RIS319158 Economische Voortgangsrapportage 2023

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

DSO/10751337 RIS319158

Aan: de Gemeenteraad

Contactpersoon

Ingrid den Heeten Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Economie Telefoonnummer

14070

Datum

E-mailadres

6 september 2024

ingrid.denheeten@denhaag.nl Bijlage

Onderwerp

1

Economische Voortgangsrapportage 2023

Geachte voorzitter, Wij zijn trots op onze diverse Haagse economie. Van een breed aanbod van stadsverzorgende bedrijven tot een florerende toeristische sector, van innovatieve start-ups tot grote internationale bedrijven en instellingen. De ambitie voor de periode tot 2030 voor de economie is vastgelegd in de Economische visie (RIS303550). Als spoorboekje voor de huidige collegeperiode stelde het college op 13 juni 2023 de Economische Uitvoeringsagenda (RIS315458) vast. In de uitvoeringsagenda staan de korte en langere termijn doelen en te bereiken resultaten beschreven. Hierover rapporteren wij jaarlijks in de voortgangsrapportage. In deze brief informeren wij u over de belangrijkste inspanningen en resultaten van het economisch beleid in het afgelopen jaar 2023 en biedt het college de volledige Economische Voortgangsrapportage 2023 aan. Economische Uitvoeringsagenda en coalitieakkoord Met de vastgestelde Economische Uitvoeringsagenda wordt uitvoering gegeven aan de Economische Visie Den Haag+ 2030 (RIS303550). In de uitvoeringsagenda wordt specifieke prioriteit gegeven aan: 1. een doorbraak in de realisatie van meer en goede werklocaties, door bestaande ruimte beter te benutten en nieuwe plekken te realiseren; 2. een beter ondernemingsklimaat voor het MKB, door de gemeentebrede dienstverlening te verbeteren en startende en snelgroeiende bedrijven te ondersteunen; 3.

ontwikkeling van het bedrijfsleven in kansrijke sectoren, met een betere aansluiting tussen onderwijs, arbeidsmarkt en economie. Inmiddels is er een nieuw coalitieakkoord “Haags Akkoord 2023-2026”(RIS316672). In dit akkoord mogen de in de uitvoeringsagenda genoemde prioriteiten ook op extra aandacht rekenen, met daarbij nog nadrukkelijker het vizier op de (economie in de) Haagse wijken. Belangrijke aandachtspunten uit dit coalitieakkoord zijn de extra impulsen op MKB-dienstverlening, de winkelstraten in SchilderswijkTransvaal, de publieksevenementen en de renovatie van het Binnenhof.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10751337

Belangrijkste resultaten en aandachtspunten van 2023: Welke beschreven doelen uit de uitvoeringsagenda lopen voorspoedig en waar gaat het niet vanzelf en vraagt dit onze aandacht? Met deze eerste voortgangsrapportage wordt het eerste jaar in beeld gebracht. Sommige doelen hebben een langere doorlooptijd nodig dan een jaar. Toch kan er wel een overzicht worden geven van de belangrijkste resultaten tot nu toe en de belangrijkste aandachtspunten: Top 3 operationele doelen, waarvoor we grote stappen hebben gezet in het behalen van de ambitie: • Ondersteunen evenementen: Het nieuwe evenementenbeleid incl. het subsidiekader is vastgesteld door de raad (RIS316059). Dit nieuwe beleid geeft richting aan de ambitie, om een aantrekkelijke (evenementen)stad te zijn met een gevarieerd aanbod van evenementen die waardevol zijn voor de stad. • Transitie Binnenstad: Het nieuwe Binnenstadsplan is vastgesteld en aangeboden aan de raad (RIS316359). Hiermee is een belangrijke stap gezet in de doorontwikkeling naar een toekomstbestendige binnenstad. • Behouden positie van Start-up stad: Den Haag maakt deel uit van een sterke start-up regio. Samen met Leiden en Delft heeft de regio de positie van de tweede start-up regio van Nederland weten te behouden. Den Haag heeft hier ook een relevante bijdrage in geleverd.

Er werden in Den Haag ruim 50 nieuwe starters begeleid in kansrijke Haagse sectoren als recht & overheid, veiligheid (6), impact (10), IT (20+), zorg (10+). Top 3 operationele doelen, die de komende periode extra aandacht vragen: • Het helpen van MKB-ondernemers in de diverse transities, zoals digitalisering, digitale veiligheid en verduurzaming. Er is een groot aantal ondernemers bereikt met de inspanningen op het gebied van de ondersteuning van ondernemers in de digitaliseringsen verduurzamingstransitie. Ondanks deze inspanningen vraagt het aandacht om nog meer ondernemers mee te nemen in deze transities. In het nieuwe coalitieakkoord dit erkend door het beschikbaar stellen van extra middelen voor onder andere ondernemersdienstverlening. • Ruimte voor bedrijvigheid: Het bieden van voldoende ruimte voor bedrijvigheid blijft een continu aandachtspunt bij de stedelijke ontwikkeling van Den Haag. In de afgelopen jaren is de hoeveelheid ruimte voor bedrijventerreinen afgenomen, met name door de herontwikkeling van de Binckhorst en Laakhavens. Ook het aantal beschikbare kantoormeters, dat voldoet aan de kwalitatieve eisen van deze tijd is te beperkt. Hierdoor hebben bestaande Haagse bedrijven onvoldoende mogelijkheden om te groeien en hebben nieuwe bedrijven weinig tot geen ruimte om zich te vestigen. Er is gewerkt aan het programma Bedrijfshuisvesting (RIS318690).

We streven hierbij naar groei van het aantal m² voor bedrijvigheid en kantoren, omdat dit in de afgelopen jaren is afgenomen. In het programma wordt de koers uitgezet hoe we het werken in deze stad beter kunnen verankeren. Dit gaat enerzijds om een programmatische invalshoek in onze ruimtelijke plannen, zoals de omgevingsvisie en de gebiedsvisies en anderzijds hoe hier met behulp van instrumentarium ook concrete stappen kunnen worden gezet met het toevoegen van (betaalbare) bedrijfshuisvesting door bijv. een actievere overheidsrol. • Groei maakbedrijven: Waar we streven naar een groei van de maaksector laat de afgelopen 10 jaar een afname zien. Deze trend keren is een belangrijke ambitie, maar gaat niet vanzelf. We zien tussen 2021 en 2023 tekenen van herstel. Dit biedt perspectief. De primaire actie ligt in het creëren van extra betaalbare huisvesting, zowel op TPY als in de wijken en op de Binckhorst.

•

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10751337

Hiervoor wordt gewerkt aan planontwikkeling, zoals het Mercuriuskwartier, doorontwikkeling van TPY en realisatie bedrijfsverzamelgebouwen (zoals in Zuidwest). De resultaten hiervan zullen pas later zichtbaar zijn, maar dit is onder de aandacht. Daarnaast is er meer nodig, zoals intensief contact met de maakondernemers (o.a. in de Haags Maakgilde), versterking van de circulaire maakeconomie en goede arbeidskrachten. Bereikte resultaten per speerpunt: Naast de punten die genoemd zijn in de top 3’s stippen we hieronder per pijler de meest opvallende resultaten aan. Een uitgebreide toelichting op de resultaten per pijler vindt u in de bijlage. 1. Attractieve stad: De attractieve stad is belangrijk voor bewoners, talent, bedrijven, instellingen en bezoekers. Het lange termijndoel is de aantrekkingskracht van de stad te vergroten en beter te benutten. De hoofdopgave hierbij is het aantrekkelijk woon- en leefklimaat voor inwoners, bedrijven en bezoekers te versterken, de winkelgebieden en de binnenstad, aantrekkelijk, vitaal en relevant te houden en de balans tussen leefbaarheid en het aantrekken van bezoekers te behouden. Winkels, horeca en cultuur maken de stad aangenaam om te leven en zorgen voor veel banen voor praktisch opgeleiden.

Met het ondersteunen van creatieve initiatieven in de Binnenstad is ervoor gezorgd dat de Binnenstad aantrekkelijk blijft, ook tijdens de renovatie van het Binnenhof. Bezoekers dragen immers bij aan de vitaliteit van de voorzieningen en bedrijven in onze stad. Daarom zijn ook dit jaar 15 grote en 27 kleine evenementen ondersteund en vond weer een winterprogramma plaats in de Binnenstad en Scheveningen. 2. Economische structuurversterking: Een krachtige economische structuur is nodig om de economie meer groeipotentie te bieden en weerbaarder te maken en om beter aan te sluiten op de arbeidsmarkt. Daarom wil het college een duurzame en slimme economie stimuleren, die bijdraagt aan een brede economische bloei. Via de 9 innovatieshubs in stad (bijv. de The Hague Security Delta en Apollo 14) en de programma’s van bijvoorbeeld Impact City zijn nieuwe bedrijven geworven, die een bijdrage leveren aan de maatschappelijke opgaven en transities van onze stad. Enkele voorbeelden hiervan zijn Tommy Tomato (duurzame voeding), Weco (nieuwe energie) en Upfront Security (cyberveiligheid). Ook is het zorginnovatienetwerk versterkt en zijn de voorbereidingen getroffen voor de lancering van de zorginnovatiehub in PandZuidwest in 2024. Daarnaast is ingezet op het stimuleren van ondernemerschap bij studenten in een samenwerking met Universiteit Leiden, TU Delft en de Haagse Hogeschool.

Tenslotte zal het profiel van Den Haag als kennisstad verder worden versterkt met de uitbreiding van Universiteit Leiden en de toekomstige vestiging van de TU Delft in het Spuicomplex met 4.000 m² onderwijs- en onderzoeksfaciliteiten. 3. Excellent ondernemersklimaat: Werken, ondernemen, nieuwe bedrijven opstarten. Den Haag is een stad die kansen biedt, die energie geeft. De ondernemers in het midden- en kleinbedrijf (MKB) zijn belangrijk voor onze stad. Zij zorgen voor werkgelegenheid, een sterke lokale economie, innoverende producten en dragen bij aan een aantrekkelijke stad. Dienstverlening aan deze ondernemers is daarom een belangrijk speerpunt voor het college. Met het gemeentebrede dienstverleningsprogramma voor ondernemers wil het college de dienstverlening aan ondernemers op de korte, maar ook op de langere termijn blijvend verbeteren. Afgelopen jaar zijn hierin al de eerste stappen gezet, bijvoorbeeld op het gebied van vergunningen en de helderheid van diverse brieven vanuit de gemeente richting ondernemers.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10751337

De bedrijfscontactfunctionarissen in drie wijken zijn laagdrempelige, toegankelijke aanspreekpunten voor ondernemers en zetten zich om ondernemers in de verschillende werk/winkelgebieden te stimuleren om zich te organiseren in winkeliersverenigingen of bizz-en. Het MKB moet kunnen inspelen op opgaven als digitalisering, inflatie, vergrijzing, technologische vernieuwing en klimaatverandering. Tegelijkertijd is het gebrek aan personeel een van de grootste zorgpunten van het MKB. Inzet van het onbenut arbeidspotentieel en het aansluiten van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt zou hierbij kunnen helpen. Met de aanpak onderwijs, arbeidsmarkt, economie, die in 2023 werd vastgesteld (RIS314887), wil het college een beweging in gang zetten met belangrijke stakeholders en partners in de stad, de regio en met landelijke partners, die op lokaal niveau mee willen werken aan vernieuwende concepten die een oplossing kunnen bieden voor de kraptesectoren die relevant zijn voor de vitaliteit van de stad. 4. Voldoende ruimte in aantrekkelijke werkmilieus Een randvoorwaarde voor het functioneren van de Haagse economie is dat er voldoende fysieke ruimte is voor bedrijvigheid. Dit versterkt het vestigingsklimaat en zorgt ervoor dat bedrijven en instellingen zich in Den Haag en de directe regio kunnen vestigen en groeien. Op dit moment zijn er tekorten in (betaalbare) bedrijfshuisvesting.

Dit is een barrière voor allerlei bedrijven, van kantoren tot maakindustrie. Zoals al eerder vermeld is dit een aandachtsdossier, omdat de realisatie van m² werklocaties achterblijft. Het college presenteerde onlangs uitvoeringsprogramma bedrijfsruimte (RIS318690). Doel van het programma is om meer m² voor (betaalbare) bedrijvigheid te realiseren door (planologisch) te faciliteren of actief in te grijpen, bijvoorbeeld door actief gemeentelijk grond- en vastgoedbeleid. Hoewel het aantal gerealiseerde m² ten behoeve van bedrijvigheid achterblijft bij de doelstellingen, zijn er wel een aantal mijlpalen te noemen. Zo krijgt de Binckhaven als thuishaven voor de Haagse Impact Economy steeds meer gezicht, onder andere door de opening van de Titaan en de realisatie van werkruimte in Pegasus, waar met name groeiende impactbedrijven een plek kunnen vinden. Ook het werken in de wijken wordt gestimuleerd. De regiodeal Zuidwest is ondertekend. Hiermee kan ook op economisch gebied geïnvesteerd worden in Zuidwest. Een mooie nieuwe toevoeging wordt de realisatie van de Zorginnovatiehub in Pand Zuidwest, waarvan de lancering onlangs plaatsvond. Daarnaast zijn de bouwwerkzaamheden voor de renovatie en herontwikkeling van de Beatrijsstraat tot een bedrijfsverzamelgebouw van start gegaan.

Wat levert dit op voor de stad: Bijdrage van economisch beleid aan brede economische bloei Met de uitvoeringsagenda (RIS319157) heeft het college tot doel de economische bloei van de stad te bevorderen. Daarmee wordt tegelijkertijd ook bijgedragen aan een aantal facetten, die leiden tot een verbetering van de brede welvaart. Alle beleid, acties en projecten die zijn opgepakt en uitgevoerd hebben daarmee een bijdrage geleverd aan: • Iedere inwoner doet mee, als ondernemer of via een baan of opleiding. Daarom geven we bijvoorbeeld aandacht aan de verbreding van de economie, de beschikbaarheid van betaalbare bedrijfsruimte, de dienstverlening aan het MKB en de aansluiting tussen onderwijs-arbeidsmarkt-bedrijfsleven; • Het leven in Den Haag wordt nog aangenamer. We streven naar een mooie, duurzame en leefbare stad. Den Haag heeft de ambitie om in 2030 klimaatneutraal te zijn. Daaraan dragen we bij door te investeren in een circulaire economie en verduurzaming van het MKB. Maar Den Haag is ook een bruisende stad met een breed aanbod aan commerciële voorzieningen zoals horeca en detailhandel niet alleen in de binnenstad, maar ook in de wijken en een aanbod van evenementen.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10751337

• De bloei is toekomstgericht en draagt bij aan een betere en rechtvaardiger en veiliger wereld. Denk aan de impact economie, waar zaken doen en een betere wereld samen gaan. • De stad wordt weerbaarder en berust op een bredere economische basis met meer (baan)kansen voor alle inwoners van Den Haag, zowel bij hoog- als laagconjunctuur. Daarom investeren we in kansrijke sectoren en clusters (met banen) voor de toekomst door ondersteuning van startende en snelgroeiende bedrijven en de groei als kennisstad op alle kennisniveau’s. Actualisatie Economische Uitvoeringsagenda: Nieuw college-akkoord en verrijking van de uitvoeringsagenda: Op 11 oktober 2023 werd een nieuw college geïnstalleerd. In het “Haags Akkoord 2023-2026” (RIS316672) worden de plannen en ambities tot 2026 beschreven. In grote lijnen sluiten de ambities uit de economische uitvoeringsagenda aan op het nieuwe coalitieakkoord, maar op een aantal thema’s vraagt dit om aanpassing. Daarom wordt de huidige uitvoeringsagenda op een aantal plekken aangevuld om meer aan te sluiten bij de ambities en doelstellingen uit het coalitieakkoord.

• Bij attractieve Stad: doel ‘Jaarrond programmeren Scheveningen-Bad’ vervangen: Jaarrond programmeren Toeristische Kust We realiseren een jaarronde programmering langs de toeristische kust, waarbij bezoekers ook in de winter aangetrokken worden. Met de organisatie van winterprogrammering door bijvoorbeeld Stichting Buitengewoon Scheveningen dragen we bij aan een gezonde en duurzame toekomst voor de kust. Dit doen we o.a. in samenwerking met de partners. • Bij attractieve stad: een nieuw doel toevoegen: Zichtbare verbeteringen in de 5 winkelstraten in de Schilderswijk en Transvaal: We knappen de 5 winkelstraten (Kempstraat, Hoefkade, Paul Krugerlaan, Vaillantlaan en Hobbemastraat) op en vergroten de leefbaarheid en levendigheid bijv. door het verbeteren van de openbare ruimte, het aanpakken van de plinten en gevels en een betere aansluiting van de Haagse Markt en de winkelstraten en het organiseren van kleinschalige evenementen. We besteden in navolging van de campagne in 2023 extra aandacht aan de positionering van de Haagse Markt als toeristische trekpleister. Daarnaast verhogen we de organisatiekracht van de ondernemers door ondersteuning van het Ondernemersberaad Haags Veen. •

Bij excellent ondernemersklimaat: doel ‘verduurzaming MKB’ (zie blz 16) vervangen door: Bedrijven ondersteunen in een duurzame en circulaire bedrijfsvoering. We helpen jaarlijks 1.250 ondernemers met hun duurzaamheidsambities door middel van bijv. energiescans, collectieve inkoop van energiebesparende maatregelen, online dakscans, haalbaarheidsonderzoeken voor plaatsing van zonnepanelen en een isolatiesubsidie voor bedrijfspanden. We bieden de Haagse ondernemer op een laagdrempelige manier informatie over circulair en duurzaam ondernemen en (financiële) ondersteuningsmogelijkheden via het Ondernemersportaal (Duurzaam ondernemen in Den Haag) en de duurzaamheidskringen. Daarmee geven we uitvoering aan de werkagenda’s circulaire economie en energietransitie. In het coalitieakkoord wordt ook extra aandacht gegeven aan de ondernemersdienstverlening en worden hiervoor meer middelen vrijgemaakt. Dit leidt echter niet tot een wezenlijke inhoudelijke aanpassing van de beoogde doelen op het speerpunt ‘Excellente Dienstverlening’.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10751337

In de voorliggende voortgangsrapportage wordt nog gerapporteerd op de beschreven doelen in de economische uitvoeringsagenda, zoals die is vastgesteld in 2023. In de rapportage over 2024 zullen de bijgestelde en toegevoegde doelen meegenomen worden. Ook wordt in het coalitieakkoord extra aandacht gegeven aan de ondernemersdienstverlening en worden hiervoor meer middelen vrijgemaakt. Dit leidt niet tot een wezenlijke inhoudelijke aanpassing van de beoogde doelen op het speerpunt ‘Excellente Dienstverlening’, maar in de toelichtende tekst op het doel ‘verbeteren MKB dienstverlening’ (blz 15) wordt een verwijzing gemaakt naar het programma ondernemersdienstverlening (RIS319373) Deze toelichtende tekst wordt dan: “We gaan de gemeentebrede dienstverlening aan het MKB fors verbeteren. Het doel is om gemeentebreed informatie beter te ontsluiten en (vergunning)processen logischer en sneller in te richten. We geven hier uitvoering aan via het programma ondernemersdienstverlening (RIS319373) in samenspraak met vertegenwoordigers van het MKB. Het Ondernemersportaal, waar het Haagse MKB met al z'n vragen terecht kan, is onderdeel van dit programma.” Tenslotte In april 2023 publiceerde de Haagse Hogeschool de Staat van de Haagse economie (RIS315627). Daarin was zichtbaar dat er positieve ontwikkelingen zijn in de economie van Den Haag.

Als volwaardige startupstad binnen een totale regio, samen met de groei van onderwijsinstellingen vormt zich in Den Haag een steeds sterker totaalsysteem van ondernemerschap, met accenten rond het profiel van Den Haag als stad van Vrede en Recht: een betere, veiliger en rechtvaardiger wereld. Daarnaast spannen we ons in om Den Haag in de top van aantrekkelijke steden te houden, waar bezoekers en inwoners hun bestedingen doen, wat bijdraagt aan de robuustheid van het voorzieningenaanbod en de kansen voor MKB-ondernemerschap in de stad. Tegelijkertijd zijn er ook zorgen. De Haagse regio blijft achter bij de rest van Nederland als het gaat om economische groei en brede welvaart. Het grootste knelpunt voor bedrijven blijft het gebrek aan (betaalbare) ruimte, maar ook de krapte op de arbeidsmarkt stelt ondernemers voor grote uitdagingen. Deze uitdagingen zijn geen vraagstukken voor de gemeente Den Haag alleen en deze houden niet op bij onze stadsgrenzen. Samenwerking met stad, regio en rijk is noodzakelijk voor het bereiken van onze doelstellingen.

Met concrete samenwerkingen zoals met de Economic Board Den Haag (EBTH), de onderwijsinstellingen of de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) en ons lidmaatschap van de Economic Board Zuid-Holland zetten we stappen om de economie van Den Haag vooruit te helpen en daarmee bij te dragen aan het welzijn en de bestaanszekerheid van onze inwoners. Voorbeelden hiervan zijn de betrokkenheid van de EBTH bij de (economische) ontwikkeling van Den Haag Zuidwest en de opgezette regionale bedrijventerreinenstrategie met de MRDH. Om ook in de toekomst te kunnen blijven bouwen op de diverse Haagse economie, die bijdraagt aan de bloei en vitaliteit van de hele stad, is het belangrijk te blijven investeren. In ruimte voor werken, in het ondersteunen van ondernemers bij (digitale en duurzame) transities en in het stimuleren van nieuw en groeiend (impact)ondernemerschap door de hele stad. In het coalitieakkoord is dit ook zo verwoord en daar blijft het college zich voor inzetten. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

6/6