RIS319199 Evaluatie VerhuisboxPlus

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Mariëlle Vavier Wethouder van Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken

030

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Samenleving

SZW/10760621 RIS319199 Contactpersoon

Jan Korff de Gidts Dienst

Sociale Zaken en Werkgelegenheidsprojecten Afdeling

Beleid, onderzoek en projecten Telefoonnummer Datum

14070

18 juni 2024

E-mailadres

jan.korffdegidts@denhaag.nl Onderwerp

Bijlage

Evaluatie VerhuisboxPlus

1

Geachte voorzitter, Om in 2030 geen mensen onvrijwillig dak- en thuisloos te laten zijn, worden door de gemeente Den Haag verschillende interventies ingezet om dak- en thuisloze mensen te ondersteunen.1 Eén van deze interventies is de VerhuisboxPlus, waarbij dak- en thuisloze mensen ondersteund worden bij hun keuze om te verhuizen naar een andere gemeente, waar wel woonruimte is en waar zij meer toekomstperspectief zien. Deze aanpak is door het onafhankelijke onderzoeksbureau Significant geëvalueerd en bijgevoegd treft u hun rapportage aan. Tijdens hun onderzoek hebben zij ook gesproken met de verschillende gemeenten die zich eerder in de media kritisch hebben uitgelaten over onze aanpak. In gesprekken voorafgaand aan het onderzoek, hebben deze gemeenten hun bedenkingen met ons gedeeld. Daarnaast hebben we op basis van de rapportage van Significant ook gesprekken gevoerd met de bij het onderzoek betrokken gemeenten. In het onderstaande geven wij een impressie van deze gesprekken en geven wij een korte beschouwing op de conclusies en de door het onderzoeksbureau gedane aanbevelingen. Aanpak evaluatie Met de geboden ondersteuning vanuit de VerhuisboxPlus wordt beoogd dak- en thuisloze mensen meer toekomstperspectief te bieden, doordat zij sneller over een woning kunnen beschikken.

De verwachting is dat zij vanuit stabiele huisvesting kunnen toewerken naar een bestaan met meer perspectief. Een eigen thuis is het beste startpunt voor het werken aan herstel en het opbouwen van een toekomst. Door het voorkomen van dakloosheid, worden daarnaast (mogelijk) ook maatschappelijke kosten bespaard in opvangplekken, sociale uitkeringen en zorggebruik.2 Zoals u in de rapportage kunt lezen, heeft het onderzoeksbureau verschillende deelvragen onderzocht en geëvalueerd, wat de bijdrage is geweest van de VerhuisboxPlus in het (sneller) vinden van een woning alsook in het verbeteren van het toekomstperspectief van deelnemers. Hiertoe bracht het onderzoeksbureau, met een kwantitatieve bestandsanalyse, in beeld hoeveel en welke deelnemers een woning vonden in de periode 2021 tot medio 2023.

1

Zie hiervoor het beleidskader aanpak dakloosheid “Den Haag geeft Thuis” RIS316085.

2

Zie verder het Nationaal Actieplan Dakloosheid: eerst een thuis.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10760621

In 34 kwalitatieve gesprekken is verkend wat de betekenis van de VerhuisboxPlus en de verhuizing is geweest volgens de deelnemers zelf. Daarnaast zijn verschillende professionals en ontvangende gemeenten3 betrokken bij het onderzoek, om een beeld te krijgen van de werkwijze in de praktijk van de VerhuisboxPlus. Tevens heeft het onderzoeksbureau de effecten in beeld gebracht van de aanpak en aanbevelingen gedaan om de aanpak te versterken. Conclusies en aanbevelingen Van de 541 mensen, die in de periode 2021 tot medio 2023 gebruik maakten van de VerhuisboxPlus, vonden tot dusver 310 deelnemers een woning. Een belangrijke conclusie uit de evaluatie is, dat het merendeel van de deelnemers aangeeft dat de aanpak leidt tot meer toekomstperspectief. Vanaf de start van de aanpak heeft het college benadrukt, en zo is dat ook met het Ministerie van VWS besproken, dat wij met onze aanpak het toekomstperspectief van dak- en thuisloze mensen wilden vergroten. De mensen die binnen een jaar, in plaats van de gemiddelde 10 jaar wachttijd in Den Haag, een woning hebben gevonden en een aantal van hen daarnaast ook een baan, geven aan dat zij minder stress ervaren en hun welzijn verbeterd is. Zij zijn daardoor positiever over hun toekomstperspectief.

Het onderzoeksbureau geeft daarbij aan, dat deelnemers denken dat zij dit niet zouden hebben bereikt als er geen ondersteuning vanuit de gemeente Den Haag was geweest; zowel financieel als de persoonlijke begeleiding (rondom hun administratie), vanwege de complexiteit van de systematiek van woonruimteverdeling. Dat maakt dat de VerhuisboxPlus voor het merendeel van de deelnemers een betekenisvolle interventie blijkt te zijn. Voor sommige deelnemers blijkt de verhuizing achteraf toch niet de gewenste verandering te zijn geweest, omdat zij zich in de nieuwe woonomgeving (nog) niet thuis voelen, er meer afstand is van kinderen en daarmee de verhuizing wel tot een dak boven het hoofd heeft geleid, maar niet voldoet aan hun verwachtingen. Het onderzoeksbureau geeft in de rapportage daarom het belang aan, dat door een betere kennismaking met de aanstaande woonomgeving voordat de verhuizing plaatsvindt, deelnemers een betere afweging kunnen maken of zij de woning überhaupt willen accepteren. Verder benadrukt het onderzoeksbureau de aandacht van nazorg, om in dergelijke situaties te bespreken welke ondersteuning aanvullend nog nodig is. De betrokken gemeenten geven in dit kader (nogmaals) aan, dat ook zij vooraf beter geïnformeerd willen zijn over de werkwijze.

Zij vinden het echt belangrijk dat er een betere overdracht moet worden geregeld, zodat dak- en thuisloze mensen zo goed mogelijk kunnen landen in de nieuwe gemeente. Deze punten nemen wij ter harte als het gaat om het verbeteren van de aanpak van de VerhuisboxPlus. Als het gaat om de aanbeveling om de nazorg te verbeteren, dan geldt dat wij dit afgelopen jaar al in gang gezet hebben. Na de verhuizing blijven wij namelijk nu langer in contact met de deelnemers, totdat alles geregeld is (Participatiewet-uitkering, nutsvoorzieningen en eventuele maatschappelijke ondersteuning). Oorspronkelijk namen wij alleen na drie maanden contact op om te zien hoe het gaat met de deelnemer(s), maar nu nemen wij zes maanden na de verhuizing opnieuw contact op. Daaraan hebben wij ook nog toegevoegd dat wij, afhankelijk van de situatie, bekijken of wij dan nógmaals een aantal maanden later contact gaan opnemen, om te monitoren of verdere ondersteuning vanuit (de nieuwe) gemeente noodzakelijk is. In die gevallen dat mensen zich eenzaam voelen, toch achteraf teleurgesteld zijn over hun verhuizing of hulp nodig blijken te hebben, gaan wij daarmee aan de slag. Sinds januari 2024 hebben wij echter nog niet van deelnemers teruggekregen, dat na de zes maanden nog verdere ondersteuning geboden moet worden en er dus een extra lange periode van nazorg noodzakelijk is.

3

Dit betreft de volgende gemeenten: Aalten, Amsterdam, Den Bosch, Enschede, Heerlen en Rotterdam.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10760621

Gesprekken met betrokken gemeenten Wij hebben met de bij het onderzoek betrokken gemeenten gesproken over de evaluatie en zij herkennen zich in de conclusies en aanbevelingen die gedaan worden door het onderzoeksbureau. Deze gemeenten hebben allereerst nogmaals benadrukt dat zij zelf ook echt een groot probleem ervaren met het huisvesten van alle woningzoekenden. Over de wijze waarop Den Haag heeft gehandeld in de afgelopen periode, geven zij voornamelijk terug dat het belangrijk is dat er verbetering komt in de samenwerking tussen gemeenten als het gaat om verhuizingen van dak- en thuisloze mensen. Dit had Den Haag volgens deze gemeenten anders moeten doen en wij hebben begrip voor dit standspunt. Ook de sociale landing en binding van mensen met de nieuwe woonplaats wordt als aandachtspunt meegegeven, zodat zij niet alleen een huis hebben maar zich ook echt thuis voelen. Wij hebben afgesproken met de verschillende gemeenten dat wij samen gaan bekijken hoe de samenwerking en sociale landing verbeterd kan worden.

Hierbij willen wij aandacht besteden aan vragen als: hoe kunnen we de ‘warme overdracht’ vormgeven, op welke manier borgen wij het recht op vrije vestiging en privacy van mensen en op welke manier kunnen deelnemers beter geïnformeerd worden over de sociale structuur en de buurt waarin zij komen te wonen? Hierbij nemen we dan ook meteen de aanbeveling mee over de hoogte van de inrichtingskosten. Het onderzoeksbureau adviseert namelijk op basis van de interviews met de deelnemers, dat de inrichtingskosten verhoogd zouden moeten worden. Zodra wij de wenselijke hoogte in beeld hebben en mits wij structurele dekking voor deze verhoging hebben, zullen wij dit advies ook overnemen. De betrokken gemeenten zijn het verder eens met de aanbeveling van het onderzoeksbureau, dat het landelijke problematiek betreft, dat zowel met de G4, G40, VNG als het Rijk doorgesproken moet worden. Hierbij gaat het dan over de beschikbaarheid van woonplekken, de verantwoordelijkheid van gemeenten bij de maatschappelijke opvang en de verhuisbewegingen van dak- en thuisloze mensen tussen gemeenten. In dit kader benadrukken de gemeenten dat er gekeken moet worden naar een evenredige verdeling van huisvesting van dak- en thuisloze mensen, maar dat het tegelijkertijd niet alleen voor deze groep maar eigenlijk voor alle zorgdoelgroepen geldt.

Tegelijkertijd geldt dat er ook gemeenten zijn die een aanpak als de VerhuisboxPlus echt een heel onwenselijke ontwikkeling vinden. De reactie van de gemeente Heerlen is daar een voorbeeld van. Heerlen heeft in de media en ook de gemeente Den Haag laten weten, dat in hun gemeente en regio sprake is van een dusdanig slechte economische situatie en groot huisvestingsvraagstuk, dat zij geen enkele ruimte zien voor dak- en thuisloze mensen die vanuit een andere gemeente verhuizen naar hun gemeente. Over het ontbreken van afstemming aan de voorkant van onze aanpak zijn zij ook zeer ontstemd. Wij hebben begrip voor dit standpunt en hun reactie en bezoeken graag Heerlen, zodat zij ons hun situatie in de praktijk kunnen laten zien en wij hun zienswijze nader kunnen bespreken. Wij betrekken dan deze inzichten bij de gesprekken op landelijk niveau. De woonproblematiek vraagt immers om landelijke oplossingen, waarover wij vanuit Den Haag in ieder geval het gesprek aan zullen gaan met de G4, G40, VNG en het Rijk. Hoe wij vanuit alle overheidslagen ervoor kunnen zorgen dat kwetsbare inwoners zo maximaal mogelijk ondersteund worden om hun toekomstperspectief te verbeteren, zodat zij niet alleen een huis hebben, maar zich ook thuis voelen in hun woonplaats, is ons inziens een cruciale vraag.

Dat het merendeel van de deelnemers van de VerhuisboxPlus aangeeft dat de aanpak leidt tot verbetering van hun toekomstperspectief, is een belangrijke conclusie van de evaluatie die we bij deze gesprekken meenemen. We constateren evenwel ook, samen met de andere G4-steden, dat het brede opvangvraagstuk steeds knellender wordt, onder meer door de grote toestroom van diverse groepen dak- en thuisloze mensen naar de grote steden. Ook dit maakt het noodzakelijk om gezamenlijk het gesprek aan te gaan, bijvoorbeeld over een betere spreiding.

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10760621

Naast de bij het onderzoek betrokken gemeenten, zijn er uiteraard ook nog veel andere ontvangende gemeenten geweest. Gelet op de vaststelling van het onderzoeksbureau, dat ca 67% van de verhuizingen binnen Zuid-Holland heeft plaatsgevonden, gaan wij in het komende jaar ook met de gemeenten in Haaglanden en Zuid-Holland het gesprek aan over de aanpak van de VerhuisboxPlus. Hierbij zal nadere toelichting gegeven worden op de aanpak, gaan wij hen informeren over de uitkomsten van de evaluatie en willen wij met hen in gesprek over hoe wij gezamenlijk (zonder afbreuk te doen aan de eigen verantwoordelijkheid van gemeenten voor deze problematiek) voor nog meer dak- en thuisloze mensen in onze regio het toekomstperspectief kunnen verbeteren. De wet Versterking regie volkshuisvesting zal hier uiteraard ook, voor wat betreft het urgentiesysteem, een rol gaan spelen. Afsluitend In het voorgaande hebben wij aangegeven dat wij de reacties van de bij het onderzoek betrokken gemeenten en de aanbevelingen van het onderzoeksbureau ter harte nemen. Met inachtneming van die punten, zetten wij onze aanpak van de VerhuisboxPlus in de komende periode door. Het merendeel van de deelnemers is immers positief over de verbetering van hun toekomstperspectief en dat was het belangrijkste doel van deze interventie.

Door de verschillende aanbevelingen, kunnen wij de aanpak samen met andere gemeenten verder verbeteren. Wij gaan in het komende jaar hierover met de verschillende gemeenten en met de G4, VNG, G40 en het Rijk in gesprek. Alleen als wij met elkaar de handen ineen blijven slaan en alle mogelijke interventies inzetten, zullen wij dichter bij de realisatie van de landelijke doelstelling komen, dat in 2030 niemand meer onvrijwillig dak- en thuisloos is. De VerhuisboxPlus kan daarvoor dus een betekenisvolle interventie zijn, maar dit moet uiteraard niet los gezien worden van wat Den Haag verder doet vanuit de aanpak Den Haag geeft Thuis. Onlangs heeft u een voortgangsrapportage van Den Haag geeft Thuis ontvangen en kunnen lezen wat wij in Den Haag allemaal doen als het gaat om dak- en thuisloze mensen. Via de voortgangsrapportages Den Haag geeft Thuis informeren wij u in de komende jaren nader over de voortgang en ontwikkelingen rondom de VerhuisboxPlus en alle andere interventies. Met vriendelijke groet, de wethouder van Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken Mariëlle Vavier

4/4