RIS319799 Bijlage 1. Programmabegroting 2025-2028

De inzet van loonkostensubsidie (LKS) kan het laagdrempeliger maken voor werkgevers om kandidaten een passende werkplek te bieden. We maken daarvoor onder meer gebruik van de verruimde wettelijke kaders om ook niet-uitkeringsgerechtigden beter te bereiken en aan werk te helpen met inzet van een loonkostensubsidie. Ook brengen we de forfaitaire loonkostensubsidie meer onder de aandacht van 79

werkgevers. Dit is een eenvoudigere methodiek, waardoor het makkelijker wordt voor werkgevers om van de loonkostensubsidie gebruik te maken. Ook na uitstroom met LKS uit de bijstand blijft de gemeente kandidaten ondersteunen. Begeleiding na plaatsing is daarbij de norm, zodat kandidaten zich verder ontwikkelen in een baan. Dit gaat zowel via jobcoaching als werkbegeleiding. Ook de werkgever ontvangt ondersteuning op maat, om te zorgen dat onze kandidaten zo goed mogelijk landen. Sociaal ondernemerschap Gezien het succes van het Social Impact Lab in 2024, streven wij ernaar in 2025 een 11e editie te organiseren. Momenteel onderzoeken we hoe we tijdens deze 11e editie nog meer impact kunnen genereren en het evenement op een bredere schaal kunnen aanpakken. Tot slot is samen met een groep sociaal ondernemers in 2023 het project Baankans gestart. Via Baankans worden sociaal ondernemers in staat gesteld om zelf in de wijken kandidaten te werven, spreken en uiteindelijk naar een vaste baan toe te begeleiden. Dit jaar willen we de volgende stap zetten door deze samenwerking in contractuele afspraken te gieten. Samenwerking in de regio Vanuit het Rijk wordt wetgeving voorbereid om een meer samenhangende dienstverlening aan werkzoekenden en werkgevers vorm te geven. Er wordt toegewerkt naar een regionaal werkcentrum in alle arbeidsmarktregio’s van het land.

Hier wordt zowel publieke als private dienstverlening aangeboden op het gebied van het vinden van werk, loopbaanadvies, maar ook het opleiden en het ontwikkelen van relevante skills. Vooruitlopend op deze ontwikkelingen wordt er al gewerkt aan het opzetten van een dergelijk werkcentrum in de regio Haaglanden. Op dit moment vindt er vanuit de gemeente al met meerdere partners en op meerdere manieren samenwerking plaats in de regio. Zo trekken de gemeente en UWV op om inwoners die een WW-uitkering ontvangen al in een eerder stadium gebruik te laten maken van gemeentelijke dienstverlening. Hiermee kan worden voorkomen dat men of gebruik hoeft te maken van een bijstandsuitkering, of indien men wel naar een bijstandsuitkering overgaat, dat er een heel nieuw traject bij de gemeente opgestart hoeft te worden. Ook in de dienstverlening trekken regiogemeenten en UWV meer gezamenlijk op. Er is een regionaal werkgeversservicepunt en de samenwerking heeft vorm gekregen in het regionaal mobiliteitsteam. Ook werken er medewerkers van UWV direct bij Den Haag Werkt op locatie om elkaar beter te kunnen vinden. Het college wil bijdragen aan de het verbeteren en verbreden van de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven in de stad en de arbeidsmarktregio (“Sporen naar een arbeidsmarkt die werkt voor de stad”, RIS314887).

Om de aanpak voort te zetten stellen we vanuit de reserves van programma 7 voor 2 jaar € 2 mln. beschikbaar. Hiervoor werkt het college samen met partners in de regio aan een betere aansluiting van opleidingen op de vraag van werkgevers, een betere benutting van het aanbod aan arbeid door ook het werk te veranderen en het realiseren van minder barrières op de arbeidsmarkt. Zo draagt het college met steun van sociale partners en Europese (ESF+) middelen bij aan een scholingsfonds ‘Haaglanden Leert Door’ waarbij inwoners die zich willen bij- of omscholen in maatschappelijke kraptesectoren zoals IT, bouw & techniek, zorg & welzijn en openbaar bestuur en veiligheid een scholingsvoucher kunnen krijgen. In 2025 is het fonds actief en verwachten we 625 scholingsvouchers te verstrekken. Den Haag neemt in de regio een voortrekkersrol om een oplossing te bieden voor de mismatch op de arbeidsmarkt. Innovatie en allianties In Zuidwest is de afgelopen periode gebouwd aan de coalitie ‘Wonen, Onderwijs en Werk’. Samen met onze partners (woningcorporaties, bedrijven, buurtorganisaties, ROC Mondriaan etc.) hebben we binnen een ‘leer- en innovatienetwerk’ meerdere ontwikkelpaden gecreëerd. De ontwikkelpaden bestaan uit banen op mbo-niveau 1 die door werkgevers worden voorgesteld en waarbij ROC Mondriaan passende scholing aanbiedt.

Na een leerperiode van maximaal drie maanden kan de deelnemer in dienst komen. Na plaatsing blijven alle partners zich inzetten om de nieuwe medewerkers door te ontwikkelen, via praktijkverklaringen, mbo-2 certificaat of de BBL-route. Een integraal begeleidingsteam zorgt voor job- en lifecoaching. Die aanpak wordt het komend jaar verder doorontwikkeld, ook wordt de samenwerking gezocht met formele en informele ondersteuning in de wijk.

Wat mag het kosten? Voor het Cluster Werk is in 2025 € 63,7 mln. aan lasten begroot en € 19 mln. aan baten. • De begrote lasten bestaan uit: o € 31,8 mln. salaris personeel o € 12,6 mln. voor re-integratieactiviteiten o € 4,5 mln. voor ICT-kosten (applicatiegebruik gerelateerd aan kandidaten) 80

o € 10 mln. voor de uitvoering van het Programma Stap naar Werk met LKS (incidentele lasten) o € 2,0 mln. voor versterken dienstverlening aan kwetsbare inwoners (POK-middelen) o € 2,8 mln. voor overige Programmatische kosten, zoals aansluiting onderwijs, arbeidsmarkt, bedrijfsleven en Werken in allianties en netwerken •

De begrote baten van € 19 mln. bestaan uit: o € 0,2 mln. externe omzet o € 1,9 mln. aan ESF, o € 16 mln. aan reserve onttrekkingen o € 0,9 mln. aan middelen vanuit de Regio Deal.

Participatievoorzieningen Wat willen we bereiken? In het beleidsplan Werk en Participatie Den Haag 2023-2026 (RIS315004) geven we invulling aan de ambitie om zo veel mogelijk mensen die tot de participatiedoelgroep behoren, naar werk te begeleiden en als dat (nog) niet lukt een duurzaam perspectief te bieden. Dit draagt bij aan het tegengaan van kansenongelijkheid en aan een sterkere economie. Op basis van het beleidsplan is € 3 mln. verschoven van de activiteit re-integratie naar werk naar participatie. Een deel van de groep kan na extra inspanning alsnog naar werk. We blijven mensen stimuleren om door middel van vrijwilligerswerk en empowerment deel te nemen aan de maatschappij. Met de groep voor wie actief zijn op dit moment niet haalbaar is bijv. door langdurige ziekte of opname in een instelling gaan we niet actief aan de slag voor wat betreft ons participatie- en re-integratieaanbod, maar wel zorgen wij ervoor dat er voor hen aandacht is vanuit het zorgdomein.

Wat gaan we ervoor doen? Om de stap tussen participatie en re-integratie te verkleinen zetten we daarom voor deze groep specifieke trajecten in, zoals individuele coaching of een maatschappelijk fit-traject. En we zorgen voor een soepele overgang voor inwoners die de stap naar re-integratie kunnen zetten, door re-integratievoorzieningen in te zetten, zoals diagnose-instrumenten, taaltrajecten of de werknemerscheque. In 2024 zijn de re-integratieen participatievoorzieningen gezamenlijk ingekocht. Deze gezamenlijke inkoop maakt het mogelijk om doorgaande ontwikkellijnen tot aan arbeidsinschakeling te realiseren voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Met persoonlijke aandacht en nauw contact streven we ernaar dichter bij de leefwereld van de inwoner te staan. Met de inzet van drempelloze dienstverlening helpen we de inwoner sneller en duurzamer met de inzet van de juiste voorzieningen en instrumenten. In 2024 zijn we onder de noemer Duurzaam Perspectief gestart met het bieden van intensievere dienstverlening voor 4.000 Hagenaars met een grote afstand tot de arbeidsmarkt.

Deze mensen krijgen een vast contactpersoon bij de gemeente die hen ondersteunt in hun ontwikkeling, met hen kijkt hoe ze mee kunnen doen in de samenleving (denk aan instapwerk of vrijwilligerswerk) en kijkt of ze op termijn stappen kunnen zetten richting werk, eventueel met inzet van loonkostensubsidie. Door de inwoner te koppelen aan een vaste contactpersoon streven we naar effectievere dienstverlening. In 2025 nemen we nog eens 4.000 mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt in begeleiding. Om de dienstverlening voor de participatiedoelgroep te verbeteren hebben we een Gelijkwaardig Meedoen lab. Eén van de innovaties waarmee we gestart zijn, zijn de wijkontwikkelplekken (locaties). Consulenten voeren met Hagenaars met een grote afstand tot de arbeidsmarkt gesprekken in hun eigen wijk en verbinden hen in die gesprekken aan het activeringsaanbod dat beschikbaar is in de wijk. Dit zorgt voor laagdrempelige dienstverlening waar mensen in de buurt eerste stappen in hun ontwikkeling kunnen zetten. We investeren op deze manier in wijknetwerken en sluiten aan bij partners in de wijk die de meest kwetsbare inwoners in beeld hebben. De gemeente faciliteert dit o.a. met het subsidiëren van vijf wijkbedrijven in Den Haag. De wijkbedrijven zijn van, voor en door de wijkbewoners.

Met als doel dienstverlening op basis van ontmoeting, ontspanning, ondersteuning, ontwikkeling en onderneming (de 5 O's). De Instapeconomie biedt mogelijkheden voor een deel van de inwoners met een bijstandsuitkering voor wie de stap naar regulier werk (nu nog) te groot is. Het achterliggende maatschappelijke doel is het bevorderen van sterkere en inclusievere wijken door in te zetten op verbetering op het gebied van leefbaarheid, veiligheid, sociale cohesie en gezondheid in de wijk. Vanaf 2025 bieden we voor twee jaar subsidie aan zes organisaties in de wijk om de Instapeconomie uit te voeren. Dankzij deze subsidie kunnen we tussen de 200 en 300 Instapbanen creëren.

81

Inburgering De Haagse inburgering is er om alle Haagse inburgeringsplichtige nieuwkomers volwaardig te laten meedoen in de samenleving. Om inburgeraars (statushouders en gezinsmigranten) zo snel mogelijk hun weg te laten vinden in de Haagse samenleving organiseert de gemeente een warme overdracht en een brede intake. We stellen samen met de inburgeraar een persoonlijk Plan Inburgering en Participatie op en zorgen dat de inburgeraar zo snel mogelijk de taal leert en gaat werken dan wel participeren. Wij zetten in op duale trajecten gericht op inburgering en participatie vanaf de start. Tijdens het inburgeringsproces is uitstroom naar werk in alle stappen mogelijk. Tenslotte heeft de gemeente de taak om de inburgeraar financieel te ontzorgen en verzorgt Stichting Vluchtelingenwerk voor statushouders de maatschappelijke begeleiding.

Wat mag het kosten? Bovenstaande beleidsonderdelen vallen financieel als volgt uiteen: • Voor de activiteit Participatievoorzieningen zijn voor 2025 € 33,4 mln. aan lasten begroot en € 14,8 mln. aan baten. Dit bestaat uit: Participatie o € 13,3 mln. Salarissen en sociale lasten o € 1,6 mln. Overige goederen en diensten o € 4,3 mln. Subsidieverstrekkingen o € 2,8 mln. Rijksbaten geoormerkt voor Zuidwest Inburgering o € 3,0 mln. Salarissen en sociale lasten o € 11,2 mln. Inkoop diensten o € 12,0 mln. Rijksbaten geoormerkt voor de inkoop van Inburgeringsvoorzieningen

2. Sociale werkvoorziening Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Sociale werkvoorziening (Cl. 1b) Realisatie Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 Lasten 45.408 53.462 54.020 53.188 53.350 53.655 Baten 4.612 6.801 9.762 9.762 9.762 9.762 Saldo 40.796 46.661 44.258 43.425 43.588 43.892

Wat willen we bereiken? We willen zoveel mogelijk mensen met een arbeidsbeperking zo gewoon mogelijk laten deelnemen aan de arbeidsmarkt. Binnen Den Haag Werkt biedt het domein Werk in Opdracht een infrastructuur waarin via werk mensen ontwikkeld worden en waarin werk wordt geboden aan personen die het (nog) niet zelfstandig redden op de arbeidsmarkt. Op dit moment bestaat de doelgroep uit een afnemende groep WSW-ers, een groeiende groep jonge medewerkers beschut werk en medewerkers banenafspraak.

Wat gaan we ervoor doen? Beschut werken Bij beschut werk verwachten we ook de komende jaren instroom van jonge medewerkers vanuit de pro/vsoscholen. Omdat bij deze jongeren het ontwikkelpotentieel nog in grote mate aanwezig is zal hen ook een aanbod worden gedaan om zichzelf zoveel mogelijk te ontplooien. Intern, maar ook extern bij sociaal ondernemers. Voor een aantal kwetsbare medewerkers zal WIO de vaste werkplek blijven. De gemeente Den Haag hanteert geen wachtlijsten: wie een indicatie heeft komt in aanmerking voor een beschutte werkplek. We bieden daardoor ook meer beschutte werkplekken aan dat het Rijk van ons vraagt. Inzet van de expertise Voor de groep Hagenaars die op één of meerdere levensgebieden knelpunten ervaart die hen belemmert deel te nemen aan het arbeidsproces worden er op dit moment ontwikkelplekken ingericht waar mensen de kans krijgen in een rustige setting hun arbeidsritme op te bouwen en aan hun belemmeringen te werken. Bij de sociale werkvoorziening is voldoende expertise aanwezig om deze mensen te begeleiden. Landelijke ontwikkelingen Landelijk is de wens uitgesproken de bestaande sociale infrastructuur beter te benutten door de dienstverlening van de oude sociale werkvoorziening om te vormen tot een sociaal ontwikkelbedrijf. Het Rijk heeft in de voorjaarsnota (2024) middelen hiervoor toegezegd. Het gaat dan om € 600,- mln.

rijksbreed voor de komende 10 jaar. Met de extra investeringen wil het kabinet sociaal ontwikkelbedrijven meer stabiliteit en continuïteit bieden voor de lange termijn waardoor zij meer ruimte hebben om banen te realiseren voor werknemers met een arbeidsbeperking.

82

Wat mag het kosten? Voor Sociale Werkvoorziening is voor 2025 € 54,0 mln. aan lasten begroot en € 9,8 mln. aan baten. • De begrote lasten bestaan uit: o € 47,4 mln. salaris personeel (niet ambtelijk) o € 9 mln. voor begeleiding medewerkers (beschut en SW) o € 4,6 mln. ontvangsten Loonkostensubsidie (als negatieve lasten) o € 12,4 mln. baten interne omzet bij o.a. DSB, DBV (als negatieve lasten) o € 14,0 mln. omzetgerelateerde kosten (samenhangend met productie) o € 0,6 mln. voor Banenafspraak •

De begrote baten van € 9,8 mln. betreft externe omzet.

3. Bijstandsverlening en inkomensvoorzieningen Inkomen (Cl. 2) Lasten Baten Saldo

Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 447.045 466.876 446.850 445.858 445.807 445.728 392.154 411.601 386.763 386.013 386.013 386.013 54.891 55.275 60.087 59.845 59.794 59.716

Wat willen we bereiken? Inkomensondersteuning helpt inwoners bij het realiseren van financiële bestaanszekerheid als zij dat niet zelf kunnen. De gemeente draagt bij aan een stabiel en voorspelbaar inkomen voor inwoners, zodat zij mee kunnen doen in de samenleving. We willen het voor onze inwoners zo eenvoudig mogelijk maken en passen maatwerk toe waar mogelijk.

Wat gaan we ervoor doen? Ook in 2025 zullen we onze inwoners voorzien van adequate inkomensondersteuning. Het aantal bijstandsuitkeringen zal naar verwachting met 1,4% toenemen, in de periode 2025-2028 (voorspelt het CPB in februari 2024. Den Haag behoudt naar verwachting een tekort op het door het Rijk verstrekte BUIGbudget. Ook in 2025 blijven we waar nodig bezwaar maken en/of gaan we in beroep tegen de beslissingen van het Rijk zolang het Rijk geen afdoende BUIG-financiering ter beschikking stelt. We handelen naar verwachting ca. 7.000 aanvragen af, verstrekken 22.000 uitkeringen en beheren € 110 mln. aan vorderingen. Naast het verstrekken van uitkeringen levensonderhoud verstrekken we ook bedrijfskredieten aan ondernemers, waarvoor levensvatbaarheidsonderzoeken worden uitgevoerd. Binnen het programma ‘ondernemend uit de bijstand’ bieden we Haagse burgers de mogelijkheid om een onderneming te starten in combinatie met een Participatiewet-uitkering en begeleiden we dit proces. In het najaar 2024 hebben we onze Haagse agenda inkomenszekerheid gepresenteerd aan de Raad. De periode 2025-2028 zal in het teken staan van het verder voortzetten, uitbouwen en versterken van ons inkomensbeleid. Enkele speerpunten hierbij zijn:

• In 2025-2028 zullen we (ons voorbereiden op) het implementeren van de maatregelen in het wetsvoorstel Participatiewet in balans. De verwachte inwerkingtreding van het wetsvoorstel is 1 januari 2026. Dit wetvoorstel moet enkele ‘hardheden’ uit de huidige Participatiewet verzachten. • Daar waar mogelijk passen we meer maatwerk toe in lijn met en vooruitlopend op het wetsvoorstel Participatiewet in balans. Daarbij maken we gebruik van de beleidsvrijheid die we als gemeente hebben. Sinds 2024 passen we reeds de kostendelersnorm voor bijstandsgerechtigden tot 27 jaar niet meer toe, hebben we samenwonen op proef gecontinueerd en passen we de zoektermijn voor jongeren in de bijstand niet langer toe. • Het vereenvoudigen en versoepelen van de aanvraagprocedure voor de bijstand en het meer automatiseren van inkomensverrekening. Hiermee willen we ook het niet-gebruik van o.a. de bijstand terugdringen. • Meer uitgaan van vertrouwen in de burger. We zetten in op een meer gedifferentieerd maatregelenbeleid en zetten in op preventie ter voorkoming van fraude. De investering zal hierbij grotendeels gaan zitten in ICT-aanpassingen en de verhoging van het aantal (en in sommige gevallen de norm van de) bijstandsuitkeringen. Ook vraagt het toepassen van maatwerk veel van onze uitvoeringscapaciteit.

83

Dak- & Thuisloosheid In het kader van financiële bestaanszekerheid en preventie geven we in 2025 verder vorm aan de actiepunten die genoemd zijn in het beleidskader ''Den Haag geeft Thuis''., zie RIS316085. Jaarlijks wordt er € 4,5 mln. bijgedragen vanuit programma 7 ten behoeve van de acties uit dit beleidskader.

Wat mag het kosten? Voor het Cluster Inkomen is in 2025 € 446,9 mln. aan lasten begroot en € 386,8 mln. aan baten. •

De begrote lasten bestaan uit: o € 382,9 mln. aan Sociale uitkeringen in geld o € 30,6 mln. aan Salarissen en sociale lasten o € 19 mln. voor Loonkostensubsidie o € 14 mln. voor Overige goederen en diensten o € 0,4 mln. aan Sociale uitkeringen in natura

•

De begrote baten van €386,8 mln. bestaan uit: o € 378,1 mln. Rijksbaten o € 8,7 mln. Gemeentelijke baten

4. Armoede Minimabeleid (Cl. 3a) Lasten Baten Saldo

Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 102.463 61.476 56.839 56.651 55.481 55.466 2.880 2.390 2.390 2.390 2.390 2.390 99.582 59.086 54.449 54.261 53.091 53.076

5. Schuldenbeleid Schuldenbeleid (Cl. 3b) Lasten Baten Saldo

Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 39.541 44.913 36.098 33.082 31.699 31.636 14.128 16.854 5.924 5.924 5.682 5.682 25.413 28.059 30.173 27.158 26.017 25.954

Wat willen we bereiken? Het Rijk is verantwoordelijk voor het inkomensbeleid, denk hierbij aan de hoogte van het minimumloon, de bijstand en de AOW. Op basis van de Minima Effect Rapportage en uit gesprekken met inwoners blijkt dat bijna alle huishoudens met een laag inkomen gebruik moeten maken van alle landelijke en lokale regelingen om de maandelijkse kosten te dekken. Daarom zet het college in op een zo groot mogelijk gebruik van de minimaregelingen en simpele en toegankelijke dienstverlening. In Den Haag hebben 42.100 huishoudens een laag inkomen tot 130% van het wettelijk sociaal minimum. Dat is 17,4% van alle huishoudens in Den Haag. Ongeveer 13% van de Haagse inwoners hebben problematische schulden (Armoedemonitor 2023). Dit zijn Hagenaars met geldzorgen en geldproblemen. Daarnaast maakt het college, mede door gestegen kosten van het bestaan, zich zorgen om de ca. 8.000 huishoudens met een inkomen tussen 130-150% van het sociaal minimum (5.000 huishoudens hiervan zijn huishoudens met kinderen). Dit zijn vaak werkenden of zzp’ers. Om deze uitdagingen tegemoet te treden zorgt het college met de Haagse voorzieningen voor geldzorgen en geldproblemen dat de basis op orde is en er perspectief is op een zorgvrij bestaan. Het verzamelbereik (het gebruik van minimaal 1 minimaregeling), wil het college deze collegeperiode verhogen van 80% naar 85%.

Het succes van de uitvoering van de energietoeslag (ca. 99% bereik) laat zien dat een groter bereik mogelijk is.

Wat gaan we ervoor doen? Ter bestrijding van geldzorgen en het voorkomen van geldproblemen heeft de gemeente specifieke voorzieningen zoals de Ooievaarspas , een collectieve zorgverzekering en de bijzondere bijstand als vangnet voor noodgevallen. Samen met Stichting Leergeld Den Haag verstrekken we jaarlijks aan bijna alle 18.000 kinderen met een Ooievaarspas verschillende gebruiksgoederen zoals schoolspullen, fietsen en winterkleding. Op deze manier zorgen we er als gemeente voor dat kinderen een zorgeloze start kunnen maken en geen kansenongelijkheid ervaren door een slechtere financiële positie in het huishouden waarin

84

ze opgroeien ten opzichte van andere leeftijdsgenoten. Om het niet-gebruik verder terug te dringen worden voorzieningen ambtshalve verstrekt aan de inwoners van wie de gegevens reeds bekend zijn bij de gemeente. Om te zorgen dat inwoners op de hoogte zijn van de verschillende regelingen die we als gemeente aanbieden, organiseren we, of sluiten we aan bij, evenementen in de stad. Zo heeft de Ooievaarspas een eigen OpUitFestival, maar sluiten we met de Ooievaarspas ook aan bij de Haagse Stadsspelen en bij de festiviteiten vanuit de Cultuurankers. Daarnaast is de campagne ‘Niemand verdient geldzorgen’ in de verschillende wijken uitgerold. Dit breiden we uit naar alle wijken van Den Haag. De komende periode willen we het volgende realiseren: 1. Aanbod verbeteren, bekendheid vergroten Om meer mensen te bereiken is een aantrekkelijk, begrijpelijk en toegankelijk aanbod van hulp- en dienstverlening nodig. De komende periode voeren we onderstaande verbeteringen door:

• Meer uniformiteit in regelgeving en samenhang tussen de verschillende voorzieningen (beleidsaanpassingen) • Ons richten op huishoudens die nog geen gebruik maken van één van de minimaregelingen bij de gemeente, met name ondernemers, werkende armen en jongeren • Vereenvoudigen van de aanvraagprocessen • Verbeteren online vindbaarheid en koppeling naar andere voorzieningen (o.a. door ICT verbeteringen) • Rekening houden met laaggeletterden en anderstaligen (aanpassingen in communicatie). Hiermee proberen we het bereik van onze minimaregelingen te vergroten. Voor de meeste inwoners bieden onze generieke regelingen voldoende ondersteuning. Wanneer dit niet het geval is, biedt de gemeente maatwerk aan. Hierbij wordt gekeken wat een inwoner nodig heeft en waarom dat via reguliere regelingen niet mogelijk is. 2. Doelgroep eerder en beter in beeld Om mensen te bereiken moet je met ze in contact komen. Op basis van vroegsignalering van betalingsachterstanden bij vaste lasten leveranciers zorgen we dat geldzorgen geen geldproblemen worden. Het komend jaar verwachten we minimaal 2.000 inwoners te bereiken die een hulpaanbod accepteren. Als gemeente is het onmogelijk om alle inwoners zelf te bereiken en te ondersteunen. Daarom zijn er via de subsidieregelingen minimabeleid en financiële hulpverlening een groot aantal subsidiepartners.

Deze partners (bijvoorbeeld Voedselbank, Stek, Stichting Leergeld) bieden aanvullende voorzieningen aan, maar bieden ook een mooie gelegenheid om inwoners die wij nog niet in beeld hebben te wijzen op de gemeentelijke voorzieningen. Het subsidieplafond wordt in 2025 opgehoogd met €0,5 mln. Hiervan komt €0,15 mln. uit programma 8 van de dienst OCW, specifiek de voormalig subsidieregeling samen sociaal en vitaal 2023 (RIS315437). Vanaf subsidiejaar 2025 kunnen organisaties die zich bezighouden met financiële hulpverlening geen subsidie meer aanvragen bij de subsidieregelingen samen sociaal en vitaal 2024 (RIS318892 en RIS318891), maar kunnen zij een aanvraag doen bij de subsidieregeling geldzorgen en geldproblemen. Dekking hiervoor valt binnen programma 7, uit de middelen voor armoede en schulden. Aangezien wij een duurzame samenwerking willen met deze subsidiepartners is het mogelijk gemaakt om ook meerjarig te subsidiëren. We blijven met onze subsidiepartners in gesprek en passen de subsidieregelingen aan indien nodig. We zijn zichtbaar en bereikbaar in de stad via de Helpdesk Geldzaken en sociaal raadslieden. Daarmee bieden we advies op maat via een laagdrempelige voorziening in een vertrouwde omgeving. .

Inwoners die als gevolg van betalingsachterstanden hun huis dreigen te worden uitgezet, weten we steeds beter te bereiken en te helpen, waardoor uitzetting in veruit de meeste gevallen wordt voorkomen. Dat doen we samen met onze maatschappelijke partners in de stad. De daadwerkelijke huisuitzettingen zijn daardoor in de afgelopen jaren gedaald naar ca. 20 per jaar.

3. Geldzorgen wegnemen en (financiële) zelfredzaamheid vergroten Geldzorgen en geldproblemen hebben een negatieve invloed op zowel de fysieke als mentale gezondheid. Voor het welzijn en de zelfredzaamheid van onze inwoners is het daarom van belang dat schuldenzorgen worden weggenomen. Wij begeleiden inwoners met schulden bij het aflossen ervan (700 schuldregelingen) en vergroten de financiële zelfredzaamheid onder andere door het aanbieden van 1.500 financiële cursussen. Daarnaast werken we samen met de jongeren van Schuldzero aan schuldpreventie met op de doelgroep afgestemde voorlichting en geldlessen op scholen. Wie tijdelijk geld nodig heeft, kan terecht voor een belening bij het Pandhuis. Dagelijks ontvangen wij hier 100 tot 150 mensen. Inwoners die een lening nodig hebben voor hun huis of om schulden af te lossen kunnen terecht bij de Gemeentelijke Krediet Bank (GKB). Onder voorwaarden kan de GKB wel leningen verstrekken wanneer gewone banken dit niet doen. Met deze inzet wil de gemeente inwoners met 85

geldzorgen of -problemen weer perspectief geven. Het uiteindelijke doel is dat zij zich (op termijn) financieel beter kunnen redden en de gemeentelijke voorzieningen weten te vinden wanneer dat nodig is. Kinderopvang De criteria voor de Tegemoetkoming kinderopvangtoeslag voor Chronisch Zieken en Gehandicapten zijn gewijzigd waardoor meer inwoners een beroep kunnen doen op deze regeling. Iedereen met een uitkering wegens arbeidsongeschiktheid of een uit wetgeving voortvloeiende voorziening ten gevolge van een chronische ziekte of handicap komt in 2025 in aanmerking voor deze tegemoetkoming. Ook is sinds 2024 het hebben van een gehandicaptenparkeervergunning en een PGB-indicatie toegevoegd als criterium en ouders met kinderen die aan deze criteria voldoen, kunnen ook een aanvraag indienen. De eigen bijdrage bij kinderopvang op grond van sociaal medische indicatie (SMI) wordt sinds februari 2024 volledig vergoed voor gezinnen met een inkomen tot aan de bijstandsnorm, het wettelijk sociaal minimum. Dit doen we omdat we zien dat de hoge eigen bijdrage voor de kinderopvang belemmerend werkt voor gezinnen die behoefte hebben aan deze opvang vanwege een sociaal medische noodsituatie.

Daarnaast hebben we een aanpassing van de beleidsregel tegemoetkoming kosten kinderopvang op grond van een sociaal medische indicatie doorgevoerd, zodat er ook voor gezinnen met SMI en inkomen tot 150% van het wettelijk sociaal minimum in 2025 geen eigen bijdrage overblijft. Hierdoor kunnen dit jaar meer gezinnen die in een sociaal-medische noodsituatie zitten, gebruikmaken van kinderopvang, zonder dat dit financiële zorgen tot gevolg heeft. Dit komt zowel de ontwikkeling van de kinderen ten goede als dat het de ruimte biedt voor ouders om te werken aan een duurzame oplossing.

Wat mag het kosten? Bovenstaande beleidsonderdelen vallen financieel als volgt uiteen: • Voor het Minimabeleid zijn voor 2025 € 56,8 mln. aan lasten begroot en € 2,4 mln. aan baten. Dit bestaat uit: o € 6,2 mln. salarissen en sociale lasten en € 0,4 mln. ingeleend personeel. o € 47,7 mln. sociale uitkeringen voor onder andere Bijzondere Bijstand en Ooievaarspas. o € 2,9 mln. overige goederen en diensten. o De begrote baten van € 2,4 mln. betreffen eigen bijdragen en inkomensoverdrachten. • Voor het Schuldenbeleid zijn voor 2025 € 36,1 mln. aan lasten begroot en € 5,9 mln. aan baten. Dit bestaat uit: o € 22,2 mln. salarissen en sociale lasten en € 0,5 mln. ingeleend personeel. o € 11,4 mln. overige goederen en diensten, incidentele middelen waarmee voornamelijk personeel bekostigd zal worden o € 0,5 mln. subsidies o € 2,0 mln. aan begrote rentelasten van de Gemeentelijke Kredietbank en het Pandhuis De begrote baten van € 5,9 mln. betreffen de rentebaten van de Gemeentelijke Kredietbank en het Pandhuis

86

Financiële verdieping bedragen x € 1.000 2027 2028

2024

2025

2026

Lasten Vastgestelde begroting 2024-2027 666.046

659.495

653.317

643.712

0

0

0

0

0

0

666.046

659.495

653.317

643.712

0

Budgettair kader

0

0

0

0

0

Aanvullende budgettaire ruimte

0

0

0

0

0

Inzet budgettaire ruimte

0

0

0

0

0

40.937

31.441

27.527

16.955

653.942

706.983 690.936 680.843

660.667

653.942

Lasten (incl. reserves) Reeds goedgekeurde mutaties Subtotaal actuele begroting 2024-2027

Overige (neutrale) mutaties Lasten Ontwerpbegroting 2025-2028

De lastenbegroting voor het programma Werk en Inkomen laat t.o.v. vastgestelde begroting een aantal mutaties zien. Het gaat o.a. om de volgende mutaties: • Het programma Werk en Inkomen ontvangt trend: voor 2024 t/m 2028 is nacalculatorisch € 1 mln. en aan voorcalculatorische trend is voor 2025 t/m 2028 € 7,6 mln. opgenomen. • Meicirculaire: vanuit de meicirculaire ontvangt programma Werk en Inkomen extra middelen vanuit het rijk voor de uitvoering van diverse activiteiten. Voor aanpak armoede en schulden (€ 2,1 mln. structureel), sociale werkvoorziening (€ 4,3 mln. in 2024 en vervolgens € 2,8 mln. vanaf 2025 e.v.) • Reserves: vanuit de bestemmingsreserve wordt in 2024 de oorspronkelijke onttrekking verlaagd met € 7,0 mln. Voor 2025 wordt € 5,5 mln., voor 2026 wordt € 7 mln. en voor 2027 € 6 mln. meer onttrokken dan voorheen begroot. (Zie ook baten) • Vanuit de reserve Versterking Dienstverlening voor Kwetsbare Inwoners is voor 2024 en 2025 respectievelijk € 3,0 mln. en € 4,5 mln. aan de begroting toegevoegd. (Zie ook baten) • Voor de uitvoering van de inburgeringsopgave wordt vanuit de actualisatie vanaf 2024 structureel € 6,1 mln. aan de begroting toegevoegd. (Zie ook baten) • Voor de uitvoering van de regiodeal wordt voor 2024 € 2,5 mln., voor 2025 € 3,1 mln., voor 2026 € 1,8 mln. en voor 2027 € 0,8 mln. aan de begroting toegevoegd.

(Zie ook baten) • Voor de gemeentelijke hulp gedupeerde toeslagenproblematiek wordt in 2024 € 7,4 mln. aan de begroting toegevoegd (zie ook baten). • Vanuit de ESF-middelen wordt in 2025 en 2026 € 1,9 mln. aan de begroting toegevoegd. (Zie ook baten) • Tenslotte zijn er diverse kleinere begrotingsmutaties gemaakt: voor 2024 neemt de begroting hierdoor toe met € 2,5 mln., in 2025 en 2026 neemt de begroting met € 6,2 mln. af en in 2027 neemt de begroting met € 10,2 mln. af. bedragen x € 1.000 2024 2025 2026 2027 2028 Baten (incl. reserves) Baten Vastgestelde begroting 2024-2027

430.534

427.177

421.427

412.552

0

0

0

0

0

0

430.534

427.177

421.427

412.552

0

Budgettair kader

0

0

0

0

0

Aanvullende budgettaire ruimte

0

0

0

0

0

Inzet budgettaire ruimte

0

0

0

0

0

30.153

15.219

14.595

10.501

416.425

460.687

442.395

436.021

423.053

416.425

Reeds goedgekeurde mutaties Subtotaal actuele begroting 2024-2027

Overige (neutrale) mutaties Baten Ontwerpbegroting 2025-2028

De vastgestelde batenbegroting voor het programma Werk en Inkomen laat over de komende jaren de volgende budgetmutaties zien. Het gaat om de volgende budget neutrale mutaties: • Reserves: vanuit de bestemmingsreserve wordt in 2024 de oorspronkelijke onttrekking verlaagd met € 7,0 mln. Voor 2025 wordt € 5,5 mln., voor 2026 wordt € 7 mln. en voor 2027 € 6 mln. meer onttrokken dan voorheen begroot. (Zie ook lasten) • Vanuit de reserve Versterking Dienstverlening voor Kwetsbare Inwoners is voor 2024 en 2025 respectievelijk € 3,0 mln. en € 4,5 mln. aan de begroting toegevoegd. (Zie ook lasten)

87

•

Voor de uitvoering van de inburgeringsopgave wordt vanuit de actualisatie vanaf 2024 structureel € 6,1 mln. aan de begroting toegevoegd. (Zie ook lasten) • Voor de uitvoering van de regiodeal wordt voor 2024 € 2,5 mln., voor 2025 € 3,1 mln., voor 2026 € 1,8 mln. en voor 2027 € 0,8 mln. aan de begroting toegevoegd. (Zie ook lasten) • Vanuit de ESF-middelen wordt in 2025 en 2026 € 1,9 mln. aan de begroting toegevoegd. (Zie ook lasten). bedragen x € 1.000 Reserve Beginsaldo ToeOnt- Eindsaldo 2025 voegingen trekkingen 2025 Bestemmingsreserve Vernieuwing ICT werk, inkomen en armoede Bestemmingsreserve Armoede, Inkomen en Werk Bestemmingsreserve Met LKS meer mensen naar werk / STiP 3.0

6.760

0

0

6.760

30.500

0

7.483

23.018

28.233

0

11.837

16.396

65.493

0

19.320

46.174

Bestemmingsreserve Armoede, Inkomen en Werk In 2025 worden middelen uit de reserve onttrokken voor uitvoering van het beleidsplan Participatie (2,5 mln.), Instapeconomie (1,0 mln.), Werken in Allianties en Netwerken (0,9 mln.), Jongerenpunt070 (1,1 mln.) en Aansluiting Arbeidsmarkt en Bedrijfsleven (2,0 mln.). Bestemmingsreserve Met LKS meer mensen naar werk / STiP 3.0 In 2025 wordt 11,8 mln. onttrokken voor uitvoering van het programma LKS en STiP. bedragen x € 1.000 Investeringen

Dak Haeghe Groep Wagenpark Totaal

Totaal

Begroting 2025 en verder Nog te Bijdragen Aandeel Investerings- Jaar van realiseren Waarvan derden/ gemeente bedrag oplevering vanaf in 2025 voorz. in 2025 2025 130 2029 130 0 0 0 2.475 2025 1.733 1.733 0 1.733 2.605 1.863 1.733 0 1.733

88

Indicatoren Prestatie-indicatoren

Nulmeting 2018

Realisatie 2023

Begroting 2024

Het aantal personen waarvan re-integratie heeft geleid tot een beëindigde uitkering

3119

1477

2.200 a 2.400

Het aantal personen dat uitstroomt en binnen een jaar weer in de bijstand komt

476

211

375

Prestatie-indicatoren

Realisatie Begroting 2023 2024

Het aantal bijstandsgerechtigden dat door uitstroom naar werk of scholing bijstandsonafhankelijk is Het percentage personen dat uitstroomt en niet binnen een jaar weer in de bijstand komt

1.934

Begroting 2025

Begroting 2026

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

90%

90%

90%

90%

90%

Kengetallen

Begroting Begroting 2027 2028

Actuele peildatum

Het bijstandsvolume als percentage van de huishoudens in Den Haag Percentage huishoudens/mensen met inkomen van 110% van het Wettelijk sociaal minimum (Wsm).

Waarde

nov-23

8,2%

31-12-2018

10,0%

Beleidsindicatoren (Rijk)

Eenheid

Actuele Waarde peildatum

Kinderen in uitkeringsgezin

% kinderen tot 18 jaar

2022

9,0%

Netto arbeidsparticipatie

% van de werkzame beroepsbevolking t.o.v. de beroepsbevolking

2023

69,3%

Werkloze jongeren

% 16 t/m 22 jarigen

2022

1,0%

Personen met een bijstandsuitkering

Aantal per 10.000 inwoners

2023

662,8

Lopend re-integratievoorzieningen

Aantal per 10.000 inwoners van 15 - 64 jaar

2023

369

89

2.8 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid Portefeuillehouders: Hilbert Bredemijer, Marielle Vavier en Martijn Balster

Ambitie Wij willen dat iedereen in Den Haag een gelijke startpositie heeft. Er zijn nog te veel inwoners die te maken hebben met uitsluiting, discriminatie en (gezondheids)achterstanden, dan wel onvoldoende kunnen deelnemen aan de samenleving cq het sociale leven.

Samenvatting Programma 8 richt zich op de meeste kwetsbaren in de Haagse samenleving. Dit doet het college met de juiste inzet via de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo), sociale basis en emancipatie, jeugdzorg, het welzijnsbeleid en volksgezondheid. Wettelijke opdracht Wmo De opdracht aan gemeenten om maatschappelijke ondersteuning te bieden is breed. Dat gaat over het bevorderen van de sociale samenhang, mantelzorg en vrijwilligerswerk, de toegankelijkheid van voorzieningen, diensten en ruimten voor mensen met een beperking, de veiligheid en leefbaarheid en het bestrijden van huiselijk geweld (art. 1.1.1 lid 1 Wmo). En ook over het ondersteunen van de zelfredzaamheid en participatie van personen met een beperking of met chronische psychische of psychosociale problemen zoveel mogelijk in de eigen leefomgeving (lid 2), en over het bieden van beschermd wonen en opvang (lid 3). Tenslotte verwacht de wetgever van gemeenten een actieve inzet op preventie en vroeg-signalering om te voorkomen dat mensen aangewezen raken op (zwaardere) vormen van langdurige, maatschappelijke ondersteuning. Haagse ambities Wmo In Den Haag willen we preventief werken en de sociale basis versterken. Niet alleen om te voorkomen dat mensen grotere problemen krijgen, maar ook om op deze manier instroom in duurdere vervolgtrajecten tegen te gaan.

Tegelijkertijd draagt een sterke sociale basis ook bij aan het welzijn en veerkracht van bewoners. Met oog op de verdere vergrijzing neemt de zorgvraag en daarmee de druk op de Wmo naar verwachting verder toe. Juist om de Wmo toekomstbestendig en betaalbaar te houden en mensen zorg en ondersteuning te kunnen blijven bieden, gaat het huidige college óók door met het creëren van financiële ruimte om structureel te investeren in preventie, het versterken van de sociale basis en het inzetten op zorginnovatie. Landelijke ontwikkelingen Wmo Met oog op demografische en maatschappelijke ontwikkelingen als (dubbele) vergrijzing, de toename van het aantal chronische zieken, de schaarste aan personeel in zorgberoepen (zie WRR-rapport “Kiezen voor houdbare zorg. Mensen, middelen en maatschappelijk draagvlak') en de schaarste aan betaalbare en geschikte woonruimte, neemt de zorgvraag en daarmee de druk op de Wmo naar verwachting verder toe. Juist om de Wmo toekomstbestendig en betaalbaar te houden en mensen zorg en ondersteuning te kunnen blijven bieden, gaat het huidige college óók door met het creëren van financiële ruimte om structureel te investeren in preventie, het versterken van de sociale basis en het inzetten op zorginnovatie.

De verwachting is dat zo een verschuiving zal plaatsvinden richting het sociaal domein, waarbij samenwerking met maatschappelijke partijen en de buurt wordt gestimuleerd en ondersteund (o.a. door te investeren in mantelzorgondersteuning) om ouderen zo lang mogelijk verantwoord thuis te laten wonen. Hervormingsagenda jeugd In juni 2023 is er akkoord bereikt over de Hervormingsagenda jeugd inclusief financiële invulling. Dit is van grote betekenis omdat hiermee overeenstemming is over de aanpak van de problemen in de jeugdhulp zodat 90 de hulp kwalitatief verbetert en doeltreffender wordt én dat er een financieel houdbaar stelsel resulteert. Veel van de uitgangspunten van de Hervormingsagenda jeugd zijn al onderdeel van het Haags Toekomstperspectief Jeugd- en Gezinshulp (HTP), maar voor het beperken van de reikwijdte van de Jeugdwet is het Rijk als partner 90

onmisbaar. Dit onderdeel, beperking van de reikwijdte, ziet het college als een belangrijk middel voor een financieel houdbaar jeugdstelsel. POK – middelen Met de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK)-middelen werken we aan kansengelijkheid, bestaanszekerheid en leefbaarheid, met een gebiedsgerichte aanpak. Ook hebben we de ambitie om de dienstverlening te verbeteren en moderniseren met als sleutelbegrippen: toegankelijk, nabij, aanspreekbaar, integraal en meedenkend met de vraagsteller. Dat doen we door de middelen voor deze doelen in samenhang in te zetten. Projecten op de verschillende thema’s bieden dus ook kansen om in de breedte van onze gemeentelijke dienstverlening lessen te trekken en tegelijkertijd in de wijken die meer aandacht vragen het verschil te maken. Daarom werken we vanuit een gemeente-brede projectreserve van waaruit verschillende projecten worden uitgevoerd. Voor 2025 gaat het binnen programma 8 onder meer om het programma Maatwerk en Regie, het versterken van de jongerenpunten (JP070), de proeftuin kind- en gezinsbescherming en de inzet vanuit het Zorg- en Veiligheidshuis rondom verward en onbegrepen gedrag gelieerd. Welzijnsbeleid De gemeente blijft zich inzetten op de vaste basisinfrastructuur van professioneel welzijnswerk voor de ondersteuning van kwetsbare inwoners.

Haagse inwoners kunnen op een laagdrempelige manier kosteloos gebruik blijven maken van onafhankelijke ondersteuning voor informatie & advies en kortdurende praktische en/of psychosociale ondersteuning. bedragen x € 1.000

Lasten Baten Saldo exclusief reserves Toevoegingen Onttrekkingen Saldo inclusief reserves

Realisatie 2023 729.897 135.323 594.575 8.500 3.964 599.111

2024 804.745 175.228 629.517 22.131 16.755 634.893

Begroting 2025 2026 732.485 681.591 84.299 84.894 648.186 596.697 324 324 10.583 9.495 637.927 587.526

2027 666.287 80.596 585.691 324 1.900 584.115

2028 665.112 80.087 585.025 324 0 585.349

De lasten en baten voor 2025 zijn als volgt onderverdeeld over de activiteiten binnen dit programma. In deze tabel zijn de lasten en toevoegingen bij elkaar opgeteld, evenals de baten en onttrekkingen. Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Activiteiten 2025 Lasten Baten Saldo 1. Sociale basis 71.929 7.855 64.074 2. Bescherming jeugd en gezin en Maatschappelijke opvang 212.190 34.186 178.004 3. Gespecialiseerde zorg en ondersteuning 187.644 1.386 186.258 4. Jeugdhulp 169.706 0 169.706 5. Volksgezondheid 91.340 48.555 42.785 6. Opgave nieuwkomers 0 2.900 -2.900 Totaal 732.809 94.882 637.927

Toelichting w-vragen per onderdeel

1. Sociale basis Sociale basis Lasten Baten Saldo

Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 61.847 67.581 71.929 67.657 63.794 63.133 6.713 8.680 7.855 7.516 3.707 3.707 55.134 58.901 64.074 60.141 60.087 59.426

Wat willen we bereiken? Sociale basis (Participatie en informele hulp) Met de sociale basis zetten we in op een samenleving waarin inwoners in staat zijn om zichzelf te organiseren, kunnen meedoen en een bijdrage kunnen leveren aan hun fysieke en sociale leefomgeving. Een

91

sterke sociale basis biedt inwoners middels ondersteuning van informele netwerken en ondersteuningsmogelijkheden de juiste omstandigheden om te participeren en geeft ruimte aan eigen kracht van inwoners waardoor zij minder afhankelijk worden van professionele hulp en ondersteuning. We zetten ons, gezien de vele uitdagingen waar de stad voor staat, in op interventies daar waar dat het hardste nodig. Hierdoor kan individuele ondersteuning geboden worden. Dit betekent dat we gerichte inzet plegen op vraagstukken binnen onder meer de gebieden senioren, mensen met beperking, het doen van vrijwilligerswerk, (jonge en reguliere) mantelzorgers en eenzame inwoners. Emancipatie Het is nog altijd van cruciaal belang om de kansengelijkheid van queer personen en vrouwen op alle gebieden te bevorderen. Door te werken aan een samenleving waarin vrouwen en queer personen zichtbaar zijn, zelfredzaam kunnen zijn, zich veilig voelen en gelijke kansen hebben om volledig deel te nemen aan het maatschappelijk leven, kunnen we een inclusieve en rechtvaardige samenleving bevorderen. Essentieel hierbij is het creëren van bewustzijn over het belang van queer- en vrouwenemancipatie.

Wat gaan we ervoor doen? Informele zorg • We continueren de uitvoering van de acties beschreven in de in februari 2024 verschenen actielijn informele zorg 2024-2026 (RIS317703). • We blijven ons via stichting PEP Den Haag (hierna PEP) inzetten op onder meer advies en ondersteuning van vrijwilligersorganisaties en matching tussen vrijwilligers en vrijwilligersvacatures. Zo zal PEP in 2025 doorgaan met haar advies- en ondersteuningstrajecten. • We zetten traditiegetrouw vrijwilligers, een vrijwilligersteam en vrijwilligersorganisaties in het zonnetje met de jaarlijkse Haagse Vrijwilligersprijzen en bezien voor de dag van de mantelzorg (10 november 2025) en week van de jonge mantelzorger (1 juni t/m 7 juni 2025) hoe deze activiteiten nog impactvoller georganiseerd kunnen worden. • We continueren het netwerk versterken mantelzorg, georganiseerd door onder meer PEP en het Platform Mantelzorgbelang Den Haag. Hierbij wordt kennisdeling en ketensamenwerking bevorderd. • In de eerste helft van 2025 wordt een nieuwe aanbesteding afgerond voor het waarderingsprogramma voor mantelzorgers en vrijwilligers, met als resultaat een nieuw contract. • Door samen te werken in een alliantie met zorgaanbieders worden in 2025 logeerweken ‘Beter thuis met dementie’ georganiseerd.

Door de logeerweken wordt kennis verspreid en lotgenotencontact versterkt onder mantelzorgers van een partner met dementie. • Met de SPUK-gelden worden het respijtzorgaanbod versterkt door respijtzorg thuis ook in 2025 aan te blijven bieden. Seniorvriendelijke stad • De gemeente blijft zich inzetten voor een Seniorvriendelijk Den Haag, zodat senioren mee kunnen blijven doen en van betekenis kunnen zijn voor de stad. In 2025 geven we uitvoering aan nieuw beleid, dat naar verwachting in Q4 2024 door het college wordt vastgesteld. Dit nieuwe beleid zal verder ingaan op het gebied van zorg en welzijn ten behoeve van het prettig ouder worden van senioren in Den Haag. • In 2025 wordt over de uitkomsten van een enquête onder senioren gerapporteerd over hoe zij de stad ervaren, en wordt eveneens de Ouderenmonitor geüpdatet. Daarnaast blijven we de belangenbehartiging van senioren stimuleren (RIS312678). • We verhogen de continuïteit van Haags Ontmoeten locaties doordat het mogelijk wordt om voor drie jaar subsidie aan te vragen. Daarnaast bieden we ruimte voor extra Haags ontmoeten locaties in Loosduinen, Leidschenveen-Ypenburg en Laak. Deze stadsdelen zijn gekozen om het aanbod aan Haags Ontmoeten locaties beter aan te laten sluiten op de vraag (RIS318617). • We blijven organisaties en senioren stimuleren om activiteiten voor senioren te organiseren (RIS318892 en RIS316812).

Daarnaast zetten we op verschillende manieren extra in op vitaliteit en een gezonde leefstijl van senioren. Zo starten we met het gericht stimuleren van maaltijdinitiatieven voor senioren, om ondervoeding tegen te gaan en een verbeterde gezondheid en ontmoeting te stimuleren (RIS318890). • De gemeente werkt samen met partners, zoals huisartsen, fysiotherapeuten, sport- en beweegaanbieders, aan een sluitende valpreventieketen. Onderdeel hiervan is dat in 2025 minimaal 600 senioren kunnen meedoen aan een valpreventietraining (RIS316587). • We continueren en versterken de samenwerking tussen wonen en welzijn zodat senioren langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Dit gebeurt onder andere binnen de uitvoering van de acties in de woonzorgvisie en via de inzet van het Centrum Groepswonen.

92

Welzijn en Servicepunten XL • De gemeente blijft zich inzetten op de vaste basisinfrastructuur van professioneel welzijnswerk voor de ondersteuning van kwetsbare inwoners. Haagse inwoners kunnen op een laagdrempelige manier kosteloos gebruik blijven maken van onafhankelijke ondersteuning voor informatie & advies en kortdurende praktische en/of psychosociale ondersteuning. De inzet op het jeugd- en jongerenwerk en het opbouwwerk wordt toegelicht in programma 14 van deze programmabegroting. • In 2025 wordt ingezet op meer integraliteit ten aanzien van de eigen en de gemeentelijke dienstverlening en het gebruik van de zeventien bekende en vertrouwde wijkcentra met een Servicepunt XL. Dit is ter bevordering van korte lijnen tussen professionals voor effectieve en efficiënte samenwerking om kwetsbare inwoners zo goed en snel mogelijk te ondersteunen. • In 2025 wordt de nieuwe financieringsmethodiek voor het professionele welzijnswerk geïntroduceerd. De nieuwe wijze van financiering gaat in vanaf 2026. • We versterken de samenwerking tussen het zorgdomein en het sociaal domein. Dat doen we onder meer door de continuering en uitbreiding van Welzijn op Recept (als onderdeel van de SPUK-gelden). • We ontwikkelen een instrument om de klanttevredenheid van bewoners met betrekking tot de dienstverlening op de Servicepunten XL te meten.

• We versterken het ouderenwerk (in de vorm van capaciteit) om in te spelen op de toenemende behoefte aan ondersteuning en complexere hulpvragen van ouderen. Eenzaamheid • De gemeente Den Haag blijft zich inzetten voor de aanpak eenzaamheid. Vanaf 2025 is een nieuwe actielijn voor de aanpak van eenzaamheid van kracht, die naar verwachting in Q4 2024 wordt vastgesteld door het college. In deze nieuwe actielijn 2025-2026 zijn bewustwording, zelfredzaamheid en een passend ondersteuningsaanbod van belang. • Via de Servicepunten XL worden signalen over eenzaamheid bij inwoners nader onderzocht en vindt zo nodig doorverwijzing plaats. • We zetten de samenwerking met het landelijke VWS-programma Eén tegen Eenzaamheid en de samenwerking en kennisdeling binnen G4-verband voort. • De door Eén tegen Eenzaamheid aanbevolen methodiek rondom ‘tellen en vertellen’ blijven we gebruiken. We blijven kennis en onderzoek volgen, zowel landelijk als lokaal, om eigentijdse inzichten te benutten bij de aanpak van eenzaamheid. • In onze communicatieactiviteiten werken we aan bewustwording en activering om eenzame inwoners te stimuleren zelf passende maatregelen te treffen én ook hun sociale omgeving te activeren om hulp te bieden. • We blijven deskundigheidsbevordering aanbieden, o.a. de signaleringstraining eenzaamheid en maatwerktrainingen voor professionals.

Daarnaast is doorgaande inzet om initiatieven en activiteiten die eenzame inwoners helpen om eenzaamheid te verminderen op gerichte wijze te ondersteunen. Toegankelijkheid en inclusie voor mensen met een beperking • De gemeente Den Haag wil een toegankelijke en inclusieve stad zijn. Een stad waarin alle inwoners – en dus ook inwoners met een beperking – zich thuis voelen en volwaardig mee kunnen doen aan alle onderdelen van de samenleving. Elke inwoner van Den Haag heeft op een gelijkwaardige manier toegang tot faciliteiten in de stad: bijvoorbeeld openbaar vervoer, onderwijs of recreatie. • We voeren de acties uit de nieuwe Lokale Inclusie Agenda ‘In Den Haag doet iedereen onbeperkt mee 2024-2026’ (RIS 318989) uit. • We blijven ons inzetten om de bewustwording over het onderwerp te vergroten onder de inwoners van de stad. Een voorbeeld hiervan is door de focus te verplaatsen van beperkingen naar mogelijkheden, en zo een positief beeld te schetsen. • We werken doorlopend samen met ervaringsdeskundigen vanuit de kerngedachte ‘niets over ons, zonder ons’. Dit doen we o.a. door nauwe samenwerking met Stichting Voorall. Voorall behartigt de collectieve belangen van mensen met een beperking en geeft gevraagd en ongevraagd (beleids)advies.

Emancipatie • We voeren de activiteiten uit zoals opgenomen voor het jaar 2025 in de uitvoeringsagenda's met betrekking tot queer- en vrouwenemancipatie uit de nota 'Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags' (RIS318932) • In het bijzonder zullen we ons voor queeremancipatie concentreren op het bevorderen van queersensitiviteit bij hulpverlenings- en welzijnsinstellingen en gemeentelijke afdelingen die direct of indirect te maken hebben met jongeren. • Voor vrouwenemancipatie hebben we bijzondere aandacht voor het realiseren van de vrouwenrechtswinkel per eind 2025, preventie van straatintimidatie en het subsidiëren van vrouwenorganisaties.

93

Wat mag het kosten? Voor Participatie en Informele hulp zijn voor 2025 €28,9 mln. aan lasten begroot en €3,3 mln. aan baten. Dit bestaat uit: • €3,3 mln. voor de brede SPUK voor onder andere het versterken van mantelzorg, valpreventie, eenzaamheid en de sociale basis. • €23,4 beleidsmiddelen die grotendeels worden ingezet voor bekostiging van de subsidieregelingen. • €2,3 mln. aan overige lasten. • De begrote baten betreft de €3,3 mln. voor de brede SPUK. Voor Zorg en Welzijn zijn voor 2025 €15,8 mln. aan lasten begroot. Dit bestaat uit: • €14,8 mln. beleidsmiddelen die grotendeels worden ingezet voor zorg en welzijn subsidies t.b.v. Haagse Welzijnsinstellingen. Deze subsidies hebben vooral betrekking op de exploitatie van de servicepunten (XL) en de professionele inzet die vanuit de servicepunten wordt ingezet / aangeboden. • €1,0 mln. aan overige lasten. Voor Eigenaar en participatie zijn voor 2025 € 3,0 mln. aan lasten begroot en €3,7 mln. aan baten. Voor Emancipatie zijn er in 2025 voor €2,4 mln. aan lasten begroot. Dit bestaat uit: • € 1,4 mln. ingezet voor bekostiging van de subsidieregelingen. • € 1,0 mln. aan overige lasten. In de tabel aan de begin van dit overzicht zit ook een bedrag van € 21,8 mln. aan lasten en € 0,9 mln. aan baten voor preventief jeugdbeleid. Dit is hier gepresenteerd vanwege administratieve regelgeving.

De beleidsmatige uitwerking wat we daarvoor willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen komt terug onder de titel Bescherming jeugd en gezin en maatschappelijke opvang

2. Bescherming jeugd en gezin en maatschappelijke opvang Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Bescherming jeugd en gezin en Realisatie Begroting Maatschappelijke opvang 2023 2024 2025 2026 2027 2028 Lasten 195.392 211.258 212.190 204.140 195.447 195.097 Baten 30.120 37.496 34.186 33.893 26.452 26.093 Saldo 165.271 173.762 178.004 170.247 168.995 169.004

Wat willen we bereiken? Jeugdbescherming en jeugdreclassering Wettelijk is vastgelegd wanneer jeugdbescherming aan de orde is: indien er sprake is van een ernstige bedreiging van de ontwikkeling van de jeugdige én het niet accepteren van zorg door de ouders én er binnen een aanvaardbare termijn de ouders zelf de verantwoordelijkheid voor de opvoeding weer volledig kunnen dragen. De jeugdbescherming is erop gericht om de ernstige bedreiging weg te nemen zodat de ontwikkeling van de jeugdige op een goede wijze kan plaatsvinden. Hieruit vloeien de volgende doelstellingen uit voort: • We zetten erop in dat de jeugdbescherming en -reclassering zijn werk op een kwalitatief goede manier kan uitvoeren; • We zetten erop in dat bij complexe scheidingen alleen wordt overgegaan tot jeugdbescherming als dit een toegevoegde waarde heeft; • We bereiden ons als stad en regio goed voor op het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming; • We vereenvoudigen en uniformeren op regionaal niveau het proces van toeleiding naar jeugdhulp vanuit de GI’s; • We gaan de methodieken, die de jeugdreclassering gebruikt, vernieuwen. Maatschappelijke opvang en Beschermd wonen De H5-gemeenten hebben een gezamenlijke regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke opvang Samen Bouwen Aan Maatschappelijk Herstel” (RIS315214) vastgesteld.

Belangrijk in deze visie is de continuïteit van zorg, lokaal waar het kan, regionaal waar het moet, en zo licht als mogelijk, zo zwaar als nodig. Centraal staan drie opgaven: • De toegang lokaal en dicht bij onze inwoners beleggen; • Passende zorg en ondersteuning leveren in de eigen leefomgeving; • Werken aan sociale inclusie. Deze opgaven sluiten goed aan op de doelen en uitgangspunten die zijn opgenomen in het Haagse beleidskader Aanpak dakloosheid 2023-2030, Den Haag geeft thuis (RIS316085). Als het gaat om dakloosheid zien we een eigen woonplek met passende ondersteuning als belangrijkste antwoord. Daarom zijn bovenop de extra ambities van de afgelopen jaren, in zowel de Aanpak Dakloosheid 94

als in de concept Woonvisie de ambities om meer betaalbare woningen te bouwen en toe te voegen in de bestaande woningvoorraad, nog verder aangescherpt. Als gemeente hebben we ons volledig aangesloten bij de koers, ambities en brede definitie van dakloosheid uit het landelijke actieplan. Een strategie waarbij essentiële thema’s als preventie, bestaanszekerheid, kortdurende opvang waar nodig en voldoende betaalbare huisvesting onderdeel zijn van de oplossing. Huiselijk geweld en opvang van slachtoffers huiselijk geweld Huiselijk geweld en kindermishandeling (hierna: huiselijk geweld) vormt een ernstige bedreiging voor de veiligheid en het welzijn van individuen en gezinnen en huishoudens (hierna: gezinnen) binnen de gemeente Den Haag. Als gemeente zetten we daarom maatregelen in om huiselijk geweld effectief aan te pakken en individuen en gezinnen te beschermen. De maatregelen zijn gericht op preventie en vroegsignalering, het inzetten van interventies en het bevorderen van de samenwerking tussen netwerkpartners. De gemeente Den Haag werkt in de regio Haaglanden samen met regiogemeenten aan de aanpak huiselijk geweld. De regiovisie Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Haaglanden is verlengd tot eind 2025 (RIS314012 “Regiovisie Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Haaglanden”).

In de regionale aanpak heeft Veilig Thuis Haaglanden (VTH) als advies- en meldpunt een belangrijke rol. Evenals de GGD Haaglanden in de preventie van huiselijk geweld middels het organiseren van voorlichtingen en trainingen. Verward en onbegrepen gedrag (voorheen ambulante GGZ) Met het beleid op het gebied van verward en onbegrepen gedrag willen we mensen met GGZ-problematiek die zelfstandig in de stad wonen of dakloos zijn ondersteunen én trachten we overlast en onveiligheid te voorkomen of te doen afnemen. We zetten ons in voor een brede groep Hagenaars die meestal zorg nodig heeft: van mensen die in stilte lijden tot mensen die in verwarde toestand een gevaar voor zichzelf of anderen vormen. Het beleid op dit onderdeel voor de komende jaren is vastgelegd in de 'Beleidsbrief verward en onbegrepen gedrag' (RIS318840). Sekswerkbeleid en Aanpak mensenhandel Sekswerkbeleid De Nota Sekswerk Den Haag 2025-2029 beschrijft het Haagse sekswerkbeleid. Met het Haagse sekswerkbeleid wil de gemeente dat alle sekswerkers veilig en gezond en zonder stigma kunnen werken. We blijven ons inzetten om de toegang tot voorzieningen en hulpverlening te verbeteren. De afname van geweld tegen sekswerkers is daarnaast ook een belangrijk onderdeel van het beleid. Mensenhandel Met het ingezette beleid wil de gemeente mensenhandel voorkomen en bestrijden en slachtoffers beschermen.

Wat gaan we ervoor doen? Preventief Jeugdbeleid • Vanuit het programma Haagse Kansrijke Start zetten we samen met partners uit het medische en sociale domein in op het bieden van passende zorg. Met verschillende interventies zoals Stevig Ouderschap, Nu Niet Zwanger en Moeders Informeren Moeders prenataal bieden we (toekomstige) ouders ondersteuning. • We maken gebruik van een meerjarige subsidieregeling jeugdpreventie (RIS316054). Het doel van de subsidieregeling jeugdpreventie is het versterken van jeugdigen in kwetsbare posities en hun gezin door middel van trainingen, advies, ondersteuning en ontwikkelingsgerichte activiteiten gericht op preventie zodat alle jeugdigen in een stimulerende en kansrijke omgeving kunnen opgroeien. • We verstevigen de samenwerking met de twee samenwerkingsverbanden Kracht en rondomJou ten behoeve van de preventieve opgave. • We intensiveren de aanpak om de vaccinatiegraad te verhogen vanuit het programma laagdrempelig voorlichten en vaccineren. • We verstevigen de positie van de JGZ en zetten in op het vergroten van het bereik van de JGZ. Dit doen we door de CJG's nog meer als herkenbare, betrouwbare partner in de stad neer te zetten waar ouders terecht kunnen met vragen over opgroeien en opvoeden; • Vanuit de Haagse Preventie Aanpak (HPA) zetten we in op vier focuslijnen: 1. Een goede start bieden voor ieder kind; 2.

Het verbeteren van de mentale gezondheid; 3. Het bevorderen van bestaanszekerheid en maatschappelijke participatie; 4. Het bevorderen van een gezonde leefstijl met oog voor onderliggende problematiek zoals armoede.

95

Jeugdparticipatie We zetten in op maatschappelijke participatie door jeugdigen mee te laten praten, meedenken en meedoen: • We maken gebruik van een meerjarige subsidieregeling jeugdparticipatie. De doelstelling van de subsidieregeling jeugdparticipatie is het leveren van een bijdrage aan jeugdparticipatie, zorgen voor verbinding van jeugdigen onderling en met de stad en het stimuleren van maatschappelijke betrokkenheid onder jeugdigen. • We stimuleren jeugdigen om zelf hun rechten te kennen en zich bewust te zijn van de mogelijkheden om voor deze rechten op te komen. Dit doen we door in samenwerking met de Kinder- en Jongerenrechtswinkel Den Haag een Kinderrechtendebat te organiseren. Daarnaast organiseren we in samenwerking met het Haags Nationaal Theater de Voorstelling Kinderrechten voor en door kinderen van Haagse basisscholen. Ook geven we de informerende en inspirerende kinderrechtenkrant uit voor de groepen 6, 7 en 8 van de basisschool. • Als Den Haag zijn we de eerste grote kandidaat-gemeente in Nederland dat aangesloten is bij het Child Friendly Cities Initiative. In 2025 wordt hier verder invulling aangegeven. • We verstevigen de samenwerking en inzet van de Haagse jongerenraad door op structurele basis met ze in gesprek te gaan en een actievere rol te geven in de beleidscyclus van het jeugdbeleid.