RIS319251 Evaluatie Actieprogramma Mensenhandel Den Haag

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Mariëlle Vavier Wethouder van Armoede, Inclusie en

060

Volksgezondheid

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Samenleving en aan de voorzitter van de commissie Bestuur

OCW/10764274 RIS319251 Contactpersoon Renée Brouwer

Suze Hageman Dienst

OCW/BSD Afdeling

Stad en bestuur/Veiligheid Telefoonnummer Datum

14 070

25 juni 2024

E-mailadres renee.brouwer@denhaag.nl

Onderwerp

Evaluatie Actieprogramma Mensenhandel Den Haag

Geachte voorzitter, Met deze brief informeer ik u over de evaluatie van het Actieprogramma Mensenhandel 2020-2023 (RIS305595) (hierna: Actieprogramma). Aan de hand van de zes ambities uit dit Actieprogramma worden de uitgevoerde acties en de behaalde resultaten toegelicht. In het kader van de evaluatie is met alle betrokken partijen gesproken over de aanpak van mensenhandel. De opgehaalde informatie uit de gehouden interviews is verwerkt in de evaluatie. Per ambitie worden de acties en resultaten beschreven. Daarna volgt het financiële kader. De brief sluit af met de conclusie en een vooruitblik op het nieuwe Actieprogramma. Het Actieprogramma overlapt voor een deel met de Prostitutienota 2020-2022 (RIS303625). Acties in relatie tot de aanpak van mensenhandel in de seksbranche komen in beide beleidstukken overeen. De Prostitutienota is ook geëvalueerd. Deze evaluatie is op 27 februari jl. naar uw raad gestuurd (RIS 318061). Acties die uitgebreid aan bod komen in de evaluatie van de Prostitutienota worden hier alleen kort beschreven. Voor deze onderdelen wordt verwezen naar de evaluatie van de Prostitutienota.

Ambitie I Meer zicht op de aard en omvang

Mensenhandel is veelal een onzichtbaar probleem. Een groot deel van de slachtoffers en daders blijft buiten beeld van politie en hulpverlening. Het verkrijgen van meer zicht op de aard en omvang is van essentieel belang om gericht acties te kunnen inzetten om mensenhandel te voorkómen en slachtoffers te ondersteunen. Op basis van de cijfers van Stichting Hulpverlening en Opvang Prostitutie en Mensenhandel (SHOP) over de slachtoffers die in beeld zijn, kunnen we (tot op zekere hoogte) inzicht geven in de aard en omvang van mensenhandel. Tijdens de looptijd van het Actieprogramma is ingezet op het vergroten van het zicht. Dit is onder ander gedaan door de uitvoering van trainingen, voorlichtingen en veldwerk.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10764274

Wat hebben we gedaan? Het aantal (vermoedelijke) slachtoffers van mensenhandel Het daadwerkelijke aantal slachtoffers van mensenhandel is niet bekend. We hebben wel een beeld van het aantal vermoedelijke slachtoffers van mensenhandel op basis van cijfers van de cijfers van SHOP. Gesproken wordt van vermoedelijke slachtoffers, omdat er in de ketenaanpak mensenhandel geen eenduidige definitie is van criteria waaraan een persoon moet voldoen om als slachtoffer te worden aangemerkt.1 Deze cijfers zijn afkomstig van SHOP, die zich in de regio’s Haaglanden en HollandsMidden inzet op de coördinatie van zorg bij menshandel. Organisaties zoals het Haags Economisch Interventie Team (HEIT), de Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM) van de regionale politie-eenheid, Veilig Thuis Haaglanden en de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) geven meldingen door aan SHOP. SHOP geeft de meldingen door aan het Coördinatiecentrum Mensenhandel (CoMensha) die deze meldingen bundelt. Dit geeft op landelijk niveau inzicht in aard en omvang van de mensenhandel problematiek. Gedurende de looptijd van het Actieprogramma is het aantal meldingen jaarlijks redelijk stabiel, terwijl landelijk het aantal meldingen vanaf 2019 sterk afnam. Figuur 1a. Verdeling van de groep vermoedelijke slachtoffers in omgeving Den Haag in vrouwen en mannen

2020

2021

60

2022

2023

56

56

59

82

99

97 104

Vrouwen

Vrouwen

Vrouwen

Vrouwen

Mannen

Mannen

Mannen

Mannen

Figuur 1b. Verdeling van de groep vermoedelijke slachtoffers in omgeving Den Haag naar vorm van uitbuiting*

1 Het is bijvoorbeeld niet mogelijk om een slachtoffer te koppelen aan de veroordeling van een verdachte. Vaak lukt het niet om een

verdachte op te sporen of willen (of durven) slachtoffers geen aangifte te doen.

2/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10764274

2020

2021*

6

2022*

14

2023* 16

23

58

80

69

95 47

63

59

81

Seksuele uitbuiting

Seksuele uitbuiting

Seksuele uitbuiting

Seksuele uitbuiting

Arbeidsuitbuiting

Arbeidsuitbuiting

Arbeidsuitbuiting

Arbeidsuitbuiting

Criminele uitbuiting

Criminele uitbuiting

Criminele uitbuiting

Criminele uitbuiting

* Totalen figuur 1b kunnen afwijken van totalen bij figuur 1a omdat de uitbuitingsvorm niet altijd bekend is.

Figuren 1a en 1b geven de verdeling van de groep vermoedelijke slachtoffers in de omgeving Den Haag aan. Vrouwen vormen ruim de helft van de groep van vermoedelijke slachtoffers. Bij vrouwelijke slachtoffers ging het vaak om seksuele uitbuiting, bij mannen vaker om arbeidsuitbuiting. Overeenkomstig met het landelijke beeld is het aantal slachtoffers van criminele uitbuiting gering. Uit figuur 1b blijkt dat vanaf 2021 het aantal slachtoffers van criminele uitbuiting stijgt. Dat komt mede omdat het aantal slachtoffers waarbij sprake is van een combinatie van seksuele en criminele uitbuiting meegeteld zijn in de cijfers over criminele uitbuiting. In 2021 ging het om twee van de 14 gevallen, in 2022 om 12 van de 23 en in 2023 om 10 van de 16 gevallen. Figuur 2. Vermoedelijke slachtoffers naar vrouw/manverdeling en uitbuitingsvorm in de periode 2014-2019 en 2020-2023

2014-2019

2020-2023

30%

36%

70%

64%

Vrouwen

Vrouwen

Mannen

Mannen

Uit figuur 2 blijkt dat het merendeel van de vermoedelijke slachtoffers vrouw zijn.

3/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10764274

De afgelopen jaren zien we wel een toename van het aantal mannelijke slachtoffers, dit percentage is toegenomen van 30% naar 36%. Het percentage overige uitbuiting (arbeidsuitbuiting en criminele uitbuiting) is de afgelopen periode toegenomen. De verbreding van de Haagse aanpak mensenhandel heeft er naar verwachting toe geleid dat we ook overige uitbuiting beter in beeld hebben gekregen. Arbeidsuitbuiting Arbeidsuitbuiting maakt onderdeel uit van de trainingen en voorlichtingen bij aandachtsfunctionarissen en andere professionals. Het zicht op de aard en omvang van arbeidsuitbuiting wordt groter, volgens de NLA komt dit omdat bepaalde groepen steeds wijzer en bewuster worden over hun rechten en hierover vragen stellen bij de betreffende instanties. De Opsporingsdienst van de NLA doet strafrechtelijk onderzoek naar arbeidsuitbuiting. Het HEIT is een schakel tussen gemeentelijke signalen en controles door de NLA. Wanneer het team Malafide Bedrijvigheid van het HEIT tijdens controles stuit op signalen van arbeidsuitbuiting, pakt de Arbeidsinspectie deze signalen (verder) op. Criminele uitbuiting Vergeleken met andere vormen van mensenhandel, is er veel minder bekend over criminele uitbuiting.

Om het zicht op criminele uitbuiting te vergroten heeft de gemeente Den Haag in 2021 deelgenomen aan een landelijk onderzoek van het Centrum Kinderhandel & Mensenhandel (CKM) naar de aard en omvang van gedwongen criminaliteit in een aantal Nederlandse gemeenten.2 In het onderzoek is gevraagd naar de ervaringen van 1.637 eerstelijns professionals, waaronder wijkagenten, docenten en jongerenwerkers. Ongeveer de helft van hen gaf aan in contact te zijn geweest met vermoedelijke slachtoffers. Hiervan ziet 40% voornamelijk minderjarige slachtoffers, vooral in de leeftijd van 12-18 jaar. Om meer zicht op aard en omvang van criminele uitbuiting te krijgen, is bewustwording van dit fenomeen belangrijk. Criminele uitbuiting maakt daarom met invoering van het Actieprogramma ook onderdeel uit van de trainingen voor collega’s en aandachtsfunctionarissen binnen de gemeente Den Haag (zie ook ‘adequaat signaleren en melden’). Zicht op sekswerk door veldwerk We hebben subsidie verstrekt aan SHOP voor het doen van (online) veldwerk om zo een beeld van de sekswerkbranche in Den Haag te krijgen. Behalve dat hierdoor beter ingespeeld kan worden op de wensen en behoeften van sekswerkers (doelstelling van uit het sekswerkbeleid), levert dit ook signalen van mensenhandel in de seksbranche op. Met fysiek veldwerk werden in 2021, 2022 en 2023 jaarlijks ongeveer 2.000 sekswerkers gesproken.

Door extra inzet op online veldwerk tijdens de coronaperiode zijn sekswerkers bereikt, die voorheen niet in beeld waren. Meer dan 12.000 personen werden gedurende de looptijd van het actieprogramma bereikt met online veldwerk. Om de drempel naar hulpverlening voor mannelijke sekswerkers te verlagen is in 2020 het team SHOP Boys gestart. Dit heeft geleid tot meer inzicht in sekswerk door mannen, specifiek ook in relatie tot mensenhandel. Alternatieven voor contactmomenten tussen het HEIT en sekswerkers De intakegesprekken van het HEIT met sekswerkers zijn vervallen (zie Prostitutienota 2020-2022, RIS303625). Er is daarom onderzoek gedaan naar het ontwikkelen van alternatieven voor contactmomenten met sekswerkers (zie Voortgang Prostitutienota Den Haag 2020-2022, RIS309881 en Voortgang Actieprogramma Mensenhandel Den Haag 2020-2022, RIS311443).

2 CKM, 2021 Kijken met andere ogen

4/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10764274

De huidige privacyregelgeving blijkt echter een grote beperking voor het ontwikkelen van een alternatief voor een contactmoment met sekswerkers. Vanwege deze regelgeving is het op dit moment niet toegestaan om gegevens van sekswerkers te verwerken. In G4-verband blijft de gemeente deze problematiek onder de aandacht brengen van het ministerie van Justitie & Veiligheid. Ambitie II Slachtofferschap voorkómen

De aanpak van mensenhandel richt zich specifiek op een aantal groepen die extra kwetsbaar zijn voor uitbuiting: minderjarigen/jongeren, mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB), (arbeids-)migranten en sekswerkers. Hieronder beschrijven we welke acties hebben plaatsgevonden voor preventie en bewustwording voor deze doelgroepen. Wat hebben we gedaan? A. Minderjarigen/jongeren Weerbaarheidstrainingen Met weerbaarheidstrainingen leren jongeren beter voor zichzelf opkomen, zodat voorkomen kan worden dat anderen misbruik van hen maken. Ook leren zij de gevaren van mensenhandel beter in te schatten. De doelstelling van minimaal 1.000 jeugdigen die per jaar weerbaarheidstrainingen ontvangen is ruim gehaald. Verschillende organisaties organiseren weerbaarheidstrainingen, zie het overzicht hieronder. Organisatie SHOP

Focus Weerbaarheid in relatie met mensenhandel

Jaarlijks bereik 2020-2023 80 jongeren, 50 ouders/ opvoeders en 140 professionals

Centrum 1622

Vergroting van weerbaarheid en het voorkomen van grensoverschrijdend (seksueel) gedrag Versterking van weerbaarheid in brede zin

400 jongeren

Jongeren Informatie Punt (JIP)

Versterking van weerbaarheid in brede zin

4.000-6.000 jongeren

MEE

Weerbaarheid & (licht verstandelijke) beperking

150-200 jongeren

Elance

Empowerment van meisjes en jonge vrouwen.

100 jongeren

Jeugdformaat

200 jongeren

Ook zijn er jaarlijks minimaal 25 trainingen/workshops gegeven (onder andere aan professionals, leraren, ouders, jongeren en bij jeugdhulporganisaties en buurthuizen) over verschillende vormen van mensenhandel. SHOP Jeugd SHOP Jeugd is beschikbaar geweest voor consultatie, advies en informatieverstrekking over mensenhandel, zowel telefonisch als via e-mail. Ook werd twee keer per week een inloopspreekuur gehouden. Zowel jongeren als ouders en professionals konden hier gebruik van maken.

5/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10764274

Verder heeft SHOP in de periode 2020-2023 voorlichtingen gegeven aan professionals op diverse locaties, zoals scholen en jeugdinstellingen. Jaarlijks heeft SHOP gedurende de looptijd van het actieprogramma gemiddeld 20 trajecten voor de doelgroep jongeren/minderjarigen verzorgd. Chat met Fier Fier biedt jongeren via een anonieme chatfunctie de mogelijkheid om hun verhaal te doen en advies te krijgen over passende hulp. Dit is in 2020 ondersteund met een communicatiecampagne, een samenwerking tussen Fier, JIP en SHOP. B. LVB-doelgroep De zorgcoördinatoren van SHOP hebben samengewerkt met organisaties die met de LVB-doelgroep werken, zodat medewerkers uit deze organisaties naast seksuele uitbuiting ook arbeidsuitbuiting en criminele uitbuiting beter leren signaleren en weten waar ze met hun vragen terecht kunnen. Zo zijn er één tot twee keer per jaar kennisbijeenkomsten mensenhandel georganiseerd voor begeleiders van gesloten jeugdzorginstellingen en (op aanvraag) voor organisaties die met de LVB doelgroep werken. Daarnaast heeft SHOP elk kwartaal sessies van zes trainingen over seksuele en criminele uitbuiting in gesloten jeugdzorginstellingen Ipse de Brugge en Schakenbosch verzorgd. Tevens vond er persoonlijke begeleiding plaats van LVB-jongeren die met mensenhandel in aanraking (dreigen te) komen. C.

(Arbeids)migranten Arbeidsmigranten vormen een risicogroep voor mensenhandel. Op verschillende manieren zijn (arbeids)migranten bewuster gemaakt van hun arbeidsrechten. Bewustwording van arbeidsrechten is belangrijk omdat het bijdraagt aan het voorkomen van mensenhandel. Trainingen, workshops en voorlichtingen FairWork en SHOP richten zich met hun activiteiten tegen arbeidsuitbuiting op kwetsbare arbeidsmigranten, hulpverleners, steunorganisaties en werkgevers. Zij hebben in de periode van 20202023 ruim 20 voorlichtingsbijeenkomsten voor migrantenwerkers georganiseerd en zijn aangesloten bij grote en kleinere bijeenkomsten om voorlichting te geven. Ten minste 3.000 arbeidsmigranten zijn jaarlijks in Den Haag door SHOP en FairWork geïnformeerd over hun rechten, de risico’s van uitbuiting en de mogelijkheden voor ondersteuning via online en offline informatiemateriaal. FairWork heeft jaarlijks signaleringstrainingen en thematische workshops georganiseerd voor organisaties die veel contact hebben met arbeidsmigranten (meer dan 15 in de periode 2020-2023). In de periode 2020-2023 zijn medewerkers van de volgende organisaties getraind: Stek, Straatconsulaat Vluchtelingenwerk, Integratie in Den Haag van Europese Migranten (IDHEM), Polka, Stichting Barka, het Leger Des Heils, het Daklozenloket en de Arbeidsinspectie.

Met de communitybuilders in de wijken Laak en Segbroek is door Fairwork contact gelegd. Verder hebben Fairwork en SHOP voorlichting gegeven op locaties waar Oekraïense vluchtelingen werden opgevangen. Chinezen in Zicht (onderdeel van SHOP) heeft zich gericht op (potentiële) Chinese slachtoffers van mensenhandel. SHOP benadert deze doelgroep actief via onder andere spreekuren, flyers en veldwerk. Gedurende de lockdownperiodes verschoof het face-tot face contact naar het contact via sociale media en telefoon. In de periode 2020-2023 werden bijna 700 personen bereikt. Onder de noemer van SHOP Asia is de Chinese doelgroep in 2021 verbreed naar de Aziatische doelgroep.

6/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10764274

Inzet cultural mediators Cultural mediators zijn vrijwilligers. Zij verspreiden informatie binnen hun eigen migrantengemeenschap. Tijdens het ondersteuningsproces begeleiden, informeren en adviseren de cultural mediators de cliënt door middel van online veldwerk, telefonisch of via contact met andere hulpverleners. In Den Haag zijn cultural mediators van Indonesische, Filipijnse, Poolse, Roemeense, Bulgaarse, Arabische, Spaanse en Portugese landen actief. Hulpmiddelen voor arbeidsmigranten FairWork heeft in de afgelopen jaren een aantal concrete hulpmiddelen ontwikkeld om de positie van arbeidsmigranten te verbeteren. Tijdens de coronapandemie hadden arbeidsmigranten behoefte aan informatie over de coronamaatregelen en gevolgen voor arbeidsmigranten. FairWork is hierop ingesprongen door het maken van o.a. voorbeeldbrieven en folders. Ontwikkeling Escapetruck Stichting Reshape heeft in samenwerking met partners in de aanpak van mensenhandel een Escapetruck ontwikkeld met verhaallijnen over alle drie de vormen van uitbuiting. Deze Escapetruck is ontwikkeld om burgers en professionals bewust te maken van de thematiek en alert te maken op de verschillende signalen van uitbuiting. Afsluitend vindt er een nagesprek plaats met een zorgpartner. Op deze manier wordt bijgedragen aan de signalering van mensenhandel in de samenleving.

Deze Escapetruck wordt, naast in Nederland, ook ingezet in andere bronlanden van slachtoffers, zoals in Oost-Europa. Hiermee worden potentiële slachtoffers voorgelicht over o.a. de werkwijze van mensenhandelaren. D. Sekswerkers. Verstrekken informatie aan sekswerkers over rechten en plichten Spot46 (onderdeel van SHOP) verstrekt actuele, relevante en laagdrempelige informatie aan sekswerkers. Meer dan de helft van alle hulpvragen bij Spot46 heeft betrekking op rechten en plichten van sekswerkers. Spot46 is in de looptijd van het Actieprogramma door ruim 1.000 sekswerkers bezocht, die in totaal bijna 3.000 bezoeken brachten. Naast het bezoek aan Spot46 hebben telefonische consulten plaatsgevonden: in totaal meer dan 7.000 in de periode 2020-2023.

Ambitie III Adequaat signaleren en melden

Met betere en snellere signalering kunnen slachtoffers eerder uit een uitbuitingssituatie gehaald worden. Daarom is adequaat signaleren en melden van groot belang. Daarmee ontstaat ook meer zicht op de aard en omvang van mensenhandel en kunnen steeds gerichtere acties ingezet worden. Wat hebben we gedaan? Klantenacties Centrum voor Seksuele Gezondheid (CSG) en Spot46 Sinds 2014 organiseren Spot46 en CSG klantenacties in de Doubletstraat en de Geleenstraat. Tijdens de acties bij de raamprostitutiestraten worden klanten gewezen op hun verantwoordelijkheid om een eerlijke prijs te betalen, veilige seks te hebben met sekswerkers en signalen van uitbuiting of gedwongen sekswerk te melden. Door de coronajaren kon een aantal klantenacties niet doorgaan. In de periode 2020-2023 hebben vijf klantenacties plaatsgevonden.

7/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10764274

Signaleren binnen de gemeente Om het zicht op mensenhandel te vergroten zijn binnen de gemeente 17 aandachtsfunctionarissen mensenhandel aangesteld. Zij houden het thema mensenhandel levend binnen hun team en zijn het eerste aanspreekpunt voor collega's bij mogelijke signalen van mensenhandel. De aandachtsfunctionarissen hebben een training mensenhandel gevolgd van CoMensha en een verdiepende inhoudelijke sessie met AVIM. Behalve binnen de gemeente zijn er ook aandachtsfunctionarissen aangesteld bij het Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden, Veilig Thuis Haaglanden, GGD Haaglanden en Jeugdbescherming West. Deze groep van aandachtsfunctionarissen komt periodiek bijeen. Dit netwerk kan nog verder uitgebreid binnen de diensten van de gemeente en beter geborgd worden door ook externe ketenpartners bij dit netwerk te betrekken. Sinds 2018 maakt mensenhandel deel uit van de meldcode Huiselijk geweld en Kindermishandeling. Bepaalde beroepsgroepen zoals professionals in onder andere de gezondheidszorg, het onderwijs, justitie en jeugdhulp zijn verplicht deze meldcode te gebruiken. GGD Haaglanden traint gemeentelijke aandachtsfunctionarissen Huiselijk geweld en Kindermishandeling in het gebruik van de meldcode. Daarin wordt ook mensenhandel meegenomen. Ook heeft de GGD een basis e-learning mensenhandel ontwikkeld voor medewerkers.

Voor het Zorg- en Veiligheidshuis heeft SHOP een training gegeven over mensenhandel. Hierbij is onder meer ingegaan op de aard, omvang, signalering en meldroutes. Ook heeft het Zorg- en Veiligheidshuis met regelmaat aandacht besteed aan mensenhandel via sociale media en een periodieke nieuwsbrief. Meldroute Onder de aandachtsfunctionarissen mensenhandel is een routekaart voor signalen van mensenhandel verspreid om te zorgen dat signalen op de juiste plek terechtkomen zodat hulp of opsporing op gang kan komen. Het opstellen van een regionale meldroute zou een aanvullende mogelijkheid zijn om adequaat te signaleren. Ook in de regio Haaglanden blijkt namelijk dat niet alle organisaties die in aanraking komen met mogelijke slachtoffers dit altijd melden. Dit gebeurt om allerlei redenen, zoals (angst voor) privacywetgeving, gebrek aan kennis of gebrek aan prioritering. Het Regionaal Samenwerkingsverband Integrale Veiligheid (RISV) beschrijft in haar jaarplan in 2024 aan de slag te gaan met de implementatie van een centraal meldpunt mensenhandel. Dit heeft invloed op de inrichting van een mogelijke regionale meldroute. Vanuit de landelijke politiek wordt daarnaast gedebatteerd over een landelijk centraal meldpunt. Zodra over deze ontwikkelingen meer duidelijkheid is, kan een besluit genomen worden over het belang van een lokale/ regionale meldroute.

In een eventuele meldroute zou dan ook de aansluiting worden gezocht met het melden van andere vormen van ondermijnende criminaliteit, arbeidsmisstanden en huiselijk geweld. Haagse Week tegen Mensenhandel In de jaren 2021, 2022 en 2023 heeft de Haagse Week tegen Mensenhandel plaatsgevonden. In 2021 is ingezet op bewustwording van de verschillende vormen van mensenhandel. In 2022 kreeg arbeidsuitbuiting extra aandacht. In 2023 lag de focus op criminele en seksuele uitbuiting van jongeren. Tijdens de week is onder andere een symposium over uitbuiting van jongeren en een webinar over de rol van sociale media georganiseerd. Voor jongeren was er een interactieve experience met de Escapetruck en informatiestands. In het Atrium was een expositie met beeld en geluid van de GGD. Naast de bewustwording en het voorkomen van slachtoffers, is er tijdens de week ook aandacht besteed aan de signalen en op welke manier deze gemeld kunnen worden.

8/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10764274

Private partijen De gemeente zet zich ook in om private partijen te stimuleren om mensenhandel te melden. Dit is gericht op bedrijven die mensenhandel (onbewust) kunnen faciliteren. De gemeente heeft actief contact gezocht met exploitanten van seksbedrijven om hun betrokkenheid bij en verantwoordelijkheid voor een veilige werkomgeving te vergroten. Zij zijn verplicht signalen van uitbuiting direct te melden. Exploitanten krijgen tijdens jaarlijkse bijeenkomsten informatie over onder andere de wet- en regelgeving en het lokale beleid. Daarnaast is het voor exploitanten mogelijk om – los van bestuurlijke controles door het HEIT – vragen te stellen en zorgen te uiten.

Ambitie IV Barrières opwerpen

Door het opwerpen van barrières kunnen organisaties een rol spelen om criminele activiteiten te bemoeilijken of te sanctioneren. Bij mensenhandel zijn dat in ieder geval barrières op de terreinen van entree en identiteit, arbeid en huisvesting. Wat hebben we gedaan? Entree en identiteit Bij de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI) worden alle identiteitsdocumenten gecontroleerd op echtheid. Medewerkers aan de RNI-balie hebben op initiatief van de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG) een training over mensenhandel gevolgd. Het gemeenteloket is vaak de eerste stap voor het plegen van identiteitsfraude en adresfraude, maar ook een belangrijk contactmoment waarop eventuele signalen van mensenhandel gesignaleerd kunnen worden. Arbeid De kerntaak van het HEIT is tweeledig: het voorkomen en terugdringen van ondermijnende bedrijvigheid met het team Ondermijning (voorheen Malafide Bedrijvigheid) en het aanpakken van misstanden in de seksbranche met het team Prostitutie. Dit doet het HEIT met (integrale) controles in Den Haag en de regio. Het team Ondermijning van het HEIT heeft gedurende de looptijd van het Actieprogramma integrale controles uitgevoerd. Arbeidsuitbuiting is één van de onderwerpen waar het HEIT structureel alert op is. In de periode 2020-2023 heeft het HEIT Ondermijning meer dan 765 integrale controles uitgevoerd.

Wanneer het team tijdens controles stuit op signalen van arbeidsuitbuiting, pakt de Arbeidsinspectie deze signalen (verder) op. HEIT Prostitutie houdt toezicht op sekswerk, zowel in de vergunde als in de niet-vergunde sekswerkbranche. Het HEIT houdt toezicht op de vergunde sekswerkbranche door het verrichten van controles in de seksinrichtingen. Tijdens deze controles wordt ook gecontroleerd of de exploitant zijn/haar bedrijfsplan naleeft. Elke vier jaar vindt een BIBOB-toets plaats op alle vergunningen. In de periode 2020-2023 zijn ruim 700 controles in Den Haag in de vergunde branche uitgevoerd. Bij vermoedens van mensenhandel, worden deze signalen doorgezet naar AVIM. Vanaf 2023 is bijgehouden hoeveel signalen van het HEIT naar AVIM zijn doorgezet. In 2023 is er één signaal vanuit de vergunde branche naar AVIM Opsporing doorgezet en 1 signaal naar AVIM Handhaving.

9/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10764274

HEIT Prostitutie houdt ook (signaalgestuurde) controles in de niet-vergunde seksbranche, waarbij wordt gefocust op zorgelijke signalen. In de periode vanaf 2020 lijkt de niet-vergunde seksbranche zeer sterk toe te nemen. In de periode van 2020-2023 heeft het HEIT meer dan 200 controles in Den Haag uitgevoerd in de niet-vergunde branche. In 2023 zijn er zeven signalen in de niet-vergunde branche naar AVIM Opsporing doorgezet, vier signalen naar AVIM Handhaving en vijf signalen naar zowel AVIM Opsporing als Handhaving. Huisvesting Bij de barrière huisvesting speelt de Haagse Pandbrigade (HPB) een belangrijke rol. De HPB ziet toe op illegale bewoning, overbewoning en woonoverlast, en malafide kamerverhuur. Vervolgens kan de HPB bij regelovertreding bestuurlijke boetes opleggen of een pand sluiten. De HPB heeft in 2020 1070 woningen gecontroleerd op onrechtmatig gebruik zoals overbewoning en illegale kamerverhuur. Er zijn 298 overtredingen beëindigd. Bij de huisvesting van arbeidsmigranten is het altijd van belang alert te zijn op mogelijke signalen van arbeidsuitbuiting. Wanneer de Haagse Pandbrigade tijdens controles signalen van arbeidsuitbuiting tegenkomt worden deze doorgezet naar de NLA. De cijfers voor 2021 en 2022 worden gerapporteerd in het jaarverslag VTH (Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving).

Huisvesting van arbeidsmigranten maakt ook onderdeel uit van het gemeentelijke Programma ‘Arbeidsmigratie in goede banen’ (RIS316674). Voor de voortgang van de aanpak rondom arbeidsmigranten verwijzen we naar de derde voortgangsrapportage arbeidsmigranten (RIS314963).

Ambitie V Slachtoffers samenhangende hulp en ondersteuning bieden

Slachtoffers van mensenhandel krijgen een samenhangend hulp- en ondersteuningsaanbod. Dat aanbod kan bestaan uit de zorg voor slachtoffers, opvang en medische hulpverlening. Slachtoffers zonder verblijfsstatus worden geholpen, evenals slachtoffers die compensatie willen claimen. Ook wordt ingezet op maatjesprojecten en uitstapprogramma’s. Wat hebben we gedaan? Opvang, hulp en ondersteuning Het is belangrijk dat er voor slachtoffers één aanspreekpunt is waar zij passende hulp krijgen. Dit was in Den Haag al gerealiseerd voordat het actieprogramma startte in de vorm van zorgcoördinatie belegd bij SHOP. In de afgelopen jaren kregen ongeveer 150 slachtoffers per jaar een samenhangend hulp- en ondersteuningsaanbod. Gemiddeld werd in de periode 2020-2023 jaarlijks voor 150 slachtoffers de zorg gecoördineerd (zie grafieken bij ambitie 1). De gemeente financiert de opvang van slachtoffers mensenhandel bij SHOP en bij Kessler Perspectief. Tussen 2020-2023 ving SHOP in totaal 80 (vermoedelijke) slachtoffers van mensenhandel op, bij KesslerPerspektief ging het om meer dan 40 personen. Momenteel is opvang van slachtoffers mensenhandel landelijk onderwerp van gesprek in het kader van het programma ‘Samen tegen Mensenhandel’ van de Rijksoverheid. De landelijke opvangproblematiek is ook in Den Haag merkbaar. De opvangcapaciteit is beperkt.

Door het gebrek aan geschikte huisvesting stagneert de uitstroom uit de opvang. Ook het landelijke signaal, dat er geen eenduidig systeem is voor het plaatsen van slachtoffers in de opvang wordt herkend. Het vinden van een geschikte opvangplek voor een slachtoffer duurt vaak lang.

10/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10764274

B8-verblijfsregeling voor slachtoffers zonder rechtmatig verblijf Vermoedelijke slachtoffers van mensenhandel zonder rechtmatig verblijf in Nederland kunnen een beroep doen op de B8-verblijfsregeling. Volgens deze regeling krijgen zij maximaal 3 maanden bedenktijd, waarin zij kunnen beslissen of zij aangifte willen doen van mensenhandel of op een andere manier mee willen werken aan een strafrechtelijk onderzoek. Daaropvolgend kan een tijdelijke verblijfsvergunning op grond van mensenhandel slachtofferschap worden aangevraagd. SHOP heeft in de periode 2020-2023 in totaal 26 slachtoffers bijgestaan gedurende een B8-procedure. Compensatie (schadevergoeding) voor slachtoffers Slachtoffers van mensenhandel kunnen worden ondersteund bij het claimen van compensatie in een juridisch traject. Dit betreft een schadevergoeding voor het veroorzaakte trauma, problemen voor de gezondheid en het verlies van inkomsten. Door belemmeringen zoals een lange procedure en het gebrek aan vertrouwen op een goede afloop, wordt weinig gebruik gemaakt van deze hulp. De cijfers bevestigen dit beeld: SHOP heeft twee slachtoffers ondersteund bij het claimen van compensatie. Carrièreswitch (de uitstapprogramma’s voor sekswerkers) Slachtoffers van uitbuiting in de sekswerkbranche hebben gebruik kunnen maken van een carrièreswitchtraject.

Met deze trajecten krijgen sekswerkers en slachtoffers van uitbuiting in de seksbranche ondersteuning om een bestaan buiten de seksbranche op te bouwen. In totaal hebben 17 slachtoffers gebruik gemaakt van een uitstapprogramma. Er is onderzocht of slachtoffers van andere vormen van mensenhandel behoefte hebben aan een dergelijke ondersteuning. Dat blijkt niet het geval te zijn. Sociale en juridische steun met de maatjesprojecten mensenhandel (Potentiële) slachtoffers van mensenhandel konden deelnemen aan de maatjesprojecten mensenhandel van Stek en Vluchtelingenwerk Zuidwest-Nederland. Met de maatjesprojecten krijgen zij sociale en juridische ondersteuning. Het jaarlijkse aantal van 50 koppelingen, dat opgenomen is in het Actieprogramma, is gerealiseerd. In de periode 2020-2023 ging het in totaal om 293 koppelingen.

Ambitie VI Effectief samenwerken

Door de complexiteit van het probleem is de aanpak van mensenhandel pas effectief wanneer er goed wordt samengewerkt. Op verschillende manieren is de afgelopen jaren invulling gegeven aan de regionale en landelijke samenwerking rondom dit thema. Er is nog winst te behalen, daarom komt dit ook terug in het nieuwe actieprogramma. Lokale en regionale samenwerking Operationeel wordt binnen het HEIT samengewerkt met en door verschillende partners. Periodiek zijn binnen de gemeente netwerkbijeenkomsten over mensenhandel georganiseerd om kennis en informatie uit te wisselen (zie ook ambitie 1). Hierbij sloten Jeugdbescherming West, GGD Haaglanden, Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden, Veilig Thuis Haaglanden en alle gemeentelijke aandachtsfunctionarissen aan. Deze bijeenkomsten hebben vier keer per jaar plaatsgevonden. Het Zorg- en Veiligheidshuis heeft trainingen van het stafteam en voorlichting aan ketenpartners gegeven.

11/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10764274

Er zijn regionale tafels over mensenhandel opgericht, waaraan de gemeente Den Haag heeft deelgenomen. Met behulp van deze tafels is in 2021 de regionale handreiking mensenhandel opgesteld, die regionaal gemeenten een kader geeft om een aanpak te formuleren. Daarnaast neemt de gemeente ook deel aan de georganiseerde netwerkbijeenkomsten van onder andere het RSIV, RIEC Den Haag, VNG en het netwerk Openbare Orde en Veiligheid (OOV). Uit gesprekken met verschillende ketenpartners blijkt dat er goede afspraken zijn tussen de partners die betrokken zijn bij de aanpak van mensenhandel in Den Haag. Wel belemmert de huidige privacywetgeving de samenwerking. Ketenpartners ervaren een terughoudendheid bij het delen van informatie met andere ketenpartners omdat het binnen de huidige wetgeving bijvoorbeeld niet mogelijk is om persoonsgegevens te delen bij zachte signalen van mensenhandel. Landelijke samenwerking Op landelijk niveau heeft Den Haag een bijdrage geleverd aan de verbetering van de integrale aanpak van mensenhandel door deelname aan verschillende landelijke overleggen zoals het ambtelijk en bestuurlijk overleg mensenhandel, landelijke expertgroep Criminele uitbuiting, strategisch overleg mensenhandel en de Taskforce Mensenhandel. Op 18 oktober 2023 is het landelijke actieprogramma ‘Samen tegen Mensenhandel’ aan de Tweede Kamer aangeboden.

Tijdens het commissiedebat van 21 december 2023 is dit programma besproken. Voor het commissiedebat heeft de VNG, mede namens de gemeente Den Haag en de overige G4-steden input geleverd op het conceptprogramma. Daarnaast zijn we, samen met de belangrijkste landelijke ketenpartners, met de ministeries in gesprek over de invulling en uitvoering van de actielijnen uit het programma. Het wetsvoorstel modernisering en uitbreiding strafbaarstelling mensenhandel (273f Wetboek van Strafrecht) is in februari 2023 in consultatie gegaan. Dit wetsvoorstel breidt de strafbaarstelling van mensenhandel in Nederland uit met name ten aanzien van ernstige misstanden in de arbeidssfeer. Hierdoor kunnen daders eerder worden vervolgd, berecht en bestraft. Slachtoffers worden beter beschermd en er wordt voorgesteld om mensen die profiteren van mensenhandel eerder strafbaar te maken. In G4-verband heeft de gemeente input geleverd op de consultatiereactie van de VNG op dit wetsvoorstel. Financieel kader Het budget voor de aanpak mensenhandel is afkomstig uit programma 4 (Openbare Orde en Veiligheid) en programma 8 (Zorg, Welzijn, Jeugd en Volksgezondheid) van de programmabegroting. In de onderstaande tabel staat het budget nader gespecificeerd. Tot 2021 werd er geen onderscheid gemaakt in het budget voor sekswerkbeleid en de aanpak van mensenhandel.

Daarom is voor 2020 geen bedrag opgenomen in deze tabel. Het lagere budget in 2022 vanuit de middelen van Veiligheid heeft te maken met een niet-permanente bezetting door verloop.

12/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10764274

Herkomst budget

2020

2021

2022

2023

€215.000

€209.000

€145.000

€195.000

€42.500

€53.000

€140.000

€160.000

€525.000

€525.000

€260.000

€260.000

€90.000

€90.000

€50.000

€50.000

€1.210.000

€1.280.000

I. Middelen vanuit Veiligheid Uitvoering mensenhandelbeleid II. Middelen vanuit Jeugd & Zorg Mensenhandel minderjarigen Ketenaanpak mensenhandel Opvang slachtoffers mensenhandel Activiteiten aanpak arbeidsuitbuiting

€525.000 Budget gecombineerd met sekswerk

Maatjesprojecten mensenhandel Totaal Veiligheid (I), Jeugd en Zorg (II)

€260.000 €90.000 €50.000

€257.500

€1.187.000

¹Het betreft middelen die gericht zijn op mensenhandel jeugd, het budget waarmee activiteiten zijn gefinancierd voor stimuleren van weerbaarheid zijn niet in dit overzicht opgenomen.

Conclusie en vooruitblik Met het Actieprogramma mensenhandel 2020-2023 presenteerde de gemeente Den Haag voor het eerst een overkoepelende gemeentelijke aanpak op alle vormen van mensenhandel. Dit actieprogramma omvat maatregelen die zich richten op diverse aspecten van de aanpak, waaronder kennis en inzicht van het fenomeen mensenhandel, preventie, signalering, barrières opwerpen, hulp aan slachtoffers en samenwerking tussen verschillende betrokken partijen. Met het opstellen van dit actieprogramma gaf de gemeente invulling aan de afspraak uit het interbestuurlijke programma (IBP) van 2018, waarin staat dat alle gemeenten uiterlijk per 2022 beleid moeten hebben dat zich richt op de aanpak van mensenhandel. Ook voor die tijd was er binnen de gemeente al aandacht voor mensenhandel, maar met de komst van het Actieprogramma is nu sprake van een overkoepelend beleidsdocument. Zicht op aard en omvang Het verkrijgen van meer zicht op aard en omvang van mensenhandel is van essentieel belang om gericht acties te kunnen inzetten om mensenhandel te voorkómen en slachtoffers te ondersteunen. De onzichtbaarheid van dit fenomeen maakt dat niet eenvoudig. Lange tijd was het beeld van mensenhandel vooral gebaseerd op wat we wisten van seksuele uitbuiting. Sinds 2020 is dit beeld uitgebreid. We hebben nu ook meer zicht gekregen op arbeidsuitbuiting en criminele uitbuiting.

Dat zien we ook terug in de cijfers: het aandeel van arbeidsuitbuiting en criminele uitbuiting onder vermoedelijke slachtoffers is gestegen. Wel blijft het absolute aantal slachtoffers van criminele uitbuiting gering, dus blijft het beeld beperkt. Dat er nog geen duidelijk inzicht is in de aard en omvang van criminele uitbuiting komt ook naar voren uit landelijke cijfers en onderzoeken van bijvoorbeeld CKM. Dit probleem wordt ook herkend door ketenpartners als AVIM en OM. Het vaststellen van criminele uitbuiting is een extra uitdaging omdat slachtoffers dikwijls niet als slachtoffer, maar als verdachte van het gepleegde strafbare feit in beeld komen.

13/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10764274

Preventie en hoogrisicogroepen Voor een aantal hoogrisicogroepen zijn in het kader van preventie en bewustwording activiteiten zoals trainingen, workshops en voorlichtingen uitgevoerd. Het gaat hierbij om zowel acties die specifiek gericht zijn op mensenhandel, maar ook om weerbaarheid in brede zin. Ook in het nieuwe actieprogramma blijven we inzetten op de hoogrisicogroepen. Wel inventariseren we of accenten verlegd moeten worden. Daarbij komt ook de vraag aan de orde of er wellicht nog hoogrisicogroepen ontbreken, die toegevoegd moeten worden. Signaleren en melden Daarnaast is gefocust op het creëren van bewustwording, het faciliteren van effectieve signalering en het bevorderen van het melden van mogelijke gevallen van mensenhandel. Verschillende initiatieven, zoals klantenacties, trainingen voor diverse beroepsgroepen en de Haagse Week tegen Mensenhandel, zijn ondernomen. Medewerkers van de gemeente zijn getraind in het herkennen van signalen van mensenhandel. Deze medewerkers komen vanuit hun functie in aanraking met (kwetsbare) burgers en daarmee met mogelijke slachtoffers. Met een effectieve signalering en melding vanuit gemeentelijke ambtenaren kunnen vervolgens ook barrières worden opgeworpen om de activiteiten van mensenhandelaren te bemoeilijken of de daders van mensenhandel te bestraffen. We hebben een structuur voor meldingen binnen de gemeente ingericht.

Dat is een goede eerste stap. Tegelijkertijd zien we dat alleen een structuur neerzetten niet automatisch leidt tot daadwerkelijk meer meldingen. Het is ingewikkeld om aan te tonen in hoeverre inzet ten behoeve van bewustwording en signalering effectief is. Meer aandacht voor bewustwording betekent namelijk niet automatisch dat vaker melding wordt gemaakt of dat meer slachtoffers uit een uitbuitingssituatie worden gehaald. Dat zien we landelijk: terwijl de aandacht voor mensenhandel toenam, daalde het aantal gesignaleerde slachtoffers. Ook in de regio Den Haag blijkt dat sommige organisaties signalen niet altijd melden, terwijl zij wel aangeven in aanraking te komen met slachtoffers. Een dalend aantal slachtoffers is helaas geen teken dat het probleem minder wordt. Landelijk wordt geschat dat 20% van de slachtoffers in beeld komt van politie of hulpverlening.3 In Den Haag is het aantal slachtoffers dat in beeld is gekomen, niet gedaald en redelijk stabiel gebleven. Ook voor Den Haag geldt dat er nog altijd slachtoffers buiten beeld blijven. In het nieuwe actieprogramma zal de meldstructuur daarom zeker terugkomen. Hoe zorgen we voor een hogere meldingsbereidheid? Hieraan gekoppeld is het vraagstuk rondom de meldroute voor signalen. Of dat via een lokale, regionale of landelijke meldroute zal zijn is nu nog niet aan te geven.

Dat is mede afhankelijk van de eventuele ontwikkeling van een regionaal meldpunt en of de rijksoverheid van plan is een landelijke meldroute te implementeren. Opvang en hulpverlening Momenteel is opvang van slachtoffers mensenhandel landelijk onderwerp van gesprek in het kader van het programma ‘Samen tegen Mensenhandel’ van de Rijksoverheid. De landelijke opvangproblematiek is ook in Den Haag merkbaar. De opvangcapaciteit is beperkt. Door het gebrek aan geschikte huisvesting stagneert de uitstroom uit de opvang. Het vinden van een geschikte opvangplek voor een slachtoffer is vaak tijdrovend. Hoewel dit probleem niet binnen afzienbare tijd opgelost zal worden gaan we kijken wat de komende tijd mogelijk is om bij dit vraagstuk toch verdere stappen te zetten.

3 Van Dijk, J., Cruyff, M. & van der Heijden, P. (2022) Multiple Systems Estimation Slachtoffers Mensenhandel Nederland 2016-2019,

WODC.

14/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10764274

Samenwerking De aanpak van mensenhandel is pas effectief wanneer er goed wordt samengewerkt en wanneer het ene domein weet wat de ander doet. Daarom zijn bij de aanpak van mensenhandel vele partijen betrokken. De complexiteit van het probleem en het grote aantal betrokken partijen vraagt om goede onderlinge samenwerking en coördinatie. Op verschillende manieren is de afgelopen jaren invulling gegeven aan de regionale en landelijke samenwerking rondom dit thema. Dit thema komt ook terug in het nieuwe actieprogramma, want hier is zeker nog winst te behalen. Naar verwachting zal een nieuw actieprogramma in het vierde kwartaal van dit jaar aan de raad worden aangeboden. Tot slot Het is de eerste keer dat Den Haag een actieprogramma mensenhandel heeft uitgevoerd. Mensenhandel is een relatief nieuw beleidsthema ook voor veel andere gemeenten. Er is geen blauwdruk voor gemeentelijk beleid dat eenvoudig gekopieerd kan worden. Ook is het aantal “best practices”, die de gemeente ter inspiratie kan gebruiken, beperkt. In dat licht moet ook deze evaluatie worden gezien. We moeten blijven kijken naar wat werkt en wat niet, om zo de aanpak van mensenhandel verder te verbeteren. Wel kunnen we concluderen dat het actieprogramma voor een verdieping en verbreding van de Haagse aanpak van mensenhandel heeft gezorgd.

Er ligt nu een structuur waarop kan worden voortgebouwd, om zo de structurele inbedding van integrale aanpak te versterken. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de locoburgemeester, Ilma Merx

Robert van Asten

15/15