RIS319125 Bijlage Vastgoedmonitor 2023

Het is de bedoeling dat bewoners vanuit deze woningen doorstromen naar reguliere (corporatie) woningen. Hierdoor vinden relatief veel huurmutaties plaats in dit complex. In 2023 zijn 14 nieuwe huurovereenkomsten gesloten voor woningen aan de Henri Faasdreef. Daarnaast is één huurovereenkomst gesloten voor buurthuis “De Sprong” aan de Paviljoensgracht met een stichting en is een nieuwe huurovereenkomst gesloten met Wijkz voor de Zaanstraat 25 die door de gemeente is aangekocht.

3.7 Buitenruimte (Programma 9) Onder het programma Buitenruimte vallen vooral grondverhuringen. Daarbij gaat het dan onder andere om grondverhuringen ten behoeve van kiosken, benzinestations en volkstuinverenigingen. Bij de panden die onder het programma Buitenruimte vallen gaat het om bijvoorbeeld stadsboerderijen, groenposten van de Dienst Stadsbeheer en kiosken aan met name de Strandweg (boulevard) in Scheveningen. Het programma Buitenruimte bestond op 31 december 2023 uit in totaal 307 objecten, onderverdeeld in 82 panden en 225 percelen grond. Dat is in toename met 43 objecten ten opzichte van ultimo 2022. De toename van het aantal gronden met 27 objecten wordt voornamelijk veroorzaakt doordat in 2023 nog 19 standplaatsvergunningen zijn omgezet naar grondverhuringen. Deze omzettingen vinden plaats in het kader van de Verordening Straathandel Den Haag (RIS 295091). Daarnaast heeft de gemeente een aantal gronden in de openbare ruimte verhuurd ten behoeve van antennezendmasten en kleinere objecten in de openbare ruimte zoals bijvoorbeeld een elektriciteitsmast. Alle gronden in het programma Buitenruimte zijn in eigendom van de gemeente Den Haag. Het aantal panden in portefeuille is toegenomen met 16.

Dit wordt vrijwel uitsluitend veroorzaakt door de samenvoeging van de Stichting Haags Werkbedrijf Publiek Taken (HWB) met het veegbedrijf van de Dienst Stadsbeheer tot Haagse Straat Organisatie (HSO). In 2021 heeft het college besloten dat alle medewerkers van het HWB in dienst komen van de gemeente Den Haag en dat alle activiteiten, bezittingen en verplichtingen van het HWB overgenomen zouden worden door de gemeente. Daaronder vielen ook 14 locaties, die over het algemeen gehuurd waren door HWB, die gebruikt werden als opkomstlocaties, voor opslag en als schaftlocaties. Door de samenvoeging van twee de organisaties kunnen een aantal locaties samengevoegd worden en zullen in de loop van 2024 de huurovereenkomsten voor een aantal objecten beëindigd worden. Vastgoedmonitor 2023

26

Er zijn vijf huurovereenkomsten afgesloten in 2023. Dit waren allemaal huurovereenkomsten voor grond ten behoeve van kiosken. Naast de huurovereenkomst wordt voor kiosken ook een huurafhankelijk recht van opstal afgesloten. Hiermee wordt geregeld dat de huurder van de grond, eigenaar blijft van de opstallen (kiosk), zolang de huurovereenkomst loopt. Hiermee wordt voorkomen dat de gemeente, als eigenaar van de grond, door natrekking eigenaar zou worden van de opstallen. Daarnaast is een huurovereenkomst gesloten voor een perceel grond behorende bij een tankstation. De gronden voor volkstuinverenigingen (18) worden verhuurd aan de Haagse Bond voor Volkstuinverenigingen die de gronden op haar beurt onderverhuurd aan haar leden. De huidige huurovereenkomst loopt tot en met 31 december 2025. In 2024 zijn gesprekken gestart over een nieuwe huurovereenkomst tussen de Haagse Bond en de gemeente Den Haag. Hoek van Hollandlaan 15 De gemeente Den Haag heeft op 31 december 2021 de Hoek van Hollandlaan 15 gekocht van het Hoogheemraadschap van Delfland ten behoeve van de Dienst Stadsbeheer en de Veiligheidsregio Haaglanden.

Het is de bedoeling de locatie te gebruiken als opkomstlocatie voor de medewerkers van de gemeentelijke strandreiniging en de reddingsbrigade van de Veiligheidsregio Haaglanden (VRH), voor de opleiding van medewerkers van de VRH en voor de stalling van de gemeentelijke “beachcleaners” en materieel van Veiligheidsregio Haaglanden. Het kantoorpand en de opslagloods hebben een oppervlakte van 750 m² bruto vloeroppervlak en staan op een terrein van circa 7.000 m² in de duinen omringd door het Natura 2000 gebied “Solleveld en Kapittelduinen”. Het pand en het terrein hadden tot het moment van aankoop een industriefunctie. Voor het beoogde gebruik van het pand en het terrein door de gemeente en de Veiligheidsregio Haaglanden moest in eerste instantie de functie van het pand gewijzigd worden. Tevens heeft het object een energielabel G. In combinatie met de uitvoering van onderhoudswerkzaamheden wil de gemeente het pand ook verduurzamen zodat het pand “Paris proof” is. Dit is in lijn met het gemeentelijk streven om de verduurzaming van panden te combineren met groot onderhoudswerkzaamheden. Na afronding van de werkzaamheden krijgt het pand energielabel A++, waarmee het pand “Paris proof” is en daardoor voldoet aan het (inter)nationale klimaatakkoord 2050. In 2023 heeft de gemeente een omgevingsvergunning ontvangen voor de wijziging van de functie van het gebouw en het terrein.

Tevens heeft in 2023 een aanbesteding van de werkzaamheden plaatsgevonden. In het eerste kwartaal van 2024 is gestart met de onderhoudswerkzaamheden en de verbouwing en verduurzaming van het pand. Het terrein is reeds in gebruik door de strandreiniging en het is de bedoeling dat ook de VRH in de loop van 2024 gebruik gaat maken van het gebouw en terrein. Daarnaast maakt de locatie Hoek van Hollandlaan 15 ook onderdeel uit van de gebieden waarin de gemeente Den Haag in het kader van haar stikstofaanpak terrein terug wil geven aan de natuur. In dat kader zal een strook asfalt worden verwijderd van circa 875 m². In het tweede kwartaal van 2024 start de aannemer met deze werkzaamheden. Veegpost Vissershavenstraat De gebouwen van de Vissershavenstraat in Scheveningen (veegpost) worden opgeknapt en vernieuwd. Vanuit de veegpost houden medewerkers van de gemeente de straten van Scheveningen schoon. De gebouwen stammen oorspronkelijk uit 1926 en voldoen niet meer aan de eisen van deze tijd. De oude herkenbare gebouwen met de oranje daken blijven behouden en worden opgeknapt. Anere gebouwen worden vervangen door nieuwbouw. Omdat het complex tijdens de werkzaamheden in bedrijf moet blijven is de uitvoering in meerdere fases opgeknipt. Vastgoedmonitor 2023

27

Begin 2024 is gestart met de sloop. De planning is dat eind 2025 de werkzaamheden klaar zijn. Bij de verbouwing wordt zo veel mogelijk sloopmateriaal hergebruikt. Verder krijgen de gebouwen een groene uitstraling door het aanleggen van een “groene tuin” met zitplek voor de medewerkers, komen er begroeide gevels waar beestjes en insecten in kunnen schuilen en krijgt het complex een groen dak met hoog gras en struiken. Doordat er verder op de nieuwbouw zonnepanelen worden geplaatst wordt de veegpost energieneutraal.

3.8 Sport (Programma 10) Onder dit begrotingsprogramma vallen alle sportaccommodaties in Den Haag, zoals de sporthallen en de zwembaden en de sportvelden. Het programma bestaat uit 113 objecten, waarvan 39 panden en 74 gronden/sportterreinen. Er zijn geen wijzigingen geweest in de objecten in beheer die vallen onder Programma 10. Er zijn geen nieuwe huurovereenkomsten gesloten voor objecten in programma 10. Op de Binckhorst is het perceel grond dat gereserveerd is voor de uitbreiding van roeivereniging “De Laak” tijdelijk in bruikleen gegeven tot het moment dat de uitbreiding daadwerkelijk plaats gaat vinden. Daarnaast is er sprake van frictieleegstand van een ruimte aan de Teijlerstraat. Herstel dak ADO-stadion Naast planmatig groot onderhoud kan het voorkomen dat er sprake is van een calamiteit van dusdanige omvang, dat er maatregelen genomen moeten worden om de continuïteit van het functioneren van het pand te kunnen waarborgen. Dit heeft zich voorgedaan bij het stadion, dat gebruikt wordt door ADO Den Haag. Het pand dat indertijd door de gemeente is gekocht van ADO Den Haag (appartementsdeel). Tijdens een heftige storm in februari 2022 is een aantal dakplaten en zonnepanelen van het dak van het ADO-stadion gewaaid. In eerste instantie heeft de gemeente in 2022 herstelwerkzaamheden uit laten voeren die in november 2022 zijn afgerond (fase 1).

Omdat uit onderzoek is gebleken, dat het dak op onderdelen niet voldoet aan de bouwkundige vereisten, is besloten het hele dak te verstevigen (fase 2). In augustus 2024 wordt daarmee gestart. De verwachting is, dat deze werkzaamheden doorlopen tot begin 2025. In de jaarrekening 2022 was voor de herstelwerkzaamheden een voorziening opgenomen van € 2,5 mln. De geraamde kosten vallen echter hoger uit dan verwacht en om die op te vangen is in de jaarrekening 2023 de voorziening verhoogd met € 1,5 mln. Nieuwe Sporthal Loosduinen Voor de nieuwe sporthal in Loosduinen is een Europese aanbesteding voor het ontwerpteam gehouden. Op dit moment wordt gewerkt aan een VO, waarbij gekeken wordt of het mogelijk is om twee sporthallen boven elkaar te realiseren.

3.9 Economie (Programma 11) Het programma Economie is het programma met het minste aantal objecten. Op 31 december 2023 bestond het programma uit zes panden, waarvan één pand in eigendom is van de gemeente en vijf panden zijn gehuurd. Het World Forum Convention Center is het enige object dat in eigendom is van de gemeente. Verder vallen de bedrijfsverzamelgebouwen Apollo 14 en de Cyber Hub en de HSDcampus, beide aan de Wilhelmina van Pruisenweg onder programma 11. In 2023 is de Leyweg 918F door de gemeente gehuurd ten behoeve van een “Zorginnovatiehub” (zie hierna). In de bedrijfsverzamelgebouwen was eind 2023 over het algemeen sprake van weinig leegstand. In Apollo 14 was sprake van leegstand van één unit op 31 december 2023. Er zijn in 2023 zes nieuwe huurovereenkomsten gesloten voor ruimtes in Apollo 14.

Vastgoedmonitor 2023

28

Leyweg 918 – Zorginnovatiehub Den Haag In het winkelcentrum Leyweg heeft de gemeente in 2023 op de eerste verdieping ruimte gehuurd ten behoeve van een zorginnovatiehub. De zorginnovatiehub is een breed gedragen initiatief van de gemeente Den Haag, de Haagse Hogeschool, Florence, HagaZiekenhuis, Hadoks, InnovationQuarter, KPN, Leids Universitair Medisch Centrum, Nationaal Programma Den Haag Zuidwest, Rabobank, Randstad, ROC Mondriaan/CIV, Saffier, TNO, T-Zorg, Voorall en ZWconnect. De Zorginnovatiehub is een fysieke plek waar zorgtechnologie ontwikkeld, onderzocht, ervaren, onderwezen, ingezet en verspreid kan worden. Een internationaal uniek concept. De bijzondere combinatie van partners die zich inzetten voor toekomstbestendige zorg & ondersteuning brengt hier de innovatieketen van idee tot implementatie, letterlijk onder één dak samen. Het project bevindt zich in ontwerpfase en begin 2025 zal de ‘hub’ klaar zijn.

3.10 Mobiliteit (Programma 12) Onder het programma Mobiliteit vallen vrijwel uitsluitend parkeergarages, stallingsgarages voor bewoners en de Biesieklettes. Daarnaast is er nog één bijzonder object dat onder het programma Verkeer en Milieu valt, namelijk de busremise aan de Telexstraat, die verhuurd wordt aan de MRDH die het op haar beurt weer verhuurt aan de HTM. Het programma verkeer en milieu bestaat uit 116 objecten, die onder te verdelen zijn in 110 panden en 6 percelen grond. Het aantal percelen grond is met twee afgenomen ten opzichte van 2022. Deze twee percelen grond zijn op inactief gezet omdat beide kavels niet langer in gebruik zijn als parkeerterrein. Bij de resterende percelen grond gaat het om vijf stukjes grond die toegang geven tot een parkeergarage en het parkeerveldje naast de Nieuwe Veenmolen aan de IJsclubweg. Bij de panden gaat het om parkeergarages en stallingsgarages (bedoeld voor bewoners), Biesieklettes en de eerdergenoemde busremise. De fietsenstalling aan de Nieuwersluisstraat is vanwege de sloop van deze fietsenstalling uit de administratie gehaald en de nieuwe Biesieklette aan het Deltaplein in Kijkduin is eind 2023 opgevoerd in de administratie. Biesieklette Kijkduin In opdracht van de gemeente Den Haag is in Kijkduin een ondergrondse fietsenstalling gebouwd onder het Deltaplein.

De fietsenstalling biedt plaats aan 490 fietsen, 22 elektrische fietsen en 33 bakfietsen. De fietsenstalling is officieel geopend op 27 maart 2024.

3.11 Stadsontwikkeling en Wonen (Programma 13) Het programma Stadsontwikkeling en Wonen bestaat uit 287 objecten. Het aantal objecten bestaat uit 121 panden en 166 gronden. Het aantal panden is in 2023 met 6 afgenomen. Het gaat hierbij voornamelijk om administratieve wijzigingen. In een aantal gevallen is er sprake van het administratief omlabelen van een pand naar een ander programma. In 2023 is bijvoorbeeld het Lucent Dans Theater uit de administratie gehaald omdat nu ook het laatste gedeelte van het pand gesloopt is. Voor het Zuiderstrandtheater in Scheveningen geldt hetzelfde. Ook dit object is uit de administratie verdwenen in verband met sloop. De Amerikaanse ambassade aan het Lange Voorhout is overgegaan naar Programma 5 aangezien het pand door de gemeente wordt herontwikkeld tot Escher museum. Tenslotte is de Noodzetel aan de Schedeldoekshaven omgelabeld naar programma 5 cultuur. Bijna alle gronden zijn in eigendom van de gemeente in afwachting van toekomstige ontwikkelingen. Ook de woonwagenlocaties aan de Henricuskade, Jan Hanlostraat, Tom Mandersstraat vallen onder dit programma. Het aantal gronden in programma 13 is afgenomen van 185 naar 166. Deze daling Vastgoedmonitor 2023

29

met 19 percelen wordt vooral veroorzaakt doordat in 2023 de administratieve verwerking heeft plaatsgevonden van een groot aantal percelen in met name de Binckhorst, Scheveningen (noordelijke en zuidelijk havenhoofd) en Laak (Waldorpstraat en 1e Van der Kunststraat). Bij deze percelen ging het voornamelijk om restpercelen die feitelijk tot de openbare ruimte behoorden. Deze percelen zijn dan ook uit de administratie gehaald. Op de Binckhorst is in 2023 één perceel overgedragen ten behoeve van een ontwikkeling. Het gaat dan om een perceel grond waar het nieuwe, ruim 48.000 m² grote eenheidsbureau voor de politie-eenheid Den Haag gaat komen. Naast het ontwikkelingsvastgoed, bestaande uit panden die op termijn gesloopt gaan worden in verband met toekomstige ontwikkelingen, vallen ook enkele panden onder programma 13 die langdurig in beheer zijn van de gemeente. Dan betreft het bijvoorbeeld woningen aan de Scheveningseweg en de Waaldorpersweg, die de gemeente heeft gerealiseerd ten behoeve van statushouders, bedrijfsverzamelgebouw Caballerofabriek, en de beurs- en congreslocatie Fokker Terminal. De gemeente is in gesprek met de woningcorporaties voor overname van de wooncomplexen. In de Caballerofabriek stonden eind 2023 negen bedrijfsruimtes leeg met een gezamenlijke oppervlakte van 1.225 m².

Het aantal ruimtes, dat leeg stond is daarmee gelijk gebleven, maar in vierkante meters vloeroppervlakte is de leegstand iets toegenomen. Voor ruimtes in de Caballerofabriek en bijbehorende parkeerplaatsen zijn in 2023 zeventien nieuwe huurcontracten afgesloten. De meeste objecten vallend onder programma 13 zijn gelegen in stadsdelen Laak en in het Centrum.

Wijk Laak Leidschenveen-Ypenburg Centrum Escamp Scheveningen Segbroek Haagse Hout

Aantal gronden aantal panden 58 29 37 0 25 60 13 8 10 10 8 5 7 2

Figuur 11: Aantal gronden en panden per wijk Aangezien veel van de panden van het programma Stadsontwikkeling en Wonen in eigendom zijn van de gemeente worden deze panden, in verband met gebiedsontwikkelingen, op termijn herontwikkeld via verkoop of sloop. Daardoor ligt de leegstand in programma 13 ook altijd hoger dan in andere programma’s. Ultimo 2023 stonden 68 verhuurbare eenheden/objecten binnen Programma 13 administratief op leegstand op een totaal aantal leegstaande verhuurbare eenheden/ objecten van 106. Overigens hoeft dit niet te betekenen dat de objecten daadwerkelijk leeg staan, maar worden ze in afwachting van sloop of verkoop in bruikleen gegeven. Binnen het programma Stadsontwikkeling en Wonen werd in 2023 gewerkt aan de volgende projecten: Fokker Terminal In het vergunningentraject van een aantal nieuwe woonblokken naast de Fokker Terminal op de Binckhorst bleek, dat de geluidsuitstraling vanuit de Fokker Terminal problematisch was voor het verstrekken van de ingebruikname van de daarnaast gelegen geplande woningbouw. Daarvoor is het nodig om de Fokker Terminal van een betere geluidsisolatie te voorzien en daarbij meteen mogelijke Vastgoedmonitor 2023

30

verduurzamingsmaatregelen mee te nemen. In eerste instantie is hier een variantenstudie voor uitgevoerd om de mogelijkheden in kaart te brengen. Deze varianten bleken echter zeer kostbaar te zijn, waarna een nieuwe ronde gesprekken en onderzoeken is gestart. Hierbij is naast mogelijke aanpassingen aan het gebouw van de Fokker Terminal onderzocht welke (mogelijke combinatie van) aanpassingen gedaan kan worden aan de te realiseren woningen, de bedrijfsvoering van de Fokker Terminal en regelgeving om tot een goedkopere en minder ingrijpende oplossing te komen.

3.12 Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening (Programma 14) Het programma Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening bestaat ultimo 2023 uit 35 objecten. Daarmee is het aantal objecten in programma 14 gelijk gebleven ten opzichte van ultimo 2022. Het programma omvat voornamelijk wijk- en buurtcentra en Haagse Hopjes. Er is nauwelijks leegstand in het programma 14. Alleen aan de Anemoonstraat 25 stond op 31 december 2024 één verhuurbare eenheid leeg. In verband met de herverdeling van de verzorgingsgebieden in het stadsdeel Centrum is er aan de Kockstraat 175 een huurderswissel geweest; Stichting Wijkz heeft plaatsgemaakt voor Stichting Welzijn Transvaal. Binnen programma 14 werd in 2023 gewerkt aan de volgende projecten: Wings gebouw – Mozartlaan 195 De gemeente is van plan het voormalige clubgebouw van handbalvereniging Wings aan de Mozartlaan te verbouwen tot buurtcentrum met daarbij ruimte voor een gezondheidscentrum. Ook vindt een haalbaarheidsonderzoek plaats naar de mogelijkheid om extra functies toe te voegen. Buurthuis Hondius In februari 2022 is gestart met de sloop van het honderd jaar oude houten buurthuis aan de Hondiusstraat. De onderhoudsstaat van het pand uit 1923 was ondermaats en de houten constructie bood weinig mogelijkheden om dit te verbeteren. Ook was het gebruik beperkt en de uitstraling van het pand liet ook te wensen over.

Geïntegreerd in het buurthuis was een “Haags Hopje”. Aangrenzend aan het buurthuis bevindt zich een Richard Krajicek Playgrond dat door slijtage, boomwortelopdruk en wateroverlast ook toe is aan vervanging. In opdracht van de gemeente is een integraal plan opgesteld voor de herinrichting van het terrein en de nieuwbouw van het buurthuis/ Haags Hopje. Hiermee moet een aantrekkelijk, groener en beter toegankelijk playground ontstaan. In de oorspronkelijke situatie waren de gronden geheel verhard en er waren geen bomen of andere groenstroken aanwezig. De nieuwbouw zal een bruto vloeroppervlakte krijgen van circa 125 m². Bij het ontwerp van het nieuwe buurthuis is daarnaast duurzaamheid een speerpunt. Zo wordt het buurthuis voorzien van een groen dak en zullen er zonnepanelen op het dak worden geplaatst. Het buurthuis zal gasloos worden en ook het regenwater zal hergebruikt worden. De aanbesteding is afgerond en de werkzaamheden zijn in 2024 gegund aan een aannemer. De werkzaamheden voor de nieuwbouw van het buurthuis en de herinrichting van het buitenterrein zullen medio augustus 2024 starten. Oplevering staat gepland in 2025.

3.13 Financiën (Programma 15) In dit programma vallen uitsluitend monumentale panden, zoals kerktorens, molens en woningen. Daaronder vallen ook de meeste objecten in Clingendael en Oosterbeek. In totaal bestaat de

Vastgoedmonitor 2023

31

portefeuille Financiën uit 27 objecten waarvan 24 panden en drie gronden. Ultimo 2022 vielen ook 27 panden onder Programma 15. Er hebben zich geen wijzigingen voorgedaan in dit programma. De gronden, die onder het programma vallen, zijn gronden waarvoor zeer langdurige pacht overeenkomsten zijn afgesloten en feitelijk niet in aanmerking komen voor ontwikkelingen. Het gaat dan bijvoorbeeld om de gronden in de Duivenvoordse en Veenzijdsepolder in de gemeente Wassenaar.

3.14 Overhead (Programma 16) In dit programma is alle ambtelijke huisvesting opgenomen. Daarbij gaat het om de strategische kernvoorraad (Spui, Leyweg, Fruitweg en de stadsdeelkantoren) en de overige panden waar ambtenaren van de gemeente Den Haag gehuisvest zijn, zoals bijvoorbeeld Centra voor Jeugd en Gezin, GGD en het kantoor van de havenmeester. Daarnaast vallen onder dit programma een aantal commerciële ruimtes in het Spui en Stadsdeelkantoor Laak die verhuurd worden. In totaal bestaat het programma Overhead uit 55 objecten. Het gaat hierbij alleen om panden, geen gronden. Van de 55 panden zijn 29 panden gehuurd en 26 panden zijn in eigendom van de gemeente. Er zijn in 2023 drie huurovereenkomsten beëindigd. Er is kantoorruimte opgezegd aan de Van der Vennestraat, dat werd gehuurd ten behoeve van SZW en twee locaties zijn opgezegd die gebruikt werden door de GGD. Daartegenover staat dat er nieuwe kantoorruimte gehuurd is aan het Westeinde ten behoeve van OCW. Tenslotte is de eerste kelderverdieping van de voormalige atoombunker aan de Schedeldoekshaven nieuw ingebracht in programma 16. De eerste kelderverdieping wordt in 2024 verbouwd tot archiefruimte voor de Dienst Publiekszaken. In 2023 heeft één verhuring plaatsgevonden in Programma 16.

Aan de Thijssestraat 59, dat onderdeel uitmaakt van de gemeentelijke kantoren aan het Slachthuisplein, is een horecaruimte opnieuw verhuurd.

Vastgoedmonitor 2023

32

Artist impressie van het nieuw te realiseren gemeentelijk archief aan de Schedeldoekshaven

Vastgoedmonitor 2023

33