RIS319142 Quickscan Haagse Lanen Ambities Hartlijn en vervolg

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Robert Barker Wethouder van Buitenruimte, Dierenwelzijn en Milieu

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Leefomgeving

DSO/10724189 RIS319142 Contactpersoon

Katleen van den Meerschaut Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Noord Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

11 juni 2024

Katleen.vandenmeerschaut@denhaag.nl

Onderwerp

Quickscan Haagse Lanen, Ambities Hartlijn en vervolg

Geachte voorzitter, In deze commissiebrief wordt u geïnformeerd over de verkenning van de ambities voor de Hartlijn en Quickscan Haagse Lanen. Deze verkenning is uitgewerkt in een aantal scenario's voor herinrichting van de Hartlijn (route tussen Spui, Hofweg, Buitenhof, Plaats, tot Lange Voorhout). Met de opgehaalde input uit de participatie door stakeholders en omgeving, zijn er uitgangspunten geformuleerd als basis voor het uitwerken van een schetsontwerp voor het gebied ‘Om het Hof’. Inleiding Diverse ontwikkelingen in de binnenstad zoals het Binnenstadsplan (RIS316359) en de renovatie van het Binnenhof worden benut om de openbare ruimte rond het Binnenhof te verbeteren, door te ontstenen en te vergroenen. De ambities uit het raadsinitiatief Haagse Lanen (RIS309588) zijn hiervoor inspiratiebronnen (motie ‘Inspiratie uit het initiatiefvoorstel Haagse Lanen verder uitwerken’ (RIS314203). Kort samengevat betreffen de idealen van Haagse Lanen: radicale vergroening van de Hartlijn met diverse bomen, ruimtelijke verandering door uitgebreide toepassing van halfverharding en de voetganger voorop met stroken voor de fietser.

Zoals aangekondigd bij de afdoening van de motie ‘Inspiratie uit het initiatiefvoorstel Haagse Lanen verder uitwerken’ (RIS314203), is een traject opgestart voor het opstellen van een Programma van Eisen voor ‘Om het Hof’, het gedeelte van de Hartlijn tussen Spui, Hofweg, Buitenhof en Vijverdam, aangevuld met de Lange Poten, Plein en Korte Vijverberg. Daarbij wordt aangesloten bij bestaand beleid en bekende uitgangspunten voor de toekomst, zoals onder andere de Agenda De Kern Bijzonder (RIS295184, oktober 2016), het Binnenstadsplan (RIS316359) en raakvlakken van de renovatie van het Binnenhof. Gemeente en Rijksvastgoedbedrijf trekken samen op voor het ontwerp van de buitenruimte rond het Binnenhof. Daarbij willen we de kans benutten om de ambities voor dit deel van de stad zo goed als mogelijk te verwezenlijken. Dit sluit aan bij wat eerder aan uw raad is gemeld in de brief ‘Stand van zaken renovatie Binnenhof’, de dato 12 december 2022 (RIS313872) en de brief inzake het ontwerp voor de nieuwe entree van de Tweede Kamer, de dato 5 september 2023 (RIS316383).

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724189

Er vindt nauwe afstemming plaats over de planvorming van het Rijksvastgoedbedrijf voor de buitenruimte rond de nieuwe publieksentree voor de Tweede Kamer op de Hofplaats. Aan het Rijksvastgoedbedrijf is meegegeven dat de toekomstige inrichting van de Hofplaats, een eventuele herinrichting van dit gedeelte van de Hofweg, als onderdeel van de Hartlijn, niet in de weg mag staan: het ontwerp van de Hofplaats dient inpasbaar te zijn. In deze commissiebrief wordt u geïnformeerd over de verkenning in hoeverre de ambities van Haagse Lanen haalbaar ingepast kunnen worden in een programma van eisen (Quickscan Haagse Lanen). Zo is bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar de invloed van de aanwezigheid van kabels en leidingen in de ondergrond op de mogelijkheden om de ambities te verwezenlijken. Met de initiatiefnemers van het Comité Haagse Lanen is gesproken over de ambities van het voorstel. Met een aantal technische stakeholders, zoals HTM, hulpdiensten, nutsbedrijven en belangengroepen zoals Voorall en de Fietsersbond is gesproken over uitgangspunten voor herinrichting van de Hartlijn. Er is in de zomer van 2023 een brede online participatie gehouden en er zijn straatgesprekken gevoerd over de principes en uitgangspunten die aansluiten bij wat in het Binnenstadsplan is opgenomen over de buitenruimte in de binnenstad.

Deze verkenning is uitgewerkt in een aantal scenario's op ambitieniveau voor herinrichting en samen met de opgehaalde input uit de participatie door stakeholders en omgeving, zijn er uitgangspunten geformuleerd voor het afronden van het programma van eisen als basis voor het uitwerken van een schetsontwerp. Voor de realisatie van de ‘Haagse Lanen’ zijn bij het aangenomen initiatiefvoorstel (RIS309588) geen middelen beschikbaar gesteld. De quickscan is een eerste stap richting het in kaart brengen van de mogelijkheden om de ambities te realiseren uit het initiatiefvoorstel en te komen tot een aantal scenario’s. Op basis van globale ramingen kan een indicatie worden gegeven hoe de scenario's ten opzichte van elkaar scoren qua investeringen. In de vervolgstappen worden ramingen verder uitgewerkt en volgt een dekkingsvoorstel. In deze eerste fase ligt de focus op het gebied van de Hartlijn. De Lange Poten, Plein en Korte Vijverberg worden in een latere fase meegenomen, omdat eerst nog verdere afstemming met het Rijk nodig is over de inrichting in dit gebied. Leeswijzer Achtereenvolgens leest u: a. Quickscan Haagse Lanen: een toelichting op en analyse van de verschillende ambitieniveaus verbeeld in scenario's; b. Stakeholders: Eerste verkennende gesprekken met de technische stakeholders; c. Participatie: online enquete en straatgesprekken; d.

Richting voor vervolg op basis van Quickscan Haagse Lanen en richting voor het programma van eisen voor uitwerking van een schetsontwerp. A. Quickscan Haagse Lanen Historische context De Hartlijn is door de jaren heen ontstaan door de verschillende ingrepen in de stedelijke structuur. De verkeersdoorbraak van Berlage in 1924 maakt dat er een lijn langs historische en nieuwe pleinen is ontstaan, die in de loop van de daaropvolgende jaren is aangepast naar de dan geldende tijdsgeest: inrichting als één samenhangende Hartlijn in De Kern Gezond 1989, aanbrengen van een knip voor autoverkeer op de Hartlijn in het Verkeerscirculatieplan 2007, accentverschuiving van lijn naar dwarsverbindingen in De Kern Bijzonder 2016.

2/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724189

De historische context van de binnenstad als geheel maakt dat we nu vooral kijken naar eenheden die er al waren vóór de verkeersdoorbraken: Museumkwartier, Hof en Spuikwartier. Deze gebieden zijn in het Binnenstadsplan opgenomen.

Figuur 1 – Historische kaarten

Figuur 2 - Opgave vanuit beleid Binnenstad

3/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724189

Huidige situatie De omgeving van het Binnenhof heeft een zeer stedelijk karakter met diverse functies zoals winkels, horeca, wonen, de bibliotheek, bioscopen, theaters en musea. Naast overheidsgebouwen voor de Eerste en Tweede Kamer zijn er ook andere overheidsgebouwen zoals ministeries, de Raad van State en natuurlijk het Haagse stadhuis. In het kader van de projecten De Kern Gezond en De Kern Bijzonder is een herkenbaar wegprofiel aangelegd vanaf de Bierkade tot aan de Lange Voorhout. Op de gehele lijn domineert verharding het beeld met een harde trambaan en grotendeels rijbanen van asfalt ernaast. De lijn raakt meerdere pleinen: het Spuiplein, de Hofplaats, het Buitenhof, de Plaats en het Lange Voorhout. Plaats en Buitenhof zijn als ‘lege’ ruimtes ontworpen die aansluiten bij het vergezicht over de Hofvijver. Het Spuiplein en Hofplaats worden heringericht als groene pleinen met veel verblijfskwaliteit. De Hartlijn zelf is vrij consistent in materialisering (mangaanklinker) en heeft langs de trambaan rijen van lindebomen die redelijk van kwaliteit zijn, maar stilstaan in groei. Het wegprofiel van de Hartlijn varieert in breedte tussen 30 en 45 meter. De ruimte die naast de trambaan ligt, is deels ingericht met rijbanen van 4,5 meter breed en is voor de rest toebedeeld aan de voetganger.

De ondergrond ligt buiten de trambaan en asfalt vol met kabels en leidingen waardoor extra bomen planten in de huidige situatie lastig is. Feiten over de huidige situatie Hartlijn: • 24 trams per richting en 12 bussen per richting per uur, met drukbezochte haltes • 6 taxistandplaatsen, touringcars, fietsen geparkeerd op straat • 85 bomen in ondergrondse bakken onder matige groeiomstandigheden • 21 bomen in natuurlijke ondergrond maar waarvan de meeste van matige kwaliteit • Ondergrond die al vol is (onder de trambaan mag niks liggen) en waar nog meer bij komt • Pollers staan nu zo dat er nog rijroutes zijn van de Plaats tot de Passage en van de Gedempte Gracht naar de Schedeldoekshaven • Plaats functioneert als postzegel niet, met name in de verdeling tussen stromen en verblijven • Veel (klinker)verharding, veel fietsers. Onoverzichtelijk voor langzaam verkeer, met name op het kruispunt Spui/Grote Marktstraat • De trambaan ligt in asfalt of komt in asfalt te liggen want klinkers gaan stuk door vrachtauto’s en bussen • Nauwelijks groen op maaiveld geeft hitte eilanden • Veel geparkeerde fietsen op maaiveld • In het algemeen is de openbare ruimte van een sleets niveau

Figuur 3 - Huidige situatie Hartlijn

4/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724189

Opgaves, uitwerking in scenario’s en scope Vanuit Haagse Lanen zijn twee hoofdopgaves te benoemen: 1. Er is een opgave om dit stuk stad te verkoelen met grotere boomkronen. 2. De tweede opgave is meer ruimte te maken voor verblijf en prettige routes voor langzaam verkeer. Deze hoofdopgaves sluiten aan bij het bestaand gemeentelijk beleid: onder andere vanuit het Binnenstadsplan worden de hoofdopgaves Haagse Lanen onderschreven en worden tevens verschillen tussen de gebieden Museumkwartier, omgeving Binnenhof en Spuikwartier benoemd.

Figuur 4 - Studiegebied Haagse Lanen, onderdeel van de Hartlijn

Met het raadsinitiatief Haagse Lanen als inspiratie zijn voor de lijn tussen de Schedeldoekshaven en de Parkstraat meerdere scenario’s getekend, om de keuzes en effecten te benoemen. De scenario’s zijn nadrukkelijk geen ontwerpen, maar denkrichtingen en principes. Vanuit de historie van de stad bestaat het plangebied uit drie delen met een eigen identiteit en wensen. De scenario’s gaan over het ambitieniveau voor de inrichting van het gebied. In de uitwerking is maatwerk per deelgebied nodig. Hieronder staan vier scenario’s schetsmatig afgebeeld, met daarboven een beknopte toelichting van de bijbehorende principes: 1. Maximaal kroonoppervlak 2. Maximale ruimte verblijf 3. Maximaal groen oppervlak 4. Groeien naar groen Twee scenario’s (1 en 2) gaan uit van het realiseren van een samenhangend bladerdak zoals dit bijvoorbeeld op de Lange Voorhout en delen van de Vijverberg aanwezig is. Daarbij is uitgegaan van het idee om nieuwe bomen onder optimale omstandigheden te planten zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen en oud kunnen worden. Bij scenario 1, Maximaal Kroonoppervlak ziet u een weergave van een profiel dat lijkt op het huidige voetgangersgebied langs de Vijverberg: veel halfverharding, geen gemotoriseerd verkeer anders dan de tram en ruimte voor veel nieuwe bomen, door het bundelen van kabels en leidingen onder de trambaan in een daarvoor aan te leggen tunnel.

Bij scenario 2, Maximaal ruimte voor verblijf, wordt er aan het profiel van het eerdere scenario een verharde strook toegevoegd op en naast de trambaan voor de lijnbus, nood-en hulpdiensten en laaden losverkeer, te combineren met fietsers.

5/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724189

Deze beide scenario’s hebben grote gevolgen voor het gemotoriseerde verkeer en de bestaande bomen (kappen en opnieuw beginnen). Daarnaast is het in deze scenario’s niet mogelijk om ze gefaseerd uit te voeren, met name vanwege de tunnelbak voor de kabels en leidingen. Daarbij komt dat een tunnelbak voor kabels en leidingen onder een trambaan bijzonder complex in eigendom en beheer is. De andere twee scenario’s (3 en 4) zijn gericht op het behouden van de huidige bomen en door het verbeteren van de groeiomstandigheden de wasdom van de bomen te verbeteren. Zo ontstaat er een laan met een bomenrij. Bij scenario 3, Maximaal groenoppervlak, ziet u een vergroende trambaan met aan weerszijden een multifunctionele strook waar al het (gemotoriseerd) verkeer op plaatsvindt. De lijnbus kan hier alleen langzaam rijden, gecombineerd met fietsers. Bij scenario 4, Groeien naar groen, wordt het gemotoriseerd verkeer gecombineerd op de trambaan, waarnaast onder de bomenrij vergroening kan plaatsvinden en er een brede strook ontstaat aan weerszijden voor voetgangers en fietsers. Deze beide scenario’s gaan uit van het waar mogelijk bundelen en opruimen van kabels en leidingen om ruimte te maken voor nieuwe bomen, naast het verbeteren van de groeiomstandigheden van de huidige bomen. Deze maatregelen kunnen gefaseerd worden uitgevoerd.

6/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724189

Figuur 5 – Schetsmatige weergave scenario’s

Figuur 6 – Sfeerbeelden scenario’s

7/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724189

Doel van het initiatief Haagse Lanen is niet alleen vergroening maar ook ruimte voor flaneren en verblijf. Dit komt overeen met het doel van het Binnenstadsplan om meer ruimte voor de voetganger te maken. Voor dit deel van de binnenstad is dat ook een belangrijke opgave vanwege de verwachte toename van het aantal bezoekers aan het Binnenhof. De aanwezige infrastructuur is van grote invloed op de ruimtelijke kwaliteit van de bomen én de ruimte voor voetgangers. Vergroening betekent het realiseren van meer ruimte voor boomkronen bovengronds en daar is ook meer wortelruimte ondergronds voor nodig. De grotere boomkronen kunnen met de bestaande bomen of met nieuw te planten bomen worden gerealiseerd. De huidige bomen hebben naar schatting een kroonprojectie van 15-20% van het oppervlak van de openbare ruimte. Om meer of grotere bomen te realiseren moeten er keuzes worden gemaakt voor het ruimtebeslag van de volgende infrastructuur: • Tram: sporen, masten, bovenleidingen, haltes • Bus: rijbaan en haltes • Fiets: doorgaande routes en stallingen • Laad en losverkeer • Hulpdiensten: rijbanen • Touringcarhaltes • Taxistandplaatsen • Rijbanen (naar parkeergarages) • Parkeerplaatsen • Kabels en leidingen In de scenario’s is de ruimte die voor deze infrastructuur wordt gereserveerd verschillend: zo vervallen in het eerste scenario bijvoorbeeld een aantal functies over de gehele Hartlijn.

Uitgangspunt in alle scenario’s is het behouden van de tram op de Hartlijn. In het eerste en meest extreme scenario wordt alle infrastructuur buiten het plangebied geschoven, met uitzondering van de tram en de kabels en leidingen. Op deze wijze krijgt het kroonoppervlak van bomen maximaal de ruimte, net zoals de ruimte voor voetgangers en verblijf. Een ander scenario betreft het bundelen van de infrastructuur in het midden. De ruimte voor voetgangers en verblijf is dan ook maximaal, alleen is er iets minder ruimte voor de boomkronen beschikbaar. In het derde scenario is de infrastructuur juist naar de zijkanten van het profiel geschoven en wordt de trambaan in het midden vergroend. In het vierde scenario worden de vervoersmodaliteiten op en naast de trambaan geprojecteerd met groenstroken aan weerszijden van de trambaan. Ook in dit scenario moet flink ruimte gecreëerd worden om de boomkronen te laten groeien en de verblijfskwaliteit te verbeteren voor de voetganger. Samengevat: Twee scenario’s (1 en 2) gaan uit van het realiseren van een bladerdak met nieuwe bomen. Het ruimtebeslag voor bovengenoemde infrastructuur wordt sterk beperkt. De twee andere scenario’s (3 en 4) gaan uit van het behoud en versterken van de huidige bomen. Het doel is daarbij stevige rijen met bomen waarbij de boomkronen elkaar raken.

Ook voor deze scenario’s moet de infrastructuur behoorlijk worden aangepast, maar minder ingrijpend dan voor het realiseren van een bomendak. Het bovenstaande maakt duidelijk dat er knoppen zijn waar aan gedraaid kan worden: Per scenario wordt iets meer infrastructuur verwerkt/opgenomen. Een wijziging in de stand van een draaiknop, kan in de toekomst ook nog een kwaliteitsverbetering in het gebied opleveren. Voorbeelden van draaiknoppen: 1. De intensiteiten van de verkeersmodaliteiten zoals taxi, de lijnbus en touringcars; 2. Verkeersmodaliteiten apart of gecombineerd zoals bijvoorbeeld laad- en losverkeer naast de trambaan of erop. Hoe meer modaliteiten worden gecombineerd op één rijstrook, des te meer ruimte voor voetgangers resteert; 3. Van de bestaande 85 bomen standplaats verbeteren (scenario 3 en 4, principe ‘bomenrij’) of investeren in nieuwe bomen in een nieuw profiel (scenario 1 en 2, principe 'bladerdak’); 4. Groenaanleg (gras, vaste planten, hagen)

8/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724189

5.

Bundelen van kabels en leidingen; van optimaal met een kabels- en leidingentunnel (scenario 1 en 2, principe 'bladerdak’) tot het verleggen van kabels en leidingen dichter op elkaar, waar mogelijk, zodat ruimte voor extra bomen ontstaat (scenario 3 en 4, principe ‘bomenrij’).

Naast de draaiknoppen zijn er ’schakelaars’. Dat zijn elementen die altijd in één keer gerealiseerd moeten worden in plaats van ‘een beetje meer of minder’. Dit zijn: 1. Gebouwde fietsenstallingen realiseren rondom het Buitenhof en kop Grote Markstraat/Spui zodat er substantieel minder fietsen op maaiveld van de Hartlijn gestald worden en de groei in fietsgebruik kan worden opgevangen waardoor ruimte ontstaat voor lopen en vergroenen; 2. Vergroten van het voetgangersgebied, door toepassen verkeersregulerende maatregelen (camera's of pollers) vanaf Plaats of Kneuterdijk of Lange Voorhout; 3. Tram- en bushaltes verschuiven zodat er meer ruimte in het straatprofiel komt. Bovenstaande keuzes hebben effect op het ambitieniveau dat gerealiseerd kan worden in de drie gebiedsdelen Museumkwartier, Hof en Spuikwartier. Enkele voorbeelden worden hier gegeven: • Een inpandige of ondergrondse fietsenstalling heeft direct ruimtelijk effect: er kan meer ruimte gecreëerd worden voor groen als er geen (of in ieder geval veel minder) fietsen langs de trambaan of tussen de bomen worden gestald. In het verleden is een studie gedaan naar een ondergrondse fietsenstalling op het Buitenhof. Deze stalling zou de bovengrondse pleinruimte vrij kunnen spelen zodat de (zicht) relatie tussen Buitenhof en het Binnenhofcomplex hersteld wordt.

Een ruime ondergrondse of inpandige stalling met capaciteit tussen 1400-2100 plaatsen, maakt dat ook de fietsen die nu langs de Hofweg staan erin passen. • Het verruimen van het voetgangersgebied van de Schedeldoekshaven tot aan de Parkstraat of aansluitend het Lange Voorhout, brengt de verblijfskwaliteit tot een écht hoger niveau. Dit zou per gebiedsdeel gerealiseerd kunnen worden. De gebruikers in de omgeving (zoals Prodemos, openbare en particuliere parkeergarages van bijvoorbeeld hotels/bewoners of de Tweede Kamer) dienen meegenomen te worden in deze keuze voor regulering van verkeer in het gebied. • De aanwezigheid van de buslijn inclusief haltes in het gebied, heeft waarde voor het OV netwerk, maar veroorzaakt veel gemotoriseerde bewegingen in het gebied. Minder bussen door middel van aanpassingen in de route en verplaatsing van de bushaltes net buiten de Hartlijn verbetert de verblijfskwaliteit voor voetgangers en bezoekers. • De tramhalte Centrum ligt in het smalste deel van het Spui waardoor er weinig ruimte overblijft voor voetgangers en fietsers. Verplaatsen van de halte richting Stadhuis zou wellicht een verbetering zijn. Ook neemt het tramspoor inclusief de trammasten veel ruimte in op het kruispunt Spui/Grote Marktstraat/Kalvermarkt waardoor deze oversteek voor voetgangers en fietsers onprettig is. Ook is er geen ruimte voor bomen.

Door het verplaatsen van de halte Kalvermarkt naar de Schedeldoekshaven zou de bocht aan de zijde van het stadhuis mogelijk kunnen vervallen (de andere bocht wil HTM vooralsnog behouden voor het gebruik bij calamiteiten in de tunnel) en kan er ruimte ontstaan voor een veiligere fietsoversteek en/of verblijfsruimte. • Vanaf de Gedempte Gracht loopt over het Spui een rijbaan richting de kruising Amsterdamse Veerkade. Dit is de ‘parkeerlus’ die de parkeerplaatsen aan de Gedempte Gracht ontsluiten met als gevolg dat het voetgangersgebied van het Spui niet samenhangend is. Het is de ambitie om de Gedempte Gracht autoluw te maken zodat op termijn de rijbaan op het Spui er uit kan. Plannen voor het autoluw maken van de Gedempte Gracht (fase 2) zijn door de raad al vastgesteld (RIS315503). Verdere uitwerking richting Spui zal in fase 3 plaatsvinden. • Plekken voor leveranciers om te laden en te lossen moeten goed bepaald worden om de verblijfskwaliteit op een hoog niveau te houden. Niet overal is ruimte om dit te faciliteren. • Evenals laad- en losplekken dienen standplaatsen voor taxi’s en stop&go’s voor touringcars bepaald te worden buiten het voetgangersgebied om de kwaliteit in het gebied te doen toenemen. Binnen het voetgangersgebied is hier geen ruimte voor, omdat dit de positie van de voetganger en fietser verslechtert.

Met de betrokken stakeholders moet hiervoor een oplossing worden gezocht. De Kalvermarkt zou bijvoorbeeld voor taxi’s een mogelijke toekomstige plek kunnen zijn. Dit is

9/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724189

•

een ontwerpopgave waarvoor een integrale visie op de binnenstad voor nodig is (touringcars en taxi's). De variabelen ‘niets doen’ of ‘tram eruit’ (bijvoorbeeld in een tunnel) zijn niet onderzocht.

Kosten De verschillende scenario's hebben ook verschillende gevolgen in kosten en faseerbaarheid. Over het algemeen geldt: hoe steviger en complexer de ingreep is, hoe hoger de benodigde investering en hoe meer geduld er nodig is voor het eindresultaat. Een globale verkenning van de kosten geeft de volgende indicatie (dit is nadrukkelijk geen ontwerpraming). Scenario 1 en 2 (principe bladerdak): 90 mln euro (115 mln euro geïndexeerd naar 2029) Scenario 3 en 4 (principe bomenrij): 10 mln euro (13 mln euro geïndexeerd naar 2029) Het draaien aan de knoppen geeft variabele kosten: 1. Wijzigen intensiteiten van de verkeersmodaliteiten zoals taxi’s, de lijnbus en touringcars, is in alle scenario’s hetzelfde. 2. Verkeersmodaliteiten apart of gecombineerd zoals bijvoorbeeld laad- en losverkeer op de trambaan of op een loper ernaast: dit zijn herinrichtingskosten en geven geen verschil in kosten tussen de scenario’s 3. Van 85 bomen standplaats verbeteren: opgenomen in de kosten voor scenario’s 3 en 4 (principe bomenrij). Investeren in nieuwe bomen: opgenomen in de kosten van scenario’s 1 en 2 (principe bladerdak). 4. Groenaanleg: nagenoeg geen verschil in kosten tussen aanleg verharding of groen. Dat geeft geen verschil in kosten tussen de scenario’s. 5. Kleine aanpassingen kabels en leidingen: opgenomen in de kosten voor scenario’s 3 en 4 (principe bomenrij).

Optimaal bundelen van kabels en leidingen: opgenomen in de kosten voor scenario’s 1 en 2 Niet meegenomen in de indicatieve raming van de scenario’s zijn de schakelaars. Deze kosten komen er dus nog bij (nadrukkelijk geen ontwerpraming, maar een indicatie van kosten): 1. Gebouwde fietsenstalling onder Buitenhof: a. 33 mln euro voor 1400 plaatsen (43 mln euro geïndexeerd naar 2029) b. 70 mln euro voor 2100 plaatsen (91 mln euro geïndexeerd naar 2029) 2. Vergroten voetgangersgebied door toepassen verkeersregulerende maatregelen: 0,25 mln euro per poller (invoeren camera's nog niet op kosten onderzocht) 3. Tram- en bushaltes verschuiven: 0,6 mln euro per stuk prijspeil 2023. Om daadwerkelijk tot realisering van de ambities over te kunnen gaan, zal in een volgende fase op basis van verder uitgewerkte ontwerpen, ook een raming van kosten op schetsontwerpniveau moeten plaatsvinden. Nu zijn er veel aannames gedaan en is de prijsindicatie onvoldoende om een budget te kunnen reserveren voor de uitvoering. Zoals eerder gemeld: op dit moment zijn er nog geen middelen in de begroting gereserveerd.

Faseerbaarheid De kansen om de komende vijf jaar mee te liften met geplande werkzaamheden tussen Hofweg en de Vijverdam zijn: • Vernieuwing constructie trambaan (door HTM) • Herplantafspraak met het Rijksvastgoedbedrijf voor bomen op Vijverdam • Wens voor vergroenen Buitenhof (en Binnenstad in het algemeen) • Tijdelijke aanpak Hofweg (vergroenen + boomverbetering) ivm renovatie Binnenhof • Vervangen kademuur Berlage aan de Vijverdam (deze is 100 jaar oud in 2024)

10/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724189

In combinatie met deze werkzaamheden zouden bijvoorbeeld al maatregelen in de ondergrond genomen kunnen worden en verkeersregulerende maatregelen en OV haltes kunnen worden verplaatst. Zoals bij de scenario’s aangegeven, zijn de eerste twee scenario’s vanwege de aanleg van de tunnelbak voor kabels en leidingen slecht in fases uit te voeren. Dit zijn grote fysieke ingrepen die in één keer gerealiseerd zullen moeten worden. Benoemd zijn ook de complexe eigendoms- en beheervraagstukken bij een dergelijke tunnelbak. Dergelijke grotere fysieke ingrepen zullen in overleg met het Rijksvastgoedbedrijf vanwege de bouwlogistiek, waarschijnlijk pas na de renovatie van het Binnenhof kunnen starten (2028-2030). B. Stakeholders Om een goed beeld te krijgen hoe de verschillende stakeholders de opgaves in het gebied zien, zijn eerste verkennende gesprekken gevoerd. Dit is nadrukkelijk een eerste stap geweest. Er is gesproken met HTM, nood-en hulpdiensten, Voorall en de Fietsersbond. Alle partijen stellen het op prijs om in dit vroege stadium van ambitietoets al betrokken te worden, ondersteunen het belang van ontstenen en vergroenen en willen bijdragen aan de verbetering van de buitenruimte in het gebied. Met de HTM is verkennend gesproken over de locatie van de huidige haltes op de route, het OV netwerk en de mogelijkheid om kabels en leidingen in de ondergrond te clusteren.

Met de Fietsersbond is gesproken over onder andere het mengen versus scheiden van fietsers en voetgangers, de verschillende typen van fietsparkeren (lang en kort parkeren) in het centrum. Door Voorall is de toegankelijkheid van dit deel van de stad benadrukt, de wens voor geleidelijnen naar de nieuwe entree voor de Tweede Kamer op het Hofplaats, duidelijke oversteekplaatsen en looproutes. Met de nood/hulpdiensten zijn de vereisten besproken om tot veilige aanpassingen in het wegprofiel te komen, zodat er geen belemmeringen zijn voor het functioneren van deze diensten. Voor de verdere uitwerking zijn vervolggesprekken nodig en zal er ook met een grotere groep betrokkenen worden gesproken, zie ook hieronder bij Participatie. De gesprekken kunnen dan ook gerichter plaatsvinden op specifieke thema’s bij de verschillende ontwerpvraagstukken en knelpunten voor specifieke gebruikers van het gebied (hotels, instellingen, ondernemers etc). Zoals hierboven aangegeven zal ook afstemming met het Rijk nodig zijn over de inrichting, toegankelijkheid en veiligheidsmaatregelen rond het Binnenhof. C. Participatie De participatie is gestart vanuit de brede ambitietoets voor de Hartlijn, het traject waar het raadsinitiatief Haagse Lanen op ziet en zal zich uiteindelijk richten op het gebied Om Het Hof.

De gebruikers van dit gebied betreft een grote en diverse groep: bewoners, instellingen en ondernemers in het gebied, maar ook toeristen, mensen die werken in het gebied, bewoners van Den Haag, etc. Het is belangrijk om de meningen en opvattingen van alle doelgroepen mee te nemen in het ontwerpproces. Het participatietraject bestaat uit drie fases. Fase 1 van het traject is gestart in juli 2023 en afgerond in oktober 2023. Fase 2 voor Om het Hof zal eind Q2 2024 starten. Afhankelijk van het verdere verloop van het ontwerpproces verwachten we de participatie met een voorlopig ontwerp af te ronden in 2025. Participatiefase 1 In de eerste fase van de participatie hebben wij opgehaald wat de wensen en ideeën zijn voor het bredere gebied van de Hartlijn. Daarvoor is een online enquête uitgezet waar ongeveer 4000 mensen op gereageerd hebben. Vervolgens zijn in september ‘23 ongeveer 15o straatgesprekken gevoerd. Met de enquêteresultaten kunnen we de ambities zoals verwerkt in de scenario’s toetsen. De uitkomsten van deze eerste participatiefase zijn op hoofdlijnen: a. Vergroening van het gebied Uit de eerste van fase van het participatietraject is naar voren gekomen dat er behoefte is aan meer groen in het gebied. 78% van de participanten wil meer groen en bomen die voor schaduwplekken zorgen.

11/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724189

b. Verblijf en rustpunten Uit de enquête blijkt dat er behoefte is aan meer ruimte om te wandelen in de binnenstad. Ook wil een meerderheid van de participanten open pleinen waar je elkaar kan ontmoeten of tot rust kan komen op een bank of bij een picknicktafel. Tot slot, de participanten vinden water en openbare toiletten in het gebied belangrijk. c. Verkeer en veiligheid Er is behoefte aan duidelijkheid voor fietsers en voetgangers. De gedeelde ruimte zoals deze nu op sommige plekken is ingericht in het participatiegebied, voelt voor de meeste participanten als onveilig. Uit de eerste fase van het participatietraject is gebleken dat er behoefte is aan gereguleerde oversteekplaatsen in de gedeelde ruimte (70% van de participanten geven dit aan). De uitgebreidere uitkomsten van de online enquête en straatgesprekken zijn terug te vinden op de website van de gemeente. U leest deze hier. Participatiefase 2 In de tweede fase van de participatie wordt gepresenteerd hoe de ambities kunnen worden verwerkt in de schetsontwerpen. De meningen en voorkeuren die zijn opgehaald in de eerste participatiefase, worden waar mogelijk gebruikt om keuzes in het ontwerpproces te onderbouwen. Fase 2 start in het derde kwartaal van 2024. Met direct betrokkenen worden gesprekken gevoerd over specifieke thema’s of vraagstukken in het gebied Om het Hof.

Voorstellen worden online gepresenteerd en tijdens bijeenkomsten. De participanten kunnen dan op bepaalde onderwerpen aangeven welke opties zij het meest geschikt vinden. Aan de hand van de resultaten uit deze participatiefase worden de schetsontwerpen verder uitgewerkt. Participatiefase 3 In de derde fase kunnen participanten zowel tijdens een bijeenkomst als online reageren op de gepresenteerde schetsontwerpen voor het gebied Om het Hof. D. Richting voor vervolg Met de keuzes uit de Quickscan Haagse Lanen wordt richting gegeven voor toekomstige herinrichtingsplannen op de Hartlijn en specifiek voor het programma van eisen en uitwerking van een schetsontwerp voor het gebied Om het Hof. Zoals eerder gemeld bestaat vanuit de historie van de stad het plangebied uit drie delen met ieder een eigen identiteit en wensen. Een volgende uitwerking van de ambities zal dan ook specifieker rekening houden met deze drie eigen gebieden. Daarbij wordt ingezet op het creëren van een bomenrij passend bij het scenario ‘Groeien naar groen’ als ambitierichting en vervolg. Dit groeimodel is ten opzichte van de andere scenario’s beter faseerbaar en flexibeler naar mogelijke toekomstige ontwikkelingen (energietransitie, ontwikkelingen in klimaatadaptatie).

Uit de eerste globale ramingen blijkt duidelijk dat de investeringskosten voor het principe van de bomenrij, zonder de aanleg van een tunnelbak voor kabels en leidingen, lager en beter te overzien zijn. De uitgangspunten van ’groeien naar groen’ zijn ook minder risicovol in de uitvoering. Dit is wel al een flinke stap vooruit naar vergroening en ontstenen: zoveel mogelijk gemotoriseerd verkeer (nood-en hulpdiensten en laad- en losverkeer in venstertijden) over de trambaan en de flanken zo veel mogelijk voor fietsers en voetgangers inrichten. Dit sluit ook aan bij de uitkomsten van de eerste participatiefase: er ontstaat ruimte voor vergroening en er wordt verblijfskwaliteit in het gebied toegevoegd. Tegelijkertijd wordt de situatie verbeterd met een heldere structuur voor de verschillende verkeersdeelnemers. De volgende ‘schakelaars’ worden onderzocht op realiseerbaarheid en haalbaarheid: 1. Realiseren van een gebouwde fietsenstalling; 2. Vergroten voetgangersgebied door verplaatsen verkeersregulerende maatregelen naar Plaats dan wel Kneuterdijk;

12/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724189

3. Tram- en bushaltes verschuiven; Stand van de ‘draaiknoppen’ onderzoeken we op: 1. Taxi’s buiten de Hartlijn, touringcars buiten de Hartlijn. Lijnbus behouden op de trambaan 2. Gemotoriseerd verkeer gecombineerd op de trambaan 3. Zone zonder gemotoriseerd verkeer langs de gevels, wel laden en lossen 4. Van bestaande 85 bomen standplaats verbeteren 5. Groenaanleg met vaste planten en hagen onder de bomen 6. Enkele kabels verleggen dichter op elkaar zodat ruimte voor extra bomen ontstaat Op basis van deze principes zullen de gesprekken met de stakeholders en de participatie worden vervolgd. Tegelijkertijd wordt de faseerbaarheid in uitvoering onderzocht: met sommige maatregelen kan al direct worden gestart, ook tijdens de renovatie van het Binnenhof. De kosten worden tegelijk met de ontwerpen in kaart gebracht (tekenen en rekenen), zodat de ramingen meelopen met de volgende stappen in het proces. Ontwerp, fasering en een kostenraming geven input voor het benodigde uitvoeringsbudget, waarover de raad zal worden geïnformeerd en waar ook nog besluitvorming voor nodig is. Voor deze voorbereiding wordt gebruik gemaakt van het budget dat nog beschikbaar is in het Meerjarenprogramma Kern Bijzonder.

Bij andere plannen op de Hartlijn, zoals fase 3 van de Gedempte Gracht maar ook bij het opstellen van het integraal Buitenruimteplan op basis van het Binnenstadsplan 2033, zullen bovenstaande principes uit de quickscan Haagse Lanen worden meegenomen. Wij zullen uw raad in Q4 2024 van de stand van zaken van de vervolgstappen en de uitkomsten van de volgende participatiefase op de hoogte brengen. Uiteraard is het, indien gewenst, mogelijk om in de tussentijd aan uw raad een nadere toelichting te geven op de hier geschetste scenario’s en de principes voor de vervolgstappen. Tot slot: uit het bovenstaande blijkt duidelijk dat we de lat hoog, maar ook realistisch willen leggen. Er is heel veel mogelijk, maar niet alles is binnen bereik, als we op redelijke termijn verbeteringen in het gebied willen aanbrengen. De ambitieuze stip op de horizon plaatsen we nu al door met deze uitgangspunten aan de slag te gaan. Dit is een eerste stap om van de Hartlijn een echte Haagse laan te maken. We komen graag bij u terug met meer. Met vriendelijke groet, de wethouder van Buitenruimte, Dierenwelzijn en Milieu Robert Barker

13/13