RIS319002 Bijlage Voortgangsrapportage 2023 Programma Arbeidsmigratie in goede banen

Arbeidsmigratie in goede banen VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

Inhoudsopgave 

 

       

 

  





  



    







Arbeidsmigratie in goede banen

1

Inleiding Dit is de vierde voortgangsrapportage met betrekking tot EU-arbeidsmigranten, en de eerste geschreven vanuit het programma Arbeidsmigratie in goede banen (RIS316675). Eind 2022 is gestart met het opstellen van het integraal programma voor EU-arbeidsmigranten. De gemeenteraad heeft op 21 december 2023 het programma inhoudelijk vastgesteld. Voor iedere actielijn uit het programmaplan (informatievoorziening en voorlichting; registratie; huisvesting; integratie en participatie; ondersteuning, zorg en opvang; aanpak arbeidsmisstanden en uitbuiting; en economie) wordt de doelstelling uit het programma benoemd en de voortgang beschreven.

Algemeen Er is een flinke impuls gegeven aan de samenwerking met gemeente Rotterdam om juist de grootstedelijke problematiek meer onder de aandacht te brengen. Dit heeft onder andere geresulteerd in een gezamenlijke position paper die aan de ministers Van Gennip (SZW) en De Jonge (BZK, volkshuisvesting) is verstuurd namens de verantwoordelijke portefeuillehouders van gemeente Rotterdam en Den Haag. Daarnaast heeft in november 2023 de eerste gezamenlijke bijeenkomst van de ‘adviescommissie arbeidsmigratie’ plaatsgevonden in Rotterdam-Zuid. De eerste bijeenkomst stond in het teken van kennismaken en het uitwisselen van mogelijk toekomstige onderwerpen. In februari 2024 heeft de tweede commissiebijeenkomst plaatsgevonden in Den Haag met het onderwerp ‘kinderen van arbeidsmigranten’. Er wordt een vervolgbijeenkomst georganiseerd met partijen uit Den Haag die betrokken zijn bij kinderen van EU-arbeidsmigranten. Deze bijeenkomst vindt plaats in Q2 2024.

Werkbezoeken en samenwerkingen In 2023 hebben drie werkbezoeken plaatsgevonden met minister Van Gennip (SZW) waar de gemeente Den Haag aan deelnam. Het eerste werkbezoek vond plaats in Noord-Brabant. Daar is gesproken over hoe regionale samenwerking vorm kan worden gegeven. Het tweede werkbezoek was in Aalsmeer, met het onderwerp ‘werkgevers en de samenwerking tussen gemeente en werkgevers’. Het derde bezoek in Venlo stond in het teken van handhaving en misstanden. Wethouder Balster is voorzitter van de landelijke bestuurlijke klankbordgroep arbeidsmigranten van de VNG 1 . Er is in dit kader regelmatig bestuurlijk overleg met minister Van Gennip en andere leden van het kabinet.

1 www.vng.nl/artikelen/vernieuwde-bestuurlijke-klankbordgroep-arbeidsmigranten-van-start

2

Arbeidsmigratie in goede banen

Als gevolg van de aanpak in Den Haag wordt de gemeente regelmatig gevraagd om zitting te nemen in discussiepanels of een presentatie te geven over de eigen aanpak. Zo is onder andere een presentatie gegeven op het symposium ‘Zorg en welzijn arbeidsmigranten’ van stichting Pharos, bij het ministerie van SZW en aan het dagelijks bestuur van ‘Pact Poelenburg’ (gemeente Zaandam). Ook had de gemeente zitting in het discussiepanel bij het congres ‘Samen werken aan betere zorg en opvang van kwetsbare/dakloze arbeidsmigranten’ van stichting Barka en wederom bij het symposium van Pharos. De gemeente heeft o.a. medewerkers van de verschillende ministeries, journalisten en ambtenaren vanuit andere gemeenten in 2023 ontvangen voor werkbezoeken. Bij deze bijeenkomsten stond voornamelijk de informatievoorziening van Den Haag centraal, en in het bijzonder het mobiel informatiepunt en het LOKAAL.

Samenwerking tussen gemeente en ambassades Er zijn in 2023 gesprekken gevoerd met afgevaardigden van de ambassades van Polen, Bulgarije, Hongarije, Roemenië en Griekenland. De bezoeken van de gemeente aan de ambassades zijn wederkerig; nagenoeg alle ambassades hebben een bezoek gebracht aan LOKAAL en het mobiel informatiepunt. Afgesproken is om de samenwerking tussen gemeente en ambassades te intensiveren. Dit heeft onder meer in geresulteerd dat de ambassade van Roemenië samen met stichting FairWork spreekuur houdt in LOKAAL en dat de ambassades belangrijke boodschappen voor EU-arbeidsmigranten op hun websites delen. Ook is in februari 2024 het grootschalige onderzoek in de stad gestart in samenwerking met de Haagse Hogeschool en onderzoeksinstituut Risbo met de onderzoeksvraag: op welke wijze(n) zijn Oekraïense ontheemden en arbeidsmigranten uit de MOE-landen ingebed in de Haagse samenleving? Het onderzoek wordt uitgevoerd in Q1 2024. Naast studenten van de Haagse Hogeschool werken de voorlichters van het mobiel informatiepunt, veldwerkers en zelforganisaties actief mee aan het onderzoek. In Q2 2024 verwacht het college de eerste opbrengsten van het onderzoek. Daarna volgt een verdiepend onderzoek op opvallende uitkomsten. De raad wordt geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek en de eventuele vervolgacties.

Afgelopen periode is een netwerk opgebouwd en zijn samenwerkingen bestendigd. De gemeente Den Haag is samen met de gemeente Rotterdam een voorloper op gebied van een integraal programma voor arbeidsmigranten en daar is het college trots op. Tegelijkertijd is er veel werk te verrichten en kan de gemeente zowel leren van eigen ervaringen als van ervaringen in andere gemeenten.

Arbeidsmigratie in goede banen

3

1. Informatievoorziening Doelstelling De EU-arbeidsmigrant is op de hoogte van de rechten, plichten en de gebruiken van de Nederlandse en Haagse samenleving. Deze informatie is makkelijk vindbaar (online) of benaderbaar (informatiepunten mobiel en vast). De arbeidsmigrant weet waar hij of zij terecht kan met vragen. Door direct persoonlijk contact heeft de gemeente zicht op wat er speelt bij EU-arbeidsmigranten en in de wijken waar zij wonen.

Mobiel informatiepunt (bus) De voorlichters van het mobiele informatiepunt hebben in 2023 ongeveer 12.000 bezoekers te woord gestaan. De vijf voorlichters spreken Nederlands, Engels, Pools, Bulgaars, Russisch, Oekraïens en Turks. Naast dat het mobiel informatiepunt arbeidsmigranten voorlichting en informatie geeft, krijgt de gemeente beter inzichtelijk welke problematiek en uitdagingen spelen bij arbeidsmigranten in de stad. Aan de hand van deze signalen uit de stad kan gemeentelijk beleid worden verbeterd. De voorlichters verwijzen door naar o.a.: de Haagse Pandbrigade, Helpdesk Geldzaken, Sociaal Raadslieden, (taal)onderwijs en Burgerzaken. Ook zijn er gezamenlijke voorlichtingsacties uitgevoerd met ongediertebestrijding, handhaving en afval als thema. Het mobiel informatiepunt wordt als best practice gebruikt door het ministerie van SZW (www.arbeidsmigratieingoedebanen.nl) en de VNG. Ambassades en steden (Tilburg, Eindhoven, Helmond en Rotterdam) zijn langs geweest in Den Haag voor inspiratie. Aantal vragen mobiel informatiepunt per week in 2023

4

Arbeidsmigratie in goede banen

Vragen per onderwerp in 2023

Vragen per taal in 2023

Veldwerkers Transvaal De twee veldwerkers in Transvaal (stichting WeZijn Transvaal; Prioritaire Gebiedsaanpak, RIS315044) hebben in 2023 meer dan 2.000 vragen beantwoord, voornamelijk van inwoners met een Bulgaarse (46%) en Griekse (36%) achtergrond. De veldwerkers hebben 60% zelf ondersteund en 40% begeleid naar ondersteuning van o.a. stichting Barka, Helpdesk Geldzaken, Sociaal Raadslieden of de Servicepunten XL. De veldwerkers spreken daarnaast veel mensen in de wijk aan om een vertrouwensband op te bouwen. In Transvaal zijn ze betrokken bij diverse initiatieven om de wijk te versterken.

Nationaal netwerk informatiepunten De gemeente werkt samen met het ministerie van SZW om tot een landelijk dekkend netwerk aan informatiepunten te komen voor EU-arbeidsmigranten. Het college zet erop in dat Den Haag met haar informatievoorziening in 2025 aansluit bij het Netwerk Informatievoorziening voor EU-arbeidsmigranten. In Brabant loopt momenteel een pilot met vijf informatiepunten. Door aansluiting bij dit netwerk komt er meer kennisdeling tussen regio’s over informatievoorziening en doorverwijzing van het nationale ‘Work in NL’ naar het Haagse mobiele informatiepunt. Dit helpt onze naamsbekendheid en vindbaarheid onder EU-arbeidsmigranten. Vanuit dit netwerk zou informatievoorziening gecofinancierd kunnen worden. Op die manier kan het college verder investeren in de informatievoorziening.

Meertalige animatiefilmpjes De ontwikkeling van meertalige animaties met voorlichting over registratie, zorg, onderwijs, taal en huisvesting is gestart. De oplevering van de animaties met Nederlands, Engels, Pools, Roemeens, Bulgaars en Turkse vertalingen wordt in Q2 2024 verwacht.

Arbeidsmigratie in goede banen

5

Doorontwikkeling branding van naamsbekendheid informatiepunten Eind 2022 is het LOKAAL in Transvaal geopend (Prioritaire Gebiedsaanpak, RIS315044) en in januari 2023 is gestart met het mobiel informatiepunt (bus). De komende tijd werkt het college de verhouding tussen de fysieke, mobiele en digitale informatiepunten verder uit, zodat de EU-arbeidsmigrant zo gemakkelijk mogelijk aan informatie kan komen.

Behoefte informatie EU-arbeidsmigranten Begin 2024 zijn twee onderzoeken in samenwerking met de Haagse Hogeschool en onderzoeksinstituut Risbo gestart om de behoefte van EU-arbeidsmigranten aan informatie en hulp te polsen. Met het eerste eerdergenoemde onderzoek krijgt de gemeente een beter beeld van de situatie rondom de achtergrond, woon- en werksituatie van EU-arbeidsmigranten in Den Haag. In het vervolgonderzoek wordt de outcome onderzocht van de dienstverlening die wordt aangeboden bij het mobiel informatiepunt.

Bewustwordingscampagne arbeidsmigratie In Q3 2024 wordt de campagne over arbeidsmigratie in Den Haag uitgewerkt met het maatschappelijk middenveld en werkgevers. De raad wordt nader over de opzet en boodschap van de campagne geïnformeerd.

2. Registratie Doelstelling Door registratie – die ook zichtbaar is voor de gemeente – weet de gemeente welke EU-arbeidsmigrant waar in Den Haag verblijft en kunnen wij enerzijds de arbeidsmigrant beter bereiken en anderzijds gerichter misstanden op gebied van huisvesting en werk beter aanpakken.

Aanpassing registratie niet-ingezetene inschrijving (RNI) Vanaf 24 oktober 2022 worden het tijdelijk verblijfsadres in Nederland en contactgegevens (telefoonnummer en e-mailadres) van niet-ingezetenen geregistreerd. Het opgeven van deze gegevens is vrijblijvend. In juni 2023 zijn gegevens opgevraagd met betrekking tot RNI-inschrijvingen bij het loket in Den Haag over de periode oktober 2022 tot en met mei 2023. Hieruit bleek dat 4.156 personen zich bij het loket hebben laten registreren. Uit deze cijfers is echter niet op te maken waar deze personen vandaan komen, waar ze verblijven en welk inkomen of werk deze mensen hebben. Kortom, het aantal RNI-registraties en het aantal EU-arbeidsmigranten die

6

Arbeidsmigratie in goede banen

in de stad wonen, is nog niet vast te stellen. De gemeente blijft daarom met het Rijk in gesprek om de registratie te verbeteren, zodat de actuele verblijfsgegevens van de EU-migrant inzichtelijk worden.

Registreren met QR-code Bij het inschrijven in de RNI kunnen niet-ingezetenen voor het bezoek aan het RNI-loket hun gegevens alvast online invullen. Het online inschrijfformulier is sinds 8 november 2023 beschikbaar. Na het invullen wordt een persoonlijke QR-code gegenereerd. Deze code bevat alle ingevulde gegevens van de persoon. De niet-ingezetene neemt de persoonlijke QR-code, samen met een identiteitsbewijs, mee naar het RNI-loket. De RNI-loketmedewerker kan middels het scannen van de QR-code de gegevens automatisch overnemen. Inmiddels wordt deze methode bij meer dan de helft van de RNI-registraties toegepast, waardoor personen sneller worden ingeschreven, met minder fouten en meer gebruiksgemak.

Uitzondering verschijningsplicht bij eerste inschrijving RNI Voor de eerste inschrijving van een niet-ingezetene bij een RNI-loket geldt een fysieke verschijningsplicht. Soms is inschrijving als niet-ingezetene gewenst, terwijl fysieke verschijning niet mogelijk is. Vanaf 15 juli 2023 is in het Besluit basisregistratie personen bepaald dat de verschijningsplicht niet geldt als de betrokkene niet in staat is om te verschijnen vanwege zijn of haar gezondheid. Het gaat dan bijvoorbeeld om een pasgeboren kind in een couveuse. In Den Haag is dit nog niet voorgekomen.

Combinatie inschrijving en informatievoorziening Voorlichters van het mobiel informatiepunt staan twee dagen per week bij de BRP-balie in het stadsdeelkantoor Segbroek. Ook geven medewerkers van de BRP-balie EU-migranten visitekaartjes mee met informatie over het mobiel informatiepunt. De mogelijkheid tot het verruimen van de openingstijden, het combineren van RNI en BRP op één locatie, groepsinschrijvingen en een informatiebijeenkomst aansluitend aan de inschrijving wordt nader onderzocht.

Arbeidsmigratie in goede banen

7

3. Huisvesting Doelstelling De fysieke en sociale leefbaarheid in de wijken waar veel EU-arbeidsmigranten wonen is verbeterd. Overbewoning, hoge huurprijzen, onveilige woonsituaties en overlast op straat komen niet meer voor. Mensen beschikken over voldoende en fatsoenlijke woon- en leefruimte.

Wet goed verhuurderschap Op de website www.denhaag.nl/goedverhuurderschap staat informatie over de Wet goed verhuurderschap (Wgv), inclusief de verhuurvergunning. De verhuurvergunning is voor de wijken Laak- en Transvaalkwartier 1 september 2023 ingevoerd. Per 1 maart 2024 is de vergunning verplicht voor alle verhuurders van woonruimte in deze buurten. Inmiddels zijn 565 verhuurvergunningen aangevraagd (tot 18 januari 2024). Er zijn twee informatieavonden georganiseerd waarbij verhuurders in de vergunningsgebieden zijn geïnformeerd. In aanloop naar de verplichte verhuurvergunning is in het voorjaar van 2024 een meertalige informatiecampagne uitgevoerd, gericht op verhuurders en huurders. Voor EU-arbeidsmigranten is de informatie o.a. vertaald in het Bulgaars, Pools, Roemeens, Spaans en Engels. Meldingen van ongewenst verhuurgedrag kunnen worden gedaan via het online meldpunt www.denhaag.nl/ongewenstverhuurgedrag. Dit kan anoniem. De Haagse Pandbrigade (HPB) heeft vanaf de inwerktreding tot 18 januari 2024 105 meldingen ontvangen. Meer dan de helft van de meldingen heeft betrekking op een periode voor de invoeringsdatum van de Wgv. Er zijn op 18 januari 13 handhavingsdossiers lopend. Tot deze datum zijn er 47 afgesloten. Er wordt door de HPB vanwege privacywetgeving niet geregistreerd of het dossier EU-arbeidsmigranten betreft.

In Q4 2024 ontvangt de raad de evaluatieresultaten op basis waarvan een verdere uitrol van de verhuurvergunning kan worden bepaald.

Bijhouden persoonsgegevens Bij de commissiebespreking van het programmaplan is gevraagd hoe bij de HPB wordt omgegaan met persoonsgegevens. Persoonsgegevens, waaronder ID-gegevens, worden bij controles van de HPB niet gestructureerd vastgelegd. Er zijn geen overzichten en ook het ‘volgen’ van mensen na beëindiging van een overtreding is niet mogelijk vanwege privacywetgeving. Bepaalde persoonsgegevens zijn wel terug te vinden in dossiers om bijvoorbeeld te herleiden wie, wanneer en waarover een verklaring heeft afgelegd of aanwezig was in een woning. Dit is nodig in verband met bewijsvoering bij het vaststellen van een overtreding en wordt niet gebruikt om mensen te volgen.

8

Arbeidsmigratie in goede banen

Controles Haagse Pandbrigade De Haagse Pandbrigade komt regelmatig in woningen waar arbeidsmigranten wonen. Bij een constatering van een onveilige of onjuiste situatie krijgt de verhuurder de mogelijkheid om geconstateerde overtredingen te beëindigen. Indien dit niet gebeurt, is de overtreder (verhuurder of iemand die onder- of doorverhuurd) verantwoordelijk om gelijkwaardige en vervangende woonruimte aan te bieden. Een overtreder krijgt daarom normaliter de tijd een overtreding te beëindigen, zodat deze voorzieningen voor zijn huurders kan treffen of huurders zelf stappen kunnen ondernemen. Enkele keren per jaar is sprake van een dusdanig gevaarlijke situatie dat direct ingrijpen noodzakelijk is. De gemeente zorgt, waar mogelijk, in die gevallen voor informatie over opvang en over acties die een huurder tegen een verhuurder kan ondernemen bij het niet nakomen van een contract (indien nodig met tolken). In de praktijk komt het toezicht enkel tijdelijk met een deel van de huurders in contact. Een deel van de bewoners kan niet thuis zijn tijdens de controle, staat niet ingeschreven of neemt zelf geen contact op met de gemeente. Het college gaat onderzoeken of er vanuit de Wet goed verhuurderschap een verbinding is te leggen tussen het beëindigen van een overtreding en het bieden van vervangende huisvesting.

Voorlopig dient een huurder zelf op te komen voor het recht op vervangende woonruimte. Een huurder heeft dus zelf de keuze om een beroep op dat recht te doen en een goede verhuurder zal dit ook aanbieden. Bij malafide verhuurders, die bijdragen aan een aanzienlijk deel van de overbewoning, is deze optie doorgaans niet realistisch. Bij acute dakloosheid kan men zich voor ondersteuning melden bij stichting Barka of het daklozenloket. Bij het daklozenloket wordt gekeken of er sprake is van recht op maatschappelijke ondersteuning en of de persoon qua problematiek en zelfredzaamheid in aanmerking komt voor kortdurende ondersteuning op weg naar werk en wonen, of terugkeer. Voor een duurzame behoefte aan een betaalbare woonplek biedt het daklozenloket geen oplossing.

Onderzoek Decisio In Q2 van 2024 wordt een update verwacht van de monitor internationalisering die Den Haag met andere steden heeft ontwikkeld met onderzoeksbureau Decisio. De monitor geeft inzicht in de ontwikkelingen binnen nieuwkomersdoelgroepen, zoals: aantallen en achtergrondkenmerken (woonsituatie, verblijfsduur, werk, etc.) van kennismigranten, arbeidsmigranten, studenten en inkomensafhankelijke partners in Den Haag, Zuid-Holland en Nederland.

Leegstand Bij de commissiebespreking van het programmaplan is gevraagd of de 50.000 m2 leegstand van gemeentelijk vastgoed kan worden ingezet voor het huisvesten van arbeidsmigranten. In de Vastgoedmonitor 2022 wordt vermeld dat sprake is van ongeveer 50.000 m2 leegstand

Arbeidsmigratie in goede banen

9

van gemeentelijk vastgoed. Deze leegstand kan niet worden ingezet voor huisvesting van EU-arbeidsmigranten. De 50.000 m2 is een combinatiegetal van frictie, periodes tussen gebruikers van een pand en vastgoed dat wordt herontwikkeld. Wanneer door incourantheid van de panden of onzekerheid met betrekking tot het toekomstperspectief van een pand commerciële verhuur niet haalbaar blijkt, wordt gezocht naar een tijdelijke culturele of maatschappelijke invulling van het pand via een anti-kraakorganisatie. Het object wordt dan nog als leegstand geregistreerd, maar er is inmiddels wel een zinvolle tijdelijke invulling voor het object. Veel panden zijn in bruikleen gegeven aan een leegstandsbeheerder of rechtstreeks aan een gebruiker. Het college blijft uitkijken naar locaties waar kansen liggen voorhuisvesting van EU-arbeidsmigranten. Ook werkt de gemeente Den Haag in VNG-verband mee aan de doorontwikkeling van de bedrijfseffectenrapportage (BER). Hiermee worden nieuw gevestigde bedrijven die gebruik maken van de inzet van arbeidsmigranten nadrukkelijk gevraagd huisvesting te organiseren voor deze medewerkers. Eind 2023 werd bekend dat er aan de rand van Den Haag (ABC-terrein Poeldijk) een ontwikkeling van een distributiebedrijf plaats gaat vinden, waarbij te weinig huisvesting gebouwd wordt voor de werknemers.

De gemeente Den Haag heeft een zienswijze ingediend bij de gemeente Westland waarbij mobiliteit en huisvesting de voornaamste zorgen zijn. De procedure bij gemeente Westland loopt nog.

Wetsvoorstel versterking regie op volkshuisvesting Met het wetvoorstel versterking regie op volkshuisvesting wil de overheid de regie rondom volkshuisvesting meer naar zich toe trekken na een periode waarin met name de markt aan zet werd gelaten. Hiermee beoogt de overheid meer betaalbare woningen en kansen voor aandachtsgroepen (waaronder mogelijk arbeidsmigranten) te creëren. Samen met de VNG onderzoekt het college wat nodig is om tot meer dwingende regionale afspraken te komen, gesteund door de provincie, zodat de doelgroep arbeidsmigranten goed in de wet wordt opgenomen.

Wet vaste huurcontracten De Wet vaste huurcontracten, die als doel heeft huurders (waaronder arbeidsmigranten) beter te beschermen door het in principe niet meer mogelijk te maken tijdelijke huurcontracten af te sluiten, treedt naar verwachting op 1 juli 2024 in werking. Voorts wordt door het kabinet een doelgroepencontract voor specifiek arbeidsmigranten uitgewerkt waarmee de huur(prijs) bescherming voor arbeidsmigranten wordt verbeterd.

Wet betaalbare huur De Wet betaalbare huur, die zorgt voor maximale huurprijzen in de particuliere sector (middenhuursegment) die past bij de kwaliteit van de woning, gaat naar verwachting per 1 juli 2024 in. Voor arbeidsmigranten betekent dit dat er een bovengrens wordt gesteld aan de huur die zij betalen,

10

Arbeidsmigratie in goede banen

indien zij huren in het middensegment. Door het maximeren van de huuropbrengst loont het voor verhuurders minder om veel arbeidsmigranten in een woning onder te brengen. Ook geeft de wet de gemeente een extra handhavingstool, waarmee huurmisstanden beter aangepakt kunnen worden.

4. Integratie & participatie Doelstelling De EU-arbeidsmigrant is bekend met de gangbare normen en waarden van de Nederlandse samenleving en de inspanningen die van hen worden verwacht. De EU-arbeidsmigrant die langere tijd in Nederland verblijft, is bekend met, en enthousiast voor deelname aan activiteiten, ontmoetingen en het leren van de taal zodat zij zelfredzamer zijn. De EU-arbeidsmigrant is in staat zelf regie en verantwoordelijkheid te nemen over zijn of haar situatie en leven in Nederland. De gemeente verbindt groepen die elkaar niet gemakkelijk tegenkomen.

Taalaanbod EU-arbeidsmigranten worden door de Haagse taalketenpartners bij de Servicepunten XL (Wijkz), het Taalhuis, bij LOKAAL en het mobiel informatiepunt gewezen op en verwezen naar passend taalaanbod en eventuele opleidings- en doorstroommogelijkheden. De inzet is om de taallessen aan te bieden op passende tijden voor de doelgroep en dichtbij huis (o.a. op scholen, voorschoolse educatieplekken, CJGs en bij buurtcentra). Naast de groepslessen biedt de gemeente kortere ‘Taal op de Werkvloer’-cursussen bij werkgevers, zoals zorginstellingen en tuinbouwbedrijven gevestigd in Westland voor werknemers woonachtig in Den Haag. Deze taalles wordt (deels) onder werktijd georganiseerd. Er wordt verkend of dit soort trajecten bij werkgevers kan worden uitgebreid. Ook is de gemeente in samenwerking met de Haagse taalketenpartners in de wijken Transvaal en Vrederust gestart met het aanbieden van taal-oefenplekken. Dit zijn werkplekken bij o.a. buurtcentra, winkels, scholen en kinderopvangorganisaties waar deelnemers laagdrempelig werken aan hun taalvaardigheid en tegelijkertijd werkervaring opdoen.

Onderzoek nieuwkomerskinderen Het onderzoek van Decisio naar aantallen nieuwkomerskinderen binnen Den Haag is gestart. Aan Decisio is opdracht gegeven een overzicht te maken van de huidige situatie betreffende het totaal aantal niet-Nederlandse nieuwkomerskinderen in de stad en inzicht te geven in de verdeling over verschillende doelgroepen en hun voornaamste kenmerken. Schoolbesturen en schooldirecteuren worden betrokken bij het onderzoek. De eerste resultaten worden in het Q2 2024 verwacht.

Arbeidsmigratie in goede banen

11

Voorschoolse educatie Per 1 januari 2024 is de voorschool gratis toegankelijk voor ieder Haags kind met een hiervoor geldende indicatie afgegeven door de CJG’s. In een aantal wijken, waaronder de wijken waar een relatief hoog aantal kinderen van arbeidsmigranten woont, is een dergelijke indicatie niet voorwaardelijk voor deelname aan de voorschool. Bovendien worden er peuterconsulenten ingezet om de toeleiding laagdrempelig te laten verlopen.

Capaciteit nieuwkomersonderwijs (per 19 februari 2024) De intentie is dat alle nieuwkomers en kinderen van arbeidsmigranten naar nieuwkomersscholen gaan. Melden ouders zich bij een reguliere school dan moet die school de ouders naar het centraal aanmeldpunt verwijzen. Tegelijkertijd hebben ouders het recht om een andere (reguliere) school te kiezen. In de stadsdelen Scheveningen, Laak, Centrum en Haagse Hout is momenteel beperkt plek in het primair nieuwkomersonderwijs. Voor het voorgezet onderwijs geldt dat de internationale schakelklassen (ISK’s) op dit moment vol zijn. Er is een wachtlijst van 56 leerlingen (19 februari 2024). De aantallen op de wachtlijst variëren per week.

Subsidieregeling brugfunctionaris Per 1 januari 2024 is het mogelijk voor scholen om bij het Rijk subsidie aan te vragen voor het inzetten van een brugfunctionaris. De rol van deze functionaris is om de verbinding met ouders en leerlingen te versterken en het schoolteam hierin te ondersteunen. Hiervoor is jaarlijks 51,8 miljoen euro subsidie beschikbaar. In overleggen met het onderwijs brengt de gemeente deze regeling onder de aandacht en worden scholen waar zorgen zijn over kinderen gestimuleerd om deze subsidie aan te vragen. Daarnaast heeft de gemeente het Rijk gevraagd om de voorwaarden voor extra financiering voor scholen met een achterstandsscore te actualiseren, onder andere naar de doelgroep kinderen van arbeidsmigranten.

Initiatieven in de wijk In de Haagse wijken waar veel EU-migranten wonen zijn in 2023 diverse initiatieven voortgezet of opgestart door welzijnsorganisaties (zoals WeZijn Transvaal, Click Jongeren en Wijkz) en zelforganisaties (zoals POLKA, Bulgaarse Club Laak) om beter met de EU-arbeidsmigranten in contact te komen en hen te wijzen op (buurt)activiteiten, taallessen en dienstverlening. Naast de locatie van POLKA in Segbroek is in 2023 een nieuwe locatie geopend in het Laakkwartier. Click Jongeren rijdt met een tuktuk door stadsdeel Laak naar plekken waar EU-jongeren samenkomen. Door in gesprek te gaan met de jongeren horen de medewerkers wat er speelt en verwijzen hen o.a. door naar het Jongerenpunt070 voor hulpvragen.

12

Arbeidsmigratie in goede banen

5. Ondersteuning, zorg & opvang Doelstelling De kwetsbare EU-arbeidsmigrant is geholpen met een duurzaam perspectief via arbeid en goede huisvesting, of door terugkeer naar een woonplek met ondersteuning in het land van herkomst.

Pilot Aanpak kwetsbare dakloze EU-burgers Voor degenen die (nog) geen volledig recht hebben op ondersteuning bij dakloosheid vanuit het wettelijk kader van de Wmo, is in samenwerking tussen de betrokken ministeries, VNG en zes gemeenten een pilot opgezet waaraan Den Haag deelneemt. Dit plan voorziet onder meer in versterking van de ondersteuning en realisatie van kortdurende opvang. De gemeenten geven dat elk op eigen wijze vorm. In Den Haag vindt deze kortdurende opvang tijdelijk plaats in de permanente winteropvang (PWO), met als doel: of snelle terugkeer naar werk, of terugkeer herkomstland. De financiering via het Rijk is vooralsnog incidenteel voor 2023 en naar verwachting ook voor 2024. In de evaluatie van de PWO wordt nader ingegaan op de resultaten van de pilot.

Stichting Barka De gemeente heeft extra middelen ter beschikking gesteld aan Barka ten behoeve van uitbreiding menskracht in de specifieke taalgebieden. Dat omvat de sterkere benutting van de landelijke mobiele teams van Barka. Daarnaast beschikt Barka sinds november 2022 over een vast contactpunt in LOKAAL. Met de extra ondersteuning vanuit de pilot worden vanaf 2023 meer mensen vanuit een vast punt in de stad geholpen. In 2023 zijn minstens 2.700 contactmomenten in LOKAAL geweest met meer dan 475 unieke personen. Zij zijn geholpen met een breed scala aan hulpvragen, waarbij samengewerkt wordt met professionals binnen en buiten de gemeente (Helpdesk Geldzaken, Sociaal Raadslieden, veldwerkers Transvaal, het mobiel informatiepunt, Veilig Thuis, Kinderbescherming, etc.). Dat omvat onder meer: juridische ondersteuning, ondersteuning van gezinnen in multiproblematiek, ondersteuning bij sollicitaties, het wijzen op taallessen, ondersteuning bij een BRP-inschrijving, bemiddeling bij instanties en met problemen op werk en het inschrijven van kinderen op school.

Opvang dakloze EU-arbeidsmigranten Arbeidsmigranten kunnen gebruik maken van de winterkoude regeling (WKR). Op de dagen dat de WKR van kracht is, maken gemiddeld 70 ongedocumenteerden en personen met een EU-achtergrond hier gebruik van. Indien sprake is van een schrijnende situatie of een duidelijk perspectief op werk of terugkeer naar thuisland, dan kan de dakloze EU-migrant toegang krijgen

Arbeidsmigratie in goede banen

13

tot de permanente winteropvang (PWO). In januari 2024 hebben 8 personen met een EUachtergrond een 24-uursverblijfsplek in de PWO. Voor het herstel na dakloosheid is een vaste slaapplek essentieel. Het college heeft een locatie op het oog voor de kortdurende opvang van EU-migranten in zicht, en verwacht in Q2 2024 meer duidelijkheid te hebben over de haalbaarheid en geschiktheid.

Rechtentool Het Rijk ontwikkelt een rechtentool, met als doel om meer duidelijkheid en eenduidigheid voor gemeenten en burgers te bieden over de rechten van EU-migranten op hulpverlening en ondersteuning vanuit de Wmo-maatwerkvoorzieningen, waaronder maatschappelijke opvang. Door juristen van de betrokken ministeries (SZW, J&V) is een eerste versie ontwikkeld die aan de gemeenten is voorgelegd voor een test op bruikbaarheid. Daarnaast verricht de VNG een juridische toets. Eind februari 2024 vindt een evaluatie plaats van dit instrument op basis van deze praktijktoets. De behoefte aan ondersteuning voor niet-rechthebbenden blijft naar verwachting nodig. De financiering voor deze categorie is vooralsnog incidenteel. Het college blijft lobbyen voor structurele financiering.

Rechtstreekse toeleiding medische zorg Zorgverlening van kwetsbare EU-burgers is in 2023 versterkt door werkafspraken over rechtstreekse toeleiding door stichting Barka naar Brijder Verslavingszorg en GGZ Parnassia. Daarnaast kunnen mensen met een medische vraag terecht bij de straatartsen en andere medische hulpverleners. Voor de vergoeding van kosten wordt gebruik gemaakt van landelijke financieringsregelingen voor onverzekerden en onverzekerbaren, gefinancierd vanuit het CAK.

6. Aanpak arbeidsmisstanden Doelstelling EU-arbeidsmigranten werken en wonen in omstandigheden die voldoen aan de Nederlandse normen. Werkgevers of verhuurders die bewust misbruik maken van de positie van de arbeidsmigrant worden aangepakt en ontmoedigd. De gemeente zet zich in op volledig gelijke behandeling van EU-arbeidsmigranten en Nederlandse ingezetenen. Onbetrouwbare bedrijven zijn door de gemeentelijke aanpak en handhaving ontmoedigd en stoppen hun activiteiten.

Aantal uitzendbureaus in Den Haag In de raad is gevraagd naar het aantal uitzendbureaus actief in Den Haag. Uit cijfers ontvangen van

14

Arbeidsmigratie in goede banen

de Kamer van Koophandel (KvK, november 2023) staan 1.062 uitzendbureaus of bemiddelingsbureaus ingeschreven met hoofd- en nevenactiviteiten in Den Haag en 599 met een hoofdactiviteit in Den Haag. Deze cijfers hebben betrekking op alle uitzendbureaus en bemiddelingsbureaus en geven geen informatie over het aantal uitzendbureaus dat werkt met EU-arbeidsmigranten.

Integrale HEIT-controles waarbij arbeidsmigranten betrokken zijn Het Haags Economisch Interventie Team (HEIT) is een schakel tussen gemeentelijke signalen en toezicht en opsporing door de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA). Het HEIT voert signaalgestuurd integrale bedrijfscontroles uit. Bij signalen rondom EU-arbeidsmigranten worden controles uitgevoerd op drie punten: het uitzendbureau, een inlener van dit uitzendbureau en de woningen waarin de arbeidsmigranten door het uitzendbureau worden gehuisvest. Wanneer sprake is van mogelijke uitbuiting wordt bij controles samen opgetrokken met de NLA. Indien NLA niet bij de controles aanwezig is, kan er bij controles waar EU-arbeidsmigranten betrokken zijn melding worden gemaakt bij de NLA. Wanneer een zaak niet opgepakt kan worden door de Opsporingsdienst van de NLA (bijvoorbeeld als er geen sprake is van arbeidsuitbuiting, maar wel andere misstanden plaatsvinden), wordt de melding gedeeld met de inspecteur van het Programma Arbeidsuitbuiting en Ernstige Benadeling van de NLA. De inspecteurs onderzoeken vervolgens de mogelijkheid om een controle uit te voeren bij de werkgever om arbeidswetten op het gebied van arbeidsmarktfraude te handhaven. Zo kan er op grond van het bestuursrecht (alsnog) een interventie gepleegd worden.

De gemeente werkt op deze manier samen met partners in het veiligheidsdomein aan het beschermen van kwetsbare arbeidsmigranten tegen misstanden bij malafide bedrijven. Het college blijft hierbij actief in samenwerken met ketenpartners.

Trainingen om uitbuiting en misstanden te herkennen In 2023 zijn door stichting FairWork en SHOP trainingen georganiseerd om onder meer signalen van uitbuiting te herkennen (Actieprogramma Mensenhandel Den Haag 2020-2023, RIS305595). Deze trainingen zijn gevolgd door de voorlichters, veldwerkers en medewerkers van Barka. In 2024 gaat de gemeente Den Haag nog meer professionals trainen binnen de gemeentelijke organisatie die direct contact hebben met de inwoners in de stad, waaronder EU-migranten.

FairWork in LOKAAL Stichting FairWork draait sinds september 2023 een maandelijks spreekuur arbeidsrecht in LOKAAL (Transvaal). FairWork bestrijdt en voorkomt arbeidsuitbuiting en ontvangt van gemeente Den Haag subsidie op basis van het Actieprogramma Mensenhandel. De dienstverlening bij LOKAAL bestaat uit ondersteuning aan mensen die misstanden op het werk ondervinden. Zij bieden bijvoorbeeld hulp bij het vorderen van achterstallig loon, het melden van klachten over werk of huisvesting bij de Arbeidsinspectie, en het doorverwijzen naar de zorgcoördinator mensenhandel in de regio (SHOP).

Arbeidsmigratie in goede banen

15

Wet toelating terbeschikkingstelling arbeidskrachten (Wtta) Waar in het programmaplan nog gesproken wordt over een certificeringsstelsel (Waadi) voor uitzendbureaus is het wetsvoorstel inmiddels aangepast naar een toelatingsstelsel – de Wet toelating terbeschikkingstelling arbeidskrachten (Wtta). Met dit wetsvoorstel wordt een toelatingsstelsel ingevoerd voor uitzendbureaus en andere bedrijven die arbeidskrachten ter beschikking stellen. In het nieuwe stelsel mogen uitleners alleen op de markt opereren als zij daartoe toegelaten zijn. Daarvoor moeten zij onder andere een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) indienen, een waarborgsom van 100.000 euro overmaken en laten zien dat zij het juiste loon en belastingen betalen. Periodiek wordt gecontroleerd of de uitzendbureaus zich aan de regels blijven houden. Bedrijven die gebruik maken van uitzendbureaus – de inleners – mogen alleen zaken doen met uitzendbureaus die toegelaten zijn tot de markt. De Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) zal toezicht houden op de verplichtingen voor in- en uitleners. Het wetsvoorstel bevat ook overgangsrecht om in aanloop naar de inwerkingtreding van de toelatingsplicht per 1 januari 2026 uitleners te stimuleren om vóór 1 juli 2025 een toelating aan te vragen en zich vrijwillig te laten certificeren door de Stichting Normering Arbeid (SNA).

De gemeente is in gesprek met het ministerie om de zorgplicht voor de uitzendbureaus opgenomen te krijgen in de wet. Gemeente Den Haag voert een gezamenlijke lobby bij het Rijk met gemeente Westland en Rotterdam, en sluit aan bij de lobby van de VNG, voor een sluitende registratie.

Extra capaciteit Nederlandse Arbeidsinspectie Met het implementeren van het toelatingsstelsel komen naar schatting 90 fte bij de NLA beschikbaar voor het publieke toezicht op uitzendbureaus. In 2023 is hiervoor de eerste groep mensen geworven. Tot de inwerkingtreding van de toelatingsplicht wordt deze groep mensen ingezet voor het intensiveren van het toezicht op uitzendbureaus. De HPB gaat met NLA in gesprek om mogelijke gezamenlijke handhavingsacties te onderzoeken.

Pilotproject Vangnet De gemeente is met leden van de ABU (bracheorganisatie uitzendbureaus) en de NLA in gesprek om het pilotproject ‘Vangnet’ te organiseren. In deze pilot worden Haagse EU-arbeidsmigranten die op straat komen te staan door een handhavingsactie van de NLA of daaraan gerelateerde omstandigheden tijdelijk opgevangen (bed) door de gemeente Den Haag. Als deze persoon geschikt is om te werken, wordt een werkplek gezocht bij een deelnemend ABU-lid inclusief verblijfplaats, waarbij uiteraard scheiding van werk- en wooncontract gehanteerd wordt. Het college verwacht in Q3 2024 te starten met de pilot.

16

Arbeidsmigratie in goede banen

Verbeteren regionale meldroute mensenhandel in 2024 De gemeente houdt zowel de landelijke als de regionale ontwikkelingen op het gebied van mensenhandel nauwlettend in de gaten. In de jaarplannen van het Regionaal Samenwerkingsverband Integrale Veiligheid (RSIV) is beschreven dat het RSIV voornemens is om een (regionaal) meldpunt mensenhandel te implementeren in 2024. Tegelijkertijd wordt er door een ingediende motie van het kamerlid Mutluer (21 december 2023) in het kader van het Actieprogramma Samen tegen Mensenhandel 2 onderzocht hoe een landelijke aansturing en coördinatie mensenhandel kan worden bewerkstelligd en welke meerwaarde een nationaal coördinator mensenhandel daarbij kan hebben. De gemeente houdt deze ontwikkeling goed in de gaten en werkt samen met verschillende ketenpartners om – waar mogelijk – bij te dragen aan het bewerkstelligen van een meldroute mensenhandel.

2 www.wegwijzermensenhandel.nl/samen-tegen-mensenhandel

7. Economie Doelstelling Er is een goede balans tussen economische stabiliteit, ontwikkeling en de voorwaarden op gebied van werkgelegenheid, huisvesting en leefbaarheid.

Onderzoek woon- en werklocatie In februari 2024 is gestart met het onderzoek naar woonlocatie, werklocatie en branche in samenwerking met de Haagse Hogeschool en onderzoeksinstituut Risbo. Het betreft een kwalitatief onderzoek, waarbij deelnemers op straat benaderd worden door onderzoekers, studenten, voorlichters, veldwerkers en de zelforganisaties. In Q2 2024 worden de eerste resultaten verwacht. Met de uitkomsten van dit onderzoek kan meer onderbouwd richting gegeven worden aan de inzet lokaal en regionaal om de werk- en woonomstandigheden van arbeidsmigranten te verbeteren en om te sturen op huisvesting dichtbij werk.

Meertalige vacatures en banenmarkt De gemeente onderzoekt of er een match mogelijk is tussen EU-arbeidsmigranten en cruciale beroepsgroepen. In samenwerking met vervoerder NOOT werd er een vacature in diverse talen verspreid., terwijl er tevens een informatiemiddag werd georganiseerd om geïnteresseerden te informeren. Er hebben 17 arbeidsmigranten de informatiebijeenkomst bijgewoond. Samen met NOOT

Arbeidsmigratie in goede banen

17

wordt onderzocht hoe dit een succesvol vervolg kan worden gegeven. Op 1 februari 2024 vond er een banenmarkt plaats in stadsdeel Laak (Spoorwijk) georganiseerd door Wijkz (Vrouwenbuurtlab), POLKA, ZWconnect, Schets, Bulgaarse Club Laak, stadsdeel Laak en SZW. De banenmarkt heeft ongeveer 1000 bezoekers getrokken en heeft geleid tot minstens 543 gesprekken waaruit minimaal 57 vervolgafspraken zijn gepland. Uit de evaluatie blijkt dat de taalbeheersing het grootste struikelblok is bij het vinden van een geschikte baan. Bij een volgende banenmarkt is het van belang dat er meer banen beschikbaar zijn voor mensen die de Nederlandse taal onvoldoende beheersen

Bewustwording binnen de gemeentelijke organisatie Ook voor ons als gemeente is het belangrijk goed inzichtelijk te hebben aan wie opdrachten worden gegund. Om meer bewustwording te creëren over de woon- werk- en leefomstandigheden van arbeidsmigranten heeft het programmateam een presentatie gegeven in het interne opdrachtgeversberaad dat gaat over de inkoop binnen het fysieke domein. Vanuit dit perspectief zijn we ook buiten de gemeente met het bedrijfsleven het gesprek aan het voeren over bewustwording. Zo heeft een eerste overleg in het BOEZ (bestuurlijk overleg economische zaken) plaatsgevonden. De gemeente blijft met werkgevers en werkgeversorganisaties in gesprek over het inzetten van EU-arbeidsmigranten en hun werk- en woonomstandigheden. In het Actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen is aangegeven dat er bij gunningen meer aandacht zal worden besteed aan de woon- en werkomstandigheden van EU-arbeidsmigranten.

18

Arbeidsmigratie in goede banen

Postadres Gemeente Den Haag Postbus 12600 2500 DJ Den Haag