RIS319812 Bijlage 3a - Eindrapportage participatietraject Woonvisie Den Haag
Tekst van het document
Aannemerij De heer El-Sayed ( werkzaam bij MGS Den Haag Glasservice en Ventilatietechniek) •
De aannemer komt bij mensen thuis die weinig geld hebben om ze te helpen hun woning te verduurzamen. Daar speelt energiearmoede een grote rol.
•
De praktijk is lastig: de focus van de aanpak ligt op huurders maar zij zijn niet de eigenaar van de woning. De eigenaar is nodig voor de oplossing, maar die is heel moeilijk te benaderen of te vinden.
•
De communicatie tussen huurder en verhuurder verloopt niet altijd makkelijk. De huurder heeft een handtekening nodig van de verhuurder om de verbeteringen door te kunnen voeren.
•
Vooral oudere mensen melden zich aan. Die hebben relatief lage huren. Dat maakt ook dat de verhuurder weinig genegen is om te investeren in die panden.
•
Wat moet anders: benader direct de verhuurders in plaats van de huurder. Dat is lastig in verband met privacywetgeving. En kijk goed naar de participatietrajecten.
Energiecoach vanuit Duurzaam Den Haag De heer Banai is werkzaam in Laak •
De energiecoaches bezoeken bewoners om ze te helpen met verduurzamen.
21
•
De wijk zit in een vicieuze cirkel: huurders wonen vaak voor een korte periode in Laak waardoor er weinig sociale cohesie is.
•
Een groot deel van de eigenaren woont niet in Laak. Geld moet komen uit een vve potje maar je krijgt niemand mee. Omdat de eigenaren er niet wonen voelen ze niet het belang om er in te investeren.
•
Dat betekent dat er vooral op de korte termijn wordt gedacht en er alleen maatregelen worden getroffen met marginale impact in plaats van dat er grote ingrepen worden gedaan die meer betekenis hebben maar daarmee ook duurder zijn.
•
Door de energiecrisis ontstond er echt paniek bij bewoners. Doordat mensen stopten met stoken ontstonden allerlei schimmelproblemen.
•
Cohesie in de wijk is een groot probleem. Kleine vve’s maken het ingewikkeld. Het zou helpen als er meer mensen in de wijk langer in de wijk blijven wonen.
•
Oplossingen: o
Meer eisen stellen, ook voor de lange termijn. Er komt meer wetgeving aan die een vve gaat verplichten. Het zou goed zijn als er ook aan vve’s meer eisen worden gesteld, bijvoorbeeld een plan voor de lange termijn verplicht maken.
o
Pandbrigade versterken.
Gemeente Rotterdam Hanke Haagsma adviseur aanpak particuliere voorraad •
Hanke denkt voor Rotterdam na over welke opgaven er zijn in de particuliere voorraad, waar die precies zitten in de stad, welke wijken prioriteit moeten krijgen en welke instrumenten er nodig zijn. Dat gaat over de fysieke aanpak, maar ook over goed verhuurderschap, de samenstelling van de woningvoorraad, opkoopbescherming etc.
Schets van het probleem: •
Grote stapeling van opgaven: klimaattransitie, energietransitie en verduurzamingsopgave, woningen met houten paal fundering die vervangen moeten worden, woningen die helemaal geen fundering hebben, mensen die ouder worden in woningen zonder lift en daardoor minder mobiel zijn, en wijken met een hele grote vernieuwingsopgave van oude woningen.
•
Het gaat inmiddels ook om na-oorlogse wijken die toe zijn aan verbetering.
•
Betaalbaarheid speelt een belangrijke rol. Verduurzaming en betaalbaarheid gaan hand in hand.
•
Het eerste probleem is de staat van de woningen. Oude portiekflats met allerlei problemen: asbest, gaskachels, houten vloeren en funderingen, enkel glas, balkon constructies.
•
Daarnaast is er een probleem met het beheer en onderhoud. Er is sprake van van veel versnipperd eigendom en slapende vve’s. Er zijn in Rotterdam circa 13.000 vve’s waarvan 65% uit minder dan 6 eenheden bestaat. De helft daarvan is slapend en doet eigenlijk niets aan reseveringen voor onderhoud.
•
Tegelijkertijd zijn er grote investeringen nodig; gemiddeld 1 ton per woning. Dat geld zit dus niet in de reserves van de vve’s.
•
Vve’s besturen is niet makkelijk. Hoe doe je dat als bewoners onderling? Steeds meer professionals haken af als beheerder voor deze kleine en moeilijke vve’s omdat het niet rendabel is.
•
Wie zijn de eigenaren? Het overgrote deel is een vve per portiek, soms zelfs meerdere vve’s per portiek. De kaart van Rotterdam laat een grote combinatie zien van vve’s met zowel eigenaren die verhuren als eigenaar bewoners. Die hebben allemaal verschillende belangen en opstellingen. Soms spreken ze elkaars taal niet etc.
De aanpak •
Wat doet de gemeente? Enerzijds de fysieke aanpak van de woningvoorrraad. Anderzijds de aanpak van van goed verhuurderschap (Opkoopbescherming, verhuurvergunning) 22
•
Fysiek programma gebeurt aan de hand van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid, dat niet alleen over wonen gaat maar ook over school en werk. Daar zit een mooie samenhang tussen.
•
Wonen loopt in het programma achter omdat het een complexere opgave is en heel veel geld kost. Wat wel goed loopt is de aanpak om de basis op orde te brengen.
•
Om de basis op orde te brengen is een stichting opgezet door de woningcorporaties en de gemeente. Die gaat heel actief aan de slag met de vve’s om ze te helpen en te activeren om te gaan sparen en onderhoud te gaan plegen. En de gemeente heeft als sluitstuk handhaving. Door het samenspel tussen de stichting en de gemeente is heel vaak handhaving uiteindelijk niet nodig.
•
Een traject duurt erg lang: Gemiddeld ben je 10 jaar bezig om de basis op orde te brengen.
•
In de wijken waar in het verleden stadsvernieuwing heeft plaatsgevonden was detijds weinig aandacht voor vve’s, dus ook daar wordt dat nu alsnog gestimuleerd via een nazorgaanpak.
•
Binnen vve’s is er veel behoefte aan hulp en voorzorg: zorgen dat vve’s meer vooruit gaan kijken.
•
Je kan wel vve’s activeren, maar als je ze loslaat blijkt het beheer vaak te complex. Oplossing: Opschaling van vve’s naar een groter niveau. Afhankelijk van de onderhoudsstaat kun je bepaalde maatregelen nemen om kleine vve’s samen te voegen en op te schalen naar grote vve’s om woningen toekomstbestendig te maken.
•
Er is structureel veel geld nodig want dit is arbeidsintensief werk en vraagt veel communicatie met bewoners. Daarom moet je gebiedsgericht werken.
Vraag uit de zaal over de stichting die de gemeente en de woningcorporaties hebben opgericht om vve beheer te stimuleren. Hoe verhoudt zich dat tot commerciële partijen die dit soort diensten ook aanbieden? Hanke geeft aan dat er eerst wel klachten waren over concurrentievervalsing met commerciële partijen, maar dat zij het in de praktijk gewoon niet doen. Vraag uit de zaal over schaalvergroting van vve’s. Hoe doe je dat als de ene vve een veel slechter bezit heeft dan de andere? Dat kun je oplossen door te regelen dat eigenaren uit de slechte vve in het begin meer gaan bijdragen dan de mensen uit de vve met betere woningen. Vraag over de toestemming van de hypotheekverstrekker die nodig is. In de praktijk blijkt dat geen probleem en is er ook voldoende juridisch instrumentarium voor de gemeente om aan te schrijven en te handhaven. Vraag uit de zaal waarom het in tijden van stadsvernieuwing wel lukte en nu zo moeizaam gaat. Het lijkt er op dat er vooral heel veel meer geld en capaciteit van menskracht beschikbaar was. Toen de overstap werd gemaakt naar het ISV was er nog maar 10% van het geld van de stadsvernieuwing beschikbaar. Woningcorporatie Weller Wonen Barry Braeksma directeur-bestuurder •
Barry Braeksma schetst de problematiek in de Mijnstreek in Limburg. Met veel werkloosheid en laaggeletterheid. De leefbaarheid staat onder druk in alle wijken. Er is een slechte score op verschillende vlakken waaronder welvaart, opleiding en arbeid.
•
De casus gaat over de wijk Vrieheide die in de nadagen van de Limburgse mijnen werd gebouwd. Er werden 837 karakteristieke ‘witte woningen’, opgeleverd in 1962 naar een ontwerp van de Hongaarse architect Peter Sigmund. Het zijn hele grote eengezinswoningen van circa 100m2. Per zes woningen zijn repeterende bouwblokken gebouwd in een ruime groenomgeving. Er is geen sprake van vve’s.
•
De woningen werden aanvankelijk verhuurd door een vastgoedmaatschappij. Die zijn verkocht aan mensen die net de woning konden kopen, maar vervolgens geen geld meer hadden voor onderhoud. Dat heeft er toe geleid dat het onderhoud achterwege is gebleven en de wijk enorm achteruit is gegaan. Er werd ook niet gehandhaafd op illegale bouwsels. En er kwam steeds meer problematiek zoals prostitutie, drugs etc de wijk in. De overheid was de grip kwijt.
•
De corporaties hebben ervoor gekozen om weer aanwezig te zijn in de wijk. Dat begon met de aankoop van 5 woningen. Daardoor kreeg de corporatie zicht op de woningen en hoe heftig de problematiek was. Minister Hugo de Jonge heeft met E-F-G maatregelen wel wat bereikt:, daardoor
23
moeten alle verhuurders nu echt werk maken van verduurzaming van deze woningen. De vastgoedmaatschappij had nog 51 woningen met slechte labels in bezit en wilde daar van af omdat ze die niet wilde verduurzamen. Die zijn vervolgens aangekocht door Woningcorporaties Weller en Wonen Limburg met hulp van het volkshuisvestingsfonds. De bewoners kunnen blijven huren, hun woningen worden verbeteren en de huren gaan omlaag. •
De woningen zitten heel versnipperd in de wijk. Dat wordt in dit geval als een groot voordeel gezien, omdat de corporaties daarmee weer heel zichtbaar en aanwezig zijn in de wijk.
•
De aangekochte woningen zijn gebouwd in een tijd dat er nog niet veel aandacht was voor isolatie en hebben energielabels E, F en G. De woningcorporaties gaan de huizen renoveren en verduurzamen in samenwerking met de gemeente Heerlen naar energielabel B met de ambitie om A te halen.
•
Ze proberen daarmee ook eigen bewoners mee te krijgen in de aanpak van verduurzaming. Dat gebeurt op drie manieren:
•
o
Mensen ontzorgen (helpen in het oerdwoud van regels)
o
Goedkoper inkopen door schaalvoordeel (lagere prijzen)
o
Subsidies regelen via de regio
Afgelopen maanden zijn er nog zeven woningen verworven. Op signaal van de gemeente gaat de corporatie af op problemen die er spelen om te kijken of er oplossingen gezocht kunnen worden. Ook die woning wordt dan weer verduurzaamd en verhuurd.
•
Financieel is het wel lastig. De woningen worden gekocht voor 150.000 euro maar vervolgens moet er 150.000 tot 200.000 geinvesteerd worden in een woning. Dat kan via middelen uit het Volkshuisvestingsfonds. In de tweede tranche voor het volkshuisvestingsfonds is de mogelijkheid van financiering van aankoop via het fonds uit de mogelijkheden gehaald. Het is belangrijk dat dit wel weer mogelijk wordt.
Vraag uit de zaal: Is het volkshuisvestingfonds wel nodig voor dit soort investeringen nu de verhuurdersheffing is afgeschaft? Het antwoord is dat dit nodig is. Het grootste deel van de middelen die vrij kwamen door die afschaffing is ingezet om de betaalbaarheid te vergroten. Vraag uit de zaal: Is er steun onder zittende huurders buiten de wijk voor deze aanpak? Tot nu toe wel, maar het gaat wel nog om investeringen op relatief kleine schaal. Daarom zijn subsidies nodig om het draagvlak te behouden. Barry Braeken merkt ook op dat je deze aanpak niet zo maar naar de Randstad kunt verplaatsen, omdat de aankoop van woningen daar veel meer geld kost.
In vijf groepjes zijn door de deelnemers aan de werkconferentie casussen besproken en is nagedacht over situaties rondom het hoofdthema. Het ging daarbij om casussen in onder andere Laakkwartier, Zuidwest en Schilderswijk in Den Haag en Carnisse in Rotterdam. Daarbij werd gevraagd naar welke oplossingen door verschillende partijen geboden kon worden. Deze casussen hebben de volgende input opgeleverd:
24
Marktpartijen •
Een van problemen zijn de recent fors gestegen en hoge bouwkosten. Aannemers en installateurs hebben bij vve’s te maken met veel onzekerheid (veel procestijd en weinig garantie op een opdracht.) Er kan meer zekerheid over werk ontstaan als de gemeente de vraag bijeen kan brengen van verschillende bij elkaar gelegen vve’s en voor afspraken kan zorgen.
•
Productstandaardisatie (bijvoorbeeld bij gevelisolatie) kan leiden tot verlaging van de kosten.
Banken •
De huidige vve leningen hebben een relatief korte looptijd. Leningen van 20 jaar naar 30 jaar of wellicht zelfs 50 jaar looptijd zorgen voor lagere maandbedragen en vergroten daarmee de betaalbaarheid van de ingreep. Dit is denkbaar voor investeringen met een lange afschrijftermijn
•
Van de banken zou ook een grotere rol verwacht mogen worden bij de beoordeling van hypotheek aanvragen. Nu krijgt een koper al een hypotheek als de vve actief is, dat wil zeggen ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Er vindt echter geen daadwerkelijke controle plaats of de vve bijdrage wel passend is voor de staat van onderhoud en over een meerjarenonderhoudsplanning is. Als die controle wel zou plaats vinden kan er een prikkel gaan ontstaan bij eigenaren om dit op orde te krijgen.
Rijk •
De opgave in oude wijken is veelal niet te dragen door de zittende eigenaren. Een structureel fonds (in plaats van het Volkshuisvestingsfond) met voldoende middelen is nodig.
•
Er is een forse problematiek te zien bij met name kleine VvE’s. Deels wordt dat veroorzaakt door de omvang van de vve. Een kleine vve is vaker inactief, het beheer is te duur om uit te besteden (onrendabel vve beheer).
•
Een aantal problemen spelen op bouwblok niveau (funderingsherstel, isolatie gevel/ dak). De individuele kleine vve kan dit niet zelf oplossen. Een mogelijke oplossing is het fuseren van kleine vve’s op bouwblokniveau. Hiervoor is aanpassing van regelgeving wenselijk. Vanuit Rotterdam/ G4 vindt hierover een verkenning plaats.
•
Een wettelijke verplichting tot isoleren van woningen in de particuliere voorraad bestaat er op dit moment nog niet. Uit de versnellingsagenda verduurzaming gebouwen in beheer van VvE’s blijkt dat de minister een Europese richtlijn over energieprestatie van gebouwen afwacht. Een verplichting en een termijn zouden helpen om het proces van woningverbetering te versnellen.
•
Neem in wetgeving de eis op dat woningen met slechte energielabels verbeterd moeten worden
•
Gemeentelijke handhaving wordt nu te vaak geconfronteerd met vve’s die geen geld hebben gereserveerd voor onderhoud, niet actief zijn, gebrouilleerd zijn en geen bestuur of beheerder hebben. Dit leidt tot veel problemen en traag oppakken van onderhoudsgebreken. Zorg dat het wettelijk verplicht wordt om een actieve vve te hebben. Zorg dat inactieve vve’s gedwongen kunnen worden om een vve beheerder in de arm te nemen of een vve bestuur op te richten.
Gemeente met marktpartijen en corporaties •
Optoppen kan een ingreep zijn die meerdere problemen kan oplossen: toevoegen van woningen in een te krappe woningmarkt, indien een vve dit kan doen ontstaan extra inkomsten voor de vve om toch de gewenste investeringen te kunnen doen (isolatie, aardgasvrij maken) waar nu niet voor gespaard wordt. Dit vergt begeleiding en ook een faciliterende rol vanuit de gemeente. Woningcorporaties kunnen dit ook organiseren voor gemengde complexen.
Gemeente
•
Organiseer een collectieve aanpak in de buurt, zoals een straataanpak, VvE (Vereniging van Eigenaren)aanpak en organiseer hulp bij het groepsgewijs stap-voor-stap isoleren en verbeteren van woningen
25
•
De gemeente kan naast begeleiding ook gericht het handhavingsinstrumentarium inzetten. Vve’s die niet goed functioneren of zelfs slapend zijn moeten steviger aangepakt worden. Er is meer maatwerk nodig in sancties. Standaard handhavingsprocedures voldoen niet.
•
Waar nodig moet zelfs worden overgegaan tot onteigening of overname van beheer van slechte woningen of slecht functionerende VvE’s.
•
Help huurders hun initiatiefrecht in te zetten in gesprek met verhuurders. Zodat zij het gesprek aan kunnen gaan over woningisolatie/-verbetering/-verduurzaming met verhuurders. Leg ook uit wat hun wettelijke rechten zijn om tegen redelijke huurverhoging de woningisolatie/-verbetering/verduurzaming bij de rechter af te dwingen.
•
Stimuleer het ontstaan van koepel-vve’s: koepels als organisatievorm om kleinere vve’s (bijvoorbeeld in één woonblok) te verenigen.
•
Zet een stichting op waarbinnen gemeente, corporaties en marktpartijen samenwerken aan de opgave van woning- en wijkverbetering.
•
Zet wijkontwikkelingsmaatschappijen (WOM’s) vanuit gemeente op met corporaties en/of met particuliere verhuurders/beleggers.
•
Neem het volledige spectrum van ingrepen op in de Woonvisie: van activeren en inspireren van (groepen van) woningeigenaren tot en met zwaarder ingrijpen waar nodig. Denk dan aan handhaving, onteigening of inponding door een corporatie of een wijkontwikkelingsmaatschappij. Inponding staat in deze context voor het opkopen van slechte woningen in particulier bezit.
•
Zorg als gemeente dat uiterlijk de 1e helft van 2024 gestart is met het opzetten van de organisatie van ook de stevigere ingrepen.
•
Heb als gemeente bij de aanpak van woningen met een ongunstig energielabel niet alleen oog voor de techniek, maar ook voor de zorgen en behoeften van bewoners. Speel daar op in.
•
Laat de Haagse Pand Brigade (HPB) nog steviger optreden bij onderhoudsgebreken binnen (niet actieve) vve’s. Dit duurt nu te lang volgens een vve beheerder. Eigenaren die niet mee willen werken hebben nu te veel ruimte om de weg naar goed onderhoud te frustreren.
•
Communiceer als gemeente rechtstreeks met overtreders en zet de HPB hier voor in.
Deelnemers aan het panel waren Wethouder Martijn Balster van de gemeente Den Haag, Theo Nieuwenhuizen namens het ministerie van BZK, Martijn Lentze directeur van 070Vastgoed en Susan van der Steen directeur Wonen bij Haag Wonen. Wat houden de leden van het panel over aan vandaag? •
Er valt veel te leren van elkaar. De voorbeelden van elders inspireren.
•
Het is aan de gemeente om de regie te voeren. Publieke grip op wijken is nodig.
•
Markt/(semi)publieke sector/publieke sector moeten elkaar weten te vinden in de opgave
•
Woningcorporaties kunnen een grote rol spelen in dit vraagstuk. En het is belangrijk dat het volkshuisvestingsfonds daarbij niet beperkend werkt.
•
Je moet het eindplaatje voor ogen hebben en van daaruit werken naar oplossingen. Blijf niet hangen in het versplinterde model, maar kom vanuit het eindplaatje tot inzet van middelen en mensen.
26
•
Alleen met vve’s aan de slag is niet voldoende want dat gaat te langzaam.
•
Het conctact met verhuurders moet versterkt worden
•
Het is nodig om samen te werken in koepelverbanden, met grote ingrepen, blijf niet hangen in de kleine vve’s.
Één tip waar je morgen mee zou moeten beginnen? •
De Wijkontwikkelingsmaatschappij is een prachtig instrument dat misschien weer terug moet komen om de rotte kiezen op te kopen en weer op te knappen.
•
Daarmee kun je de meest overlastgevende panden eruit pikken om eerst aan te pakken in plaats van meteen een grootschalige aanpak. Die panden uiteindelijk overkopen en laten floreren zodat bewoners zien dat zij niet in de steek worden gelaten.
•
De Wijkontwikkelingsmaatschappij is sinds 2004 ook vrijgesteld van overdrachtsbelasting. Dat biedt echt kansen.
•
Banken zijn nog steeds een missende schakel in de aanpak van deze wijken. Zij kunnen ook helpen om tot verbetering te komen in looptijden etc. Een bank geeft altijd toestemming als het gaat om verduurzaming, dus dit is geen blokkade.
•
Breng kansen beter in beeld. Bijvoorbeeld waar je kunt optoppen, zodat er ook middelen vrij komen om weer te investeren in verbetering en verduurzaming.
•
Pandbrigade en bewoners meer slagkracht geven. Verplichten vve beheerder aan te nemen.
•
Meer instrumentarium is nodig om te kunnen ingrijpen. Dat ziet er nu wel veel beter uit. De wet Goed verhuurderschap gaat helpen. Maar het betekent wel dat de gemeente wat meer zijn tanden moet gaan laten zien en dat is de gemeente volgens Martijn Balster wel een beetje verleerd.
•
Advies is om ook ondermijning mee te nemen in de aanpak.
•
Wet goed verhuurderschap is nog pril, verdient even de tijd om zijn uitwerking te krijgen. Niet nu al weer nog meer nieuwe regelgeving invoeren. Voorlopig eerst maar eens toepassen wat er is.
Wat moet er in de woonvisie komen? (aanbevelingen van de deelnemers) •
Wijkontwikkelingsmaatschappij als instrument weer activeren en de fiscale voordelen daarvan benutten.
•
Kom tot een aanpak op het versnipperd bezit: zorg dat kleine vve’s op lange termijn samenvoegen tot grotere vve’s.
•
De gemeente moet weten waar ze moet zijn. Dat is daar waar gestapelde problemen zijn. Daar moet de gemeente het slechtste stuk opkopen. Geef het goede voorbeeld door het pand op te kopen en op te knappen. Maak er een servicepunt voor de wijk van.
•
Benut de bestaande woningvoorraad optimaal. Optoppen maakt de investering in verduurzaming van het bestaande complex rendabel omdat je waarde toevoegt. Als een slecht dak toch al vervangen moet worden en de ondernemer doet dat, dan neemt dat gedoe en kosten voor de zittende bewoner uit handen. Die mensen hebben het geld niet en zo wordt het probleem toch opgelost.
•
Het leidt wel tot pittige discussies met omwonenenden als je woningen wilt toevoegen. Het leidt tot meer druk op voorzieningen en de openbare ruimte. Dat is in sommige wijken misgegaan en daar moet eerst de rust terugkeren. Maar daar waar de leefbaarheid het toelaat is optoppen zeker de moeite waard om dit te onderzoeken. Het kan ook kansen bieden aan mensen die in de wijk op zoek zijn naar een passende andere woning.
27
•
Formuleer een einddatum per wijk. Communiceer wanneer je de wijk op orde wilt hebben zodat eigenaren maar ook bewoners weten waar ze aan toe zijn. Dan kun je dingen gaan oppakken en weten partijen ook dat er sancties zullen volgen op enig moment. En zullen partijen die geen zin hebben om mee te doen of te investeren de wijk verlaten.
•
Zorg voor een vve balie in het kwadraat. Voeg instrumenten toe en neem misschien wel tijdelijk het beheer over van vve’s die dat nodig hebben. Zet intensiever in op verleiden, verenigen en makkelijker maken voor vve’s. Gebruik het momentum als je mensen bij elkaar hebt. Versnel het proces met inzet van expertise en door regelgeving makkelijker te maken om de energie van particulieren vast te houden.
Nabranders •
De mensen voelen zich in de steek gelaten door de gemeente. Namens hen wordt de oproep gedaan om echt meer regie te voeren vanuit de gemeente en zo nodig panden aan te kopen. Laat de mensen niet aan hun lot over.
•
Wethouder Martijn Balster sluit af en bedankt alle deelnemers. Hij voelt een goede energie om deze wijken terug te veroveren. Hij benadrukt dat het publieke belang voorop moet worden gesteld door vaker kennis en expertise bij elkaar te brengen voor energie en inspiratie. Het ministerie van BZK gaf aan dat ze ‘aan’ staan. De gemeente sluit zich daar van harte bij aan en eindigt met de oproep om elkaars kennis en kunde te gebruiken.
28
1 Staedion 2 Haagwonen 3 Vestia/Hofwonen 4 Huurdersvereniging Staedion 4 Huurdersorganisatie Haag Wonen 4 Huurdersraad Vestia 4 Huurdersvereniging De Eerste Kamer (DUWO) 4 Vereniging voor Arcadehuurders 4 Huurdersvereniging Respectus (WoonInvest) 5 Rijswijk Wonen 5 Arcade 5 Vidomes 5 Wooninvest 5 DUWO 6 Vastgoedbelang 7 Frisia makelaars 8 Duurzaam Den Haag 9 GGD 10 Haagse Tafel 11 The Hague Economic Board 12 Wijken en leefbaarheid: onder andere Radilaak, wijkberaad Bezuidenhout 13 Stadmakers 14 Ministerie BZK 15 Provincie Zuid-Holland 16 Haagse Pandbrigade 17 Wijkz Welzijn Scheveningen 18 Zorgscala 19 Valente 20 Sociale fondsen Den Haag
29