RIS319146 Reflectie op resultaatgericht beschikken in de Wmo

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

060

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

OCW/10755194 RIS319146 Contactpersoon

Suzanne Beek en Montserrat Beijl Dienst

Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling

Stad en Bestuur OCW Telefoonnummer

14 070 Datum

E-mailadres

11 juni 2024

suzanne.beek@denhaag.nl montserrat.beijl@denhaag.nl

Onderwerp

Reflectie op resultaatgericht beschikken in de Wmo

In deze reflectie gaat het college in op het intrekken van het wetsvoorstel ‘Resultaatgericht beschikken en vereenvoudigen geschilbeslechting’1 door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Na een toelichting op het ‘resultaatgericht beschikken’, worden achtereenvolgens geschetst de historische context, het standpunt van de VNG en vijf mogelijke scenario’s voor het beschikken binnen de Wmo. Het college beschreef eerder de Haagse werkwijze van resultaatgericht beschikken en besloot die te continueren.2 In het vervolg van deze commissiebrief volgt de onderbouwing van het voornemen om deze werkwijze voort te zetten (bestendige beleidslijn). 1. Aanleiding Met de motie ‘Terug in de tijd kan ook goed zijn’ (RIS316785) werd het college gevraagd de raad te laten weten hoe zij omgaat met het intrekken van het wetsvoorstel ‘Resultaatgericht beschikken’ en welke gevolgen dit heeft voor de wijze van indiceren. Het college gaf bij de afdoening aan dat de gemeente Den Haag nauw betrokken was bij de landelijke werkgroep ‘Gepast beschikken’. Die werkgroep werd ingericht na het intrekken van het wetsvoorstel, om een breed gedragen beschikkingskader op te stellen. Voor een zorgvuldige reflectie op zowel het resultaatgericht indiceren als het indiceren in uren gaf het college aan de landelijke ontwikkelingen te willen betrekken bij deze reflectie. 2.

Wat is resultaatgericht beschikken? Resultaatgericht beschikken is een benadering waarbij de focus bij de beschikking ligt op het bereiken van een specifiek resultaat. In Den Haag geven we uitvoering aan resultaatgericht beschikken door in de Wmo-toekenning niet een hoeveelheid uren ondersteuning op te nemen, maar uitsluitend welk resultaat een Wmo-aanbieder met de cliënt moet bereiken. Bij huishoudelijke hulp bijvoorbeeld staat in de beschikking alleen het resultaatgebied waaraan gewerkt gaat worden, bijvoorbeeld: een ‘schoon en leefbaar huis’.3 1

Overheid.nl | Consultatie Wmo 2015: Wetsvoorstel resultaatgericht beschikken en vereenvoudigen geschilbeslechting

(internetconsultatie.nl) 2

Commissiebrief "Resultaatgerichte indiceren huishoudelijke hulp in relatie tot uitspraken CRvB” (RIS302570) van 21 mei 2019, en

“Evaluatie Wmo-maatwerkarrangementen 2020” (RIS311213) van 24 maart 2022. 3

Zie voor de stappen die worden doorlopen van melding tot en met levering Bijlage 1.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10755194

De wetgever heeft destijds in de toelichting op de Wmo 2015 opgenomen dat op deze manier optimaal kan worden aangesloten op de ondersteuningsbehoefte van de cliënt op elk moment, het creëert flexibiliteit in de te bieden ondersteuning en het geeft ruimte aan de professional.4 Relatieve omvang Er waren in 2023 15.750 cliënten met een beschikking voor het voeren van een huishouden, 1.500 cliënten met een beschikking voor dagbesteding en 5.800 cliënten met een beschikking voor begeleiding. Zij kregen allen een beschikking met een resultaat. Een klein deel van de cliënten dat een beschikking met een resultaat ontving, vroeg expliciet om die aan te vullen met een aantal uren en kreeg dat alsnog: dit was in 2023 minder dan 50 cliënten. Dit komt overeen met de oproep die de minister van VWS indertijd deed. Daar waar gemeenten klachten en bezwaren (hebben) ontvangen, kunnen zij samen met de cliënt zoeken naar een oplossing die past bij de lokale uitgangspunten.5 3. Historische context6 De wetgever beoogt met de Wmo 2015 dat de gemeente zich richt op het bereiken van een resultaat dat aansluit bij de wensen en mogelijkheden van de cliënt en zijn sociale omgeving. In de Wmo staat dat het college er zorg voor draagt dat aan personen die daarvoor in aanmerking komen maatschappelijke ondersteuning wordt geboden.

Aangezien de relatie overheid-burger geen gelijkwaardige is en de burger een afhankelijke positie heeft, zijn in de Algemene wet bestuursrecht (Awb) onder andere beginselen van behoorlijk bestuur opgenomen die het college bij de uitvoering van deze wettelijke taak in acht moet nemen. Daaronder valt ook het bieden van rechtszekerheid. Voor het eerst bij uitspraak van 8 oktober 20187 heeft de Centrale Raad van Beroep (CRvB) geoordeeld dat het resultaatgericht beschikken deze rechtszekerheid onvoldoende biedt, omdat de cliënt niet weet op hoeveel uur ondersteuning hij/zij kan rekenen. Om dit op te lossen zijn maatregelen nodig. Die maatregelen kondigde de minister in 2019 aan.8 Hij beoogde met een aanpassing van de Wmo de waarborgen van rechtszekerheid bij het resultaatgericht beschikken beter in de wet te verankeren, zodat deze doorwerken in de uitvoeringspraktijk. Bij de beoogde aanpassing maakt het ondersteuningsplan onderdeel uit van de resultaatgerichte beschikking, waarin de frequentie van de te verrichten activiteiten (door de aanbieder) is neergelegd. Met dit voornemen de wet aan te passen acht de minister het raadzaam “dat gemeenten hun lokale beleid en uitvoering al zoveel mogelijk in lijn brengen met de door mij voorgenomen wetswijziging, al datgene doen om de rechtszekerheid van hun cliënten in de praktijk te borgen”.

Hij biedt ruimte om in gesprekken, wanneer de cliënt de ondersteuning onvoldoende passend vindt, of bij klachten en bezwaren samen met de cliënt naar een oplossing te zoeken die past bij de lokale uitgangspunten. En dat gebeurt in Den Haag9: in de Haagse werkwijze is het ondersteuningsplan een onverbrekelijk onderdeel van de beschikking en wordt op verzoek (in bezwaar, klacht, herbeoordeling of heroverweging) de resultaatgerichte beschikking aangevuld met een aantal uren.

4

Kamerbrief “Resultaatgericht werken in de Wmo 2015” van 12 april 2019.

5

Kamerbrief “Resultaatgericht werken in de Wmo 2015” van 12 april 2019.

6

Bijlage 2 gaat hier wat dieper op in.

7

Uitspraak van de CRvB van 8 oktober 2018: ECLI:NL:CRVB:2018:3241

8

Kamerbrief “Resultaatgericht werken in de Wmo 2015” van 12 april 2019

9

RIS302468

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10755194

Na een internetconsultatie over de voorgenomen aanpassing in 2020, heeft staatssecretaris Van Ooijen (VWS) uiteindelijk in oktober 2023 besloten het wetsvoorstel niet in te dienen omdat het niet op voldoende steun kon rekenen van cliëntorganisaties, aanbieders, VNG en gemeenten. Wel kondigde de staatssecretaris aan dat hij het initiatief van de VNG ondersteunt om samen met cliëntorganisaties, aanbieders en gemeenten in gesprek te gaan om na te denken over een alternatieve werkwijze. 10 Een week daarna is in de Tweede Kamer een motie11 aangenomen waarin de regering wordt gevraagd om met gemeenten af te spreken dat zij uiterlijk vanaf 1 januari 2024 alleen nog maar beschikkingen met een tijdsindicatie afgeven, en dat zij een hersteloperatie starten voor reeds afgegeven beschikkingen zonder tijdsindicatie en hiervoor een tijdpad op te stellen. Overigens adviseerde de VNG12 de Tweede Kamer van tevoren met klem niet met de motie in te stemmen omdat deze voor gemeenten onuitvoerbaar is. Enerzijds omdat er contracten met Wmo-aanbieders zijn afgesloten in de veronderstelling dat het kabinet met een wetsvoorstel zou komen om resultaatgericht beschikken mogelijk te maken, deze niet zonder meer opengebroken kunnen worden en een nieuwe aanbesteding een half tot één jaar kost.

Anderzijds zijn lopende beschikkingen onherroepelijk en deze hoeven pas na het aflopen van de beschikkingstermijn aangepast te worden. Tussentijds wijzigen kan de continuïteit voor cliënten schaden. Standpunt VNG Landelijk is (op verzoek van VWS) de VNG dus met gemeenten, cliëntorganisaties en zorgaanbieders in gesprek gegaan over de noodzaak tot het vinden van een alternatief voor resultaatgericht beschikken, passend binnen de huidige wetgeving en geldende jurisprudentie, dat tevens de flexibiliteit biedt die de uitvoering nodig heeft om het ondersteuningsstelsel houdbaar te houden. De concept Handreiking Gepast Beschikken kwam in december 2023 tot stand. Het VNG-bestuur besloot op 6 maart jl. dat zij de concept-handreiking niet kon vaststellen, daar ze van mening is dat “de toekenning van ondersteuning in de Wmo (..) over het algemeen goed functioneert. Gemeenten en aanbieders zien de voordelen van de huidige werkwijze en uit cliëntervaringsonderzoeken blijkt dat ook zij over het algemeen tevreden zijn. Er zijn relatief weinig bezwaren en weinig rechtszaken. Gemeenten benadrukken het belang van de huidige werkwijze vanwege de grotere flexibiliteit bij de inzet van ondersteuning voor de cliënt, vermindering van administratieve lasten, meer mogelijkheden tot op- en afschaling van de zorg en een efficiëntere inzet van het schaarse zorgpersoneel.

Het draagt ook bij aan de beweging van domeinoverstijgend samenwerken die we met het Integraal Zorgakkoord beogen: de inzet van zorgpersoneel voor het bieden van persoonlijke verzorging of langdurige zorg thuis vindt ook plaats op basis van resultaat.” De VNG drong er vervolgens namens alle gemeenten bij de staatssecretaris op aan dat hij (opnieuw) werk maakt van een aanpassing van de wet.13 De VNG benadrukte dat het Rijk aan zet is om een oplossing te vinden. VWS reageerde door te stellen dat het houdbaarheidsonderzoek Wmo 2015 en de meerjarenagenda de tafels zijn waarop het brede gesprek over personele schaarste, administratieve lastenverzwaring en kosten gevoerd moet worden.14 Het ministerie van VWS verwacht het houdbaarheidsonderzoek af te ronden in het vierde kwartaal van 2025.

10

Kamerbrief “Wetsvoorstel resultaatgericht beschikken Wmo 2015” van 16 oktober 2023.

11

Motie van de leden Dijk en Kwint van 24 oktober 2023.

12

VNG reactie motie tweeminutendebat Gehandicaptenbeleid.

13

Zie VNG-commissie niet akkoord met handreiking gepast beschikken | VNG

14

Zie Verslag bestuurlijk overleg Wmo 20 maart 2024 | VNG

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10755194

4. Huidige Haagse werkwijze Waarborgen De huidige Haagse werkwijze houdt in dat er voor de individuele maatwerkarrangementen resultaatgericht wordt beschikt. Zoals eerder aangegeven, gaven wij gehoor aan de oproep van de minister om te anticiperen op het aangekondigde wetsvoorstel. Op de volgende wijze biedt de Haagse werkwijze waarborgen om in de praktijk resultaatszekerheid aan de cliënt te bieden: • In de beschikking wordt aangesloten op de ondersteuningsbehoefte van de cliënt. In de beschikking staat welke maatwerkvoorziening wordt toegekend, welke intensiteit hierbij hoort, aan welke resultaatgebieden en welke specifieke resultaten wordt gewerkt, en voor welke periode de beschikking wordt toegekend. • De cliënt en de aanbieder vullen in het ondersteuningsplan de gemaakte afspraken nader in (activiteiten, frequentie). De aanbieder geeft duidelijk aan hoe wordt gedaan wat nodig is om de resultaten te behalen. Het ondersteuningsplan is een onlosmakelijk onderdeel van de beschikking. Omdat de gemeente beschikt, betekent dit dat de cliënt niet alleen staat als er met de Wmoaanbieder onduidelijkheid of onenigheid is over de ondersteuning. • In de praktijk maken de cliënt en de aanbieder ook afspraken over het tijdstip waarop de ondersteuning plaatsvindt. De zorgmedewerker wordt ingeroosterd en de afspraken worden vastgelegd in bijvoorbeeld het ondersteuningsplan.

Zo weet de cliënt dat hij bijvoorbeeld elke dinsdagochtend van 10.00 tot 12.00 uur ondersteuning krijgt en dat dit meer of minder of een ander moment kan zijn wanneer de omstandigheden daartoe uitnodigen. De gemeente controleert het ondersteuningsplan.15 Zo garanderen wij dat er daadwerkelijk sprake is van leveringszekerheid. • De cliënt kan altijd een beroep op de gemeente (wijkteams, contractmanagement) doen wanneer het niet lukt om tot overeenstemming met de aanbieder te komen over het invullen van het ondersteuningsplan of de geboden ondersteuning. Zo staat hij er dus nooit alleen voor. • Op verzoek van de cliënt (in bezwaar, klacht, herbeoordeling of heroverweging) wordt zonder uitstel de resultaatindicatie aangevuld met een concreet aantal uren per week. Kanttekening Het college beschreef dus eerder in 2019 (RIS302570) en 2022 (RIS311213) de Haagse werkwijze en besloot die te continueren. Deze werkwijze komt overeen met de bedoeling van de wetgever16. En ook met de toezegging van de minister van VWS: hij wilde de wet wijzigen omdat het aan de gemeenten is om een afgewogen keuze te maken voor het beschikken in uren of te bereiken resultaten.17 In de vorige paragraaf werd beschreven dat ook de VNG die lijn steunt. Wel heeft deze werkwijze een belangrijk aandachtspunt.

Volgens de rechtspraak biedt een resultaatgerichte beschikking niet genoeg rechtszekerheid (als algemeen beginsel van behoorlijk bestuur) aan de cliënt. Afweging Het college was, en is nog steeds, ervan overtuigd dat met resultaatgericht beschikken optimaal kan worden aangesloten op de ondersteuningsbehoefte van de cliënt op elk moment. Het creëert flexibiliteit in de te bieden ondersteuning en het geeft ruimte aan de professional.

15

Zie commissiebrief “Evaluatie Wmo-maatwerkarrangementen 2020” (RIS311213), bijlage 1, voor een beschrijving van het Haagse

Kwaliteitssysteem. Bijvoorbeeld voorafgaand aan aflopen van de indicatieduur door cliënt en aanbieder gezamenlijk invullen van de GASscore, de onafhankelijke inspecteurs van Zorglokaal die tijdens een (t)huisbezoek controleren of het afgesproken resultaat is behaald, en de thematische belacties waarmee het team Kwaliteitsopvolging contact opneemt met cliënten over hoe zij de ondersteuning ervaren. 16

Kamerstukken TK, 2013-2014, nr. 33 841, nr. 3, voetnoot 25. De wetgever biedt o.a. letterlijk de mogelijkheid: “Het resultaat dat wordt

geleverd kan bijvoorbeeld een schoon huis zijn in plaats van het aantal uren geleverde zorg en ondersteuning.” 17

Kamerstukken TK, 2018-2019, 29 538, nr. 292.

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10755194

Niet het recht op een aantal uren aanwezigheid van een zorgmedewerker, maar het effect van de ondersteuning in het leven van de cliënt staat centraal. Het aantal ingezette uren daarentegen opnemen in een beschikking zegt niets over wat dit oplevert en of het resultaat behaald wordt. De afspraken die zijn vastgelegd in het ondersteuningsplan en de zorgovereenkomst, worden door de gemeente gecontroleerd. Wij zien in Den Haag dat dit in de praktijk ook echt werkt. Het laatste tevredenheidsonderzoek laat ruime voldoendes zien.18 En het aantal cliënten dat zich onzeker voelt met een beschikking in resultaten, vraagt om een aantal uren toe te voegen en die dat dan ook zonder uitstel van de gemeente krijgen, is in omvang relatief beperkt (minder dan 50 keer19). 5. Scenario’s voor indiceren Met het niet indienen van het voorstel om in de Wmo het resultaatgericht beschikken mogelijk te maken, is er een nieuwe werkelijkheid ontstaan omdat het ondersteuningsplan niet is opgenomen in de wet. Er zijn verschillende scenario’s denkbaar voor de wijze van beschikken.20 Die worden hieronder weergegeven. In de tabel zijn de argumenten pro en contra van elk van de scenario’s vanuit het perspectief van de cliënt, de professionele zorgverlener, de Wmo-aanbieder en de gemeente (uitvoering en contractmanagement) geschetst.

Bij ‘juridisch’ is onderscheid gemaakt tussen de formele rechtszekerheid en de waarborgen die aan de cliënt kunnen worden geboden. Tot slot worden financiële argumenten in de afwegingen meegenomen. Legenda: -scenario is heel negatief voor een van de categorieën (cliënt, zorgprofessional, Wmoaanbieder, uitvoering, juridisch, rechtszekerheid, etc.) scenario is negatief voor een van de categorieën +/scenario is neutraal voor een van de categorieën + scenario is positief voor een van de categorieën ++ scenario is heel positief voor een van de categorieën

18

Zie Jaarrapportage 2023 Wmo (RIS318838), par. 5.1.

19

Zie paragraaf 2.

20 Wonen is hier buitengelaten omdat daar een heel andere werkwijze geldt waarvoor beschikken in uren niet passend is. De Handreiking Gepast Beschikken geeft ook aan “enige ruimte ... voor het hanteren van een beperkte bandbreedte voor 'zwaardere' begeleiding (waarbij de exacte inhoud niet gespecificeerd is)”.

5/5

Wmo-aanbieder

Uitvoering gemeente

++

++

++

--

--

+

+

++

++

++

--

++

+

Financiën

Client

Bedoeling, voor- en nadelen: In de beschikking altijd alleen resultaatgericht indiceren (in resultaat, duur en intensiteiten: basis, plus, intensief, waakvlam).

Formele rechtszekerheid Waarborgen cliënt

Zorgprofessional

+

060

Scenario's: 1. Resultaatgericht • beschikken

juridisch

Voordelen Overeenkomstig de bedoeling van de wetgever met resultaat centraal; cliënt kan terugvallen op de gemeente; overgrote deel van de cliënten is tevreden; zorgverlener kan op elk moment maatwerk leveren; Wmo aanbieder kan flexibel het schaarse personeel inzetten en wordt gestimuleerd zo efficiënt en innovatief mogelijk ondersteuning te bieden; resultaten worden gemonitord door de gemeente; voortzetten huidige manier van werken voor aanbieders, uitvoering en inkoop gemeente; aansluiten bij huidige maatschappelijke trends.

2. Resultaatgericht • beschikken met • waarborgen voor • resultaat-zekerheid• (= huidige Haagse praktijk)

Nadelen In strijd met rechtszekerheid cliënt; onvoldoende rechtsbescherming. In de beschikking resultaatgericht indiceren (in resultaat, duur en intensiteiten: basis, plus, intensief, waakvlam). Cliënt en aanbieder vullen in het ondersteuningsplan de gemaakte afspraken nader in (activiteiten, frequentie). Het ondersteuningsplan is een onlosmakelijk onderdeel van de beschikking. Op verzoek van cliënt (in bezwaar, na klacht): resultaat aanvullen met een concreet aantal uren per week. Voordelen Overeenkomstig de bedoeling van de wetgever met resultaat centraal; wanneer onverhoopt onenigheid ontstaat over invullen van het ondersteuningsplan ondersteunt de gemeente de cliënt; cliënt kan terugvallen op de gemeente; overgrote deel cliënten is tevreden; zorgverlener kan op elk moment maatwerk leveren; Wmo aanbieder kan flexibel het schaarse personeel inzetten en wordt gestimuleerd zo efficiënt en innovatief mogelijk ondersteuning te bieden;

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10755194

resultaten worden gemonitord door gemeente; voortzetten huidige manier van werken voor aanbieders, uitvoering en inkoop; aansluiten bij huidige maatschappelijke trends.

3. Resultaatgericht • beschikken en • toevoegen van • bandbreedte in uren•

Nadelen Ondersteuningsplan juridisch in strijd met rechtszekerheid cliënt; cliënt ervaart onvoldoende rechtsbescherming; in bezwaar uren toekennen geen wettelijke basis en schijn van willekeur. In de beschikking resultaatgericht indiceren (in resultaat, duur en intensiteiten: basis, plus, intensief, waakvlam). Cliënt en aanbieder vullen in het ondersteuningsplan de gemaakte afspraken nader in (activiteiten, frequentie). Het ondersteuningsplan hoeft geen onderdeel van de beschikking meer te zijn. Aan iedere beschikking wordt een bandbreedte in uren (automatisch gekoppeld aan resultaat en intensiteit) toegevoegd.

+

++

+/-

+

-

+

-

Voordelen Overeenkomstig de bedoeling van de wetgever met resultaat centraal; cliënt ervaart enige mate van rechtsbescherming; wanneer onverhoopt onenigheid ontstaat over invullen van het ondersteuningsplan ondersteunt de gemeente de cliënt; cliënt kan terugvallen op gemeente; zorgverlener kan binnen bandbreedte maatwerk leveren; aanbieder behoudt flexibiliteit binnen bandbreedte; voortzetten huidige manier van werken voor uitvoering en versnelling mogelijk wanneer versturen beschikking onafhankelijk van het ondersteuningsplan kan. Nadelen Bandbreedte houdt bij de rechter geen stand; bureaucratisch denken (“recht op”), juridisering en procedures; meer planningsdruk voor Wmo-aanbieders en vraagt meer flexibiliteit van zorgpersoneel (invallen bij ziekte van collega’s, roosters minder vast etc.); andere manier van werken voor aanbieders en inkoop die niet in lijn is met afspraken van huidige inkoopcontracten (t/m 2026; dit is wel tussentijds met een beroep op wezenlijke wijzigingen door gemeente eenzijdig eronder te brengen maar heeft risico van schadeclaims en opwaartse druk op tarieven); naast resultaten ook uren monitoren door gemeente.

2

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10755194

4. Resultaatgericht • beschikken en toevoegen van • (maximum) aantal • uren per maand • •

5. Indiceren in aantal • uren per week/maand/jaar

Er zijn voorwaarden voor een ‘gepaste beschikking’ voor een Wmo-maatwerkvoorziening (als duidelijke + tijdsindicatie; volledig compenseren; objectieve criteria voor tijdsindicatie). In beschikking resultaatgericht indiceren (in resultaat, duur en intensiteiten: basis, plus, intensief, waakvlam). Cliënt en aanbieder vullen in het ondersteuningsplan de gemaakte afspraken nader in (activiteiten, frequentie). Het ondersteuningsplan hoeft geen onderdeel van de beschikking meer te zijn. Aan iedere beschikking wordt een aantal uren per maand (automatisch gekoppeld aan resultaat en intensiteit óf individueel bepaald op basis van Normenkader) toegevoegd. Voordelen Beschikking met zowel resultaat als met uren; rechtszekerheid voor de cliënt en de cliënt heeft minder behoefte aan rechtsbescherming; wanneer onverhoopt onenigheid ontstaat over invullen van het ondersteuningsplan ondersteunt de gemeente de cliënt; cliënt kan terugvallen op gemeente; versnelling mogelijke wanneer versturen beschikking onafhankelijk van het ondersteuningsplan kan.

Nadelen Bureaucratisch denken (“recht op”), juridisering en procedures; zorgverlener kan minder maatwerk leveren en er wordt meer flexibiliteit verwacht (negatieve invloed op arbeidsovereenkomsten en medewerkerstevredenheid); meer planningsdruk voor Wmo-aanbieders; andere manier van werken met urenregistraties voor aanbieders en inkoop die niet in lijn is met inkoopcontracten (t/m 2026; dit is wel tussentijds met een beroep op wezenlijke wijzigingen door gemeente eenzijdig eronder te brengen); hogere kosten gezien klachten en bezwaren van cliënten wanneer uren niet gemaakt zijn, minder flexibele zorgverleners en kosten voor opnieuw inschrijven op aanbesteden, andere werkwijzen en aanpassen van systemen bij Wmo-aanbieders; andere werkwijzen en systemen in de uitvoering (bijvoorbeeld met Normenkader werken); naast resultaten ook uren monitoren door gemeente. In de beschikking altijd alleen indiceren in een aantal uren per week/maand/jaar. + Voordelen Beschikking met uren geeft cliënt, volgens rechtspraak, rechtszekerheid; cliënt kan terugvallen op de gemeente wanneer het aantal uren niet wordt gemaakt; versnelling mogelijk daar ondersteuningsplan niet meer nodig is.

+/-

--

-

++

+

--

+/-

--

--

++

+

--

Nadelen De cliënt weet niet op welk resultaat kan worden gerekend; bureaucratisch denken (“recht op”), juridisering en procedures en minder gericht op eigen kracht; zorgverlener kan minder maatwerk leveren en er wordt meer flexibiliteit verwacht (negatieve invloed op arbeidsovereenkomsten en medewerkerstevredenheid); meer

3

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10755194

planningsdruk voor Wmo-aanbieders; andere manier van werken met urenregistraties voor aanbieders en inkoop die niet in lijn is met inkoopcontracten (t/m 2026; dit is wel tussentijds met een beroep op wezenlijke wijzigingen door gemeente eenzijdig eronder te brengen); hogere kosten gezien klachten en bezwaren van cliënten wanneer uren niet gemaakt zijn, minder flexibele zorgverleners en kosten voor opnieuw inschrijven op aanbesteden, andere werkwijzen en aanpassen van systemen bij Wmo-aanbieders; andere werkwijzen en systemen in de uitvoering (bijvoorbeeld met Normenkader werken); nieuw systeem voor het monitoren van uren door gemeente op te zetten; gaat in tegen maatschappelijke ontwikkeling van ruimte voor professional en schaarste op de arbeidsmarkt

4

060

Zoals in de tabel duidelijk wordt, zijn de belangen van cliënten, zorgverleners, Wmo-aanbieders, de gemeentelijke uitvoering en argumenten vanuit een juridische of financiële invalshoek verschillend en niet allen op een lijn te brengen. Zo voldoen in de tabel alleen scenario’s 4 en 5 aan de wet. En wordt de cliënt het best geholpen wanneer deze weet waarop hij of zij kan rekenen, zowel in omvang van de ondersteuning als in het te bereiken resultaat. En is er met een resultaatgerichte beschikking door de zorgverlener en Wmo-aanbieder meer maatwerk en flexibiliteit te bieden. De financiële impact valt in dit stadium nog niet te kwantificeren. 6. Voortzetten huidige werkwijze Het college heeft het voornemen om de huidige Haagse werkwijze voort te zetten en bestendigt daarmee de beleidslijn. De volgende argumenten ondersteunen deze keuze: • De bedoeling van de Wmo 2015 is om het resultaat centraal te stellen en niet het aantal uren. De minister van VWS bevestigde dat het aan gemeenten is om een afgewogen keuze te maken voor het beschikken in uren of te bereiken resultaten. De VNG ondersteunt die lijn. In Den Haag blijven cliënt en aanbieder in het ondersteuningsplan vastleggen hoe het resultaat wordt bereikt en welke activiteiten in welke frequentie hiervoor worden gedaan. Dit blijft een onverbrekelijk onderdeel van de beschikking.

Omdat de gemeente beschikt, staat de cliënt er nooit alleen voor als er met de aanbieder onduidelijkheid of onenigheid is over de praktische uitwerking van het advies in het ondersteuningsplan (zie par. 4). • De gemeente houdt een vinger aan de pols om de mate van het behalen van de resultaten te volgen (cliënttevredenheidsonderzoek bij de toegang en bij de ondersteuning. Resultaatmeting Maatwerkarrangementen (RMWA) voordat de indicatie afloopt; spiegelgesprekken om cliëntervaringen te horen; een kwaliteitsopvolgingsteam dat middels bijvoorbeeld belacties naar behaalde resultaten of aanbieders vraagt). • Vanuit cliënten (vertegenwoordigd in de Cliëntenraad Sociaal Domein) is er draagvlak voor de huidige wijze van beschikken in resultaten en de uitwerking in het ondersteuningsplan. Dit wordt gezien als een goede basis voor de cliënt om uit af te leiden wat hij/zij kan verwachten. Tijdens de werkbespreking van 6 maart 2023 trok de cliëntenraad de conclusie dat er geen aanleiding is om hier iets in te veranderen. Uiteraard blijft gelden dat cliënten die aangeven dat te willen, alsnog een aantal uren toegevoegd krijgen in een beschikking.

• De professionele zorgverlener heeft bij de huidige werkwijze flexibiliteit en ruimte om maatwerk te bieden.21 Door te beschikken in een resultaat kan op ieder moment bekeken worden wat nodig is voor de cliënt, waarbij de zorgverlener in samenspraak met de cliënt bepaalt hoe het resultaat behaald wordt. Zo valt het schoonmaken van de logeerkamer niet onder het contract, maar wanneer de cliënt en aanbieder daar andere afspraken over maken omdat een kleinkind op bezoek komt, kan de hulp dit doen mits de afgesproken resultaten worden behaald. • Gezien de schaarste aan zorgpersoneel en de verwachtte groeiende zorgvraag, dient zorg slim en efficiënt georganiseerd. Het is belangrijk om zorgprofessionals te ontzorgen. En dus niet te werken op basis van bureaucratisch denken (‘hier heb ik recht op’) en ‘uurtje-factuurtje’, maar professionele ruimte te bieden en de administratieve en regeldruk te verminderen. In veel zorgsectoren ontstaan juist grotere vrijheden voor de tijdsbesteding aan hulpvragen. Aanbieders moeten hun personeel, routes en roosters optimaal kunnen inplannen en inzetten, mits de resultaten behaald (blijven) worden. Starre vormen van beschikken, bijvoorbeeld met een afgemeten aantal uren per week, zal tot bureaucratie, administratieve lastendruk en minder efficiënte inzet van personeel leiden.

21

Zie RIS302468.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10755194

•

•

•

Het standaard voor alle cliënten beschikken met tijdsindicatie is op lange termijn maatschappelijk lastig uitvoerbaar (gelet op de arbeidsmarktkrapte). Bovendien is dat ook niet nodig. Terecht wees de minister van VWS op de vele cliënten aan wie naar tevredenheid een voorziening op basis van resultaat is verstrekt. Wij herkennen dit beeld in Den Haag gezien de ruim voldoende klanttevredenheid en het lage aantal verzoeken om aan de beschikking een aantal uren toe te voegen. De inkoopcontracten lopen tot 1 januari 2026 en moeten bij het veranderen van de werkwijze tussentijds worden aangepast. Meer regeldruk en minder mogelijkheden voor flexibele inzet van zorgpersoneel kan bij Wmo-aanbieders leiden tot aanzienlijke meerkosten. Daardoor bestaat het risico dat gecontracteerde Wmo-aanbieders schadeclaims indienen tegen de gemeente. Tenslotte zou het omschakelen naar een andere indicatiemethodiek veel vragen van de uitvoerende organisatie. Bijvoorbeeld het aanpassen van het ICT-systeem, opstellen van nieuwe processen en werkinstructies, en opleiden van de medewerkers in de Wmo-wijkteams. Bovendien startten het ministerie van VWS en de VNG een breder gesprek over de Wmo. Het houdbaarheidsonderzoek wordt afgerond eind 2025 (zie par. 3). Gemeentelijke aanpassingen nu kunnen dus voor korte termijn blijken te zijn. Die inspanningen kunnen afleiden van het primaire cliëntenproces.

Juist nu we goede eerste resultaten zien bij het terugdringen van de Wmowerkvoorraad, vindt het college dat onwenselijk.22

Gezien de positieve ervaringen de afgelopen jaren met het resultaatgericht beschikken (resultaten worden gemonitord door de gemeente waarbij blijkt dat het overgrote deel van de cliënten tevreden is met de ontvangen ondersteuning en slechts zeer incidenteel is er vraag naar concrete uren in de beschikking), de inhoudelijke argumenten (de cliënt kan altijd terugvallen op de gemeente, de zorgverlener kan op elk moment maatwerk leveren en de Wmo-aanbieder zet flexibel het schaarse personeel in) en het aansluiten bij maatschappelijke trends, heeft het college het voornemen de huidige Haagse werkwijze voort te zetten. 7. Terug in de tijd? In de motie ‘Terug in de tijd kan ook goed zijn’ (RIS316785) werd gevraagd “de optie te onderzoeken om terug te gaan naar het systeem van indicatie in uren, evenals de optie van een tussenfase waarbij zorgbehoevenden kunnen kiezen tussen urenindicaties of resultaatgerichte indicaties”. Uitgangspunt bij de scenario 2 is een beschikking in resultaten, waarbij, wanneer de cliënt uitdrukkelijk aangeeft (al dan niet met een bezwaar) een beschikking in uren te wensen, naast het resultaat een beschikking met een specifiek aan de cliënt toegekend aantal uren wordt geboden.

Gezien de hiervoor genoemde argumenten (positieve ervaringen (waaronder van de Cliëntenraad)), inhoudelijke argumenten en het aansluiten bij maatschappelijke trends), is het voor het college geen optie rechtstreeks of via een tussenfase over te stappen naar een systeem van indicaties in uren. 8. Toezegging inkomensafhankelijke eigen bijdrage Tijdens de commissie Samenleving van 7 maart j.l. is toegezegd in deze reflectie ook vooruit te blikken naar het afschaffen van het abonnementstarief en de herinvoering van inkomens- en vermogensafhankelijke bijdrage (ivb) per 1 januari 2026 en hoe erop voor te bereiden. Duidelijk is dat op dit moment geen plek is voor een financiële toets in de Wmo 2015. Het begrip ‘eigen kracht’ biedt geen ruimte om rekening te houden met de financiële mogelijkheden van cliënt om de ondersteuning zelf te betalen.

22

Zie bijv. de commissiebrief bij de Halfjaarrapportage 2023 (RIS317116) en Beantwoording technische vragen bij de Halfjaarrapportage

2023 (RIS317990), vraag 31.

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10755194

Ook met de wetswijziging ‘Wet afschaffing abonnementstarief Wmo 2015’ mag de gemeente geen cliënten toegang tot de Wmo ontzeggen op basis van financiële draagkracht. Wel beoogt deze wetswijziging dat cliënten die een beroep doen op Wmo-maatvoorzieningen naar financiële draagkracht een financiële bijdrage betalen voor de geleverde ondersteuning. Het is rechtvaardig dat meer rekening wordt gehouden met de financiële draagkracht van de cliënt. Wie het zelf kan betalen, gáát ook meer betalen. Zo kan de zorg en ondersteuning voor iedereen toegankelijk, betaalbaar en van goede kwaliteit blijven. Wij vinden dat dit hoort bij het nemen van eigen verantwoordelijkheid. Bovendien wordt zo voorkomen dat de Wmo ontaardt in een "schoonmaaksubsidie voor de rijken." Dit is in de lijn van de motie (RIS306812). Overigens rijkt het wetsvoorstel verder dan huishoudelijke hulp. Het geldt ook voor bijvoorbeeld individuele begeleiding, dagbesteding, hulpmiddelen en woningaanpassingen. Het Rijk heeft besloten de inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren per 1 januari 2026. Hoe de nieuwe, inkomensafhankelijke eigen bijdrage er precies uit komt te zien wordt nog uitgewerkt. Wmocliënten gaan op zijn vroegst vanaf 1 januari 2026 deze inkomensafhankelijke eigen bijdrage betalen. Cliënten zullen hier van tevoren uitgebreid over worden geïnformeerd door het Centraal Administratiekantoor (CAK).

Die instelling int de eigen bijdragen voor alle gemeenten. Ook na 1 januari 2026 houden gemeenten beleidsvrijheid. Op dit moment bestaat de verwachting dat er niets verandert voor de doelgroepen die nu geen eigen bijdrage verschuldigd zijn op grond van een gemeentelijke vrijstelling.23 Wij hebben het ministerie van VWS opgeroepen goed in de gaten te houden in hoeverre de verwachtingen uitkomen (= monitoren), zowel bij het dempen van de aanzuigende werking van het abonnementstarief als bij de uitvoerbaarheid en administratie- en regeldruk voor Wmo-aanbieders en gemeenten. Op dit moment is de verwachting dat invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage geen negatieve effecten heeft voor onze meest kwetsbare cliënten. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

23

Jan van Zanen

In Den Haag zijn cliënten op grond van Haags beleid vrijgesteld als zij een maatwerkvoorziening hebben én een inkomen dat minder is

dan 130% van het sociaal minimum. Ook voor individuele begeleiding en dagbesteding gelden een vrijstelling, ongeacht de hoogte van het inkomen.

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10755194

Bijlage 1: Het proces van melden, onderzoek en beschikken in Den Haag

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10755194

Bijlage 2: Grote lijn in de historische context 2015

2018 e.v.

2019

2021 2022 2023

19-12-2023

Q1 2024

Met Wmo 2015 breder pakket van ondersteuning in de zelfredzaamheid en participatie van mensen met een beperking, chronische psychische of psychosociale problemen. Belang van resultaatgericht beschikken benadrukt, bijvoorbeeld “"Het is daarbij ook van groot belang dat de gemeente zich in het onderzoek richt op het bereiken van een resultaat dat, waar mogelijk, zo veel mogelijk aansluit bij de wensen en mogelijkheden van de cliënt zelf en zijn sociale omgeving." Eerste gerechtelijke uitspraak Centrale Raad van Beroep (CRvB): resultaatgericht indiceren van hulp in het huishouden biedt onvoldoende rechtszekerheid. Het rechtzekerheidsbeginsel vereist dat voor een cliënt duidelijk is op hoeveel uren zorg hij/zij recht heeft en de normering moet gebaseerd zijn op onafhankelijk en deugdelijk onderzoek. Voorgenomen aanpassing Wmo 2015: ondersteuningsplan met de ‘frequentie x activiteit’ plek in de wet geven bij resultaatgericht beschikken. De Haagse praktijk is in lijn met de beoogde aanpassing van de wet. CRvB ziet rechtszekerheid ook bij individuele begeleiding in gedrang komen met resultaatgericht indiceren. Publicatie wetsvoorstel Minister van VWS dient wetsvoorstel niet in bij de Tweede Kamer: onvoldoende steun bij de landelijke cliëntorganisaties en geen unaniem draagvlak want partijen kunnen het niet eens worden over de wijze waarop de rechtszekerheid vorm kan krijgen.

Motie SP aangenomen waarin gemeenten per 1-1-2024 alleen mogen beschikken met tijdsindicatie en hersteloperatie voor al afgegeven beschikkingen. Landelijk is (op verzoek van VWS) de VNG met gemeenten, cliëntorganisaties en zorgaanbieders in gesprek gegaan over de noodzaak tot het vinden van een alternatief voor resultaatgericht beschikken, passend binnen de huidige wetgeving en geldende jurisprudentie, dat tevens de flexibiliteit biedt die de uitvoering nodig heeft om het ondersteuningsstelsel houdbaar te houden. Wethouder zegt de Haagse raad toe een uitgebreide reflectie op de stand van zaken rond het indiceren in uren en/of resultaten en de consequenties hiervan voor cliënten, (het personeel van) Wmo-zorgaanbieders en de gemeente (uitvoerbaarheid en betaalbaarheid) naar de raad te sturen in Q1.

5/5