RIS319240 Overzicht gemeentelijke aanpak Haagse vergrijzing

Typtekst tekst Typ Mariëlle Vavier Wethouder van Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken

Aan de voorzitter van de commissie Samenleving

Ons kenmerk

OCW/10766445 RIS319240 Contactpersoon

Nina van Haren Dienst

Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling Datum

Stad en Bestuur OCW

3 juli 2024

Telefoonnummer

14070 Onderwerp

E-mailadres

Overzicht gemeentelijke aanpakken Haagse vergrijzing

Nina.vanharen@denhaag.nl

Geachte voorzitter, Op 17 januari 2024 vond er een werkbespreking plaats met de Commissie Samenleving over de toekomst van het Haags ouderenbeleid. Tijdens deze werkbespreking werden de uitdagingen geschetst om ervoor te zorgen dat senioren prettig ouder kunnen worden in deze stad, nu en in de toekomst. Verschillende sprekers kwamen aan het woord vanuit een onderzoeksinstelling, de gemeente, welzijns- en zorgorganisaties en de Stedelijke Ouderencommissie. Aanvullend op de werkbespreking, is er toegezegd dat u een brief ontvangt met een overzicht van de verschillende programma’s op het gebied van zorg en welzijn waarmee we als gemeente werken aan het vergrijzingsvraagstuk. Dit is de brief die voor u ligt. Opzet van deze brief Deze brief heeft als doel om een overzicht te bieden van de gepubliceerde en reeds toegezegde visies en beleidsprogramma’s die een relatie hebben tot het vergrijzingsvraagstuk. De brief geeft een korte terugblik van de Haagse context die uitvoeriger in de werkbespreking is besproken. Daarna volgen drie pijlers waarin de vergrijzingsaanpakken samengevat kunnen worden. 1. Preventie en een sterke sociale basis 2. Toekomstbestendige ondersteuning en zorg voor senioren 3.

Wonen in een seniorvriendelijke wijk Vooruitblik nieuw beleidsprogramma Seniorvriendelijk Den Haag De groei van het aantal senioren, de dubbele vergrijzing, de toenemende tekorten aan woningen en zorgpersoneel; deze tijd vraagt om slimme verbindingen, goede samenwerking en innovatieve oplossingen 1. In het coalitie akkoord is opgenomen om met een programma ‘Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen’ bij te dragen aan het zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen van senioren 2. Investeren in preventie is daarbij een speerpunt van het college waarvoor gemeentes extra middelen hebben gekregen van het Rijk.

1 2

Programma Wonen ondersteuning en zorg voor Ouderen 2022 Het Haags Akkoord 2023-2026 (RIS 316672) G:\BSD\BABO\BGS\Bestuurlijk stuk\Via college naar raad\240625\RIS319240 Overzicht gemeentelijke aanpak Haagse vergrijzing.docx

DLL: Fout! Onbekende naam voor documenteigenschap. / Sjabloon Briefkop met voorblad: Fout! Onbekende naam voor documenteigenschap. / BestuurlijkeStukken xml Fout! Onbekende naam voor documenteigenschap.

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10766445

Met nieuw beleid voor een seniorvriendelijke stad wil het college toewerken naar deze brede vergrijzingsaanpak. Dit vindt plaats via het samenbrengen en versterken van huidige aanpakken en een gedeelde visie. Het college wil een kader bieden dat de belangrijkste aspecten van de vergrijzing in samenhang beziet met een sterke inzet op preventie. Daarnaast maakt het college zich sterk voor een aanpak met concrete acties die het verschil kunnen maken voor Haagse senioren. De komende periode gaat de gemeente samen met senioren bepalen wat er verder nodig is. Hierbij wordt samengewerkt met de belangenbehartigers en met onderzoeksinstituten. Ook zal het programma Seniorvriendelijk Den Haag 2020-2022 geëvalueerd worden. Uiteraard worden de toezeggingen meegenomen zoals besproken in de werkbespreking (RIS317779) en in het debat over de Wmo halfjaarrapportage 2023 van 7 maart (RIS318193). Hieronder valt onder andere de aandacht voor senioren met een migratie achtergrond en de nadruk op goede communicatie aan senioren over het ouder worden. Het beleidsplan kunt u verwachten in het vierde kwartaal van 2024. Haagse context vergrijzing In juni 2023 is de Haagse ouderenmonitor met u gedeeld3. Hierin is te zien dat het aantal senioren ook in Den Haag zal toenemen. Momenteel wonen er bijna 85.000 65+’ers in Den Haag, dit is 15% van de Haagse totale bevolking.

De verwachting is dat het aantal zal toenemen tot ruim 120.000 senioren in 2040, bijna 20% van de Haagse bevolking. De ouderenmonitor laat zien dat in Den Haag sinds vorig jaar het aandeel 75+’ers binnen de doelgroep senioren harder groeit dan Hagenaars met de leeftijd 65 tot 74 jaar. Dit betekent dat we in Den Haag te maken hebben met een lichte vorm van ‘dubbele vergrijzing’. Het overgrote deel van de Haagse 65+’ers woont zelfstandig, minder dan 5% woont in een intramurale zorginstelling. In de stadsdelen Loosduinen, Scheveningen en Haagse Hout wonen relatief de meeste 65+’ers. Den Haag is sinds 2014 aangesloten bij het netwerk van Age Friendly Cities van de Wereldgezondheidsorganisatie en mag zichzelf een seniorvriendelijke stad noemen. Een seniorvriendelijke stad zet zich in om een stad te zijn waar senioren mee kunnen blijven doen, ook als ouderdomsklachten toenemen. Vanuit het programma Seniorvriendelijke Stad worden ervaringen van senioren opgehaald. Tijdens de werkbespreking is het ‘Onderzoek Den Haag seniorvriendelijke stad 2022’ toegelicht van het Kennisplatform Seniorvriendelijk Den Haag. Hier is onderzocht hoe senioren de stad zelf ervaren op de acht domeinen van een Seniorvriendelijke Stad, te weten gezondheidszorg, mobiliteit, huisvesting, participatie, buitenruimte, respect, werkgelegenheid en communicatie.

Den Haag scoort gemiddeld een 7, maar de verschillen tussen Haagse ouderen zijn groot. Naar voren komt dat ouderen die in een slechte financiële situatie verkeren minder positief zijn over hun persoonlijke situatie, dan ouderen die een betere financiële positie kennen. Op uw verzoek wordt dit onderzoek meegestuurd met deze brief. Senioren zijn onmisbare stadsbewoners die een belangrijke bijdrage leveren, denk aan de vele senioren die mantelzorgtaken voor hun dierbaren verrichten, maar ook de stevige schouders die het vrijwilligerswerk in Den Haag dragen. Dit is niet alleen voor de stad van groot belang maar ook voor de vitaliteit van senioren zelf. Je van betekenis voelen, actief blijven en mee kunnen blijven doen in de samenleving zorgt er ook voor dat je langer vitaal blijft en een netwerk onderhoudt. Als college hebben wij de verantwoordelijkheid om senioren te ondersteunen om zo lang mogelijk vitaal en zelfstandig mee te kunnen doen aan de samenleving vanuit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning en de Wet Publieke Gezondheid. Het college heeft daarom een belangrijke rol in de (landelijke) ontwikkelingen om de zorg en ondersteuning toekomstbestendig te houden. Zo groeit de druk op gemeentelijke taken en voorzieningen zoals de ondersteuning van mantelzorgers, gezondheidspreventie en maatschappelijke ondersteuning.

Een beleidsadviseur binnen het welzijnswerk bevestigde in de werkbespreking het beeld dat de zorg en ondersteuning voor zelfstandig wonende senioren steeds complexer wordt, aangezien ouderenconsulenten dit momenteel tegenkomen bij hun huisbezoeken4. Niet alleen het ondersteuningsvraagstuk neemt toe ook het woonvraagstuk hangt nauw samen met de vergrijzingsopgave. Zo wordt het moeilijker voor senioren om naar een zorginstelling te verhuizen, mocht dit nodig zijn. Hier ligt een huisvestingsopgave voor het college en de noodzaak om samen te werken met zorgpartijen om ervoor te zorgen dat senioren ook thuis de juiste zorg kunnen blijven ontvangen.

3 4

Haagse Ouderenmonitor 2023 Historische analyse Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10766445

Overzicht beleidsprogramma’s De inzet vanuit het college op het vergrijzingsvraagstuk is groot. Hieronder volgt een overzicht.

1.

Preventie en een sterke sociale basis

Goede (gezondheids)preventie en een sterke sociale basis zijn belangrijk om senioren te ondersteunen om zelfstandig te kunnen blijven participeren in de samenleving. Het college zet hier dan ook stevig op in. De ambitie is dat senioren zo lang mogelijk actief mee kunnen doen in de Haagse samenleving en de handvatten hebben om zo lang mogelijk gezond te blijven. Haagse Preventie aanpak (RIS316587) De Haagse Preventie aanpak is een lange termijn programma met als doel om gezondheidsverschillen in de stad te verkleinen. Dit gebeurt via een integrale aanpak op het gebied van gezondheid, bestaanszekerheid en kansengelijkheid. Betrokken financiën zijn lokale middelen en extra middelen die beschikbaar zijn gemaakt door het Rijk om in te zetten op preventie5. De aanpak werkt volgens een levensloop benadering met verschillende levensfasen. Eén van de levensfasen betreft inwoners van 55 jaar en ouder. Binnen de levensfasen wordt gefocust op de thema’s gezonde start, mentale gezondheid, bestaanszekerheid en gezonde leefstijl. Met uitzondering van het eerstgenoemde thema wordt ook binnen de levensfase 55+ gewerkt aan deze thema’s. Een voorbeeld van een belangrijke interventie binnen deze levensfase is de Ketenaanpak valpreventie. Deze aanpak heeft als doel om het aantal valongevallen van senioren te verminderen en draagt hiermee bij aan een gezonde leefstijl.

Concrete acties binnen deze aanpak zijn het organiseren van valpreventietrainingen, het stimuleren van maaltijdinitiatieven, het versterken van het beweegaanbod, het toegankelijker maken van seniorencomplexen en de slimme inzet van technologie benutten. De komende jaren wordt verder gewerkt aan de interventies. Zo zal ook preventieve inzet op mentale gezondheid en bestaanszekerheid verder versterkt worden. Versterken van de sociale basis (verwachting eerste kwartaal 2025) Er ligt een opgave voor een nieuw beleid voor de sociale basis. Het college zet in op een sterke sociale basis. Voor ouderen betekent dit dat zij kunnen meedoen en een actieve bijdrage kunnen leveren aan de wijk, maar ook dat zij (en hun mantelzorgers) laagdrempelige ondersteuning kunnen vinden. De gemeente werkt actief samen met bewoners en maatschappelijke organisaties om activiteiten en laagdrempelige ondersteuning voor senioren mogelijk te maken. Zo zijn er 60 Haags Ontmoeten locaties verspreid over heel Den Haag waar senioren met beginnend regieverlies wekelijks welkom zijn voor activiteiten. Waarderen we senioren die zelf activiteiten voor en door senioren organiseren met een kleine bijdrage. Inwoners, jong en oud, kunnen met al hun vragen terecht bij één van de 17 Servicepunten XL. Daarnaast krijgen senioren vanaf hun 75ste levensjaar elke vijf jaar een uitnodiging voor een huisbezoek.

Versteviging van het aanbod aan ondersteuning en activiteiten voor senioren wordt verder uitgewerkt in een beleidsvisie over het versterken van de sociale basis. Belangrijke onderdelen in deze beleidsvisie zijn het professioneel welzijnswerk (RIS310647) met aandacht voor de toenemende druk op het ouderenwerk, de inzet op het verminderen van eenzaamheid (RIS301657) en het ondersteunen van mantelzorgers en vrijwilligers (RIS 317703).

2. Toekomstbestendige ondersteuning en zorg voor senioren De houdbaarheid van de ondersteuning en zorg voor senioren omvat verschillende taken en verschillende wetten, van de houdbaarheid van de individuele voorzieningen van de Wmo, tot de beschikbaarheid van huisartsen en het tekort aan zorgpersoneel. De verantwoordelijkheid van de gemeente verschilt van hoofdverantwoordelijke (Wmo) tot verbinder en samenwerkingspartner. Het doel is hetzelfde, namelijk dat ouderen de ondersteuning en zorg krijgen die ze nodig hebben en dat zorgprofessionals efficiënt en met plezier hun werk kunnen doen.

5

Gezond en Actief Leven Akkoord, VWS. 3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10766445

Ontwikkelingen houdbaarheid individuele Wmo voorzieningen. Het college ondersteunt senioren in het prettig zelfstandig ouder worden via individuele ondersteuning. Het college is zich al enige tijd bewust van de houdbaarheidsopgave van de Wmo en de (landelijke) ontwikkelingen om de inzet op preventie te versterken 6. De verwachting is dat het gebruik van individuele voorzieningen zal stijgen met de toenemende vergrijzende bevolking. Met het oog op deze groei in zorgbehoefte en de toenemende druk op de Wmo heeft het college meer financiële ruimte gecreëerd om structureel te investeren in preventie. Het doel hiervan is dat senioren de ondersteuning kunnen blijven krijgen die nodig is. Dit is in lijn met de landelijke ontwikkelingen waarbij wordt gestuurd op een combinatie van formele en informele zorg en ondersteuning gezien de schaarste aan personele en financiële middelen7. Via de (half)jaarrapportages Wmo wordt u op de hoogte gehouden van de actuele ontwikkelingen binnen de individuele Wmo voorzieningen. Regioplan Haaglanden (RIS317308 en www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl) Voor een effectieve aanpak gericht op de houdbaarheid van de zorg dient er samengewerkt te worden over de zorgdomeinen en financieringsvormen heen. Dit gebeurt in het Regioplan Haaglanden, dat zorg- en welzijnsorganisaties, zorgverzekeraars en gemeenten gezamenlijk hebben opgeleverd.

Het is een regionale uitwerking van het Integraal Zorg Akkoord8. De focus van dit plan is het verkleinen van de groeiende zorgkloof. Hiermee bedoelen we dat steeds meer mensen (in de toekomst) zorg nodig hebben, terwijl er een groeiend tekort is aan zorgpersoneel. Senioren zijn een belangrijke doelgroep in dit plan met een aparte actielijn. Hier wordt ingezet op de transitie die nodig is in het sociaal domein en in de zorg om senioren in de thuisomgeving passende zorg te blijven geven. Belangrijke acties hiervoor zijn dat zorg- en welzijnsprofessionals in de wijk elkaar beter leren kennen en samenwerken om passende zorg te verlenen. Hiervoor worden wijknetwerken opgericht. Ook de toegang tot, en coördinatie van, acute zorg en de (wijk)verpleegzorg wordt versterkt, zodat deze in de toekomst beschikbaar blijft. De samenwerking tussen organisaties op het gebied van zorg en welzijn wordt verder versterkt via het samenwerkingsverband Gezond en Gelukkig Den Haag. Het doel van dit samenwerkingsverband is om de gezondheidsvaardigheden van inwoners te vergroten en gezondheidsachterstanden te beperken. Actieprogramma Technologie voor Thuis (RIS303214/RIS311264) De inzet van technologie kan een belangrijke bijdrage leveren aan een toekomstbestendige zorg. Met de verwachte vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt en (passende) woningen is innovatie noodzakelijk 9.

Als college dragen we actief bij aan de ontwikkeling en implementatie van technologische hulpmiddelen in de zorg en ondersteuning van senioren. U ontvangt in het tweede kwartaal een nieuw actieprogramma dat gericht is op het laagdrempeliger inzetten van deze hulpmiddelen. Daarnaast is in februari van dit jaar de Zorginnovatiehub gelanceerd op de Leyweg. De opening hiervan wordt begin 2025 verwacht. Hier zal worden samengewerkt met zorg- en welzijnsaanbieders, onderwijs- en onderzoeksinstellingen, belangenverenigingen en het bedrijfsleven. Het is een multifunctionele ruimte waar senioren op een laagdrempelige manier technologische hulpmiddelen kunnen lenen en beoordelen en hulp kunnen krijgen bij het gebruik. 3.

Wonen in een seniorvriendelijke wijk

Met de huidige crisis op de woningmarkt, de grote bouwopgave en de ingezette trend van het scheiden van wonen en zorg, leeft de uitdaging voor senioren om ouder te worden in een passende woning met de juiste zorg. Deze uitdaging vormt een belangrijke opgave voor de stad. Haagse Woonvisie (RIS318960) en Woonzorgvisie (verwachting Q4 2024) Het college bracht recent de nieuwe (concept)Woonvisie uit. Deze ligt momenteel ter inzage en zal naar verwachting dit jaar door de raad worden vastgesteld. Daarnaast werkt het college - samen met corporaties, ontwikkelaars, bewoners, zorg- en welzijnsorganisaties - aan de (concept)Woonzorgvisie.

6 Coalitieakkoord 2022-2026, ‘Voor een stad die tegen een stootje kan’ (RIS313189). 7 IBO Ouderenzorg, Niets doen is geen optie, februari 2023. 8 Integraal Zorg Akkoord 2022

9Het belang van innovatie staat onder andere centraal in het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor

Ouderen (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 2022)

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10766445

Speerpunten uit de Woonvisie gerelateerd aan senioren betreffen onder meer het realiseren van voldoende geschikte woningen voor ouderen, het creëren van effectieve doorstroommaatregelen en de inzet op geclusterd wonen nabij zorglocaties. De uitwerking van de thema’s waar wonen, zorg en welzijn elkaar raken, bevindt zich in de Woonzorgvisie die parallel en in samenhang wordt opgesteld. Senioren zijn een belangrijke doelgroep in de Woonzorgvisie. Op basis van een woonzorganalyse waarbij de verwachte woon- en zorgbehoefte wordt vergeleken met het aanbod, wordt een visie opgesteld over hoe Den Haag zich hiervoor gaat inzetten. Het gaat hier zowel om de (nieuw)bouwopgave, het vinden van oplossingen in de bestaande stad als het bieden van passende zorg rondom de woning. De Woonzorgvisie wordt na vaststelling verder uitgewerkt in gebiedsgerichte uitvoeringsprogramma’s, waarbij onder andere de opgave voor senioren per gebied wordt opgepakt. Ook de doorstroommaatregelen worden momenteel geëvalueerd. Stimuleringsplan innovatieve woonvormen 2023-2027 (RIS316966) Met dit stimuleringsplan zet de gemeente in op het aanjagen van de realisatie van innovatieve woonvormen, conform de ambitie in het coalitieakkoord. Ook woonvormen gericht op senioren worden hierbinnen gestimuleerd.

Hierbij kan gedacht worden aan woonzorgvormen tussen thuis en het verpleeghuis en collectieve woonvormen voor senioren. Er wordt ook gekeken naar woonvormen waar jong en oud samen wonen en naar het verbinden van de woonzorgconcepten met de wijk en andere thuiswonende ouderen. Richtlijnen voor een toegankelijke openbare ruimte (RIS314096) Vorig jaar heeft het college de ‘Handreiking naar een toegankelijke buitenruimte: uitgangspunten voor een toegankelijke inrichting van de Haagse buitenruimte voor mensen met en zonder een functiebeperking’ vastgesteld. Deze uitgangspunten zijn vervolgens vertaald in de ‘Richtlijn toegankelijkheid in de openbare ruimte’ waarmee meer handvatten geboden worden voor het integraal ontwerpen, ontwikkelen, bekijken en beoordelen van een toegankelijke openbare ruimte. Zo zorgt het college ervoor dat bij ieder project of aanpassing in de buitenruimte toegankelijkheid een belangrijk uitganspunt is en onderdeel dient te zijn bij de verdere planvorming. De toegankelijkheidsrichtlijnen zijn in overleg met ervaringsdeskundigen en de Senioren Ouderen Commissie Den Haag opgesteld. Haagse Inclusie Agenda (RIS306623) De Haagse Inclusie Agenda stelt gemeente breed vast hoe Den Haag zich extra inzet voor een toegankelijke en inclusieve stad voor mensen met een beperking.

Hieronder valt bijvoorbeeld het toegankelijker maken van het openbaar vervoer, inclusieve evenementen en de toegankelijkheid van de gemeentelijke dienstverlening. Ook zijn er subsidieregelingen waarmee organisaties gestimuleerd worden om hun organisatie fysiek, digitaal en sociaal toegankelijker te maken Dit draagt bij aan een stad waar senioren met beperkingen door ouderdom kunnen blijven meedoen en langer zelfstandig ouder kunnen worden. U ontvangt in het derde kwartaal van dit jaar de nieuwe Inclusie Agenda. Met vriendelijke groet, de wethouder van Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken Mariëlle Vavier

5/5