RIS319714 Verslag Haagse Onderzoeksmissie Oekraïne april 2024

1

Verslag Haagse Onderzoeksmissie Oekraïne April 2024 RIS319714

Presentatie verslag 10 augustus 2024

Eindverslag Onderzoeksmissie Oekraïne april 2024

2

ACHTERGROND De gemeenteraad van Den Haag besloot op 6 juli 2023 een onderzoek in te stellen naar de mogelijkheden waarbinnen Den Haag een bijdrage kan leveren aan de lokale wederopbouw in Oekraïne en met partners in de stad en regio ( economische) samenwerkingsverbanden te kunnen starten. De onderzoeksmissie in april 2024 had ook als doel om deze mogelijkheden te verkennen. Raadsleden Martini, van Esch en Ahraui bezochten Lviv en spraken met diverse gemeentebestuurders, ondernemers en organisaties. AANGENOMEN MOTIE Verzoekt het college: - te onderzoeken of er een gemeentelijke taskforce( commissie) kan worden ingesteld waarbinnen de activiteiten en initiatieven tot lokale wederopbouw van Oekraïne kunnen worden vorm gegeven op economisch, sociaal en cultureel gebied, zodra aldaar een voldoende stabiele situatie aanwezig is; - te onderzoeken of het economisch herstel kan worden bevorderd door onder regie van de taskforce een samenwerkingsverband op economisch gebied met als gesprekspartners de Oekraïense counterpart en het innovatieve Haagse bedrijfsleven, te laten functioneren; - te onderzoeken of voor de bestuurlijk, sociale en culturele mogelijkheden vervolgens een opbouwprogramma kan worden ontwikkeld, waarbij partners uit gemeente ( en VNG), provincie en het Rijk gezamenlijk optrekken.

EERSTE AANZET Begin september gaf het college van B& W aan dat de gemeente in overeenstemming met het verzoek van de gemeenteraad of een werkgroep gestart kan worden die Haagse ondernemers en initiatieven voor economisch herstel en lokale wederopbouw met elkaar kan verbinden. Hierbij geldt altijd dat de lokale overheid in Oekraïne een cruciale rol dient te vervullen in het bepalen van prioriteiten en de coördinatie van vraag en aanbod. Het feitelijke initiatief voor de motie kwam van raadsleden Constant Martini ( Hart voor Den Haag) en Andrew van Esch ( D66 ) die ook direct na het aannemen van de motie de koppen bij elkaar hebben gestoken om, ter ondersteuning van het ambtelijk apparaat, zelf handen en voeten te geven aan de uitvoering van de motie. Dit heeft er na intensieve gesprekken met lokale partners en de Oekraïense ambassade toe geleid dat er diverse mogelijkheden zijn voor een diepgaande Haags Oekraïense samenwerking,

Eindverslag Onderzoeksmissie Oekraïne april 2024

3

ONDERZOCHTE REGIO’S EN STEDEN LVIV Lviv, een stad in het westen van Oekraïne, is historisch een belangrijk cultureel en economisch centrum. De economie van de stad is divers, met een sterke focus op IT-diensten, toerisme, en lichte industrie. Met een bevolking van ongeveer 700 . 000 mensen voor de oorlog, was Lviv een groeiende en dynamische stad. Tijdens de Russische invasie van Oekraïne in 2022 werd Lviv relatief gespaard van directe gevechten, maar de stad speelde een cruciale rol als toevluchtsoord voor ontheemden uit andere delen van het land en als logistiek knooppunt voor hulp en ondersteuning aan oorlogsgebieden. Tijdens de oorlog heeft de economie van Lviv zich aangepast aan de nieuwe realiteit. De stad heeft haar rol als economisch knooppunt versterkt door de toename van humanitaire hulp en de verplaatsing van bedrijven uit oorlogsgebieden naar het westen van Oekraïne. DNIPRO Dnipro, gelegen in centraal Oekraïne, is een belangrijk industrieel en technologisch centrum van het land. De economie van de stad draait voornamelijk om zware industrie, zoals staalproductie, machinebouw en ruimtevaarttechnologie. Met een bevolking van ongeveer 1 miljoen mensen voor de oorlog, was Dnipro een van de economische motoren van Oekraïne.

Tijdens de Russische invasie van Oekraïne in 2022 is Dnipro relatief dicht bij de frontlinies komen te liggen, waardoor de stad een belangrijke rol speelde in de verdediging en als logistiek centrum voor de oostelijke regio' s. Ondanks de economische verstoringen door de oorlog, waaronder schade aan industriële infrastructuur, heeft Dnipro zich weten te handhaven door de productie om te richten naar oorlogsinspanningen en door haar strategische ligging te benutten voor de bevoorrading van Oekraïense troepen. De stad blijft een cruciaal knooppunt in zowel de oorlogsals de wederopbouwinspanningen van Oekraïne. ODESSA Odessa, een belangrijke havenstad aan de Zwarte Zee in het zuiden van Oekraïne, heeft een rijke geschiedenis als handelscentrum. De economie van Odessa is sterk afhankelijk van de scheepvaart, handel, en toerisme, met een grote haven die een cruciale rol speelt in de export van Oekraïense landbouwproducten. Met een bevolking van ongeveer 1 miljoen mensen voor de oorlog, was Odessa een bloeiende stad. Tijdens de Russische invasie van Oekraïne in 2022 stond de stad onder constante dreiging vanwege haar strategische ligging. De oorlog heeft de economie van Odessa hard geraakt, met verstoringen in de handel en scheepvaart, en een sterke daling van het toerisme.

Toch is de stad erin geslaagd haar economische activiteiten gedeeltelijk voort te zetten door het ondersteunen van de oorlogsinspanningen en het aanpassen van de havenfaciliteiten aan nieuwe realiteiten, zoals de export van graan onder internationale afspraken. KHARKIV Kharkiv, de op één na grootste stad van Oekraïne, ligt in het noordoosten van het land en is een belangrijk industrieel, wetenschappelijk en educatief centrum. De economie van Kharkiv is divers, met sterke sectoren in machinebouw, elektronica, en onderwijs. Voor de oorlog telde Kharkiv ongeveer 1,4 miljoen inwoners en was het een bloeiende stad met een rijke culturele achtergrond. Tijdens de Russische invasie van Oekraïne in 2022 werd Kharkiv zwaar getroffen door gevechten, gezien de nabijheid van de grens met Rusland. De stad leed aanzienlijke schade aan infrastructuur en woonwijken, wat de lokale economie ernstig verstoorde. Ondanks deze Eindverslag Onderzoeksmissie Oekraïne april 2024

4 uitdagingen bleef Kharkiv een belangrijk symbool van verzet en speelde de stad een cruciale rol in de productie en reparatie van militair materieel. De oorlog dwong veel bedrijven te sluiten of te verplaatsen, maar sommige sectoren wisten zich aan te passen aan de nieuwe omstandigheden door zich te richten op oorlog gerelateerde productie en ondersteuning.

VOORBEREIDENDE GESPREKKEN HONORAIR CONSUL OEKRAÏNE Emiel de Sévrèn Jacquet is honorair consul van Oekraïne in Amsterdam en voorzitter van de Netherlands Ukrainian Chamber of Commerce (NUCC), een door beide landen erkende organisatie die in 2023 werd opgericht om bedrijven uit Nederland en Oekraïne met elkaar in contact te brengen en evenementen te organiseren. Daarnaast is hij in het dagelijks leven medeoprichter van Holland Financial Network. Tijdens de gesprekken bespraken we zaken doen in Oekraïne tijdens de oorlog en de bijbehorende mogelijkheden en uitdagingen. Ook spraken we over de mogelijkheid om via de NUCC een organisatie op te zetten voor een mogelijke samenwerking met een stad in Oekraïne. Emiel de Sévrèn Jacquet stelde zijn kennis, ervaring en netwerk beschikbaar voor dit onderzoek. Hij stelde voor om een delegatie van de gemeente Den Haag deel te laten nemen aan een handelsmissie naar Lviv in april 2024 . Dit zou ons de gelegenheid geven om de situatie in Oekraïne zelf te ervaren en ter plaatse te spreken met relevante gemeenten, bedrijven en instellingen BURGEMEESTER VAN ZANEN Omdat er sinds de afdoening van de motie nog geen vorderingen zijn gemaakt is op verzoek van Martini en Van Esch gevraagd om een gesprek met de burgemeester om de eerste bevindingen te bespreken.

Tijdens dit gesprek is aangegeven dat het voor Haagse bedrijven en het opstarten van activiteiten belangrijk is om nauw samen te werken met de NUCC. Daarnaast hebben we voorgesteld om werk te maken van het vestigen van deze KvK in Den Haag, aangezien deze organisatie erkend is door de regeringen van Nederland en Oekraïne. De burgemeester stond positief tegenover dit voorstel. VERENIGING NEDERLANDSE GEMEENTEN Binnen de VNG is een coördinator beschikbaar voor projecten tussen Nederlandse gemeenten met steden in Oekraïne. Tijdens een goed gesprek is de VNG gevraagd of zij voorstellen kon doen voor Oekraïense steden die aansluiten bij het profiel van Den Haag en waar we nu al praktisch aan wederopbouw kunnen bijdragen. Helaas is deze vraag, na herhaaldelijke verzoeken, niet goed opgepakt en heeft deze samenwerking helaas niets opgeleverd, maar we hebben goede hoop dat we dit binnenkort weer kunnen oppakken. SPECIAAL GEZANT WEDEROPBOUW OEKRAÏNE Er zijn meerdere gesprekken gevoerd met de speciaal gezant wederopbouw Oekraine ( namens het ministerie van Buitenlandse Zaken). Deze gesprekken waren zeer informatief en ondersteunend, zowel voorafgaand aan de missie als na afloop. De speciaal gezant heeft veel achtergrondinformatie verstrekt over de activiteiten van andere Nederlandse steden en bestaande initiatieven in Oekraïne.

In de gesprekken is naar voren gekomen dat een eventuele samenwerking met de Oekraïense havenstad Odessa kansrijk kan zijn. Net als de samenwerking met andere gemeenten binnen de MRDH hierbij van groot belang kan zijn.

Eindverslag Onderzoeksmissie Oekraïne april 2024

5 AMBASSADEUR OEKRAÏNE IN NEDERLAND Voorafgaand aan de missie hebben we een kennismakingsgesprek gehad met ambassadeur Karasevych. Het was een informatief gesprek waarin de ambassadeur zijn volledige medewerking aanbood om contacten te leggen met lokale autoriteiten in Oekraïne. Op ons verzoek zou hij zich inzetten voor contacten met de stadsbesturen van Dnipro en Charkiv. Na de missie heeft opnieuw een gesprek met de ambassadeur plaatsgevonden, waarin we onze bevindingen en adviezen deelden. We vroegen hem vervolgens om contact in Odesa en de regio Odesa te leggen, specifiek met gemeentebestuurders in de stad Odesa.

Eindverslag Onderzoeksmissie Oekraïne april 2024

6

MISSIE PER DAG DONDERDAG 18 APRIL – AANKOMST IN LVIV Aangezien de reis naar Lviv lang duurde, is er slechts een avondprogramma georganiseerd. Tijdens een informeel diner met diverse ondernemers uit Nederland en Lviv hadden we een uitgebreid gesprek met een Nederlandse ICT-ondernemer die al vele jaren in Lviv woont en daar zaken doet. Hij deelde waardevolle inzichten over ondernemen in Oekraïne, zowel vóór als tijdens de huidige oorlog, en ziet daarbij ook volop kansen voor andere Nederlandse ondernemers. Hij gaf dan ook aan graag bereid te zijn om advies te geven aan andere ondernemers die geïnteresseerd zijn in investeringen in Oekraïne. Het is belangrijk om contact te onderhouden tussen bestaande Nederlandse ondernemers in Oekraïne en Haagse bedrijven. Dit zou eventueel dan ook via de Netherlands Ukrainian Chamber of Commerce ( NUCC) kunnen. In Den Haag zou een specifieke contactpersoon kunnen worden aangewezen om deze relaties en contacten te beheren en verder te ontwikkelen. VRIJDAG 19 APRIL – OCHTEND Afgelopen april werd in Lviv het Tulpenfestival geopend, waarbij de stad werd opgefleurd met duizenden tulpen. Nederlandse ondernemers speelden een belangrijke rol in het mogelijk maken van dit evenement door tulpenbollen te leveren en te helpen bij de organisatie.

Tijdens de opening werden de tulpen officieel gepresenteerd, met aandacht voor de samenwerking tussen Nederland en Oekraïne. Het festival trok veel bezoekers en benadrukte de culturele banden tussen beide landen. Tijdens de opening hebben wij kunnen spreken met Serhiy Kiral, de locoburgemeester van Lviv. Hij gaf aan dat de meest kleine gebaren of samenwerkingen met Europese steden de inwoners van de stad goed doen en hoop geven. Een symbool als het doneren van tulpen aan de stad geeft kleur en straalt moed uit.

Eindverslag Onderzoeksmissie Oekraïne april 2024

7 VRIJDAG 19 APRIL – OCHTEND Na de opening van het Tulpenfestival liepen wij door naar het Investment and Projects Office van Lviv. Hier spraken we met het hoofd van het Investment and Projects Office en het hoofd van het Investment and Projects Bureau van de Gemeente Lviv en werd een overzichtspresentatie gegeven over de industriële omgeving en de dienstensector van Lviv. Er werd ook gesproken over het co-pilot project dat zich richt op de uitdagingen in de irrigatiesector in de regio Lviv. Uit deze bijeenkomst kwam naar voren dat er een mogelijk aanknopingspunt is voor Haagse bedrijven om betrokken te raken. Om dit te realiseren, moet het contact actief worden gelegd en hier ondersteuning voor georganiseerd worden. Daarnaast zou het aanmoedigen van samenwerking met het Delftse Instituut voor Watermanagement een waardevolle vervolgstap kunnen zijn, waarvoor enige actie nodig is om dit te bevorderen.

VRIJDAG 19 APRIL – MIDDAG Omdat het afgeraden wordt om af te reizen naar Odessa is een vertegenwoordiger van de regio Odessa afgereisd naar Lviv om met ons kennis te maken. De directeur van de Regional Development Agency van de regio Odesa, werd ons door de Oekraïense ambassade geïntroduceerd als een waardevolle contactpersoon voor de regio Odesa, met sterke verbindingen binnen het lokale bedrijfsleven. Hij richt zich op het opzetten van platforms die bedrijven ondersteunen bij het uitvoeren van hun werkzaamheden, met een specifieke focus op de regio Odesa. Zijn expertise en netwerk maken hem tot een belangrijke schakel voor samenwerking en zakelijke ontwikkeling in dit gebied. Het contact met deze afgevaardigde vanuit Odessa heeft tot vervolggesprekken geleidt die veel inzichten hebben gegeven in kansen voor een Haagse samenwerking met het gebied. VRIJDAG 19 APRIL – MIDDAG Tijdens een rondetafelbespreking met vertegenwoordigers van de Oekraïense Kamer van Koophandel werd onderzocht of er mogelijkheden zijn voor samenwerking tussen bedrijven in Lviv en Haagse bedrijven. De focus lag op het verkennen van economische activiteiten die in Den Haag een basis zouden kunnen vinden. Een interessant aspect was de aanwezigheid van een bestuurslid dat tevens president is van de Women’ s Business Chamber of Ukraine.

Zij vroegen specifiek aandacht voor de positie van vrouwen in Oekraïne die sinds het uitbreken van de oorlog enorm veranderd is. Doordat veel echtgenoten vechten aan het front moeten vrouwen in snel tempo omscholen en de economie draaiende houden. Hoewel het contact nuttig was, bleek de Kamer zelf niet erg initiatiefrijk en vooral faciliterend bij concrete projecten. Het is aan te raden om dit contact verder te onderhouden via de Netherlands Ukrainian Chamber of Eindverslag Onderzoeksmissie Oekraïne april 2024

8 Commerce ( NUCC) en eventueel met Haagse onderwijsinstellingen te bezien of zij de Kamer van Koophandel kunnen ondersteunen in het opleiden van vrouwen en/of het opzetten van een opleiding in Oekraïne.

ZATERDAG 20 APRIL – OCHTEND Tijdens een online gesprek met de locoburgemeester van Dnipro werd de ernst van de situatie duidelijk, aangezien het gesprek plaatsvond terwijl er bombardementen gaande waren. Ondanks deze omstandigheden kon het gesprek doorgaan. De locoburgemeester benadrukte herhaaldelijk dat het stadsbestuur streeft naar maximale transparantie in hun werkzaamheden en bestuur. Dnipro is zeer geïnteresseerd in samenwerking met Den Haag en ziet verschillende kansen hiervoor. De stad, als de vierde grootste van Oekraïne, biedt mogelijkheden voor economische en universitaire samenwerkingen. Er is een dringende behoefte aan investeringen in energievoorziening en telecommunicatie-infrastructuur. Echter, gezien de ligging diep in Oekraïne en de dagelijkse beschietingen, vormt de huidige onveilige situatie een uitdaging voor mogelijke Haagse ondernemers om betrokken te raken.

ZATERDAG 20 APRIL – OCHTEND Tijdens een online gesprek met een locoburgemeester van Kharkiv en een gemeenteraadslid werd de situatie in de stad besproken. Kharkiv, de tweede stad van Oekraïne, was voor de oorlog een welvarende stad met ongeveer acht universiteiten en een gediversifieerde industrie, waaronder veel hightech bedrijven. Sinds 2022 is Kharkiv echter een van de eerste steden die Eindverslag Onderzoeksmissie Oekraïne april 2024

9 zwaar onder vuur is genomen door Rusland. Dagelijkse beschietingen en bombardementen, met een recente focus op het vernietigen van energievoorzieningen en telecommunicatie, hebben de stad ernstig getroffen. Het stadsbestuur begrijpt dat Den Haag niet financieel kan bijdragen aan de wederopbouw, maar er is dringend behoefte aan hulp bij het bouwen van ondergrondse schoolgebouwen, zodat kinderen veilig les kunnen krijgen en regelmatiger naar school kunnen gaan. De gesprekspartners deden een dringend beroep om Kharkiv niet te vergeten en benadrukten dat ze ook voor onze waarden vechten: “ Jullie zitten ook in de politiek en moeten de mensen in Den Haag vertellen dat we ook voor jullie vechten.” Hoewel Kharkiv alle mogelijke hulp kan gebruiken, vormt de grote afstand en de dagelijkse gevechten een enorme uitdaging voor Haagse bedrijven en hulpverleners. De veiligheid van mogelijke betrokkenen uit Den Haag kan onder de huidige omstandigheden niet worden gegarandeerd. ZATERDAG 20 APRIL – MIDDAG Unbroken is een toonaangevend medisch centrum in Lviv dat zich toelegt op de revalidatie van slachtoffers van oorlogsgeweld, waaronder zowel burgers als militairen. Het centrum biedt uitgebreide zorg en ondersteuning, variërend van brandwondenbehandeling en prothesefitting tot traumaverwerking en psychische begeleiding.

Tijdens ons bezoek aan dit indrukwekkende revalidatiecentrum werden we rondgeleid door de faciliteiten, waarbij de omvang van de gebouwen, het aantal toegewijde medewerkers en vrijwilligers, en het grote aantal slachtoffers van alle leeftijden ons diep raakten. Het was hartverscheurend om de impact van de oorlog op zoveel levens van dichtbij te zien en de druk op de Oekraïense zorgmedewerkers. Unbroken opereert vanuit Lviv, maar heeft een regionale en nationale reikwijdte, en speelt een cruciale rol in de wederopbouw van levens van mensen die door de oorlog zijn getekend. De bouw en verdere ontwikkeling van het centrum zijn mede mogelijk gemaakt door bijdragen van vele Europese gemeenten, die solidair zijn met Oekraïne en deze vitale infrastructuur hebben gesteund. Vaak door een afdeling of verdieping in het complex te adopteren.

Unbroken is een toonaangevend medisch centrum in Lviv dat zich toelegt op de revalidatie van slachtoffers van oorlogsgeweld, waaronder zowel burgers als militairen. Het centrum biedt uitgebreide zorg en ondersteuning, variërend van brandwondenbehandeling en prothesefitting tot traumaverwerking en psychische begeleiding. Tijdens ons bezoek aan dit indrukwekkende revalidatiecentrum werden we rondgeleid door de faciliteiten, waarbij de omvang van de gebouwen, het aantal toegewijde medewerkers en vrijwilligers, en het grote aantal slachtoffers van alle leeftijden ons diep raakten. Het was hartverscheurend om de impact van de oorlog op zoveel levens van dichtbij te zien en de druk op de Oekraïense zorgmedewerkers. Unbroken opereert vanuit Lviv, maar heeft een regionale en nationale reikwijdte, en speelt een cruciale rol in de wederopbouw van levens van mensen die door de oorlog zijn getekend. De bouw en verdere ontwikkeling van het centrum zijn mede mogelijk gemaakt door bijdragen van vele Europese gemeenten, die solidair zijn met Oekraïne en deze vitale infrastructuur hebben gesteund. Vaak door een afdeling of verdieping in het complex te adopteren. Eindverslag Onderzoeksmissie Oekraïne april 2024

10

ZONDAG 21 APRIL Terugreis naar Nederland BIJEENKOMST MET 18 BURGEMEESTER EN WETHOUDERS Op 24 en 25 april waren er ontmoetingen met ca. 18 burgemeesters en wethouders van plattelandsgemeenten uit Oekraïne in de Haagse raadzaal. Er werden waardevolle gesprekken gevoerd waarbij ook duidelijk werd dat er veel vraag is naar expertise voor hun landbouwproductie, maar ook bij export, transport en innovatie. Daarnaast was er een grote vraag naar hulp bij democratisering. Opvallend was de grote groep van gemeenten uit de regio Odesa. Een samenwerking met een regio met diverse gemeenten kan ook veel teweeg brengen indien Den Haag daarmee een samenwerking aangaat. Het is om deze reden dat we deze waardevolle ontmoeting ook hebben meegewogen in ons verslag en de eindconclusies en aanbevelingen.

EINDCONCLUSIES EN AANBEVELINGEN ACHTERGROND De wederopbouw is in Oekraïne al in volle gang. Daar waar de mogelijkheid bestaat worden gebombardeerde gebouwen weer herbouwd, kapotgeschoten scholen hersteld, communicatieen energievoorzieningen weer operationeel gemaakt. Maar elke dag weer vinden er opnieuw beschietingen en bombardementen plaats. Wachten op vrede om dan pas aan wederopbouw te beginnen is te laat om de Oekraïense samenleving levend te houden. Aan die wederopbouw wil Den Haag een bijdrage leveren: als bedrijfsleven, als gemeentebestuur, als Haagse burgers en vele organisaties en verenigingen. Bij de verschillende stadbestuurders uit de Oekraïne, die we hebben gesproken is er grote behoefte aan ondersteuning door een Gemeente als Den Haag. Er is veel vraag naar energievoorziening, verwarming en telecommunicatie. Maar er is ook vraag naar steun bij het versterken van de lokale democratie, het onderwijs, de sociale en medische zorg. Overal is hulp en ervaring nodig die kan meehelpen om Oekraïne weer terug te brengen naar een leefbare en levensvatbare samenleving en economie. Er zijn diverse Nederlandse gemeenten die belangstelling hebben getoond in wederopbouwprojecten met steden in Oekraïne, maar geen enkele samenwerking is geconcretiseerd. Daar ligt een mooie taak voor Den Haag om dat wel te doen.

Dat hoort bij de status van een internationaal georiënteerde stad die prat gaat op de signatuur “Stad van Vrede en Recht”. Wederopbouw hoort daarbij. ADVIEZEN Na een diepgaande afweging adviseren wij als leden van de onderzoeksmissie om te kiezen voor Odesa stad en de Odesa Oblast (regio). Praktisch gezien willen we dan eerst starten met een samenwerking met de regio om daarna binnen enkele maanden toe te werken naar een verbintenis met de stad Odesa. Odesa en haar regio behoort tot de sterkste economische regio van Oekraïne en daar liggen veel kansen voor gezamenlijke wederopbouw projecten. Er is een regiobestuur dat bereid is om de samenwerking met onze stad aan te gaan, maar er is ook al serieuze belangstelling vanuit de gemeenteraad van Odesa om met Den Haag om tafel te gaan zitten. Maar wij adviseren ook om te onderzoeken of er belangstelling is vanuit gemeenten uit de MRDH om aan dit wederopbouw traject mee te doen. Gezien het belang van de regio en de stad Odesa voor onze stad en onze zustergemeenten in de MRDH, kan deze samenwerking van veel grotere Eindverslag Onderzoeksmissie Oekraïne april 2024

11 betekenis zijn op economisch, wetenschappelijk en ook sociaal cultureel oogpunt. Hier liggen wat ons betreft veel kansen die ook door diverse adviseurs met wie we gesproken hebben is beaamd. De situatie in Oekraïne is evenwel van dien aard dat we er niet op moeten blijven wachten. Doen wat kan, zoveel mogelijk samen met anderen, en met enig tempo gezien het enorme leed en de dagelijks aangerichte verwoestingen. In het verleden is al een ‘letter of understanding’ getekend door de burgemeester van Odesa en toenmalig burgemeester Krikke. Deze brief kan voor de samenwerking met Odesa een basis zijn. Voor een samenwerking met de regio zou zo’n brief ook goed zijn. Om deze samenwerking met de regio en de stad Odesa op te starten adviseren wij het volgende: Organiseer een tweede missie naar de regio en de stad Odesa om kennis te maken met relevante bestuurders en organisaties. Dit bezoek kan worden voorbereid en begeleid door de Directie Internationale Zaken; Start met het opzetten van een samenwerking met de Netherlands Ukranian Chamber of Commerce zodat bedrijven van start kunnen gaan met het opzetten van samenwerkingen en het advies krijgen bij de aanvraag van de nodige EU/RVO subsidies; Organiseer een lichaam waarin de geïnteresseerde Haagse bedrijven kunnen deelnemen en hun projecteren en plannen kunnen voorleggen.

Start met het opzetten van een stichting die activiteiten gaat organiseren die de samenwerking verder moet laten uitgroeien op het gebied van o.a. onderwijs, cultuur, sport, democratisering etc. etc. Hierbij moet ook worden samengewerkt met de in Den Haag woonachtige Oekraïense vluchtelingen. Creëer een startmoment voor de samenwerking met de regio Odesa, enkele maanden later gevolgd door een startmoment voor de samenwerking met de stad Odesa. Gebruik de taskforce uit de motie als aanjaagteam. AFSLUITENDE WOORDEN Odesa en haar regio is het sterkste economische hart van Oekraïne. In deze stad met agglomeratie zijn veel overeenkomsten te vinden in de eerste plaatsmet Den Haag, maar vervolgens ook met Rotterdam en vele gemeenten in de MRDH. In de samenwerking met Odesa en haar regio zijn heel veel kansen voor bedrijven uit onze regio om te investeren en om expertise te delen. Op een breed scala van sectoren zullen we verbanden kunnen leggen die niet alleen tijdens de oorlogstijd, maar juist ook bij wederopbouw en na vrede heel veel aan gezamenlijke welvaart kan opleveren. Het gaat daarmee dus niet alleen om hulp maar ook om een strategische keuze die onze stad en de regio kan helpen met het breed voelen van internationale samenwerking en solidariteit. Nu helpen en samen kansen creëren. Het werkbezoek van de Haagse delegatie biedt vele concrete aanknopingspunten.

Het is nu een kwestie van doorpakken. Burgemeester van Zanen is kortgeleden ook naar Oekraïne gereisd in zijn hoedanigheid als voorzitter Internationale Zaken van de VNG. Het zou verstandig zijn om de burgemeester ook leidend te laten zijn binnen het College gezien zijn ervaring, statuur en bekendheid met de problematiek in Oekraïne. Andrew van Esch Constant Martini Samir Ahraui

Eindverslag Onderzoeksmissie Oekraïne april 2024