RIS319830 Toelichting rv college vastst Verordening maatr en handhaving Participatiewet, IOAW en IOAZ Den Haag 2024

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Mariëlle Vavier Wethouder van Armoede, Inclusie en Volksgezondheid

030

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de Commissie Samenleving

SZW/10771119 RIS319830 Contactpersoon

Maja Ververs Dienst

Sociale Zaken en Werkgelegenheidsprojecten Afdeling

Beleid, onderzoek en projecten Telefoonnummer Datum

14070

10 september 2024

E-mailadres

maja.ververs@denhaag.nl Onderwerp

Toelichting raadsvoorstel van het college inzake vaststelling Verordening maatregelen en handhaving Participatiewet, IOAW en IOAZ Den Haag 2024

Geachte voorzitter, Het college vindt het belangrijk om de hardheden in de Participatiewet weg te halen en de menselijke maat en het vertrouwen in de burger daarin centraal te zetten. Hiervoor hebben we samen met de overige G4-gemeenten herhaaldelijk aandacht gevraagd bij het Rijk. Dit is ook neergelegd in het wetsvoorstel ‘Participatiewet in balans”. Het college wil hierin voorop lopen. Vanuit die beginselen hebben we een nieuwe verordening voor de gemeente Den Haag opgesteld over maatregelen en handhaving op grond van de Participatiewet, de IOAW (Wet Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers) en de IOAZ (Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen). Deze nieuwe Verordening vervangt de huidige Verordening “maatregelen, fraude en verrekenen bestuurlijke boete inkomensvoorzieningen Den Haag 2016”. Daartoe leggen we u het raadsvoorstel voor tot vaststelling van de Verordening “maatregelen en handhaving Participatiewet, IOAW en IOAZ Den Haag 2024”. Waarover gaat de verordening maatregelen en handhaving? De Participatiewet geeft gemeenten de opdracht om maatregelen en handhaving te regelen in een verordening. Daarom zijn er twee punten in de Verordening opgenomen: •

•

Maatregelen zijn tijdelijke verlagingen van de bijstandsuitkering. Een maatregel kan het college opleggen als een bijstandsgerechtigde een verplichting krijgt om te participeren, te re-integreren of naar werk te zoeken, maar deze verplichting verwijtbaar niet nakomt. Handhaving is het voorkomen en tegengaan van ten onrechte ontvangen bijstand en de bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik van de bijstandsuitkering. Ten onrechte ontvangen van bijstandsuitkering kan bestaan uit een fout van de gemeente of een fout dan wel verwijtbaar handelen van de bijstandsgerechtigde; misbruik of oneigenlijk gebruik bestaat altijd uit verwijtbaar handelen van de bijstandsgerechtigde. Het college kan ten onrechte ontvangen bijstandsuitkering terugvorderen en kan bij verwijtbaar handelen een boete opleggen.

1

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10771119

Waarom deze nieuwe Verordening? Het college is al langer doordrongen van het belang om het vertrouwen in de bijstandsgerechtigde centraal te zetten. Dit is ook één van de uitgangspunten in het coalitieakkoord 2023-2026. In het recente rapport van de fraudecommissie van de Tweede Kamer “Blind voor mens en recht” is aangegeven dat “in alle lagen van de overheid oog moet zijn voor de belangen van mensen, opdat zij te allen tijde kunnen rekenen op een rechtvaardige behandeling”. Voor alle lagen van de overheid, ook voor de gemeente, geldt dus dat we moeten toewerken naar het herstellen van het vertrouwen van de burger in de overheid, dat zwaar beschadigd is. Daarin vindt het college het essentieel dat we mensen in de bijstand, die een fout maken, niet behandelen als fraudeurs en opzadelen met een forse sanctie, maar dat wij naar hun kant van het verhaal luisteren en hen zo veel mogelijk ondersteunen om belemmeringen bij het nakomen van bijstandsverplichtingen op te lossen. Dit rapport vormt mede de basis om als gemeente voorop te lopen in de toekenning naar de menselijke maat en het omgaan met menselijke fouten. Wat doen we al en wat houdt de nieuwe Verordening in ? We vinden het belangrijk om Haagse burgers goed te helpen. Ook creëren we bij de dienstverlening in het brede kader van de bijstandsuitkering meer ruimte voor de individuele bijstandsgerechtigde.

Daarbij halen wij ook de hardheden uit ons beleid en uitvoering. Binnen de dienstverlening is er sprake van een ontwikkeling naar een gemeentelijke overheid die oog heeft voor de menselijke maat (o.a. op basis van het wetsvoorstel ‘Versterking waarborgfunctie Algemene wet bestuursrecht’). Dit geldt voor het brede terrein van bijstandsverlening, maar ook specifiek voor handhaving en maatregelen. We luisteren naar het verhaal van de individuele bijstandsgerechtigde en stemmen onze dienstverlening daarop af. Daarbij zijn we zorgvuldig als het gaat om het opleggen van maatregelen of boetes. Illustratief daarvoor is dat er in de afgelopen jaren door de dienst SZW fors minder en minder hoge boetes in het kader van handhaving en fors minder maatregelen zijn opgelegd. •

Met betrekking tot de aanpak van handhaving bekijken wij op dit moment met de uitvoering en relevante stakeholders in hoeverre deze om (verdere) aanpassing vraagt in het licht van het principe dat het vertrouwen van de gemeente in de bijstandsgerechtigde centraal staat. Wij betrekken daarbij ook wat de conclusies en aanbevelingen in het rapport van de parlementaire enquêtecommissie “Blind voor mens en recht” betekenen voor onze aanpak van handhaving. Wij zullen u hierover voor het einde van het jaar informeren (beantwoording schriftelijke vragen “Blind voor mens en recht”, RIS 318161, 14 mei 2024) en geven daarin aan hoe we de handhaving vorm geven en aanpassen. De verordening regelt alleen dat we de handhaving vorm geven (hoofdstuk 8), niet hoe we dat doen. De tekst is in de nieuwe Verordening niet gewijzigd ten opzichte van de huidige Verordening.

•

Met betrekking tot het opleggen van maatregelen bevat de nieuwe Verordening gewijzigde bepalingen, gebaseerd op het beginsel van het vertrouwen in de burger. Onder meer borgt de nieuwe Verordening de volgende aanpak, die we inmiddels ook al geruime tijd in de praktijk grotendeels uitvoeren: Bij een eerste maatregelwaardige gedraging leggen we niet direct een maatregel op, maar hebben een gesprek met de bijstandsgerechtigde over het doel van de verplichtingen; Voorafgaand aan een besluit over het opleggen van een maatregel bekijken we met de bijstandsgerechtigde diens mate van verwijtbaarheid en persoonlijke omstandigheden en stemmen de maatregel daarop af; waar nodig matigen we de maatregel of zien hier van af;

2/3

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10771119

-

De maatregelen zijn fors lager dan de maatregelen in de huidige Verordening; Een opgelegde maatregel kan vervallen, als de bijstandsgerechtigde alsnog de verplichting nakomt.

Met deze aanpak voorkomen we dat we een maatregel opleggen in een situatie waarin de bijstandsgerechtigde een vergissing maakt en in financiële problemen geraakt door de maatregel. Bij bewust weigeren om verplichtingen richting re-integratie of werken na te komen, leggen wij een maatregel op, die ingeval van herhaling (recidive) hoger is en voor meerdere maanden geldt. In de bijlage geven we een toelichting op de belangrijke wijzigingen in de nieuwe Verordening. Daarbij verwijzen wij daarin naar de betreffende artikelen. Deze hebben allen betrekking op maatregelen (hoofdstuk 2 tot en met 7 van de Verordening). Tot slot Het college heeft de ontwikkeling van een gemeente brede dienstverlening vanuit de menselijke maat (burgerperspectief) ingezet. De nieuwe Verordening sluit bij deze gedachte aan. Daarnaast staat voorop dat we de bijstandsgerechtigden goed informeren over hun rechten en plichten. Belangrijk is dat zij voldoende begrijpen welke verplichtingen precies van hen worden verwacht. We willen de nieuwe Verordening op 1 oktober 2024 laten ingaan. Na vaststelling van de Verordening door uw raad zullen wij de impact van de uitvoering op de bijstandsgerechtigden laten onderzoeken. Aan de hand van dat onderzoek zullen wij de impact analyseren. Wij zullen u over de analyse informeren. Eventuele verdere aanpassingen zullen wij aan u voorleggen.

Met vriendelijke groet, de wethouder van Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken Mariëlle Vavier

Bijlage: Toelichting op de wijzigingen in de Verordening

3/3