. Dit is gedaan bij de doorontwikkeling van het Registratiesysteem Scheveningen Haven (zie de paragraaf met ontwikkeling innovaties). Communicatierichtlijn voor sensoren De gemeente heeft samen met de andere G4-gemeenten, de provincie Noord-Brabant en de VNG gewerkt aan een landelijke communicatierichtlijn voor sensoren in de buitenruimten.

Hiermee kan de gemeente duidelijker communiceren over slimme toepassingen met technologie in de buitenruimte. De eerste versie van de richtlijn is dit jaar opgeleverd en wordt momenteel getest op het Living Lab Scheveningen (Noordboulevard) en in het centrum van de stad. De resultaten van deze test worden meegenomen in de doorontwikkeling van de richtlijn die uiteindelijk voor alle Nederlandse gemeenten beschikbaar komt.

6/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10780561

Informatiebord over sensoren op het Living Lab Scheveningen Samenwerkingen De toepassingen in het Living Lab Scheveningen worden ontwikkeld in opdracht van of in samenwerking met de inhoudelijk betrokken onderdelen van de gemeente (zoals het regieteam Kust, team Energietransitie en het Havenbedrijf), maar ook met andere partijen zoals de provincie, politie en de Reddingsbrigade. Innoveren is altijd een samenspel tussen bedrijven, kennisinstellingen, inwoners/ondernemers en de overheid. De gemeente betrekt kennisinstellingen en studenten actief bij het Living Lab Scheveningen. Onder meer de Haagse Hogeschool, TU Delft, Erasmus Universiteit Rotterdam, Hogeschool Inholland, het Maris College en Dalton Den Haag zijn in het Living Lab actief. Stedin Eind 2022 zijn Stedin en de gemeente een samenwerking gestart voor de verdere ontwikkeling van het Slim Strandnet (zie de paragraaf met innovaties). Deze samenwerking geeft Stedin ook de mogelijkheid om dingen te testen die Stedin op het publieke net niet kan testen. Zo kan Stedin onderzoeken hoe en in welke mate een slim lokaal elektriciteitsnet het publieke net kan ontlasten. En hoe dit een model kan zijn voor de energienetten van de toekomst. Voor de samenwerking is een gezamenlijk programma opgesteld met een samenwerkingsovereenkomst die loopt tot het einde van 2024.

Voor de ontwikkeling van het Slim Strandnet heeft de gemeente een subsidie ontvangen uit het EFRO-fonds (het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling) vanuit het programma Kansen voor West. Impact Coalitie Safety & Security Voor het thema veiligheid is op initiatief van de gemeente Den Haag en de Nationale Politie in 2020 de Impact Coalitie Safety & Security gestart. Dit is een landelijke samenwerking met Amsterdam, Apeldoorn, Almere, Eindhoven, de VNG en Security Delta. Geslaagde digitale innovaties die bijdragen aan een veilige stad worden via die Impact Coalitie met andere Nederlandse steden en politieeenheden gedeeld. Goede voorbeelden zijn dronedetectie (lessen geleerd uit Amsterdam) en de Crowd Safety Manager (in Den Haag ontwikkeld en ingezet in Utrecht en Rotterdam).

7/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10780561

SHIELD De politie en de gemeente hebben in 2023 de fysieke samenwerkingslocatie SHIELD geopend. Beide organisaties werken op SHIELD onder één dak aan innovaties die bijdragen aan de veiligheid in de stad. SHIELD bevindt zich op de campus van Security Delta. SHIELD richt zich op dit moment met name op crowdmanagement, ondermijning in de haven en het detecteren van dronevluchten. City Deal Een slimme stad, zo doe je dat Den Haag neemt deel aan de City Deal ‘Een Slimme Stad, zo doe je dat’. Dit samenwerkingsverband tussen gemeenten, andere overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties ontwikkelt en deelt instrumenten voor digitale innovatie in steden. De samenwerking loopt tot eind 2024. EU Missie 100 Klimaatneutrale en Slimme Steden Den Haag is in 2022 door de Europese Commissie geselecteerd als een van de steden die deelnemen aan de EU-Missie '100 Climate-Neutral and Smart Cities 2030’. De 100 CNSC missie gaat de komende jaren aan de slag om de transitie naar klimaatneutraliteit te versnellen door systemische barrières te identificeren en weg te nemen. De kennis die wordt opgedaan bij de ontwikkeling van het Slim Strandnet (zie onder innovaties) sluit hier goed op aan. In Nederland doen Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Groningen en Eindhoven/Helmond ook mee. In maart van dit jaar is het zogenoemde Climate City Contract ingediend bij de Europese Commissie.

Uw raad is hierover in maart geïnformeerd (RIS318170). Later dit jaar wordt duidelijk of Den Haag aan alle eisen voldoet en direct het missielabel ontvangt. Dit missielabel helpt Den Haag om meer Europese financiering aan te trekken voor projecten in de Haagse regio en om lobbytrajecten te starten voor Europese wet- en regelgeving. ELSA Lab AI MAPS AI MAPS (Artificial Intelligence for Multi-Agency Public Safety) is een meerjarig onderzoeksprogramma dat door de Erasmus Universiteit Rotterdam wordt geleid. Dit consortium onderzoekt welke rol AI speelt voor publiek veiligheid en welke ethische, juridische en maatschappelijke uitdagingen (‘ethicial legal, sociatal aspects’ - ELSA) daarbij komen kijken. Dit gebeurt onder meer in het Living Lab Scheveningen. Communicatie en betrokkenheid inwoners Smart@Sea Smart@Sea is een terugkerend kleinschalig participatiefestival van het Living Lab Scheveningen. Op 29, 30 en 31 mei vond dit jaar de 5e editie plaats waarin de gemeente en de provincie Zuid-Holland met de generaties Y en Z de kansen en grenzen van de slimme stad heeft verkend. Smart@Sea maakt de vraagstukken rondom digitalisering (van de buitenruimte) toegankelijk, beleefbaar en plaatst de vraagstukken in een maatschappelijk context.

Derdejaarsleerlingen van het Maris College doorliepen een ontwerptraject voor sensoren in de buitenruimte, waarbij tijdens het ontwerp al rekening gehouden werd met ethische vraagstukken. Meer dan 100 trainees van o.a. het Rijks I-Traineeship hebben workshops gevolgd over de thema’s veiligheid, natuur en energie. Ook hebben zij meegedacht over verschillende nieuwe sensortoepassingen en de bijbehorende dilemma’s. De leerlingen van Dalton Den Haag hebben een leertraject doorlopen over slimme sensortoepassingen en gaven presentaties over de kansen van nieuwe sensortoepassingen in hun (eigen) wijk. De aftermovie van Smart@Sea 2024 is te vinden op het YouTube-kanaal van de gemeente: https://www.youtube.com/watch?v=jEIL_itC8u8.

8/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10780561

Smart@Sea 2024, leerlingen van Dalton Den Haag (foto: Jurriaan Brobbel) Van 3 tot en met 27 september blikte de gemeente terug op 5 jaar Smart@Sea met een tentoonstelling in het Atrium. Bewonersbijeenkomsten Een van de manieren om buurtbewoners te betrekken bij het Living Lab Scheveningen was de Innovatietafel op Scheveningen. Het idee was om het afgelopen jaar met themasessies een nieuwe manier te vinden om met inwoners het gesprek aan te gaan. Voor de themasessie over veiligheid waren alleen dusdanig weinig aanmeldingen dat deze bijeenkomst niet is doorgegaan. Er is nu gekozen om voortaan de thematiek van het Living Lab te combineren met bestaande, bredere, bijeenkomsten over Scheveningen. Dit gebeurde voor het eerst tijdens de bijeenkomst van de werkgroep Veilig en Leefbaar Scheveningen op 18 juni. Infopunt Scheveningen Naast de Pier bevindt zich het Infopunt Scheveningen. Bovenkop het programma De Kust Gezond krijgen bezoekers op deze plek ook informatie over het Living Lab Scheveningen. Het Infopunt is het afgelopen jaar vernieuwd en ontving in de meivakantie de 100.000e bezoeker. Vanuit het Infopunt zijn het afgelopen jaar weer tientallen rondleidingen door het Living Lab Scheveningen gegeven aan belangstellenden uit binnen- en buiteland.

Slim burgerschap Met Slim Burgerschap onderzoekt de gemeente hoe inwoners door heel Den Haag structureler te betrekken bij de innovatieve ontwikkelingen in de stad. Om het zelf meten door inwoners te stimuleren, is de gemeente samen met de provincie Zuid-Holland en de tech-community GovTechNL eind 2023 het Urban Sensing Lab gestart. Steeds meer bewoners meten hun leefomgeving met sensoren. Denk aan luchtkwaliteit, geluid en temperatuur. Het Urban Sensing Lab wil een netwerk vormen van de Haagse meet-initiatieven. Hiervoor zijn het afgelopen jaar meerdere bijeenkomsten georganiseerd. Zo kan de gemeente constructief samenwerken met metende burgers. Ook het project Pientere Tuinen (zie paragraaf met innovaties) is een goed voorbeeld van Slim Burgerschap, waarbij inwoners zelf sensoren plaatsen in hun tuin.

9/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10780561

Luchtkwaliteit meten met het Urban Sensing Lab Slimme deurbel De snelle opkomst van de ‘slimme deurbel’ (een deurbel met camera) brengt nieuwe vraagstukken met zich mee. Bijvoorbeeld wanneer de deurbel de publieke ruimte filmt, terwijl dit niet is toegestaan. De gemeente Den Haag is daarom aangesloten bij een samenwerking van het AMS Institute, gemeenten en de VNG die zich richt op de vraagstukken van de slimme deurbellen. Met deze coalitie gaat de gemeente onderzoeken wat de beleving van inwoners is bij slimme deurbellen en welke acties kunnen worden ondernomen om de bewustwording over deze camera’s te vergoten, zowel bij inwoners als bij de fabrikanten. Aanleg digitale infrastructuur De innovatieve toepassingen van het Living Lab Scheveningen maken gebruik van een digitale infrastructuur die hiervoor speciaal aan de kust van Scheveningen is en wordt aangelegd. Deze infrastructuur bestaat onder meer uit ondergrondse glasvezelverbindingen en lichtmasten en kiosken die op dat glasvezelnetwerk zijn aangesloten. Daarmee geven de lichtmasten niet alleen licht, maar kunnen ze eenvoudig worden uitgerust met bijvoorbeeld sensoren of camera’s. De aanleg van de digitale infrastructuur wordt grotendeels bekostigd door de Ruimtelijk-Economische Investeringsstrategie (tot en met 2024). De renovatie van de Middenboulevard is eind 2023 van start gegaan.

Als onderdeel van deze vernieuwing wordt de digitale infrastructuur, met ‘slimme lichtmasten’ en glasvezelverbindingen, ook op dit deel van de boulevard aangelegd. Net zoals dit eerder op de Noordboulevard is gedaan. De werkzaamheden duren naar verwachting tot de zomer van 2025.

10/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10780561

Er is een glasvezelbuis aangelegd richting het Zuidelijk Havenhoofd. Dit maakt het mogelijk om innovaties in dit deel van de haven te ontwikkelen. Als eerste wordt er een extra camera voor het Registratiesysteem Scheveningen Haven (zie paragraaf met innovaties) op deze glasvezelverbinding aangesloten. Bij de werkzaamheden voor de rotonde Duinstraat/Scheveningseweg wordt een glasvezelbuis aangelegd. Deze maakt het glasvezelnetwerk van het Living Lab Scheveningen minder kwetsbaar bij eventuele verstoringen en sluit de brandweerkazerne aan op het netwerk van de politie. Met vriendelijke groet, de wethouder van Financiën, Cultuur en Economische ontwikkeling Saskia Bruines

11/11