RIS319104 Bijlage 2 Nota van Antwoord Grotiusplaats

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 Grotiusplaats

Datum

9 maart 2023

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

Inhoudsopgave

Inleiding

3

1 BEANTWOORDING INGEDIENDE ZIENSWIJZEN

4

1.1 1.2 1.3

Zienswijze 1 Zienswijze 2 Zienswijze 3

4 4 7

2 Suggesties voor aanpassingen aan het ontwerp en reactie van het college 11 2.1 2.2 2.3

Zienswijze 1 Zienswijze 2 Zienswijze 3

3 Vragen van indieners en reactie van het college

11 12 13

15

2/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

Inleiding

Deze Nota van Antwoord gaat in op de ingediende zienswijzen op het ter inzage gelegde concept Voorlopig Ontwerp Maaiveldinrichting Grotiusplaats oktober – december 2022. De Nota van Antwoord is onderverdeeld in drie delen. In het eerste deel geven indieners hun opvatting aan over het gevolgde proces en wordt per zienswijze een reactie gegeven door het college. In het tweede deel reiken indieners suggesties aan voor aanpassingen aan het ontwerp en wordt een voorstel door het college aan de raad gedaan tot aanpassing van het betreffende ontwerp. Hierdoor wordt het voor de indieners van de zienswijzen helder of de ingediende zienswijze tot aanpassing van het ontwerp heeft geleid. In het derde en laatste deel geeft het college antwoord op vragen en opmerkingen uit de drie zienswijzen. Hierbij wordt soms verwezen naar het eerste of tweede deel van deze Nota. Feitelijke informatie Het concept-Voorlopig ontwerp-maaiveldinrichting Grotiusplaats is op 18 oktober 2022, door het college van burgemeester en wethouders van Den Haag vrijgegeven (RIS313363) en heeft ter inzage gelegen van 24 oktober 2022 tot en met 4 december 2022. In deze Nota van Antwoord zijn de indieners geanonimiseerd. Na besluit van college van B&W en doorzending aan de gemeenteraad krijgen de indieners een afschrift van deze Nota van Antwoord.

3/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

1 BEANTWOORDING INGEDIENDE ZIENSWIJZEN

In navolgende paragrafen geven indieners hun opvatting aan over het gevolgde proces en wordt per zienswijze een reactie gegeven door het college. .

1.1 Nr. 1.1.1

1.2

1.2.1

Zienswijze 1 Onderwerp Reactie op overkapping en maaiveld

Samenvatting Indieners zijn blij met de komst van dit stukje extra groen en het uit het zicht verdwijnen van het stuk A12.

Reactie gemeente De gemeente is eveneens blij met dit stukje groen op de Grotiusplaats. Het plan voegt in het centrumgebied (CID) extra openbare ruimte en extra openbaar groen toe.

Onderwerp

Samenvatting

Reactie gemeente

Ontwerpconcept sterk veranderd en consequenties te weinig benoemd

Indiener constateert dat het vanuit kostenreductie een lichtere en goedkopere constructie moet worden. Indiener geeft aan dat de consequenties van deze aanpassing te weinig zijn benoemd en stelt dat het ontwerpconcept compleet is veranderd en niets meer in zich heeft van de ‘plantaardige heerlijkheid’.

In 2017 hebben de ontwikkelaar van de woontorens en de gemeente Den Haag een overeenkomst gesloten voor de bouw van 2 woontorens voor totaal 655 woningen aan de Grotiusplaats. Onderdeel van deze overeenkomst is de afspraak met de gemeente tot realisatie van een overkluizing over de Utrechtsebaan. Het doel is met name het reduceren van geluid en het creëren van een groen verblijfs- en uitzicht gebied. Voor een overkluizing die een dik pakket grond met begroeiing/grote bomen kan dragen blijkt het constructief noodzakelijk om een aparte fundering buiten de bak te realiseren. Deze aanpassing, inclusief een voorbereiding op een tunnelinrichtingen beheer, werd geraamd op een substantieel bedrag, dat door de gemeente niet gedragen kon worden, waardoor de gemeente zich gedwongen zag om een alternatief plan te ontwikkelen. Tijdens de informatiebijeenkomst op 8 juni 2022 zijn de omwonenden en geïnteresseerden geïnformeerd over de wijziging van de plannen naar een lichtere constructie die afsteunt op de wanden van de bestaande bak, met ook consequenties voor de inrichting van de (groene) maaiveldinrichting, die moest lichter worden.

Zienswijze 2

Nadien is door het college aan de raad deze lichtere overkluizing voorgesteld (RIS312232), met ook een lichtere invulling van de maaiveldinrichting, voor gebruikers en hulpverleners een middentunnelkanaal (vluchtgang tussen de rijbanen met trappen naar boven) alsmede diverse installaties. Op 30 juni 2022 heeft de raad met dit voorstel ingestemd.

4/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

Op 13 september 2022 zijn omwonenden en geïnteresseerden geïnformeerd over de aangepaste plannen en geconsulteerd voor de uitwerking. Het project Grotiusplaats heeft daarmee in de zomer van 2022 een wijzigingen van de uitgangspunten gekend, maar een overkapping ten behoeve van de geluidsreductie in het gebied en het toevoegen van extra openbare (gebruiks)ruimte en groen in het gebied zijn behouden. 1.2.2

Ontwerp in strijd met motie

Indiener stelt dat het ontwerp dat ter inzage heeft gelegen in strijd is met de motie ‘Het eerlijke plaatje’ (RIS313691, 11 november 2022).

In de door indiener aangehaalde motie ‘Het eerlijke plaatje’ wordt het college opgeroepen bij communicatietrajecten over nieuwbouwplannen die de gemeente (mede) organiseert voortaan te werken met illustraties en referentiebeelden die zoveel mogelijk overeenkomen met de uiteindelijke bouwplannen. In het kader van het project Grotiusplaats is consequent gewerkt met illustraties waarvan verwacht werd dat die de uiteindelijke situatie verbeelde. Het project Grotiusplaats heeft met het raadsbesluit van 30 juni 2022 een wijzigingen van de uitgangspunten gekend. Voorafgaand aan dat besluit (8 juni 2022) en nadien (13 september 2022) zijn tijdens informatiebijeenkomsten de geïnteresseerden geïnformeerd over en betrokken bij de wijzigingen in de plannen.

1.2.3

Participatie niveau

Indiener beschouwt de participatiebijeenkomst als laagste niveau, niveau 4.

Participatieniveau Het project is onderdeel van de gebiedsontwikkeling Central Innovation District (CID). Het project ligt in stadsdeel Haagse Hout, dicht tegen stadsdeel Centrum. Het participatieniveau voor de inrichting van de openbare ruimte in het CID = coproduceren. Besluitvorming In de gebiedsagenda Policy Campus Centraal (2018 RIS301329) en de Structuurvisie CID (juni 2021 RIS307135) staan het toevoegen van woningen en kantoren, voorzieningen en meer groen centraal. Het oorspronkelijke project bestond uit verschillende onderdelen die gefaseerd zijn, en worden, uitgevoerd: Bouw van 2 woontorens (opgeleverd zomer 2022); Tijdelijke inrichting openbare ruimte rond de torens (i.v.m. verhuizing bewoners) + definitieve inrichting openbare ruimte > na goedkeuring ontwerp (RIS312580) en nadat bewoners woontorens hebben geparticipeerd over de 2 speel/sportvoorzieningen;

5/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

-

Aanleg van een overkapping op de Utrechtsebaan met daarop een groene inrichting Grotiusplaats conform aangepast ontwerp (RIS 313363).

Participatie voor SO Maria Stuartplein incl. Grotiusplaats In 2018 en 2019 vond een participatietraject plaats met de omgeving over het ontwerp van de openbare ruimte op de overkapping van de Utrechtsebaan. Tijdens de eerste bewonersbijeenkomst op 19 november 2018 is over het schetsontwerp gesproken. Participatie voor VO Maria Stuartplein incl. Grotiusplaats In april 2020 (RIS305074) is het VO voor de openbare ruimte van de Grotiusplaats vrijgegeven voor inspraak. Dit VO bevatte zowel de overkapping van de Utrechtsebaan als de inrichting van het Maria Stuartplein. Nadien zijn deze delen, inclusief het VO-ontwerpproces, gesplitst in afzonderlijke projecten. Participatie voor bijgesteld VO Grotiusplaats Op 20 mei 2022 is het voorgenomen proces van het participatie traject voor de inrichting Grotiusplaats met vertegenwoordigers van het Wijkberaad Bezuidenhout besproken. Het wijkberaad heeft ingestemd met het proces. Qua invulling en locatie van de bijeenkomst heeft het wijkberaad wijzigingen voorgesteld. Deze wijzigingen zijn overgenomen. In juni 2022 (participatiebijeenkomst van 8juni-2022) ging gemeente in gesprek met de omgeving omdat het ontwerp voor de buitenruimte aangepast moest worden i.v.m. andere, lichtere constructie waar bijv. geen bomen meer op kunnen. Voor de bijeenkomst op 8 juni 2022 zijn ruim 4.000 bewoners uitgenodigd met een analoge brief (huis aan huis).

Aangezien de Grotiustorens op dat moment nog niet volledig bewoond waren zijn in de entreehal posters opgehangen om de participatiebijeenkomst ook bij de nieuwe bewoners aan te kondigen. Er waren circa 30 deelnemers. Belangrijkste onderwerp was de toelichting op de beperkte draagkracht van de bak, de nieuwe constructie die steunt op de bestaande bak en de beperkingen die dat met zich meebrengt voor de maaiveldinrichting;

6/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

-

-

-

-

vervallen van de eerder voorziene zware volwassen bomen op het dek. In deze bijeenkomst zijn bij de bewoners ideeën en wensen opgehaald voor de maaiveldinrichting. De bijgestelde uitgangspunten voor het ontwerp zijn vastgesteld door de Raad, d.d. 30-juni 2022. Door de gemeente is vervolgens een bijgesteld maaiveldontwerp opgesteld waarin de aangereikte ideeën en suggesties voor zover mogelijk zijn gebruikt als waardevolle input. Het bijgestelde ontwerp voor de maaiveldinrichting is teruggekoppeld aan bewoners in de bijeenkomst van 13 september 2022. Bij deze bijeenkomst was ook een stevige delegatie vanuit de Grotiustorens aanwezig. Het totaal aantal deelnemers was circa 25. De stemming in beide bijeenkomsten uit 2022 was positief. Nadien is er ook een positief krantenbericht verschenen. Het resultaat van de activiteiten in het kader van het ontwerp- en participatieproces, is in het bijgestelde ontwerp maaiveldinrichting verwerkt en op 18 oktober 2022 door het college vrijgegeven om ter inzage te leggen. Het ontwerp (RIS313363) lag ter inzage tot 4 december 2022. Belangstellende konden een zienswijze indienen om op- en aanmerkingen op het voorlopig ontwerp kenbaar te maken.

Het college is van mening dat er adequaat invulling is gegeven aan het participatieniveau coproduceren.

1.3 1.3.1

Zienswijze 3 Onderwerp Zorgen over conceptwijziging

Samenvatting Indiener constateert dat er vanuit kostenreductie het een lichtere en goedkopere constructie moet worden. Indiener geeft aan dat de consequenties van deze aanpassing te weinig zijn benoemd en stelt dat het ontwerpconcept compleet is veranderd en niets meer in zich heeft van de ‘plantaardige heerlijkheid’. Mogelijk is er gekozen voor een te goedkope oplossing voor de overkapping.

Reactie college In 2017 hebben de ontwikkelaar van de woontorens en de gemeente Den Haag een overeenkomst gesloten voor de bouw van 2 woontorens voor totaal 655 woningen aan de Grotiusplaats. Onderdeel van deze overeenkomst is de afspraak met de gemeente tot realisatie van een overkluizing over de Utrechtsebaan. Het doel is met name het reduceren van geluid en het creëren van een groen verblijfs- en uitzicht gebied. Voor een overkluizing die een dik pakket grond met begroeiing/grote bomen kan dragen blijkt het constructief noodzakelijk om een aparte fundering buiten de bak te realiseren. Deze aanpassing, inclusief een voorbereiding op een tunnelinrichtingen beheer, werd geraamd op een substantieel bedrag, dat door de gemeente niet gedragen kon worden, waardoor de gemeente zich gedwongen zag om een alternatief plan te ontwikkelen. 7/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

Tijdens de informatiebijeenkomst op 8 juni 2022 zijn de omwonenden en geïnteresseerden geïnformeerd over de wijziging van de plannen naar een lichtere constructie die afsteunt op de wanden van de bestaande bak, met ook consequenties voor de inrichting van de (groene) maaiveldinrichting, die moest lichter worden. Nadien is door het college aan de raad deze lichtere overkluizing voorgesteld (RIS312232), met ook een lichtere invulling van de maaiveldinrichting, voor gebruikers en hulpverleners een middentunnelkanaal (vluchtgang tussen de rijbanen met trappen naar boven) alsmede diverse installaties. Op 30 juni 2022 heeft de raad met dit voorstel ingestemd. Op 13 september 2022 zijn omwonenden en geïnteresseerden betrokken bij de uitwerking van de aangepaste plannen. Het project Grotiusplaats heeft daarmee een wijzigingen van de uitgangspunten gekend, maar een overkapping ten behoeve van de geluidsreductie in het gebied en het toevoegen van extra openbare (gebruiks)ruimte en groen in het gebied zijn behouden. 1.3.2

Ontwerp in strijd met motie

Indiener stelt dat het ontwerp dat ter inzage heeft gelegen in strijd is met de motie ‘Het eerlijke plaatje’ (RIS313691, 11 november 2022).

In de door indiener aangehaalde motie ‘Het eerlijke plaatje’ wordt het college opgeroepen bij communicatietrajecten over nieuwbouwplannen die de gemeente (mede) organiseert voortaan te werken met illustraties en referentiebeelden die zoveel mogelijk overeenkomen met de uiteindelijke bouwplannen. In het kader van het project Grotiusplaats is consequent gewerkt met illustraties waarvan verwacht werd dat die de uiteindelijke situatie verbeelde. Het project Grotiusplaats heeft een wijzigingen van de uitgangspunten gekend, waarmee de gemeenteraad op 30 juni 2022 heeft ingestemd. Voorafgaand aan dat besluit (8 juni 2022) en nadien (13 september 2022) zijn tijdens informatiebijeenkomsten de geïnteresseerden geïnformeerd over en betrokken bij de wijzigingen in de plannen.

1.3.3

Participatie

Indiener geeft aan dat het woord participatie in dit geval misleidend is.

Participatieniveau Het project is onderdeel van de gebiedsontwikkeling Central Innovation District (CID). Het project ligt in stadsdeel Haagse Hout, dicht tegen stadsdeel Centrum. Het participatieniveau voor de inrichting van de openbare ruimte in het CID = coproduceren. Besluitvorming

8/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

In de gebiedsagenda Policy Campus Centraal (2018 RIS301329) en de Structuurvisie CID (juni 2021 RIS307135) staan het toevoegen van woningen en kantoren, voorzieningen en meer groen centraal. Het oorspronkelijke project bestond uit verschillende onderdelen die gefaseerd zijn, en worden, uitgevoerd: Bouw van 2 woontorens (opgeleverd zomer 2022); Tijdelijke inrichting openbare ruimte rond de torens (i.v.m. verhuizing bewoners) + definitieve inrichting openbare ruimte > na goedkeuring ontwerp (RIS312580) en nadat bewoners woontorens hebben geparticipeerd over de 2 speel/sportvoorzieningen; Aanleg van een overkapping op de Utrechtsebaan met daarop een groene inrichting Grotiusplaats conform aangepast ontwerp (RIS313363). Participatie voor SO Maria Stuartplein incl. Grotiusplaats In 2018 en 2019 vond een participatietraject plaats met de omgeving over het ontwerp van de openbare ruimte op de overkapping van de Utrechtsebaan. Tijdens de eerste bewonersbijeenkomst op 19 november 2018 is over het schetsontwerp gesproken. Participatie voor VO Maria Stuartplein incl. Grotiusplaats In april 2020 (RIS305074) is het VO voor de openbare ruimte van de Grotiusplaats vrijgegeven voor inspraak. Dit VO bevatte zowel de overkapping van de Utrechtsebaan als de inrichting van het Maria Stuartplein. Nadien zijn deze delen, inclusief het VO-ontwerpproces, gesplitst in afzonderlijke projecten.

Participatie voor bijgesteld VO Grotiusplaats Op 20 mei 2022 is het voorgenomen proces van het participatie traject voor de inrichting Grotiusplaats met vertegenwoordigers van het Wijkberaad Bezuidenhout besproken. Het wijkberaad heeft ingestemd met het proces. Qua invulling en locatie van de bijeenkomst heeft het wijkberaad wijzigingen voorgesteld. Deze wijzigingen zijn overgenomen. In juni 2022 (participatiebijeenkomst van 8juni-2022) ging gemeente in gesprek met de omgeving omdat het ontwerp voor de

9/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

-

-

-

-

buitenruimte aangepast moest worden i.v.m. andere, lichtere constructie waar bijv. geen bomen meer op kunnen. Voor de bijeenkomst op 8 juni 2022 zijn ruim 4.000 bewoners uitgenodigd met een analoge brief (huis aan huis). Aangezien de Grotiustorens op dat moment nog niet volledig bewoond waren zijn in de entreehal posters opgehangen om de participatiebijeenkomst ook bij de nieuwe bewoners aan te kondigen. Er waren circa 30 deelnemers. Belangrijkste onderwerp was de toelichting op de beperkte draagkracht van de bak, de nieuwe constructie die steunt op de bestaande bak en de beperkingen die dat met zich meebrengt voor de maaiveldinrichting; vervallen van de eerder voorziene zware volwassen bomen op het dek. In deze bijeenkomst zijn bij de bewoners ideeën en wensen opgehaald voor de maaiveldinrichting. De bijgestelde uitgangspunten voor het ontwerp zijn vastgesteld door de Raad, d.d. 30-juni 2022. Door de gemeente is vervolgens een bijgesteld maaiveldontwerp opgesteld waarin de aangereikte ideeën en suggesties voor zover mogelijk zijn gebruikt als waardevolle input. Het bijgestelde ontwerp voor de maaiveldinrichting is teruggekoppeld aan bewoners in de bijeenkomst van 13 september 2022. Bij deze bijeenkomst was ook een stevige delegatie vanuit de Grotiustorens aanwezig. Het totaal aantal deelnemers was circa 25. De stemming in beide bijeenkomsten uit 2022 was positief.

Nadien is er ook een positief krantenbericht verschenen. Het resultaat van de activiteiten in het kader van het ontwerp- en participatieproces, is in het bijgestelde ontwerp maaiveldinrichting verwerkt en op 18 oktober 2022 door het college vrijgegeven om ter inzage te leggen. Het ontwerp (RIS313363) lag ter inzage tot 4 december 2022. Belangstellende konden een zienswijze indienen om op- en aanmerkingen op het voorlopig ontwerp kenbaar te maken.

Het college is van mening dat er wel degelijk participatie heeft plaatsgevonden en dat er geen sprake is van misleiding.

10/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

2 Suggesties voor aanpassingen aan het ontwerp en reactie van het college

In dit deel reiken indieners suggesties aan voor aanpassingen aan het ontwerp en wordt een voorstel door het college aan de raad gedaan tot aanpassing van het betreffende ontwerp.

2.1 2.1.1

2.1.2

2.1.3

Zienswijze 1 Onderwerp Verzoek om een kruidentuin toe te voegen aan ontwerp maaiveld

Indiener 1 Indiener vraagt of het park met aanvullende gebruiksvoorzieningen ingericht kan worden, bijvoorbeeld met een Kruidentuin

Reactie college Het is moeilijk om inheemse kruidachtige plantensoorten toe te passen op deze locatie, met name wanneer het gaat om de beplanting in plantvakken en bloembakken. Plantvakken zijn alleen voldoende beheerbaar en beleefbaar wanneer ze zijn ingeplant met soorten die snel groeien, onkruiden zoveel mogelijk wegdrukken en een relatief lange levensduur hebben. Zonder deze maatregelen heeft een dergelijk plantvak veel onderhoud nodig of moet het jaarlijks opnieuw worden ingericht Daarnaast hebben veel kruiden veel zon nodig. Het maaiveld is gelegen in de schaduw en er is veel wind. De mogelijkheden voor een kruidentuin zijn op deze locatie (helaas) te beperkt.

Verzoek om een hondenuitlaatplek toe te voegen aan ontwerp maaiveld

Indiener vraagt of het park met aanvullende gebruiksvoorzieningen ingericht kan worden, bijvoorbeeld als een honden uitlaatplek

Op de Grotiusplaats mogen honden aangelijnd uitgelaten worden, zoals bijna in de hele stad. Daarbij geldt wel een opruimplicht.

Verzoek om een Jeu de boules baan toe te voegen aan ontwerp maaiveld

Indiener vraagt of het park met aanvullende gebruiksvoorzieningen ingericht kan worden, bijvoorbeeld een Jeu de Boules baan

Gemeente Den Haag heeft op diverse locaties in de stad de afgelopen jaren Jeu de Boules banen aangelegd. De ervaring is dat deze beperkt gebruikt worden. In het geval van de Grotiusplaats is de verwachting dat de beheerinspanning niet opweegt tegen het gebruik. Daarom wordt er geen Jeu de Boules baan aangelegd op de Grotiusplaats.

In de stad zijn gebieden waar honden niet mogen komen, bijv. kinderspeelplaatsen of delen van het strand, of tijdens bepaalde periodes. Deze gebieden zijn aangegeven als verboden voor honden. Dit is niet van toepassing op de Grotiusplaats.

11/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

2.2 2.2.1

Zienswijze 2 Onderwerp Toepassen inheemse bomen en planten

Indiener 2 Indiener pleit voor het gebruik van inheemse beplanting, onder andere omdat: insecten en vogels daarvan profiteren, die langer het gewenste uiterlijk van de plantvakken in stand houden en minder in het onderhoud kosten.

Reactie college In het openbaar groen is het doorgaans goed mogelijk om op diverse plekken inheemse bomen en struiken (of cultivars hiervan) toe te passen. Dat wordt in de huidige praktijk ook veelvuldig gedaan. Dit is moeilijker voor kruidachtige plantensoorten, met name wanneer het gaat om de beplanting in plantvakken en bloembakken. Plantvakken zijn alleen voldoende beheerbaar en beleefbaar wanneer ze zijn ingeplant met soorten die snel groeien, onkruiden zoveel mogelijk wegdrukken en een relatief lange levensduur hebben. Anders heeft een dergelijk plantvak veel onderhoud nodig of moet het jaarlijks opnieuw worden ingericht. De overlevingskansen van zuiver inheemse soorten zijn op de Grotiusplaats beperkt. De lokale groeiomstandigheden lijken meer geschikt voor het toepassen van cultivars of kruisingen die dicht tegen de oorspronkelijke soort aan staan. Wat betreft kruiden is er een benadering mogelijk die vergelijkbaar is met het concept van ecologisch passend zoals dat is opgenomen in de Nota Stadsbomen (RIS307827). Of, en hoeveel inheemse soorten uiteindelijk worden aangeplant, is nog moeilijk aan te geven. Het beplantingsplan wordt in de volgende fase (DO) verder uitgewerkt.

2.2.2

Veiligheid egels en andere lopende wilde dieren

Indiener stelt voor om maatregelen in het ontwerp toe te voegen ter voorkoming dat egels en andere lopende wilde dieren de weg op lopen. Indiener stelt dat deze relatief eenvoudig zijn, maar levert geen voorstellen.

2.2.3

Bufferen van regenwater

Indiener heeft in de concept-beheerparagraaf, behorende bij het ter inzage gelegde VOmaaiveldinrichting, gelezen dat er naar verwachting te weinig regenwater zal zijn.

De Grotiusplaats en directe omgeving is ongeschikt als biotoop voor egel, mol, marterachtigen en vos. De dichtst bij gelegen territoria van deze dieren bevinden zich niet in de onmiddellijke nabijheid van de Grotiusplaats. De Grotiusplaats ligt gezien vanuit bedoelde landzoogdieren geïsoleerd. Het college gaat ervanuit dat de kans minimaal is dat bedoelde dieren op eigen gelegenheid de Grotiusplaats bereiken. Het treffen van maatregelen voor deze dieren in het ontwerp is daarom niet nodig. Het dek is zodanig ingericht dat regenwater wordt geborgen in de waterretentiekratten. Bij extreme buien zal er een overstort plaatsvinden. De indiener heeft juist ingeschat dat het waarschijnlijk is dat er periodes zijn dat de verdampsnelheid van de

12/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

Indiener vraagt om voor een bewezen oplossing voor het bufferen van regenwater te kiezen.

2.2.4

2.3 2.3.1

Geen grote bomen aanplanten

Indiener vindt het onnodig om volgroeide bomen te planten. De ervaring van indiener is dat deze bij het aanplanten een ‘grote schok’ krijgen en daarvan jaren moeten herstellen. Het tijdverschil met aanplanten van jonge bomen is daardoor gering en het levert een kostenbesparing op

aangebrachte beplanting groter is dan de neerslag die valt, met name in de zomer. Daarom is er in het ontwerp een pomp toegevoegd om water uit de naastgelegen duiker op te pompen naar de waterretentiekratten, zodat de beplanting ook in tijden van droogte van voldoende water is voorzien. De bomen in de berm direct naast de overkluizing langs de Prins Clauslaan zullen een stamomtrek hebben van 25-30cm. Dit zijn relatief jonge bomen welke een goede kans hebben om aan te slaan en daarna uit te groeien tot volwassen bomen.

Zienswijze 3 Onderwerp Ecologische kwaliteit, insecten, vogels en plantkeuzen

Indiener 3 Indiener vraagt aandacht voor ecologische kwaliteit, insecten, vogels en plantkeuzen en geeft aan dat een Bijenkast plaatsen als test niet voldoende is.

Reactie college De Grotiusplaats is geen natuurgebied, maar binnenstedelijk groen. Het voorlopig ontwerp voor de maaiveldinrichting geeft daar invulling aan. Het toepassen van inheems materiaal om de biodiversiteit te bevorderen is een breed gedragen uitgangspunt. In het openbaar groen is het doorgaans goed mogelijk om op diverse plekken inheemse bomen en struiken (of cultivars hiervan) toe te passen. Dat is de huidige praktijk. Dit ligt echter voor kruidachtige plantensoorten veel moeilijker, met name wanneer het gaat om de beplanting in plantvakken en bloembakken. Plantvakken zijn alleen voldoende beheerbaar en beleefbaar wanneer ze zijn ingeplant met soorten die snel groeien, onkruiden zoveel mogelijk wegdrukken en een relatief lange levensduur hebben zodat een plantvak niet jaarlijks opnieuw ingericht hoeft te worden. De overlevingskansen van zuiver inheemse soorten zijn op de Grotiusplaats beperkt. De lokale groeiomstandigheden lijken meer geschikt voor het toepassen van cultivars of kruisingen die dicht tegen de oorspronkelijke soort aan staan. Wat betreft kruiden is er een benadering mogelijk die vergelijkbaar is met het concept van ecologisch passend zoals dat is opgenomen in de Nota Stadsbomen (RIS307827).

13/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

Of, en hoeveel inheemse soorten uiteindelijk worden aangeplant, is nog moeilijk aan te geven. Het beplantingsplan wordt in de volgende fase (DO) verder uitgewerkt. Nagenoeg alle planten kunnen voor dieren fungeren als verblijfplaats. Een gedeelte biedt daarnaast voedsel voor vogels en/of insecten zoals bijen, hommels en vlinders. In het voorliggende ontwerp zijn een insectenhotel en nestkasten opgenomen, hoewel de lokale omstandigheden relatief gezien weinig aantrekkelijk zijn voor insecten en vogels, vanwege de slagschaduw van gebouwen en relatief veel wind. De lage bomen/ meerstammige struiken staan op de Grotiusplaats op de meest zonrijke plek en het is een goede suggestie om daar kleine insectenhotels in te plaatsen. Omdat vogels het best gedijen in een omgeving zonder verstoring, zijn er in Den Haag en omgeving ongeveer 11 vogelrustgebieden ingericht. Deze zijn speciaal ingericht en beplant om zoveel mogelijk vogelsoorten broedgelegenheid en voedsel te bieden. En omdat ze vaak zijn afgezet met hekken en water kunnen er ook geen honden en katten bijkomen. De Grotiusplaats wordt geen vogelrustgebied. 2.3.2

Waterberging i.r.t. hitte

Indiener vindt het een gemiste kans dat juist op warme dagen het plan te weinig water heeft. Te veel hitte in de stad op warme dagen wordt met dit plan dus niet minder.

2.3.3

Het plan mist budget voor onderhoud

Indiener concludeert dat er is geen geld is voor beheer van de voorgestelde inrichting en vraagt hoe het onderhoud gefinancierd wordt.

2.3.4

Bomen

Waarom moeten er volwassen bomen

Het dek is ingericht met waterretentiekratten. De indiener heeft juist ingeschat dat het waarschijnlijk is dat er periodes zijn dat de verdampsnelheid van de aangebrachte beplanting groter is dan de neerslag die valt, met name in de zomer. Daarom is er in het ontwerp een pomp toegevoegd om water uit de naastgelegen duiker op te pompen naar de waterretentiekratten, zodat de beplanting ook in tijden van droogte van voldoende water is voorzien. Met het concept-VO heeft een conceptbeheerparagraaf ter inzage gelegen. Beide documenten zijn na de ter inzagelegging op onderdelen aangepast en verder ingevuld. Voor het maaiveldontwerp en de beheerparagraaf zijn ramingen opgesteld. Deze zijn meegenomen in het raadsvoorstel. De besluitvorming van de gemeenteraad heeft daarmee betrekking op zowel het ontwerp als op de financiering. De financiering betreft zowel de realisatie als het beheer en onderhoud. De aan te planten bomen in de berm direct naast de overkluizing langs de Prins Clauslaan zullen een stamomtrek hebben van 25-30cm. Dit zijn relatief jonge bomen welke een goede kans hebben om aan

14/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

2.3.5

Compostbakken

komen, dit i.v.m. kosten?

te slaan en daarna uit te groeien tot volwassen bomen.

Graag toevoegen compostbakken voor bewoners Roofs

Er zijn geen compostbakken in het ontwerp voor de Grotiusplaats opgenomen. Het college ondersteunt zoveel mogelijk duurzame initiatieven, waaronder afvalinitiatieven. Compostbakken vallen daar ook onder. Het college wil echter, gezien alle verschillende ruimteclaims en de uitstraling van het openbaar gebied, terughoudend zijn met betrekking tot de toevoeging van objecten. Daarnaast is er een relatief grote afstand tussen de Grotiusplaats en de nabijgelegen woningen (o.a. veroorzaakt door de driebaansweg Pr. Clauslaan), waardoor een verminderd gebruik is voorzien. Het college ziet af van de plaatsing van compostbakken op de Grotiusplaats.

3 Vragen van indieners en reactie van het college

In dit deel geeft het college antwoord op vragen en opmerkingen uit de drie zienswijzen. Hierbij wordt soms verwezen naar het eerste of tweede deel van deze Nota.

3.1.1

Onderwerp Geen vragen gesteld

Vragen indiener 1 n.v.t.

Reactie gemeente n.v.t.

3.2.1

Onderwerp Ontbreken beheerbudget

Vragen indiener 2 Indiener stelt dat er nog geen budget is voor het toekomstige beheer.

Reactie gemeente Met het concept-VO heeft een conceptbeheerparagraaf ter inzage gelegen. Beide documenten zijn na de ter inzagelegging op onderdelen aangepast en verder ingevuld. Voor het maaiveldontwerp en de beheerparagraaf zijn ramingen opgesteld. Deze zijn meegenomen in het raadsvoorstel. De besluitvorming van de gemeenteraad heeft daarmee betrekking op zowel het ontwerp als op de financiering. De financiering betreft zowel de realisatie als het beheer en onderhoud.

Onderwerp Snelheid verlagen op de A12

Indiener 3 Waarom is er niet gekeken naar het terugbrengen van de maximale rijsnelheid op de A12?

Reactie gemeente De Utrechtsebaan vormt de verbinding tussen het Rijkswegennet (100 km/uur) en het stedelijke netwerk (50 km/uur). De Utrechtsebaan is hiermee een belangrijke schakel in het infrastructuurnetwerk en

3.3.1

15/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

dat betekent dat het van belang is om de capaciteit van de weg zoveel als mogelijk te benutten. Vandaar dat er ter plaatse geldt een maximum rijsnelheid van 70 km per uur. Een wijziging van de maximale rijsnelheid op de Utrechtsebaan heeft direct impact op het functioneren van het regionale en stedelijke verkeersnetwerk en maakt geen onderdeel uit van het project Grotiusplaats. 3.3.2

Uitlaatgassen

Zorgen voor kanalisering van uitlaatgassen

3.3.3

Retentiekratten en regenwater

Welk water komt er in de retentiekratten en wat gebeurt er als het een tijd niet regent?

3.3.4

Looproute van Beatrixkwartier naar station

Wordt dit de nieuwe looproute van kantoren naar station?

De Grotiusplaats voldoet aan de wettelijke norm voor fijnstof. Door realisatie van de overkluizing Grotiusplaats en de autonome toename van het wegverkeer wordt er een lichte verbetering verwacht boven op de overkluizing en een lichte verslechtering bij beide uiteinden van de overkluizing. Dit was reeds onderdeel van de besluitvorming over het bestemmingsplan Bezuidenhout 2de herziening waarin de overkluizing is opgenomen in 2018. Over het geheel gezien wordt er voldaan aan de wettelijke grenswaarden conform de Wet Milieubeheer, de wettelijke norm. De adviesnorm van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) wordt op dit moment, en ook na ontwikkeling van de Grotiusplaats, niet gehaald. Volgens de wettelijke EU-norm mag het jaargemiddelde van fijnstof pm10 in de lucht niet hoger zijn dan 40μg/m3. Volgens de WHO-adviesnorm mag dit niet meer dan 20μg/m3 zijn. Op dit moment blijft de wijk t.a.v. fijnstof van pm10 gemiddeld gezien onder beide normen. Voor fijnstof pm 2,5 zitten de woningen gemiddeld onder de wettelijke norm, maar niet onder de adviesnorm. Het regenwater dat op de Grotiusplaats zelf valt wordt geborgen in de waterretentiekratten. Via capillaire werking is het opgeslagen water naar behoefte beschikbaar voor de beplanting, zoals gebruikelijk in een vollegrond situatie.

Verder is er voor de zekerheid een pomp toegevoegd om, in geval van droogte, water uit de naastgelegen duiker op te pompen naar de retentiekratten zodat de aangebrachte beplanting niet verdroogd. Bewoners en werknemers rondom de Utrechtsebaan kunnen inderdaad via de Grotiusplaats naar het station lopen.

16/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

3.3.5

Koppeling Madurodam

Krijgt de Grotiusplaats net zo een ruimtelijke betekenis als bijvoorbeeld Madurodam?

De Grotiusplaats wordt gezien als binnenstedelijk groen, bedoeld als groene buitenruimte (een buurtparkje) en is niet bedoeld als toeristische attractie zoals bijvoorbeeld Madurodam.

3.3.6

Beplanting/ bomen

1.

Daar waar mogelijk kiest het college voor het planten van zoveel mogelijk inheemse bomen en plantensoorten.

Hoeveel % is inheemse beplanting? 80 of 30% 2. Zijn er in de omgeving planten 3. Aan welke vaste planten wordt gedacht? 4. Hoeveel bomen komen er exact, 12 of 14, welke soorten? 5. Is er een onderzoek naar voedselbos, kruidentuin op deze plaats gedaan?

1. Het is in deze fase moeilijk een percentage te geven van toe te passen inheemse planten. Het beplantingsplan wordt in de DO-fase gemaakt. 2. Ja, er zijn planten in de omgeving aanwezig, onder andere langs de Prins Clauslaan, op het Maria Stuartplein en in het Haagse bos. 3. Er wordt overwogen om onderstaande inheemse planten aan te planten: • Ajuga reptans • Aster divaricatus • Alchemilla mollis • Lamium maculatum 4. In de bermen is gekozen voor een combinatie van 1ste grootte bomen en kleine meerstammige bomen. Dit ‘losse‘ beplantingsconcept sluit aan bij de beplanting van de nabij gelegen bermen. Er komen 15 bomen langs de prins Clauslaan, aan weerszijde van de Grotiusplaats. Aan de zuidzijde is ruimte voor 7 bomen en aan de noordzijde is er ruimte voor 8 bomen. In het VO zijn iepen opgenomen. Deze boomsoort is goed windbestendig. De iepen zullen maximaal 15m hoog worden. 5. In het openbaar groen is het doorgaans goed mogelijk om op diverse plekken inheemse bomen en struiken (of cultivars hiervan) toe te passen. Dat wordt in de huidige praktijk ook veelvuldig gedaan. Dit is moeilijker voor kruidachtige plantensoorten, met name wanneer het gaat om de beplanting in plantvakken en bloembakken.

Plantvakken zijn alleen voldoende beheerbaar en beleefbaar wanneer ze zijn ingeplant met soorten die snel groeien, onkruiden zoveel mogelijk wegdrukken en een relatief lange levensduur hebben. Anders heeft een dergelijk plantvak veel onderhoud nodig of moet het jaarlijks opnieuw worden ingericht Daarnaast hebben veel kruiden

17/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

3.3.7

Bodem

Wat is het effect van de verankering van de kunststof planken van de wandelpaden op het bodemleven?

3.3.8

Dieren

In de plannen is niets te vinden over verblijfplaatsen voor dieren. Zijn er maatregelen getroffen voor dieren?

veel zon nodig. Het maaiveld is gelegen in de schaduw en er is wind en beperkte hoeveelheid tuinaarde aanwezig. Dit maakt dat er in het ontwerp geen voedselbos of kruidentuin is opgenomen. Het definitieve beplantingsplan wordt in de DO-fase opgesteld. Op de waterretentiekratten komt een laag substraat. In het substraat is houtcompost, rag compost en wormenmest verwerkt. In de wormenmest zitten ook eitjes van wormen. Zo proberen we het bodemleven vlot op gang te krijgen. De kunststof planken en hun verankering hebben geen negatief effect op het bodemleven. De Grotiusplaats is geen natuurgebied maar binnenstedelijk groen. In het voorliggende ontwerp zijn een insectenhotel en nestkasten opgenomen, hoewel de lokale omstandigheden relatief gezien weinig aantrekkelijk zijn voor insecten en vogels, vanwege de slagschaduw van gebouwen en relatief veel wind. De lage bomen/ meerstammige struiken staan op de Grotiusplaats op de meest zonrijke plek en het is een goede suggestie om daar kleine insectenhotels in te plaatsen. Omdat vogels het best gedijen in een omgeving zonder verstoring, zijn er in Den Haag en omgeving ongeveer 11 vogelrustgebieden ingericht. Deze zijn speciaal ingericht en beplant om zoveel mogelijk vogelsoorten broedgelegenheid en voedsel te bieden. En omdat ze vaak zijn afgezet met hekken en water kunnen er ook geen honden en katten bijkomen.

De Grotiusplaats wordt geen vogelrustgebied. De gemeente den Haag gaat ervanuit dat de kans minimaal is dat grotere landzoogdieren zoals egel, mol, marterachtigen en vos op eigen gelegenheid de Grotiusplaats bereiken. De Grotiusplaats en directe omgeving is ongeschikt als biotoop voor egel, mol, marterachtigen en vos. De dichtst bij gelegen territoria van deze dieren bevinden zich niet in de onmiddellijke nabijheid van de Grotiusplaats. De Grotiusplaats ligt gezien

18/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

3.3.9

Regenwater Bezuidenhout

Is er een opvang voor te veel regenwater uit Bezuidenhout?

3.3.10

Kunststof planken

- Zijn ze milieuvriendelijk? - Kunnen verliefden hun naam erin kerven? - Weten ouders dat ze erg warm worden in de zomer

3.3.11

Onderhoud?

Wordt er straks milieuvriendelijk schoongemaakt?

vanuit bedoelde landzoogdieren geïsoleerd. Het college gaat ervanuit dat de kans minimaal is dat bedoelde dieren op eigen gelegenheid de Grotiusplaats bereiken. Het treffen van maatregelen voor deze dieren in het ontwerp is daarom niet nodig. Het dek is zodanig ingericht dat regenwater dat op het dek valt zoveel als mogelijk wordt geborgen in de waterretentiekratten. Verder is er voor de zekerheid een pomp toegevoegd om, in geval van droogte, water uit de naastgelegen duiker op te pompen naar de retentiekratten zodat de aangebrachte beplanting niet verdroogd. Het dek heeft een beperkte draagkracht. Het is niet geschikt om overtollige regenwater uit de wijk Bezuidenhout te bergen. De vlonderplanken die voor de wandelpaden worden aangelegd zijn gemaakt van een kunststof materiaal. De banken krijgen een houten zitting. Het is niet de bedoeling dat verliefden of anderen in de vlonders of in de banken hun namen kerven. Bij "normaal” gebruik hebben kunststof vlonderplanken gemiddeld genomen een levensduur van meer dan 25 jaar. Er is relatief veel schaduw op het maaiveld, dit beperkt de hittevorming. In het ‘Programma voor een Schone stad 2021-2022’ (RIS307053) staat beschreven hoe de gemeente Den Haag de stad schoonhoudt. Dit geldt na realisatie ook voor de Grotiusplaats.

Veelvoorkomende schoonmaakwerkzaamheden worden handmatig uitgevoerd, zoals het verwijderen van zwerfafval en het legen van afvalbakken. Werkvoertuigen worden in toenemende mate geëlektrificeerd. Eventueel te gebruiken bosmaaiers en bladblazers zijn inmiddels allemaal elektrisch aangedreven. Aan het eind van ieder jaar worden veel afgevallen bladeren uit de openbare ruimte verwijderd. De HSO zet hiervoor in de stad verschillende machines en wagens in, en veegt ook handmatig. Blad dat wordt opgeveegd, wordt voor het overgrote deel duurzaam verwerkt, door het te composteren. Dit kan alleen wanneer het

19/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

bladafval niet is verontreinigd met zwerfafval.

3.3.12

Caleidoscoop en periscoop

Kan de komst van een Caleidoscoop en periscoop gewaarborgd blijven?

3.3.13

Banken

Er bestaat zorg over het zitgemak van de banken en dat 1 bank niet voldoende is. Komt er een Alff bank zoals genoemd door platform stad?

3.3.14

Prullenbanken

Hoe is de gemeentelijke gedachte over prullenbakken/afvalscheiding en zwerfvuil? Zijn er studies die bewijzen dat men afval meeneemt als er geen afvalbak in de buurt is? Komen er borden met instructies per afval bij bankjes? Wat betekent de deuk in de afvalbakken? (Sigaretten) Wat betekent afvalbakbeheersing?

Vanwege te hoge beheerkosten en een te grote kans op falen zijn de periscoop en de caleidoscoop uit het bijgestelde ontwerp gehaald. Op ongeveer 600 meter van het Maria Stuartplein is het speelbos Robin Hood en de Speeltuin Haagse Bos gelegen. Daar zijn volop speelelementen voor kinderen te vinden. In het bijgestelde maaiveld ontwerp zijn de banken gekoppeld aan de aanzuigopeningen voor de overdrukventilatie en vluchthuisjes. Door het gebruik van natuurlijke materialen (hout) op het zitvlak zullen de banken tijdens het zitten prettig aanvoelen. Het aantal zitgelegenheden is verhoogd, conform het verzoek van de indiener. Er is niet gekozen voor losstaande banken zoals de Alff bank. De gemeente wil afval op straat zoveel mogelijk voorkomen, maar dat kan alleen samen met bewoners, ondernemers en bezoekers van de stad. De gemeente zorgt dat de basis op orde is voor een schone stad. Dit betekent dat we zorgen dat er goede voorzieningen zijn, dat afval wordt opgeruimd en dat we bewoners ondernemers en bezoekers goed informeren. Medewerkers van de gemeente zijn dagelijks bezig om de stad schoon te houden. Zij werken in Buurt Service Teams. Deze teams vegen en ruimen de straat/stoep op, legen de afvalbakken, verwijderen zwerfvuil en onkruid. In de groengebieden verwijderen zij het zwerfvuil handmatig met knijpers, om schade aan het groen zoveel mogelijk te voorkomen.

Deze werkwijze hanteren ook de medewerkers van Den Haag Werkt, die de grote groengebieden schoonhouden. Maar de stad schoonhouden kunnen we niet alleen. Daarvoor hebben we de hulp van bewoners, ondernemers en bezoekers nodig. Een schone buurt is de verantwoordelijkheid van iedereen: gooi je afval in de afvalbak, of neem het mee. Er staan zo’n 7.000 afvalbakken in Den Haag. Op straat, in parken en op het strand. De afvalbakken staan op strategische plekken: daar waar afval kan ontstaan. We zorgen voor voldoende afvalbakken en dat de afvalbakken tijdig

20/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

3.3.15

Boomstructuur

Waarom wordt de restruimte tussen kabels, leidingen en wegen een structuur genoemd? Is het woord Boomstructuur hier wel gepast? Kan deze paragraaf Vijftien -mogelijke- bomen gaan heten?

3.3.16

Voertuigen worden geweerd van maaiveld

Geldt de voertuig werende rand ook voor rolstoelen?

worden geleegd. Dat verschilt per locatie. Dit gaat op beeld en ervaring. Op drukke dagen worden de bakken op de boulevard soms wel 7 dagen per week, elk uur, geleegd. In andere gebieden is dit niet nodig en worden ze 1x per week geleegd. Er is dus niet een standaard frequentie. Op de Grotiusplaats worden 2 afvalbakken geplaatst van het type Haagse Zuil (aan het begin van de wandelpaden). Dit type afvalbak heeft een deuk, door de deuk loopt regenwater van de prullenbak en blijft het op de afvalbak liggen. Deze deuk is dus niet bestemd om je sigaret te doven. Er zijn geen studies bekend bij de Gemeente Den Haag m.b.t. afval dat wordt meegenomen bij gebrek aan afvalbak. Gebleken is dat de meeste mensen begrijpen dat een afvalbak bestemd is voor afval, en ook dat de meeste mensen weten, kennelijk uit ervaring, hoe ze het afval in de afvalbak kunnen deponeren. Er komen daarom geen bordjes bij de afvalbakken met instructies. De lijnen langs de A12 zijn in de Bomennota (RIS160359) aangewezen als toekomstige boomstructuur. Tussen de Bezuidenhoutseweg en de Theresiastraat staan meerdere bomen van verschillende soorten in los verband in de bermen naast de tunnelbak. Ter hoogte van de Grotiusplaats zijn de aanwezige kabels en leidingen in de ondergrond geïnventariseerd en daaruit blijkt dat de ondergrondse ruimte beperkt is voor een gezonde groei van bomen.

Dit kan wel in de strook direct langs de bak van de Utrechtsebaan (met uitzondering ter hoogte van de bruggebouwen). Aan de zuidzijde van de Utrechtsebaan is langs de Prins Clauslaan ruimte voor 7 bomen en aan de noordzijde van de Utrechtsebaan is er langs de Prins Clauslaan ruimte voor 8 bomen. Er is dus wel een boomstructuur aanwezig waardoor de titel van de paragraaf ‘Boomstructuur’ is behouden. De paden langs en op het dek zijn toegankelijk voor rolstoelen. Het maaiveldontwerp is getoetst op toegankelijkheid. Hiervoor heeft er afstemming plaatsgevonden met Stichting VoorAll. Stichting VoorAll heeft een aantal aanbevelingen gedaan m.b.t. de wandelpaden en maximale hellingspercentage. Het advies van Stichting VoorAll is meegenomen in het ontwerp en wordt meegenomen in de uitvoering. Er worden looproutes voor 21/22

Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen Voorlopig Ontwerp-maaiveldinrichting project Overkluizing Utrechtsebaan/A12 - Grotiusplaats

3.3.17

Vluchthuisjes

Kunnen de vluchthuisjes ontworpen worden als spelaanleiding?

3.3.18

Verlichting

Hoe gaat u om als omwonenden wel verlichting willen?

3.3.19

CID hogere beheer-norm

Klopt het dat er in het CIDgebied hogere beheernormen van toepassing zijn?

mensen met beperkingen, rolstoelen en rollators gerealiseerd. De twee kleinere zijpaden zijn minder geschikt voor rolstoelen. Dit zal met behulp van een teken op het plankier worden weergegeven. In het bijgestelde ontwerp heeft de gemeente gekozen om de zitgelegenheden onderdeel te maken van de vluchthuisjes. Door het gebruik van natuurlijke materialen (hout) zal het zitten prettig aanvoelen. De vluchthuisjes zijn geen spelaanleiding. Er is gebleken dat er voldoende strooilicht vanaf de Prins Clauslaan op de Grotiusplaats zal vallen. Desondanks heeft de gemeente gemeend dat het wijs is om bij de zitbanken sfeerverlichting toe te voegen. In de structuurvisie van het Central Innovation District is door de gemeente geconstateerd dat delen van CID naar Hofstadkwaliteit zouden kunnen qua inrichting en beheer. ‘Hofstad kwaliteit’ is wat betreft beheer het hoogste kwaliteitsniveau dat de gemeente Den Haag kent. De Grotiusplaats is ontworpen volgens de principes van ‘Hofstad kwaliteit’.

22/22