RIS319808 Bijlage Toetsingskader en Coöperatie Slim Strandnet 2

Toetsingskader verbonden partijen Slim Strandnet UA.

Contactpersoon

Bart van Velthoven Dienst

Dienst bedrijfsvoering Afdeling

Digitale Innovatie & Smart City Telefoonnummer

14070 E-mailadres

Bart.vanvelthoven@denhaag.nl Uw kenmerk

Onderwerp

Beantwoording toetsingskader verbonden par jen energie coöpera e Slim Strandnet UA.

Ingediend door

Exper secentrum Digitale Innova e & Smart City (EC DISC)

afdeling

Initiatiefnemer(s)

Bart van Velthoven & Ricardo de Roos

Betrokken adviseurs Verbonden Partijen

Patrick Valerius & Amber Scheele

Verantwoordelijk(e) directeur(en)

Dennis Ravensbergen, directeur Informatisering en Automatisering/CIO

Verantwoordelijk(e) portefeuillehouder(s

Wethouder Bruines Faxnummer

Inleiding In deze toelichting op het toetsingskader van Verbonden partijen wordt het belang toegelicht van de gemeente als verbonden partij binnen de samenwerking met strandpaviljoens in het Slim Strandnet op het Noordelijk Havenhoofd Scheveningen. Samenwerking Slim Strandnet Met het Slim Strandnet onderzoeken Stedin en de gemeente hoe het toekomstige lokale elektriciteitsnet eruit moet komen te zien. Op het strandnet worden energievraag en energieaanbod met slimme technologie lokaal gebalanceerd. Zo wordt de capaciteit lokaal optimaal benut en het publieke elektriciteitsnet ontlast. Dit lokale elektriciteitsnet ligt op het noordelijk havenhoofd in Scheveningen waarop gemeentediensten en strandpaviljoens worden aangesloten. Door de groei van zonnepanelen, elektrische voertuigen en warmtepompen wordt het steeds drukker op het regionale elektriciteitsnet. Dit leidt op veel locaties nu al tot congestie op het elektriciteitsnet, waardoor de energietransitie, uitbreiding van woonwijken en economische ontwikkelingen belemmerd worden. Een slim regelbaar autonoom elektriciteitsnet – ook wel ‘microgrid’ of ‘smart grid’ – zorgt voor slimme balanceren van opwek en gebruik zodat de capaciteit van het energienet beter benut kan worden en er minder energie vanuit het net nodig is.

Het Slim Strandnet is een innovatieprogramma (tot eind 2025) vanuit de gemeente met ondersteuning van subsidie van Kansen voor West. Het is onderdeel van het Living Lab Scheveningen; een proeftuin en leergebied op de boulevard van Scheveningen. Hier worden slimme digitale innovaties in de praktijk getest die bijdragen aan de grote opgaven van de stad. Het Slim Strandnet is in beginsel een samenwerking tussen de gemeente en strandpaviljoens. Daarbij is ook Stedin als stakeholder nauw betrokken, maar doet niet mee als samenwerkingspartner in het slim strandnet. Met het project Slim Strandnet lopen de gemeente en de strandpaviljoens op de markt vooruit doordat zij zijn aangesloten op een ‘eigen’ lokale installatie. Hierdoor is energiedelen (overschot van de één, kan gebruikt worden door de ander) tussen de deelnemers binnen de huidige energiewet al mogelijk omdat de gemeentediensten en

strandpaviljoens een specifieke WOZ status hebben. In reguliere woon- en bedrijfsomgevingen wordt dit pas later mogelijk met de nieuwe energiewet. Met dit programma kan de Gemeente Den Haag een voorbeeld zijn voor andere wijken binnen Den Haag en de rest van Nederland waar het vollopen van het energienet speelt en netwerkcongestie optreedt. Het is ook in lijn met de EU-wetgeving voor energiegemeenschappen waarin gemeenten, kleine bedrijven en burgers samenwerken in een lokale energiegemeenschap. Op het Slim Strandnet zijn nu al aangesloten: de gemeentediensten de haven bediencentrale, het beach stadion, het strandevenementen terrein, de zonnepanelen op de kiosk, de biesieklette en de Strandbatterij. We staan op het punt om 2 bestaande strandpaviljoens aan te sluiten Aloha en the Shore. En gepland zijn de nieuwe aansluitingen: duurzaam strandpaviljoen HITO, Walstroom in de haven en aansluiting van een nieuw zonnepark aan de binnenkant van de havenkade (Coöperatie energiecoöperatie Scheveningse kust UA). Zonder het Slim Strandnet zouden deze nieuwe aansluitingen vertraagd worden als gevolg van de congestie maatregelen van Stedin voor Scheveningen. Het programma loopt in 2024 en 2025. Vanaf 2026 is het plan dat de samenwerking binnen het Slim Strandnet regulier blijft doorlopen gebruikmakend van de Slim Strandnet oplossing.

Het Slim Strandnet heeft een positieve invloed op de economische en klimaat doelstellingen in Den Haag (in het specifiek noordelijk havenhoofd) omdat het bestaande energienet beter benut kan worden en er meer ruimte is voor electrificering. Gemeente als verbonden partij in de samenwerking Slim Strandnet. Reactie op het Toetsingskader: 1. In hoeverre is er sprake van een Haags publiek belang? 2. In hoeverre is het publiek belang afdoende te borgen door middel van wet- en regelgeving, subsidie, een lening of garantstelling? Ofwel zijn er voor de gemeente andere, betere manieren om het publieke belang te dienen dan via een verbonden partij? 3. In hoeverre leent de publieke taak zich voor uitvoering op afstand? Of is de taak zo wezenlijk voor de overheid dat de gemeentelijke organisatie die moet uitvoeren?

4. A: In hoeverre zijn publieke taken te borgen door middel van uitbesteding? Als een product of dienst goed leverbaar is en de markt naar behoren functioneert, heeft uitbesteding de voorkeur boven een relatie met een verbonden partij. 4. B: In hoeverre is het publiek belang te borgen via een bestuurlijk & financieel belang in een onafhankelijke rechtspersoon? Deze laatste stap is de beslissende voor het daadwerkelijk aangaan van een relatie met een verbonden partij. Zo’n relatie is een goede mogelijkheid als de gemeentelijke belangen en de belangen van de verbonden partij in elkaars verlengde liggen. Daarbij stuurt de gemeente op hoofdlijnen en bemoeit zich niet met de bedrijfsvoering.

Ad 1: In hoeverre is er sprake van een Haags publiek belang? In december 2023 is er door netwerkbeheerder Stedin congestie afgekondigd voor delen van de gemeente Den Haag: Centrum-Noordwest, Scheveningen en Duindorp. In deze gebieden is de grens van het elektriciteitsnet bereikt voor afname (verbruik) van elektriciteit. Dit komt door de stevige groei van het elektriciteitsverbruik. De aankondiging van congestie betekent dat grootverbruikers binnen deze gebieden voor een nieuwe aansluiting voorlopig op de wachtlijst terecht komen totdat er weer genoeg ruimte is op het electriciteitsnetwerk. Dit belemmert de economische en duurzame ontwikkeling en duurzame doelen binnen den Haag nu al. Met het slimme strandnet wordt er deels een oplossing geboden voor de in Den Haag afgekondigde netcongestie. Daarnaast kan het slim strandnet als voorbeeld dienen om op andere plekken congestie te voorkomen middels een slim lokaal energienet dat gebalanceerd is en zo beter gebruik maakt van het bestaande net. Zonder Slim strandnet zijn er op korte termijn de volgende belemmeringen: •

•

Geen nieuwe elektriciteit aansluitingen/uitbreidingen in het noordelijk havengebied Scheveningen, zoals initiatieven voor nieuwbouw van het, strandpaviljoen HITO en aansluiting van de nieuwe zonnepanelen aan binnenkant kade voor extra opwek in dit gebied; Geen extra Walstroom aansluiting in de 1e haven met als doel duurzame energievoorziening schepen;

Daarnaast wordt met het Slim Strandnet een voorbeeld gerealiseerd hoe slim lokaal energie gebalanceerd kan worden en zo het bestaande energienet beter gebruikt kan worden en congestie kan worden voorkomen. Het Slim Strandnet kan zo een blauwdruk zijn voor het oplossen van congestieproblemen in andere delen van den Haag. De toekomstige lokale energievoorzieningen zullen de komende jaren meer en meer ingevuld gaan worden door energiegemeenschappen waarin gemeenten, bedrijven en burgers samenwerken. Ook hiervoor is de samenwerking tussen de gemeenten en strandpaviljoens een blauwdruk /voorbeeld hoe dit organisatorische en qua besturing ingericht kan gaan worden.

Ad2. In hoeverre is het publiek belang afdoende te borgen door middel van wet- en regelgeving, subsidie, een lening of garantstelling? Ofwel zijn er voor de gemeente andere, betere manieren om het publieke belang te dienen dan via een verbonden partij? Wettelijk zijn er drie keuzemogelijkheden, namelijk de gemeente wordt eigenaar van het Slimme strandnet, één van de strandpaviljoens houders wordt eigenaar of er wordt een coöperatie opgericht. De voorkeur gaat naar een coöperatie, omdat dit ten eerste een inclusieve en gelijkwaardige samenwerking stimuleert en daarnaast minder risico met zich meebrengt door de juridische vorm en de daarbij horende aansprakelijkheidsbescherming. Middels deze vorm van samenwerking is de gemeente ook actor, deelnemer en stroomverbruiker in het strandnet, samen met de strandpaviljoens. Hetgeen in lijn is met de EU-wetgeving voor energiegemeenschappen waarin verschillende partijen samenwerken. Het Slim Strandnet is mede dankzij de Kansen voor West subsidie gerealiseerd. Daarbij zijn ondertussen de trafo, netwerk, strandbatterij, opwek, aansluitingen en een aantal gemeentediensten aangesloten. Het Slim Strandnet wordt in 2024 en 2025 uitgebreid met slimme energiemanagementsoftware. In de komende fase willen we ook de strandpaviljoens in het noordelijk havengebied aansluiten.

Dit vraagt om een samenwerking tussen de gemeenten en de strandpaviljoens om dit verder vorm te gaan geven. Voor deze samenwerking is onderzocht welke vormen mogelijk zijn om de belangen van de gemeente voldoende te borgen. Dit wordt hieronder uitgebreid toegelicht.

1. Gemeente als eigenaar Slim Strandnet en energieleverancier voor de deelnemers. Gemeente beheert en exploiteert in dit geval zelfstandig het Slim Strandnet. De gemeente heeft aansluitcontracten met de gemeentediensten en strandpaviljoens en treedt op als energie (leverancier) voor deelnemers van het Slim Strandnet. Het voordeel is dat de gemeente dan de volledige zeggenschap heeft over het Slim Strandnet. Het nadeel is dat de gemeente dan een energiebedrijf wordt, wat ook energie (door)levert aan de strandpaviljoens. Daarbij wordt de Gemeente dan ook verantwoordelijkheid voor de continuïteit van levering aan de eigen gemeentediensten maar ook aan de strandpaviljoens, met bijbehorende aansprakelijkheid. Ook de financiële afhandeling en afdracht van energiebelasting en BTW van de deelnemers wordt dan een taak van de gemeente. Omdat (door)levering van elektriciteit geen basisrol of taak van een gemeente is lijkt dit een ongewenste oplossing en daarbij neemt de gemeente dan ook volledig het risico van wettelijke aansprakelijk op zich. Daarnaast wordt het doel van de innovatie, het slim balanceren van gebruik en opwek tussen de verschillende aangesloten partijen hiermee geremd omdat er dan geen gelijkwaardige samenwerking is tussen gemeentelijke afnemers en strandpaviljoens.

Het is zeer de vraag of de strandpaviljoens dan wel gaan deelnemen in het Slim Strandnet en dus de innovatie hiermee geremd wordt. 2. Strandpaviljoens als eigenaar Slim Strandnet en de gemeente neemt energie af van de Strandpaviljoens Hierbij wordt de gemeente afhankelijk van de strandpaviljoens voor haar energieverbruik van een aantal gemeentediensten zoals de haven bediencentrale. Dit is een afhankelijkheid die ongewenst is en die geen garanties biedt voor de continuïteit van energielevering. Daardoor is dit geen gewenste optie. Ook bij deze optie wordt het doel van de innovatie, het slim balanceren van gebruik en opwek tussen de verschillende aangesloten partijen geremd. De gemeentediensten zullen namelijk niet mee gaan doen, aangezien er geen gelijkwaardige samenwerking ontstaat.

3. De gemeente als deelnemer in een energiecoöperatie UA (verbonden partij), en afname van de energie van de coöperatie. Door deelname van zowel de gemeente als de strandpaviljoens in de energie coöperatie Slim Strandnet U.A. (verbonden partij) wordt er op een innovatieve manier actief samengewerkt, maar staan we als gemeente ook op gepaste afstand om te kunnen leren van een innovatieve samenwerking. Daarnaast kunnen er binnen de coöperatie afspraken gemaakt worden over opwek, opslag en gebruik alsmede over de leveringszekerheid en de aansprakelijkheid daarvoor. De coöperatie is ook de juridische entiteit die de contracten aangaat met de energieleverancier en Stedin de netwerkbeheerder. De coöperatieve structuur zorgt voor een inclusieve en gelijkwaardige samenwerking tussen de gemeenten en strandondernemers met een gelijke stem en invloed. De coöperatie biedt een juridische vorm voor aansprakelijkheidsbescherming en de mogelijkheid om nu al onderling energie te delen en te verrekenen tussen deelnemers in de coöperatie. De gemeente den Haag kan daarmee op deze wijze direct bijdragen aan de ontwikkeling van lokale energienetten in lijn met de duurzaamheid ambitie. De samenwerking van de gemeente en strandpaviljoens in de vorm van een verbonden partij is belangrijk omdat de gemeente ook en actor/deelnemer/ stroomverbruiker is in het strandnet, samen met de strandpaviljoens.

Dit is in lijn met de EU-wetgeving voor energiegemeenschappen waarin verschillende partijen samenwerken. Voor alle partijen lijkt daarom een aparte gezamenlijke entiteit de beste oplossing. Deze entiteit zou dan geleid moeten worden door een door partijen gezamenlijk aangesteld professioneel bestuur, dat tot taak heeft de capaciteitsverdeling te organiseren en coördineren, de leveringszekerheid te waarborgen en de verplichtingen richting de energieleverancier Stedin en de belastingdienst na te komen. Hier worden ook de afspraken gemaakt voor een mogelijke exit strategie aangezien innoveren uiteraard ook experimenteren is. Mocht de coöperatie door onvoorziene omstandigheden toch geen succes worden, dan wordt geborgd in de statuten dat de aangesloten gemeentediensten zoals de haven bediencentrale verzekerd blijven van energielevering doordat het bestaande netwerk weer in gemeentebeheer te nemen, dan wel dat Stedin te zijner tijd het lokale energienetwerk overneemt.

Ad 3. In hoeverre leent de publieke taak zich voor uitvoering op afstand? Of is de taak zo wezenlijk voor de overheid dat de gemeentelijke organisatie die moet uitvoeren? Het opzetten en beheren van lokale energiewetten is geen publieke taak. Sterker nog in de politiek is er aantal jaren geleden al voor gekozen om juist gemeentelijke energienetten aan ander publieke en marktpartijen over te laten. Echter zitten we op moment in een energietransitie waar diverse uitdagingen als netcongestie zichtbaar worden. Dit heeft tot gevolg dat economische, maar ook klimaat doelstellingen worden belemmerd. Dit zijn uitdagingen waar o.a. vanuit Europese wetgeving (Clean Energy Package; CEP) op in wordt gezet om ‘energiegemeenschappen’ te gaan vormen tussen burgers, lokale overheden en ondernemers. Deze samenwerkingen (energiegemeenschappen) worden hierin erkend als zijnde een rol te hebben in de energietransitie. De gemeente heeft hierin een belangrijke rol als aanjager. Voornamelijk om de energiegemeenschappen in het beginstadium helpen op te zetten, en om het uiteindelijk goed te kunnen faciliteren vanaf afstand. Zelfstandig als gemeente het Slim Strandnet in handen houden en opereren is dus juridisch en praktisch niet wenselijk zoals beschreven in Ad 2. Daarbij draagt het ook niet bij aan het vorm geven van de Europese wetgeving rondom ‘energiegemeenschappen'.

De vraag naar het creëren van gezamenlijke energie coöperaties zal de komende jaren toenemen als gevolg van nieuwe energiewetgeving gericht op energie delen. Het is niet mogelijk en wenselijk voor gemeente Den Haag om dit zelfstandig uit te voeren. Dat vergt veel meer capaciteit en brengt bovenal veel risico met zich mee, zowel juridisch als economisch.

Ad 4. A: In hoeverre zijn publieke taken te borgen door middel van uitbesteding? Als een product of dienst goed leverbaar is en de markt naar behoren functioneert, heeft uitbesteding de voorkeur boven een relatie met een verbonden partij? De samenwerkingsvorm leent zich bij het Slim strandnet niet voor uitbesteding zoals beschreven onder Ad 2 waar de verschillende samenwerkingsvormen met hun voor- en nadelen zijn toegelicht.

Uit Ad 2 komt naar voren dat de samenwerking voor het Slim Strandnet tussen gemeente en strandpaviljoens het beste kan worden vorm gegeven als verbonden partij in de op te richten energie coöperatie Slim Strandnet U.A. Gezamenlijk in een coöperatie stappen is een nieuwe vorm van innovatief samenwerken. In de fase tot 2026 zal de gemeente (EC DISC) dan ook actief zelf betrokken zijn bij de dagelijkse operatie en beheer van het Slim strandnet. Vanaf 2026 zal de coöperatie zelfstandig verder gaan, en zal de operatie en beheer van het Slim Strandnet onder regie van de coöperatie uitbesteed gaan worden. Echter in de beginfase zal de gemeente (EC DISC) hierbij zelf een actieve rol nemen om het Slim Strandnet zo soepel mogelijk te laten opereren.

Ad 4. B: In hoeverre is het publiek belang te borgen via een bestuurlijk & financieel belang in een onafhankelijke rechtspersoon? Door deelname in de energie coöperatie kan de gemeente, als medebestuurder, sturen op de hoofdlijnen en haar gemeente belangen borgen. De dagelijkse bedrijfsvoering, exploitatie en het beheer zijn de verantwoordelijkheid van de coöperatie en de beheerpartijen die hierbij betrokken zijn. Het bestaande Slim Strandnet (infrastructuur en assets) wordt door de gemeente ingebracht in de coöperatie U.A, waarbij de coöperatie het gebruiksrecht van het Slim Strandnet krijgt. De gemeente houdt het recht om in geval van het ontbinden van de coöperatie het eigendom van het Slim Strandnet weer naar zich toe te trekken om zo de levering van energie aan de eigen gemeentediensten zoals de haven bediencentrale zeker te stellen. Deze voorwaarde wordt opgenomen in de statuten. Tot 31 december 2025 is de afdeling digitale innovatie van de gemeente den haag verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het project Slim Strandnet. Gedurende deze periode zal de innovatieafdeling ook het beheer organiseren in opdracht van de coöperatie. In de begroting van het project Slim Strandnet 2024-2025 is de ontwikkeling en het beheer van het Slim Strandnet opgenomen. Vanaf 1-1-2026 ontstaat er een reguliere situatie.

Het Slim Strandnet is dan gereed en de exploitatie en het beheer worden dan onder besturing van de coöperatie ondergebracht bij een derde los van de gemeente.

Het energieverbruik, de aansluitkosten voor transport en de kosten van het beheer worden doorberekend aan de gemeentelijke en strandpaviljoen gebruikers. Dit heeft geen eKect op de gemeentebegroting. Het project Slim Strandnet is al begroot en de gemeentediensten betalen een vergelijkbaar bedrag aan energie en transport voor elektriciteit zoals andere gemeentelijke afdelingen.

Governance Het bestuur van de Coöperatie zal bestaan uit één afvaardiging namens de Gemeente en één afvaardiging namens de strandpaviljoens, voorgezeten door een onafhankelijk voorzitter. Verder zal er ook een rol als secretaris en penningmeester worden vervuld. De Gemeente en de Strandpaviljoens hebben een gelijk stemrecht, de verschillende strandpaviljoens hebben hierin 1 stemrecht, net zoals de gemeente dat heeft. Hierdoor hebben zowel de gemeente als de strandpaviljoens een gelijk stemrecht in het bestuur en de ALV. Voor de gemeentelijke belangrijke noodzakelijke randvoorwaarden zoals de continuïteit van stroomlevering zoals b.v. voor de bediencentrale worden voorwaarden opgenomen in de regelementen. Een van deze voorwaarde is het recht van de gemeente om het Slim Strandnet weer in eigen beheer te nemen in geval van stoppen van de coöperatie. Ook wordt leveringszekerheid voor de gemeente als voorwaarde in regelementen opgenomen. Door het gelijke stemrecht (50%) kunnen er geen besluiten genomen worden die ingaan tegen het belang van de gemeente. Daarbij wordt er door het gelijke stemrecht gestimuleerd dat er bij de dagelijkse operatie & bestuur inclusieve en gelijke rechten ontstaan. De bedoeling daarvan is dat er samen verantwoordelijkheid wordt gedragen onder de leden waaronder samen investeren, maar ook samen de baten en lasten dragen.

Namens de gemeente zal een afgevaardigde van DSB/ haven & bediencentrale (de grootste gebruiker) in het bestuur van de coöperatie deelnemen om zo de belangen te borgen. In de periode tot 31-12-2025 is het innovatieproject Slim Strandnet, afdeling digitale innovatie en smart city, ondersteunend aan de afgevaardigde die vanuit havenbedrijf plaats neemt in het bestuur van de coöperatie. Deze afgevaardigde zal ook zorg dragen dat de inbreng vanuit het college wordt meegenomen in de jaarlijkse ALV.