RIS319227 Bijlage geamendeerd Actieplan MVOI
Tekst van het document
Diversiteit en inclusie
Sociaal Inkopen
Ketenverantwoordelijkheid
MKB vriendelijk inkopen
Actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen
2024 - Gemeente Den Haag
2
Actieplan MVOI
< INHOUD
Inhoudsopgave 1. Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen
4
2. Naar maatschappelijk verantwoord opdrachtgeverschap
7
3. Meerwaarde creëren met MVOI: beleidsdoelen, ambities en acties
11
3.1 Diversiteit & Inclusie
13
3.2 Ketenverantwoordelijkheid
14
3.3 Werk en participatie (Sociaal Inkopen)
18
3.4 Vitaal & innovatief lokaal ondernemerschap
22
3.5 Klimaat
23
Maatschappelijk Verantwoord 3.6 Duurzame leefomgeving (milieu, klimaatadaptatie en biodiversiteit) Opdrachtgeven en Inkopen
25
Milieu: betere luchtkwaliteit en minder geluidsoverlast
25
Klimaatadaptatie
26
Natuurinclusiviteit en biodiversiteit
27
3.7 Circulariteit
27
4. Rapporteren over voortgang en evaluatie
Duurzame mobiliteit
32
Leefomgeving (Milieu en biodiversiteit)
Circulair beperken grondstofgebruik
Klimaat-energie
Sociaal Inkopen
Ketenverantwoordelijkheid
MKB vriendelijk inkopen
Colofon Tekst en Redactie Gemeente Den Haag Interviews Tessa van Beest Fotografie Martijn Beekman
Diversiteit en inclusie
Vormgeving Intern Dienstencentrum Multimedia December 2024
2024 - Gemeente Den Haag
3
Actieplan MVOI
< INHOUD
1
Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen
4
Actieplan MVOI
< INHOUD
1. Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen Als gemeente Den Haag geven we ieder jaar circa 1 miljard euro uit. Een enorm bedrag, waarmee we grote impact hebben op onze stad en op de wereld om ons heen. Bij alles wat we als gemeente kopen of aanbesteden – of het nu gaat om een contract voor groenonderhoud, het brood in ons bedrijfsrestaurant, de inkoop van zorg of de aanleg van een nieuw fietspad – letten we daarom niet alleen op de laagste prijs of de hoogste kwaliteit. We kijken óók hoe ons geld kan bijdragen aan de beleidsdoelen van de gemeente op het gebied van duurzaamheid, werk voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, de lokale economie, internationale rechtvaardigheid en inclusiviteit. Daarmee begonnen we met het in 2018 vast
We mogen als organisatie trots zijn op de
gestelde en in 2020 geactualiseerde Actieplan
bereikte resultaten. Tegelijkertijd is er nog
Maatschappelijk Verantwoord Inkopen
veel meer mogelijk. We kunnen onze maat
(RIS299398 en RIS305068). Daarin stonden
schappelijke impact verder vergroten door
onder meer doelstellingen om duurzaam in
hier consequenter én met de hele organisatie
te kopen, om mensen met een afstand tot
over na te denken. Allereerst door al als we een
de arbeidsmarkt aan werk te helpen en met
opdracht uitzetten na te denken over de scope
betrekking tot ketenverantwoordelijkheid.
en vormgeving. Ten tweede door consequenter
Daarbij proberen we te voorkomen dat de
te sturen op het bereiken van onze doelen en de
producten die we kopen elders tot mensen
toepassing van onze criteria. En ten derde door
rechtenschendingen leiden. Deze doelstellingen
onze inspanningen en de effecten ervan beter
nemen we sindsdien mee in al onze aanbeste
te monitoren. Voor al deze acties geldt:
dingen. Dat heeft al veel resultaten opgeleverd.
“Pas toe of leg uit!”.
Zo is al het vervoer voor speciale doelgroepen volledig elektrisch, passen we in steeds meer
Daarom heeft de gemeente op
contracten social return toe en gebruiken
22 november 2022 het Manifest
we circulair beton in onze Grond, Weg, en
Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven
Waterbouw-projecten.
en Inkopen (MVOI) ondertekend. Met dit actieplan zetten we de stap van MVI naar MVOI.
5
Actieplan MVOI
< INHOUD
Zo willen we de enorme impact die we als
meer waarde uit ons geld ten gunste van onze
gemeente hebben nog vaker bewust en gericht
stad en van de wereld.
in zetten om onze maatschappelijke doelen te realiseren. In de komende twee jaar gaan we de in dit Actieplan vermelde acties uitvoeren. Zoals aangegeven in de afhandeling van de motie ‘Klimaatdoelstellingen Verbonden Partijen’ (RIS309640), brengt de gemeente
Leeswijzer Hoofdstuk 2 van dit Actieplan beschrijft beknopt de stappen die nodig zijn om eerder in het proces van opdrachtgeving te sturen op maatschappelijke impact, hoe we dit willen organiseren en hoe we het gaan monitoren.
in haar reguliere contactmomenten met het bestuur van de deelnemingen, zoals bijvoor
In hoofdstuk 3 werken we de MVOI-
beeld bij het bespreken van het jaarplan, het
beleidsdoelen uit naar meer concrete ambities
duurzaamheidsbeleid (waar MVOI onderdeel
en acties en benoemen we specifieke criteria
van kan uitmaken) aan de orde en bespreekt
om hier invulling aan te geven. De beleids
met hen op welke wijze dit kan worden
doelen zijn afkomstig uit het Coalitieakkoord
versterkt. Tijdens deze contactmomenten is
en beleidsdocumenten die door Raad en het
de inzet van de gemeente om haar (publieke)
College eerder zijn vastgesteld. In dit hoofdstuk
belangen te realiseren, zonder op de stoel
volgt de vertaling van deze beleidsdoelen naar
van het bestuur te gaan zitten. Hierbij is de
de praktijk van opdrachtgeven.
gemeente afhankelijk van de mate van zeggen schap. Indien de gemeente de meerderheid
In hoofdstuk 4 staat hoe we willen rapporteren
van de aandelen in bezit heeft kan zij meer
over de voortgang van dit Actieplan.
invloed uitoefenen, dan bij Verbonden Partijen waarbij de gemeente niet beschikt over een
In een aantal gevallen gaat het om acties die
meerderheid.
we al in gang hebben gezet, maar waar we eerder en consequenter op willen sturen en
Hoe groot of klein het budget ook is: iedere
die we beter willen monitoren. Deze acties zijn
euro biedt kansen. Het is aan ons om deze
aangeduid met het symbool
kansen te verzilveren en dat vraagt om
nog steeds onze aandacht nodig. In andere
inspanning van iedereen die bij gemeentelijk
gevallen gaat het om nieuwe acties. Deze
opdrachtgeven betrokken is. Zo halen we samen
worden voorafgegaan met het symbool
, maar hebben .
6
< INHOUD
2
Actieplan MVOI
Naar maatschappelijk verantwoord opdrachtgeverschap
7
Actieplan MVOI
< INHOUD
2. Naar maatschappelijk verantwoord opdrachtgeverschap Met het beleid voor maatschappelijk verantwoord inkopen hebben we veel bereikt, maar er is meer mogelijk. We willen niet pas bij het aanbesteden, maar al eerder bij het vormgeven van de opdracht de gemeentelijke beleidsdoelen meenemen (zie figuur 1). Daarop ligt dan ook het accent in het Manifest MVOI en dit Actieplan. Door na te denken over maatschappelijke
In andere gevallen is het wellicht mogelijk
impact bij de formulering van de aard en het
om opdrachten met elkaar te combineren en
bepalen van de scope van opdrachten, kunnen
daarbij rekening te houden met verschillende
we meer effect sorteren. Kopen we bijvoorbeeld
beleidsdoelen, zodat we meer maatschap
nieuw kantoormeubilair in of zetten we in op
pelijke waarde krijgen voor ons geld. Denk
langere levensduur door reparatie en hergebruik,
bijvoorbeeld aan de vernieuwing van de
zodat we minder nieuwe materialen nodig
riolering die kansen biedt voor meer groen en
hebben en we daarmee CO2-uitstoot besparen?
waterberging (het tijdelijk opvangen van regen
Reparatiewerkzaamheden bieden bovendien
water). In weer andere gevallen kunnen we de
vaak kansen voor mensen met een afstand
innovatiekracht van de markt aanboren door
tot de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld door een
ruimte te geven aan alternatieve oplossingen
opdracht voor te behouden aan een sociaal
of door functioneel uit te vragen. Bij uitvragen
bedrijf of gebruik te maken van Social Return
bekijken we welk probleem we willen oplossen
on Investment (SROI).
en aan welke eisen een oplossing moet voldoen. Daarmee houden we meerdere mogelijkheden open bij de inkoop en geven we meer ruimte aan leveranciers om met een oplossing te komen met bijvoorbeeld minder materiaal gebruik of CO2-uitstoot.
8
Actieplan MVOI
< INHOUD
Maatschappelijk Verantwoord Inkopen
Beleidsambities
Initiatiefase
Scopebepaling Programma van Eisenen
Ontwerpfase
Aanbesteding
Realisatie
MV0I-ambities bepalen
Opgave en scope zo nodig aanpassen
Keuzes ten aanzien van ontwerp
Minimumeisen en gunningscriteria
Monitoring, controle op naleven contract
Programma's, uitvoeringsplannen, assetplannen
Opdrachtgevingsproces Terugkoppeling/leren van ervaringen
Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen
Beleidsambities
Initiatiefase
Scopebepaling Programma van Eisenen
Ontwerpfase
Aanbesteding
Realisatie
MV0I-ambities bepalen
Opgave, scope en uitgangspunten zo nodig aanpassen
Keuzes ten aanzien van ontwerp
Minimumeisen en gunningscriteria
Monitoring, controle op naleven contract
Programma's, uitvoeringsplannen, assetplannen
Opdrachtgevingsproces Terugkoppeling/leren van ervaringen
Figuur 1 – Van MVI naar MVOI
Om meer verschil te maken moeten MVOI-
aanbestedingsproces wordt toegepast. Met dit
doelen daarom in het gehele opdrachtgevings
Actieplan willen we de stap van MVI naar MVOI
proces worden meegenomen. Dit vraagt om
zetten. We gaan de resultaten monitoren om
inspanning van de hele organisatie, waar
hier goed op te kunnen sturen en indien nodig
MVI nu soms nog te vaak alleen tijdens het
ons beleid aan te scherpen.
9
Actieplan MVOI
< INHOUD
AC T I E S We sturen consequent op de realisatie van MVOI-ambities gedurende het gehele proces van opdrachtgeven.
; We gaan door met de toetsing
van aanbestedingsstrategieën voor
aanbestedingen op MVOI doelen door de Tenderboards en gaan deze op onderdelen
We zorgen voor een effectieve
verbeteren.
ondersteuningsstructuur voor medewerkers die MVOI moeten toepassen.
We gaan consequenter aandacht besteden aan naleving van contracten
We gaan ervoor zorgen dat betrokkenen
op MVOI-gebied.
binnen en buiten de organisatie goed geïnformeerd zijn over de MVOI-ambities,
We gaan de inspanningen voor en effecten
de meerwaarde van MVOI en de
van MVOI beter monitoren.
instrumenten om er invulling aan te geven. Door de CO2-uitstoot in een belangrijke Per programma, brede inkoopcategorie,
inkoopcategorie in beeld te krijgen,
gebiedsplan en maatschappelijke opgave
willen we ons uiteindelijk certificeren
worden zogenaamde MVOI-kansenkaarten
voor niveau 5 van de CO2-Prestatieladder,
opgesteld met behulp van het
met niveau 3 en 4 als tussenstop in deze
MVOI-Ambitieweb.
periode.
1
Voor grotere opdrachten en projecten worden deze MVOI-kansenkaarten uitgewerkt naar meer concrete MVOI-ambities.
1 Zie voor meer informatie over het Ambitieweb: pianoo.nl/nl/handreiking-aan-de-slag-met-het-ambitieweb
10
< INHOUD
3
Actieplan MVOI
Meerwaarde creëren met MVOI: beleidsdoelen, ambities en acties
11
Actieplan MVOI
< INHOUD
3. Meerwaarde creëren met MVOI: beleidsdoelen, ambities en acties Met dit Actieplan MVOI willen we een bijdrage leveren aan een aantal belangrijke maatschappelijke opgaven waar we als stad voor staan: Diversiteit & Inclusie, Ketenverantwoordelijkheid (ISV), Klimaat, Circulariteit, Duurzame Leefomgeving (milieu, klimaatadaptatie en biodiversiteit), Arbeidsparticipatie (SROI en sociaal inkopen) en een Vitaal en Innovatief MKB. Hieronder staat toegelicht welke ambities we voor deze beleidsdoelen nastreven, en hoe we hieraan willen bijdragen met MVOI-acties. Deze acties willen we in het gehele proces van opdrachtgeving inzetten zodat ze nog meer effect kunnen hebben.
Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen
Diversiteit & Inclusie
Ketenverantwoordelijkheid
Werk en participatie (Sociaal inkopen)
Klimaat
Duurzame leefomgeving (milieu, klimaatadaptatie en biodiversiteit)
Circulariteit
Vitaal & innovatief lokaal ondernemerschap
Figuur 2–MVOI-beleidsdoelen
Bij de toepassing van de hieronder vermelde
leiden tot onevenredig hoge extra kosten.
ambities en criteria geldt in alle gevallen het
In deze gevallen kan van de criteria uit dit
‘Pas toe of leg uit’-principe. Niet elk beleidsdoel
Actieplan worden afgeweken, mits hierbij een
en niet elk bijbehorend criterium is voor
bewuste afweging wordt gemaakt met een
alle opdrachten even relevant. Soms kan de
deugdelijke argumentatie. De Tenderboards
toepassing van een criterium bijvoorbeeld
hebben hierbij een toetsende rol.
12
< INHOUD
Actieplan MVOI
‘Durf veel punten te geven aan het doel dat jij belangrijk vindt’
I N T E RV I E W Groen op de werkvloer is niet alleen aangenaam om naar te kijken. Planten zorgen ook voor zuivere lucht, werken geluiddempend en zouden stress verminderen en creativiteit aanwakkeren. Sanne le Poole en Guilia van Wijk hadden als opdracht om een nieuw bedrijf te vinden om de planten te leveren. Zij wisten elkaar direct te vinden in hun wens voor een duurzame uitvoerder. Opdrachtgever Sanne en inkoopadviseur Guilia vertellen over de eerste vergadering hierover in het najaar van 2022. Het nieuwe bedrijf moest de planten leveren en verzorgen in 27 kantoor panden van de gemeente. Daarvoor was een aanbesteding nodig. Daarbij verstuur je een offerte aanvraag waar meerdere bedrijven op kunnen reageren. Zij dienen aan regels te voldoen om de opdracht te kunnen krijgen. Sanne en Guilia vonden het belangrijk dat het bedrijf circulair zou werken. Dat betekent zo min mogelijk nieuw kopen of weggooien en kapotte spullen repareren. Guilia en Sanne bedachten de eisen waar de bedrijven sowieso aan moesten voldoen. De bemesting diende bijvoorbeeld milieuvriendelijk te zijn en bestrijden van plantenziektes diende met biologische middelen te gebeuren. Ook dachten ze na over de zogenoemde gunnings criteria. Hoe beter de bedrijven hieraan voldoen, hoe meer punten ze krijgen. Dat helpt dus om uiteindelijk als winnaar uit de bus te kunnen komen.
13
Actieplan MVOI
< INHOUD
De gemeente heeft een team duurzaamheid. De twee hebben samen met hen lang nagedacht over hoe dit thema in de aanvraag kon komen. Sanne: ‘Duurzaamheid is zo breed. Het ene bedrijf kan vervoer zonder schadelijke uitstoot regelen. En de ander gaat alle planten hergebruiken. Wat weegt dan zwaarder? Je wil de antwoorden wel goed kunnen vergelijken. Uiteindelijk hebben we daarom voor één onderwerp gekozen, namelijk hergebruik van grondstoffen.’ Daarmee kozen ze dus voor circulariteit. Dat is een van de doelen van Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI). MVOI betekent dat je bij opdrachten en aan bestedingen rekening houdt met de effecten op mens en planeet. Toen de uitvraag verstuurd was reageerden er zes inschrijvers. Dat ging van bedrijven die vooral lage prijzen vroegen tot bedrijven die veel aan duurzaamheid deden. Over de partij die als beste uit de bus kwam, Circulair Green, zijn Sanne en Guilia enthousiast. ‘Alles wat je maar kunt bedenken wordt bij hen hergebruikt. Dat gaat van de kweekbakken tot gieters die gemaakt worden van gerecycled plastic. Van snoeitakken die gebruikt worden voor stekjes tot plantverzorgers die met het openbaar vervoer of de bakfiets komen.’ De twee vinden het mooi om bij dit soort trajecten rekening te houden met mens en planeet. Sanne: ‘Het geeft meer voldoening.
Als we ons alleen op de prijs gericht hadden, dan was er toch een andere partij uitgerold.’ Guilia vult aan: ‘Je kunt echt het verschil maken.’ Lessen die ze geleerd hebben in het traject? Sanne: ‘Social return staat standaard opgenomen in iedere aanbesteding. Je moet dus altijd iets doen voor mensen die niet makkelijk werk kunnen vinden. Daar ligt een kans, dat zou je bij duurzaamheid ook kunnen doen.’ Guilia doet een oproep aan opdrachtgevers: ‘Denk kritisch na over een doel dat past bij het onderwerp. En durf daar dan ook veel punten aan te geven. Zo komt de partij die het meeste bijdraagt ook echt als winnaar uit de bus.’
3.1 Diversiteit & Inclusie Het college streeft naar een diverse en inclusieve stad. Dat is vastgelegd in het Coalitieakkoord 2023-2026 ‘Haags Akkoord’. Een personeelsbestand met medewerkers met verschillende achtergronden, op basis van bijvoorbeeld etniciteit, geslacht, seksuele geaardheid, levensbeschouwing en cultuur, vergroot de herkenbaarheid voor inwoners. Dit geldt niet alleen voor de inhuur van personeel voor onze eigen organisatie, maar ook voor de partijen waar wij diensten bij afnemen. Diversiteit & Inclusie maken onderdeel uit van ons strategisch personeelsbeleid. Ook is er geen ruimte voor bedrijven die discriminerenin ons inkoopbestand. Het is daarom zaak onze doelstellingen op het gebied van inclusie en diversiteit ook in ons MVOI-beleid te verankeren.
14
Actieplan MVOI
< INHOUD
AC T I E S
; Bij raamcontracten – bijvoorbeeld voor
We betrekken Diversiteit & Inclusie ook bij
de inhuur van personeel – en model
de contractrelaties die we aangaan met
offerteaanvragen voor diensten voor de
onze partners. Als opdrachtgever stellen
inhuur van personeel, waaronder de
we voor opdrachten passende en relevante
overeenkomst voor uitzendkrachten,
eisen en maatregelen op dit gebied.
nemen we criteria op het gebied van
We letten daarbij ook op toegankelijkheid
discriminatie, inclusie en diversiteit op.
voor mensen met een fysieke beperking. We nemen een aanvullende, expliciete beëindigingsbepaling op in de gemeentelijke modelovereenkomst t.a.v. discriminatie.
3.2 Ketenverantwoordelijkheid Als Internationale Stad van Vrede en Recht heeft Den Haag een bijzondere verant woordelijkheid op het gebied van mensenrechten en internationale rechtvaardigheid. Dit betekent voor onze rol als opdrachtgever dat we het mogelijke doen om ervoor te zorgen dat producten die (deels) van elders komen op een eerlijke manier worden geproduceerd, met respect voor mensenrechten, onder goede arbeidsomstandigheden en met zorg voor natuur en milieu. Daarvoor is het nodig misstanden op het gebied van mens, natuur en milieu uit te bannen in vaak lange productieketens. Daarbij neemt iedere schakel in de productie keten verantwoordelijkheid om deze misstanden zoals kinder- of dwangarbeid, onmen selijke werkomstandigheden en ontbossing op te sporen en aan te pakken. Dichter bij huis betekent dit dat leveranciers de regelgeving op het gebied van arbeidsomstandig heden respecteren en arbeidsvoorwaarden bieden die een fatsoenlijk bestaan mogelijk maken. Wij doen dit omdat wij als gemeente ervoor staan dat de mensen die werken aan projecten in opdracht van de gemeente in goede werk- en woonomstandigheden leven, zie ook het programma ‘Arbeidsmigratie in goede banen’ (RIS 316674).
Publieke opdrachtgevers zoals gemeenten kunnen deze ketenverantwoordelijkheid op verschillende manieren stimuleren, bijvoorbeeld door bij opdrachten in risicovolle sectoren de zogenaamde Internationale Sociale Voorwaarden (ISV) van toepassing te verklaren. Daarbij wordt het toepassen van ‘due diligence’ (gepaste zorgvuldigheid) als voorwaarde gesteld bij de uitvoering van opdrachten.2 2 Due diligence betekent letterlijk ‘gepaste zorgvuldigheid’. Deze term wordt breder gebruikt, bijvoorbeeld voor boekhoudkundig onderzoek bij overnames en fusies. Bij MVOI gaat due diligence om gepaste zorgvuldigheid ten aanzien van mensenrechten en milieu, om het permanent evalueren en reageren op (potentiële) risico’s en schendingen als gevolg van onze bij de uitbesteding van bedrijfsactiviteiten. Het due diligence proces van een leverancier start met het uitvoeren van een risicoanalyse naar de eigen internationale keten om risico’s in beeld te brengen en invulling te geven aan de wijze waarop zij omgaan met deze risico’s.
15
Actieplan MVOI
< INHOUD
Onderstaand schema bevat de inkoopcategorieën met verhoogde risico’s op misstanden en met voldoende omvang om via opdrachten enige invloed uit te kunnen oefenen. Risicocategorie
Toelichting en voorbeelden
Personeelgerelateerde zaken
Bedrijfskleding Catering (levensmiddelen)
Gebouwgebruik en installaties
Grondstoffenmanagement en afvalzorg
Bouw/Grond-, weg en waterbouw (GWW)
Hout, natuursteen, flexibele arbeid
Vervoer
Herkomst en winning grondstoffen voor accu’s (kobalt)
Energie
Levering elektriciteit: herkomst grondstoffen voor zonnepanelen, windturbines
Kantoorbenodigdheden
Kantoorinrichting, papier, kantoorartikelen
Automatisering & telecommunicatie
ICT-hardware, audiovisuele middelen, datacenters
Figuur 2: Inkoopcategorieën met verhoogde risico’s op misstanden in productieketens
We gaan de komende jaren waarborgen dat we in bovenstaande inkoopcategorieën het mogelijke doen om te komen tot rechtvaardigere productieketens.
AC T I E S Bij aanbestedingen voor leveringen, werken
Als opdrachtgever zorgen we dat we ons
en diensten met een waarde die minimaal het
bewust zijn van de belangrijkste risico’s
Europese drempelbedrag voor niet-centrale
in productieketens, met behulp van de
overheidsinstanties bedraagt, nemen we
MVO-Risicochecker.3 Zo kunnen we deze
de OESO-richtlijnen voor mensenrechten
meenemen in onze aanbestedingsstrategieën
uit hoofdstuk IV1 op in de gunningscriteria
en hierover het gesprek met onze
en uitvoeringsvoorwaarden (onder andere
leveranciers voeren. We letten hierbij
door te vragen om een plan van aanpak
ook op arbeidsomstandigheden en
gericht op het voorkomen en verbeteren van
arbeidsvoorwaarden bij leveranciers in
mensenrechten in de keten). Hierbij nemen
Nederland.
we de toelichting op dit hoofdstuk in acht voor een zorgvuldige uitwerking. Bij de
Bij de gunning van opdrachten
uitwerking sluiten we ons aan bij OECD
waarbij gewerkt wordt met goedkope
Due Diligence Guidance for Multinational
arbeidskrachten, maken we afspraken
Enterprises on Responsible Business Conduct2.
over de aansprakelijkheid voor de werk-,
We starten met een gefaseerde invoering,
woon- en leefomstandigheden van
waarbij we beginnen met aanbestedingen
EU-arbeidsmigranten die via aannemers en/of
met een hoog risicoprofiel. We werken uit
onderaannemers worden ingehuurd.
welke type aanbestedingen een hoog- en laag risicoprofiel hebben. De eisen die we aan leveranciers stellen, passen we ook toe binnen onze eigen organisatie. 3 Deze MVO Risicochecker is ontwikkeld door MVO Nederland, zie mvorisicochecker.nl.
16
Actieplan MVOI
< INHOUD
; In complexe ketens (bijvoorbeeld
natuursteen en kleding) sturen we
; In ons contract voor bedrijfskleding is de keuze gemaakt om zoveel
in opdrachten op het vergroten van
mogelijk gebruik te maken van
transparantie over de risico’s in de
hergebruik en levensduurverlenging.
keten. We komen onze verplichtingen
In ons contractmanagement blijven we de
als ondertekenaar van het convenant
arbeidsomstandigheden in deze keten aan de
‘Tru-Stone’ na.
orde stellen.
4
; We blijven gebruik maken van verantwoord geproduceerd hout (FSC).
; Voor de levering van koffie, thee en
cacaoproducten kiezen we voor producten
met het Fair Trade-label.
4 De Nederlandse en Vlaamse natuursteensector hebben samen met de Nederlandse en Vlaamse Overheid, ngo’s en vakbonden afspraken gemaakt voor een meer verantwoorde productie en inkoop van natuursteen. Het gezamenlijk initiatief wordt ‘Initiatief TruStone’ genoemd.
17
Actieplan MVOI
< INHOUD
;
‘Benoem het gelijk in de eerste gesprekken’ I N T E RV I E W Van pleinen tot bruggen en van boulevards tot kademuren. Natuursteen is overal in de stad terug te vinden. Maar hoe zit het eigenlijk met de arbeidsomstandigheden van de mensen die natuur steen winnen of verwerken? Die bleken lang niet altijd goed te zijn. Daarom is het nu belangrijk onderwerp van gesprek bij nieuwe projecten van de gemeente. Natuursteen komt veelal uit Portugal of Azië. Het belandt via verschillende stappen hier in Nederland. Die stappen samen noem je een keten. Het is ingewikkeld om overzicht over de gehele keten te hebben. Toch willen we dat er bij geen van de betrokken bedrijven mensenrechten geschonden worden. Ook moeten de arbeidsomstandigheden goed zijn. De arbeiders moeten niet te veel uren maken en hun werk veilig kunnen doen. Van kinderarbeid mag natuurlijk nooit sprake zijn. Die verantwoordelijkheid draagt de gemeente des te meer als internationale stad van Vrede en Recht. Helaas is dat in het verleden niet overal goed gegaan. Dieto de Vries is als adviseur natuursteen zo’n twintig jaar betrokken bij projecten waar natuursteen gebruikt wordt. Aan hem en zijn collega’s de taak om dit in de gaten te houden. ‘In het begin was het heel lastig,’ vertelt Dieto.
‘Hoe kunnen wij in Den Haag weten wat de omstandigheden in bijvoorbeeld China zijn? We hebben toen onze krachten gebundeld in het TruStone Initiative.’ Dat is een initiatief van de Rijksoverheid, meerdere grote Nederlandse en
18
Actieplan MVOI
< INHOUD
Vlaamse gemeentes en bedrijven in natuursteen. ‘We kwamen samen tot de conclusie dat het gaat om inzicht. Dat is heel belangrijk en dat werd dus het doel.’ Hoe gaat dat in zijn werk? ‘Je vraagt de leverancier om zelf onderzoek te doen in de keten. Zij hebben de opdracht om aan te geven waar de risico’s zitten en wat ze daaraan doen.’ Bij een groot nieuw project komt er een aanbesteding. Daarbij geef je een opdracht waar meerdere bedrijven op kunnen reageren. Zij moeten aan regels voldoen om de opdracht te kunnen krijgen. Als een leverancier met een aanbesteding meedoet, moet hij of zij nu een plan van aanpak over dit onderwerp laten zien. Hoe beter dat plan hoe groter de kans dat diegene de opdracht krijgt. Volgens Dieto hadden de leveranciers daarbij een lange weg te gaan. ‘In het begin waren de plannen niet goed. Je kunt wel beweren dat je zelf hebt gezien dat de arbeidsomstandigheden goed zijn, maar dat zegt niet zoveel.’ Het belangrijkste is volgens Dieto dat er een derde instantie is die controleert en registreert. Er is veel meer bekend dan je zou denken, vertelt hij. ‘Ook in China is er een arbodienst en zijn er mensenrechtenorganisaties die onderzoek doen en dat publiceren. Dat staat gewoon online.’ Volgens Dieto zou aandacht voor mens en planeet een vast onderdeel moeten zijn in het contract.
‘Als je een project hebt met natuursteen bespreek mensenrechten en arbeidsomstandigheden dan altijd. Benoem het gelijk in de eerste gesprekken met de leveranciers. Dan kunnen zij er rekening mee houden en kan je er in alle openheid naar blijven vragen.’
3.3 Werk en participatie (Sociaal Inkopen) We bevorderen dat meer mensen aan het werk komen en we willen dat minder mensen in Den Haag afhankelijk zijn van een uitkering. Werk is de beste armoedebestrijding en bovendien goed voor persoonlijke ontwikkeling en eigenwaarde. Met onze gemeente lijke opdrachten kunnen we in belangrijke mate bijdragen aan de ambitie om zo veel mogelijk mensen aan het werk te helpen en als dat (nog) niet lukt dat we hen een ander duurzaam perspectief op arbeid of participatie bieden. De gemeente Den Haag hanteert bij sociale inkoop de volgende volgorde: 1 Als het past bij de aard van de opdracht
2 Mocht inbesteding niet mogelijk zijn,
en als het voor de gemeente uitvoerbaar
dan wordt daarna altijd gekeken of de
is, geven we de voorkeur aan het zelf
opdracht aanbesteed kan worden middels
uitvoeren (inbesteden) van diensten/
een voorbehoud aan een sociale onder
producten aan Den Haag Werkt, Werken In
neming (SO) (artikel 2.82 gewijzigde
Opdracht (WIO) alvorens over te gaan tot een
Aanbestedingswet 2012).
aanbestedingstraject.
3 Als beide niet mogelijk is (of voor het gedeelten waar dit niet mogelijk is) past de
19
Actieplan MVOI
< INHOUD
gemeente Den Haag bij aanbestedingen en
partners van de gemeente in het verhogen van
inkoop social return toe. Opdrachtnemers
de arbeidsparticipatie in de stad. Door meer
zetten minimaal 5% van de gegunde
opdrachten te gunnen aan deze groep onder
opdrachtsom in op werkgelegenheid of
nemers wordt er een bijdrage geleverd aan deze
arbeidsontwikkeling voor mensen met een
belangrijke doelstelling.
afstand tot de arbeidsmarkt. Door inbesteding van opdrachten via Werk in Opdracht (WIO), door het stimuleren van sociaal en inclusief ondernemerschap en door Social Return on Investment (SROI) creëren we duurzaam ontwikkelperspectief voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en dragen we bij aan de maatschappelijke opgaven in de stad.
Werk in opdracht Den Haag Werkt geeft een werkplek aan mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Veel gemeentelijke opdrachten kunnen door de medewerkers van Den Haag Werkt worden uitgevoerd. Voorbeelden zijn de schoonmaak werkzaamheden op het stadhuis. Sociaal ondernemen Den Haag kent tal van sociaal ondernemers die met hun bedrijf mensen die dat nodig hebben een steuntje in de rug willen geven. Daarmee zijn sociaal ondernemers belangrijke
SROI SROI is al goed ingeburgerd in de gemeentelijke organisatie en professioneel georganiseerd, met een apart team, backoffice en een eigen monitoring- en contractmanagementsysteem WIZZR, waar nu ook per kalenderjaar de resul taten per dienst in een dashboard worden bijgehouden. SROI is goed ingeregeld in de organisatie. Er worden veel innovatieve oplos singen toegepast (naast plaatsingen uit de doelgroepen, samenwerking met sociale onder nemers en sociale werkvoorzieningen en maat schappelijke initiatieven). Met SROI hebben we een krachtig instrument om werk- of ontwik kelkansen te creëren voor mensen die hulp kunnen gebruiken. Daarnaast is het een manier voor opdrachtnemers om de sociale kant van hun bedrijf te tonen. Het is onze ambitie dat SROI niet alleen de verantwoordelijkheid is van Den Haag Werkt, maar dat de inkopende gemeentelijk diensten mede-eigenaar zijn van het beleid en de uitvoering van SROI.
AC T I E S We gaan als gemeente inzetten en sturen
We gaan vaker gebruik maken van de
op de juiste volgorde bij sociale inkoop.
‘percelenregeling’, waarmee opdrachten
We kijken dan ook eerst of inbesteden
voorbehouden kunnen worden aan sociale
(WIO) mogelijk is, daarna voorbehouden
ondernemers in de stad.
(sociaal ondernemers). Als dit (gedeeltelijk) niet mogelijk is, passen we SROI toe.
20
< INHOUD
Binnen de SROI-aanpak richten we ons meer op ontwikkeling van de doelgroep en duurzame plaatsingen met voldoende ontwikkelperspectief. We gaan daarom kijken of het mogelijk is te komen tot opdrachten voor langere tijd, bijvoorbeeld in de vorm van meer raamcontracten.
Actieplan MVOI
; Dat laatste vraagt ook om aanpassing
van de geldigheidsduur van plaatsingen.
We sturen jaarlijks waar nodig bij.
; We gaan actief met opdrachtnemers op
zoek naar alternatieven voor het invullen van de SROI-verplichting als het plaatsen van mensen op werkplekken niet lukt.
‘We hebben durven afwijken van de normale weg’
I N T E RV I E W Als je aan het werk bent, wil je wel door een schoon raam kunnen kijken. En het IJspaleis is niet langer het IJspaleis als de witte gevel niet goed gereinigd wordt. Onlangs moest het contract vernieuwd worden voor de glas- en gevelreiniging van 80 kantoorpanden van de gemeente. Een mooie kans om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan de slag te krijgen.
21
< INHOUD
Actieplan MVOI
Het ging om kantoorpanden in vier verschillende gebieden van de stad, in Noord, Zuid, aan de Leyweg en op het Spui. Inkoopadviseur Cees-Jan van Heijzen deed dit project samen met opdracht gever John Kranz. ‘We hebben de opdracht in vier stukken verdeeld, zodat kleine bedrijven ook een kans maakten. Bovendien zijn er voor hoogbouw weer andere vereisten dan voor laagbouw, bijvoorbeeld qua opleiding of veiligheidseisen.’ De twee waren van het begin bezig met de kansen voor Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen. Dat betekent dat je niet alleen rekening houdt met prijs en kwaliteit. Je kijkt ook naar de effecten op mens en planeet. De gemeente kan als grote opdrachtgever zo een positieve impact hebben. Ze besloten dat ze extra in wilden zetten op social return. Daarmee help je mensen aan een werk- of stageplek die nu thuis zitten. Cees-Jan legt uit: ‘Glas- en gevelreiniging is mensenwerk, je hoeft er geen hoge opleiding voor te hebben. Dat bood dus een mooie kans. Gelukkig is de werkloosheid heel laag. Dat betekent wel dat het vooral om mensen gaat die best een lange weg te gaan hebben. De bedrijven kunnen daarbij helpen, bijvoorbeeld door ze een opleiding te bieden.’ Ze besloten daarom in de opdracht te vragen om 30% inzet op social return. Dat betekent dat het bedrijf 30% van het geld voor de opdracht moeten besteden aan dit doel.
Dat was een hoge inzet, want de gemeente verplicht dit normaal voor 5%. De 30% was geen eis, maar het bedrijf kreeg er wel extra punten voor. Daardoor is de kans groter dat je als winnaar uit de bus komt bij de aanbesteding. Bij een aanbesteding kunnen meerdere bedrijven meedoen om een opdracht te krijgen. ‘We besloten ook om niet alleen sociaal ondernemers te laten reageren, maar alle soorten bedrijven.’ Sociaal ondernemers willen met hun onderneming een bijdrage leveren aan de maat schappij. ‘Zo stimuleer je ook andere ondernemers om hiermee aan de slag te gaan.’ Er kwamen veel reacties. Uiteindelijk ging de opdracht voor elk van de vier gebieden in de stad naar een ander bedrijf. Deze bedrijven scoorden allemaal hoge percentages op social return. Hoe kijken John en Cees-Jan erop terug? ‘We hebben durven afwijken van de normale weg door dit aspect veel zwaarder mee te wegen. Het is fijn als het dan ook goed uitpakt.’ Cees-Jan vindt zijn werk leuker geworden sinds er meer aandacht is voor mens en planeet. ‘Eerst was inkoop vooral gericht op besparen. Door Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen zijn we op een andere manier aan tafel gekomen. Je bent meer een bruggenbouwer. We leveren een bijdrage aan belangrijke doelstellingen van de gemeente.’
22
Actieplan MVOI
< INHOUD
3.4 Vitaal & innovatief lokaal ondernemerschap We willen met onze opdrachten de Haagse economie en werkgelegenheid stimuleren. Het merendeel van onze opdrachten komt al terecht bij het regionale MKB. Den Haag is ook een aantrekkelijke plek voor start-ups en bedrijven die zich richten op maat schappelijke en technologische innovaties met internationale impact. Als ImpactCity bieden we kansen aan ondernemers en andere impactmakers die werken aan vernieuwendeoplossingen voor een betere wereld. Bijvoorbeeld door innovatieve ondernemersen creatief talent te stimuleren om met goede ideeën en plannen te komen om de Impact Economy verder te ontwikkelen. Dat doen we onder meer met behulp van: de Haagse Vernieuwers Challenge, het Startup in Residence Programma en het Impactfest.
AC T I E S Met MKB Den Haag en VNO-NCW Den Haag gaan we een breed onderzoek doen onder Haagse MKB’ers om barrières in de gemeentelijke inkoop weg te nemen en de bevindingen om te zetten in de benodigde aanpassingen.
; We doen marktconsultaties als onderdeel
; Bij meervoudig onderhandse
aanbestedingen nodigen we minimaal
2 ondernemers uit de regio Haaglanden uit.
; In de Taskforce Aanbesteden met
vertegenwoordigers van MKB Den Haag,
VNO-NCW Den Haag en de gemeente Den Haag, bespreken we hoe we de
van grote projecten en voorafgaand
deelname van MKB-bedrijven aan onze
aan grote of complexe aanbestedingen.
aanbestedingen zo veel mogelijk kunnen
Daarvoor nodigen we ook lokale en
bevorderen.
regionale ondernemers uit.
; We passen de ‘percelenregeling’ waar mogelijk toe. Dit maakt het mogelijk
om een deel van een grotere opdracht een op een te gunnen aan een regionale ondernemer.
; We communiceren over ons inkoopbeleid en de aanbestedingen via de Haagse
website ‘Zakendoen met de gemeente’.
; Met inzet van instrumenten zoals Start-Up in Residence en de percelenregeling willen we innovatieve ideeën en ondernemers in de stad stimuleren.
23
Actieplan MVOI
< INHOUD
3.5 Klimaat Den Haag wil in 2030 klimaatneutraal zijn. We willen dit bereiken door fors in te zetten op energiebesparing, de ontsluiting van duurzame warmtebronnen, duurzame mobi liteit en de circulaire economie. Dit doen we uiteraard ook voor onze eigen organisatie. Zo proberen we op ons energieverbruik te besparen door verduurzaming van ons vastgoed, de aanleg van zonnedaken en tal van andere energiebesparende maatregelen. Ook werken we aan de verduurzaming van ons wagenpark. Voor het Actieplan MVOI is het relevant dat de CO2-footprint van onze inkopen zo klein mogelijk wordt.
AC T I E S
; We passen de CO -prestatieladder toe in de 2
De resultaten van de pilots worden voor
selectiefase van opdrachten in het fysiek
de invoering ter beraadslaging voorgelegd
domein (vastgoed, Bouw/Grond-, weg en
aan de gemeenteraad.
waterbouw (GWW), openbare ruimte), passend bij de voortgang de markt op dit
Bij opdrachten in het fysieke domein gaan
gebied.
we inzetten op het gebruik van materialen
; We passen de milieukostenindicator (MKI)
met een lage CO2-footprint. Dit betekent dat de uitstoot van CO2 of de langdurige opslag
toe bij opdrachten in de GWW met een
van koolstof in de vorm van biobased
substantieel grondstoffenverbruik en een
materialen al in de ontwerpfase van deze
hoge verwachte CO2-uitstoot.
opdrachten moeten worden meegewogen.
We gaan het instrument CO2-beprijzing
We zetten bij GWW-opdrachten een
vaker toepassen. Hierbij hanteren we een
monitoringssysteem op om te kunnen
eerlijke prijs per ton CO2, gebaseerd op
rapporteren over de CO2-uitstoot en
internationale afspraken om de wereldwijde
de vermindering ervan als gevolg van
temperatuurstijging te beperken tot
duurzame uitvragen. Hiermee zetten we
maximaal 2 °C, met een doelstelling van
ook een belangrijke stap naar certificering
maximaal 1,5 °C. Bij positieve resultaten
van de gemeentelijke organisatie tot
van de pilots voeren we het instrument
niveau 5 van de CO2-Prestatieladder, met
stapsgewijs in bij gemeentelijke
niveau 4 als tussenstap in deze periode.
investeringen, opdrachten en inkopen.
24
Actieplan MVOI
< INHOUD
I N T E RV I E W
‘Een toekomstbestendig pand waar we trots op mogen zijn’
Een pand uit de jaren zestig dat binnenkort volledig energieneutraal is. Met windturbines op het dak, driedubbel glas én de stijlelementen van vroeger. Dat is het kantoorpand van de gemeente aan de Fruitweg 17. Voor de verbouwing was heel weinig tijd, maar het is gelukt. Projectleider Michiel van der Valk vertelt: ‘We kregen in de zomer van 2019 te horen dat dit project binnen anderhalf jaar klaar moest zijn. Normaal staat daar zeker vier jaar voor.’ Vanwege de korte tijd besloot inkoopadviseur Jaco de Bruijn twee aanbestedingen uit te zetten. Eén voor een ontwerpteam en één voor een bouwteam. Bij een aanbesteding geef je een opdracht waar meerdere bedrijven op kunnen reageren. Zij moeten aan regels voldoen om de opdracht te kunnen krijgen. ‘Uiteindelijk zat er één week tussen de twee aanbestedingen.’ Het was belangrijk dat het winnende bedrijf veel deed aan duurzaamheid. Het gebouw moest goed zijn voor mens en planeet. Dus zo veel mogelijk energieneutraal, gasloos en met zo min mogelijk verbruik van grondstoffen. Jaco: ‘We hebben de bedrijven gevraagd wat hun visie daarop is. Hoe gaan ze om met hergebruik van materialen in een bestaand pand. En hoe krijg je het energieneutraal? Die doelen kunnen met elkaar botsen.’
25
Actieplan MVOI
< INHOUD
Michiel: ‘Het ging om een heel oud gebouw, ooit was het een boekbinderij. We moesten het helemaal laten strippen. Alle wanden, muren en kozijnen gingen eraf.’ Het bedrijf dat de aan besteding won, maakte een geïsoleerde gevel met kozijnen van driedubbel glas. Ook het dak werd geïsoleerd en er zijn duurzame installaties geplaats. Er kwam een warmtekoudebron in de grond waardoor er geen gasaansluiting meer nodig was. Binnenkort worden er windturbines en zonne panelen geplaatst en dan is het pand volledig energieneutraal. Michiel: ‘Én je kan een kopje koffie drinken op het dakterras.’ Michiel vindt het belangrijk dat bij de aanbesteding rekening is gehouden met mens en planeet. ‘Ik heb ook kinderen, ik wil dat ze in een goede wereld opgroeien. Tegelijkertijd moet het project wel haalbaar zijn. Het is nu eenmaal een stuk duurder.’ Hij gelooft dat de gemeente innovaties kan stimuleren. ‘Neem de windturbines op het dak – een particulier zal dat niet zomaar doen. Als je dat soort investeringen als overheid niet doet, doet niemand het.’ Sinds maart 2022 is het pand in gebruik. De pandemie zorgde voor enige vertraging, maar er is razendsnel gewerkt. Jaco kijkt met voldoening terug op de verbouwing: ‘Een aanbesteding is maar een middel om een doel te bereiken. Straks hebben we een energieneutraal jaren 60-pand.
Het is een fantastische prestatie van het betrokken team, in zo’n korte tijd.’ Michiel sluit zich daarbij aan: ‘Een toekomstbestendig kantoor waar we trots op mogen zijn.’
3.6 Duurzame leefomgeving (milieu, klimaatadaptatie en biodiversiteit) Den Haag is een snelgroeiende stad waar de komende jaren nog veel gebouwd zal worden. Zonder extra maatregelen zal dit gevolgen hebben voor de luchtkwaliteit, de geluidshinder en het groen in de stad. Wereldwijd en zeker ook landelijk staat de biodiversiteit sterk onder druk. Tegelijkertijd wordt Den Haag geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering. Zelfs als het wereldwijd lukt om de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen snel terug te dringen, zal Den Haag vaker dan nu te maken hebben met extreme regenval en lange perioden van hitte en droogte. Daarom is het belangrijk maatregelen te treffen om ons aan te passen aan een veranderend klimaat.
Milieu: betere luchtkwaliteit en minder geluidsoverlast Den Haag is deelnemer van het Schone Lucht Akkoord (SLA). Samen met het Rijk, provincies en gemeenten werkt Den Haag aan permanente verbetering van de luchtkwaliteit. Schone lucht is immers van levensbelang. We willen in 2030 de WHO-advieswaarden met betrekking tot schone lucht halen. Dit betekent dat we bij onze opdrachtgeving maximaal inzetten op beperking van de uitstoot van stikstofoxiden en fijnstof die ontstaan bij de verbranding van fossiele brandstoffen. Hiermee dringen we ook de geluidsoverlast terug.
26
Actieplan MVOI
< INHOUD
AC T I E S
; Gemeentebreed kiest de gemeente waar
dit technisch haalbaar is voor emissievrije
leveringen van goederen en diensten.
; We verduurzamen ons eigen wagenpark en
; De gemeente heeft het Convenant Schoon
en Emissieloos Bouwen ondertekend op het
ambitieuze niveau. Als koplopergemeente zetten we bij onze eigen opdrachten in het fysieke domein in op emissiearm
onze mobiele werktuigen (zoals bladblazers
en emissievrij bouwmaterieel en een
en kettingzagen), waarbij we voertuigen
duurzame bouwlogistiek. Daarmee willen
en machines op fossiele brandstoffen waar
we in 2030 minimaal 60% reductie van
technisch mogelijk uitfaseren ten gunste
NOx en CO2-uitstoot realiseren. We werken
van emissievrije varianten.
hierbij samen met andere grote publieke opdrachtgevers als het Rijksvastgoedbedrijf
In 2022 is er bij één afdeling een pilot
en andere grote gemeenten.
Autodelen gestart. Daarbij is gebruik gemaakt van een autodeelsysteem om het
Het ontwerp en de inrichting van onze
aantal voertuigen te verminderen. In 2024
projecten voor de openbare ruimte moeten
en 2025 willen we deze pilot evalueren en
uitnodigen tot sport, bewegen, fietsen en
bepalen welke aanvullende maatregelen
wandelen, conform de het STOMP-principe5
nodig zijn om het wagenpark verder te
van de Strategie Mobiliteitstransitie.
verkleinen.
Klimaatadaptatie Den Haag moet zich voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering. Sommige gevolgen zijn nu al duidelijk. Zo zal extremer weer vaker voorkomen in de vorm van langere periodes van droogte, hitte en extreme neerslag. Dit betekent dat onze infrastructuur robuuster moet worden en de openbare ruimte zodanig ingericht moet zijn dat deze meer verkoeling biedt en bestand is tegen langere periodes van droogte.
AC T I E S
; Bij opdrachten in het fysieke domein
houden we bij de vormgeving rekening
; We gaan opdrachten voor het onderhoud van de buitenruimte met elkaar
met het hitte-eiland effect en proberen
combineren (‘werk met werk’), zodat
we wateroverlast te voorkomen. Hierbij
de buitenruimte waar mogelijk meer
maken we gebruik van onze Wegwijzer
klimaatbestendig wordt. We zorgen voor
Klimaatadaptatie.
meer groen in de stad, bijvoorbeeld langs de grachten.
5 STOMP staat voor Stappen, Trappen, OV, Mobility as a Service en Privé-autogebruik. Bij het STOMP-principe geven we de S de meeste prioriteit, gevolgd door de T, de O, de M en dan pas de P.
27
Actieplan MVOI
< INHOUD
Natuurinclusiviteit en biodiversiteit Met onze opdrachten versterken we het groene karakter van onze stad en zetten we in op herstel van natuurwaarden.
AC T I E S
; Bij projecten voor de openbare ruimte
maken we in de ontwerpfase conform de Nota Stadsnatuur (RIS 305824) gebruik
; We beperken het gebruik van
bestrijdingsmiddelen bij de inkoop van
planten en het groenonderhoud.
van de Natuurkansenscan om de kansen op versterking van het groen en de
We beperken de inkoop van snijbloemen
biodiversiteit in kaart te brengen.
voor feestelijke gelegenheden door te
; Bij de inkoop van bloembollen, bloemen
kiezen voor alternatieven. De resterende snijbloemen moeten biologisch zijn.
en planten voor de openbare ruimte
vragen we om keurmerken gericht
Binnen de bedrijfskantines en de catering
op het zoveel mogelijk beperken van
zullen we verdere stappen zetten op weg
bestrijdingsmiddelen.
naar een meer biologisch plantaardig aanbod.
3.7 Circulariteit Er zijn veel redenen om te werken aan een toekomstbestendige en circulaire economie. Een circulaire economie zorgt dat we onafhankelijker worden van schaarse grondstoffen, verbetert de leveringszekerheid en betaalbaarheid van grondstoffen voor bedrijven en zorgt voor substantiële CO2-besparing. Voor heel Nederland geldt dat 55 tot 65% van de emissies van broeikasgas terug te voeren is op de productie van goederen.
Den Haag heeft al serieuze stappen gezet naar
Ook moeten we aandacht hebben voor zoge
meer circulariteit. Bij gemeentebrede inkoop
naamde losmaakbaarheid. Dat houdt in dat
contracten voor vloerbedekking, kantoor
we werken en gebouwen zodanig ontwerpen
inrichting en bedrijfskleding richten we ons
dat materialen na een bepaalde periode weer
op levensduurverlenging en hergebruik van
hoogwaardig hergebruikt kunnen worden.
materialen. Maar we kunnen meer bereiken
Daarnaast zullen we vaker inzetten op gebruik
door in de ontwerpfase na te denken over
in plaats van eigendom. Dat betekent dat
levensduurverlenging, en de inzet van biobased
we diensten inkopen in plaats van fysieke
materialen die hernieuwbaar zijn en soms
producten.
langdurig koolstof opslaan.
28
Actieplan MVOI
< INHOUD
AC T I E S
; We gaan verpakkingsmateriaal beperken
We gaan stappen zetten om ervoor te
door ‘zero waste’ als uitgangspunt te
zorgen dat bij alle relevante opdrachten
hanteren voor al onze opdrachten.
circulariteit wordt meegenomen.
; Het gebruik van materialen met een grote
Op dit moment wordt in 30% van de relevante inkoopopdrachten circulariteit
CO2-uitstoot, zoals asfalt, beton en staal,
bij de selectiecriteria meegenomen.
beperken we voor zover dit functioneel
Dit percentage zal tot 2030 stapsgewijs
mogelijk is. Voor het asfalt en beton dat
moeten groeien. Hierop gaan we de
we desondanks nog inkopen, zetten we in
komende jaren op sturen.
op steeds hogere percentages hergebruikt materiaal.
We gaan een pilot starten met een circulair bouwdepot voor onze opdrachten in het
Bij opdrachten in het fysiek domein gaan
fysieke domein.
we vaker en meer gebruik maken van hergebruikt en biobased materiaal door
We gaan een monitoringssysteem
circulaire ontwerpprincipes toe te passen.
opzetten om zicht te krijgen op hoeveel
Deze worden ook opgenomen in het
primair, secundair en biobased materiaal
Handboek Openbare Ruimte.
we in onze opdrachten gebruiken, te beginnen in de Grond-, Weg- en Waterbouw.
29
Actieplan MVOI
< INHOUD
I N T E RV I E W
‘We hebben niet gezocht naar een product, maar naar een partner’
In een circulaire economie bestaat geen afval, omdat alles wordt hergebruikt. Meubels op kantoor zijn bij uitstek geschikt om circulair in te kopen. Je kunt ze repareren of afgedankte meubels een tweede leven geven. Toen een nieuw bedrijf gezocht moest worden voor de kantoormeubelen, koos de gemeente voor een bijzondere methode. Daarbij stonden geen eisen maar ambities centraal. Projectleider Nienke Minkhorst en inkoopadviseur Cees-Jan van Heijzen wisten gelijk dat dit geen gemakkelijke klus zou zijn. Allereerst omdat de gemeente op een andere manier wilde werken, met meer ontmoetingsplekken. En ten tweede omdat niet langer productie van nieuwe meubels uit de fabriek centraal moest staan. Reparatie en hergebruik waren de nieuwe weg. Dat sloot aan bij een van de belangrijkste ambities van de gemeente, namelijk een duurzaam Den Haag. Toen kwam ook nog corona om de hoek kijken. Nienke en Cees-Jan wilden niet op de traditionele manier aanbesteden. Dat was onmogelijk omdat ze niet goed wisten hoe er na de pandemie gewerkt zou worden. Daarnaast gingen de ontwikkelingen op het gebied van circulariteit razendsnel. ‘We hadden de expertise van de markt dus echt nodig. Daarom kozen we voor Rapid Circulair Contracting,’ vertelt Cees-Jan. Dat is een speciale techniek van inkopen. Je gaat daarbij samen met het bedrijf kijken hoe je de ambities in gaat vullen.
De ambities waren onder meer circulariteit, maar gingen bijvoorbeeld ook over gezond en veilig werken.’
30
< INHOUD
Actieplan MVOI
Het bedrijf dat het is geworden kon voor 98% meubilair aanbieden dat werd hergebruikt. Nienke: ‘Zij hadden een heel ander concept dan de traditionele leveranciers. Ze zijn meer een netwerkpartij in plaats van een fabrikant. Onze nieuwe leverancier heeft dus overal samen werkingspartners, waar ze meubilair vandaan kunnen krijgen. Vervolgens knappen ze dat op en geven het een tweede leven.’ Als er nu een nieuw meubel nodig is, wordt eerst gekeken wat de gemeente nog heeft staan. Daarna doet het bedrijf navraag bij de samenwerkingspartners. Dat betekent wel dat het allemaal langer duurt. Nienke: ‘We hebben gezegd dat het maximaal 3 maanden mag duren. Anders gaan we toch nieuw fabriceren, maar dan wel met natuurlijke materialen.’ Als een meubel wordt afge keurd mag dit geen afval opleveren. Het krijgt dan ergens anders een tweede leven. Of het wordt gedemonteerd en onderdelen worden hergebruikt. Het project loopt inmiddels en er zijn bij de uitvoering wel beren op de weg. Nienke: ‘Omdat we nog niet op grote schaal bezig zijn met onze nieuwe manier van werken gaat het vooral om kleinere projecten. Aanvragen waarbij maar een paar meubels geleverd moeten worden. Daarbij is het vaak lastig om snel goede kwaliteit te leveren.’ Cees-Jan vindt deze manier van aanbesteden voor dit doel geslaagd: ‘Het voordeel van dit contract is dat het gebaseerd is op ambities.
Daardoor kunnen we meegroeien met wat er gebeurt in de wereld. We hebben niet gezocht naar een product, maar naar een partner. Een bedrijf dat met ons kan bouwen aan duurzame producten.’ ‘Het is wel een kwestie van de lange adem. En het betekent dat je soms je eigen belang los moet laten. Dus wat langer wachten op meubels die er misschien net anders uitzien dan je zou willen. Maar dat doe je voor het grotere algemene belang van een duurzaam Den Haag.’ Ook Nienke kijkt met voldoening terug op het proces. ‘We deden het met zoveel mensen, er was zoveel draagvlak. Dat vond ik heel erg gaaf.’
31
Actieplan MVOI
< INHOUD
4
Rapporteren over voortgang en evaluatie
32
Actieplan MVOI
< INHOUD
4. Rapporteren over voortgang en evaluatie Met Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen kan de gemeente als grote opdrachtgevende organisatie meer maatschappelijke waarde creëren en onze beleidsdoelen op het gebied van arbeidsparticipatie, Diversiteit & Inclusie, duurzaamheid, versterking van de lokale economie en ketenverantwoordelijkheid dichterbij brengen. Onze ambities zijn hoog. Over de voortgang van dit Actieplan en de effecten die het oplevert, willen we gedurende de looptijd jaarlijks rapporteren als onderdeel van de Planning & Control-cyclus. Deze momenten willen we bovendien gebruiken om na te gaan of het Actieplan MVOI actualisatie behoeft.
AC T I E S In 2024 stellen we een set van
We rapporteren in het eerste kwartaal
indicatoren op en werken we aan een
van 2025 en 2026 als onderdeel van de
monitoringssysteem waarmee we de
P&C-cyclus over de voortgang van de
voortgang van dit Actieplan MVOI en de
uitvoering van het Actieplan MVOI en
effecten ervan kunnen volgen.
de effecten.6 We gebruiken deze rapportagemomenten om na te gaan of het Actieplan actualisatie behoeft.
6 Bij de jaarlijkse Programmarekening zal worden ingegaan op de voortgang en de effecten van het Actieplan MVOI.