RIS318975 Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag mei 2024

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Robert van Asten Wethouder van Stedelijke ontwikkeling, Bibliotheken en Europa

020

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Samenleving

DPZ/10753005 RIS318975 Contactpersoon

Kiki Verhaar Dienst

Dienst Publiekszaken Afdeling

Stafbureau Directie DPZ Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

28 mei 2024

kiki.verhaar@denhaag.nl

Onderwerp

Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag mei 2024

Geachte voorzitter, Hierbij stuur ik u het een brief met informatie over lopende zaken binnen de Bibliotheek Den Haag. Dit kunt u zien als een vervolg op de brief van maart 2023. (RIS314674). De beweging die met het beleidsplan ‘Bibliotheek in beweging’ (RIS306227) in gang is gezet, is onverminderd voortgezet. De bibliotheken nemen een belangrijke plek in, in het netwerk van maatschappelijke organisaties in de stad. Vanuit het Rijk wordt gewerkt aan het versterken van het stelsel van openbare bibliotheken. Een belangrijke stap daarin is de verankering van de zorgplicht voor gemeenten, waarmee vastgelegd wordt dat gemeenten verplicht zijn een bibliotheekvoorziening in stand te houden. In het coalitieakkoord ‘Haags akkoord 2023-2026’ (RIS 316672) wordt ruim aandacht besteed aan de positie van de bibliotheek en is ervoor gezorgd dat middelen beschikbaar zijn om de ambities te realiseren. Door deze brede aandacht en de beschikbare middelen, blijft de bibliotheek in beweging. De bibliotheek zet in op nieuwe ontwikkelingen en kansen, waarbij de behoeften en wensen van de inwoners van Den Haag een belangrijke rol hebben en verliest daarbij niet het meenemen van de organisatie uit het oog. Bibliotheek Den Haag is met 17 vestigingen een plek voor persoonlijke ontwikkeling, informatie en ontmoeting in de stad. Iedereen is welkom in de bibliotheek.

Bezoekers kunnen gebruik maken van de collectie, vinden een plekje in de bibliotheek om te werken of studeren en komen in ontmoeting en verbinding met anderen. Bibliotheek Den Haag ondersteunt dit door te streven naar een aanbod van een diverse collectie, toegankelijke activiteiten en een vernieuwende programmering. Naast boeken kan men in de bibliotheek ook terecht voor muziek, lezingen, debatten en workshops. Zo stimuleren we leren, vermaak en het opdoen van inspiratie en zijn we ‘prikkelend gastvrij’. Het is één van de weinige plekken in de stad waar je de hele dag mag ‘verblijven’ zonder dat er iets van je gevraagd wordt. Om onze bezoekers en leden zo goed mogelijk te faciliteren en om nog meer mensen te verleiden naar de bibliotheek te komen vinden we het belangrijk om te horen wat zij van ons vinden en welke behoefte zij hebben.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoon : 14070 publiekszaken@denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ10753005

We doen daarvoor jaarlijks onderzoek via onze provinciale ondersteuningsinstantie Probiblio met het zogenaamde Biebpanel. Uit het meest recente onderzoek (zie bijlage I) onder leden boven de 16 blijkt dat leden zeer te spreken over Bibliotheek Den Haag, waarbij vooral de sfeer, de medewerkers, het gebouw, de collectie, de openingstijden en de bereikbaarheid genoemd worden; hierbij zijn er wel accentverschillen tussen de centrale vestiging en de wijkbibliotheken. Leden geven daarnaast aan dat de persoonlijke waarde van de bibliotheek vooral zit in het kunnen uitbreiden van kennis en het besparen van geld. Ook de maatschappelijke waarde is groot, vooral doordat de bibliotheek kennis toegankelijk maakt voor mensen met weinig geld en mensen de gelegenheid biedt om nieuwe dingen te leren. Spontaan noemt men regelmatig de term laagdrempelig en toegankelijk voor iedereen. Naast informatie die via onderzoek als Biebpanel verkregen wordt, stelt de bibliotheek voor iedere vestiging een zogenaamd vestigingsprofiel op waarin kwalitatieve en kwantitatieve informatie over het verzorgingsgebied van de vestiging wordt opgenomen. En wordt gewerkt volgens een jaarplancyclus. Op die manier houden we vinger aan de pols over wat inwoners en specifiek leden verwachten van hun bibliotheek.

Ook bij nieuwe vestigingen of restylingen vragen we welke verwachtingen inwoners hebben van een (nieuwe) vestiging in de buurt, dat doen we met een participatietraject. Er is een aantal ontwikkelingen dat landelijk ook aandacht krijgt, waarvoor onderzocht wordt hoe daar bij Bibliotheek Den Haag vorm aan geven kan worden, het gaat dan om: aanpassingen van lidmaatschapsvormen en boetevrij lenen. In dit voortgangsbericht wordt eerst teruggekeken op wat er afgelopen jaar gerealiseerd is, vervolgens worden de ontwikkelingen die dit jaar zullen plaatsvinden toegelicht. Terugblik op 2023 2023 is het eerste jaar na de coronacrisis waarin we niet meer te maken hebben gehad met sluiting van de bibliotheken in verband met de coronamaatregelen. We hebben daardoor het aantal activiteiten weer kunnen uitbreiden naar het niveau van 2019 (aantal activiteiten 2019: 12.084 in 2023: 12.993), het aantal deelnemers is ligt nog iets lager dan in 2019 (aantal deelnemers 2019: 235.836, in 2023: 206.493). Het aantal leden is nog niet terug op het niveau van 2019 (aantal leden 2019: 101.966, in 2023: 90.030), maar er is een stijgende lijn te zien ten opzichte van 2022 (aantal leden 2022: 85.393). Verbouwing Centrale Bibliotheek afgerond De herinrichting van de Centrale Bibliotheek (CB) is afgerond.

De presentatiekasten die in de vide tussen de begane grond en de eerste verdieping hangen zijn ingevuld en de collectie staat weer op zijn plek in het pand. Het aantal bezoeken aan de CB was in 2023 ruim 830.000, dat is een toename van 35% ten opzichte van 2022. Het aantal bezoeken is echter nog niet helemaal terug op het niveau van vóór Corona (2019). Toen zijn er ruim 1 mln. bezoeken gebracht aan de CB. Alle nieuwe presentatiemeubels en wandkasten hebben inhoudelijk vorm en inhoud gekregen. Alle toiletten zijn opengesteld voor gebruik (voorheen waren alleen de toiletten op de eerste verdieping toegankelijk voor bezoekers) en er is een kindertoilet gerealiseerd op de jeugdverdieping. Op de jeugdverdieping is ook een interactief kunstwerk geplaatst dat kinderen (en ook volwassenen) prikkelt en laat kennismaken met de mogelijkheden van digitalisering, doordat het werk ‘reageert’ op de bewegingen die de kijker maakt.

2/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ10753005

Regeling SPUK bibliotheekvoorzieningen In de brief ‘Stand van zaken versterken van het stelsel van openbare bibliotheken’ 1 gaat de (voormalig) staatssecretaris in op de ontwikkelingen die zij heeft ingezet om het stelsel van bibliotheken te versterken. Het doel van het nieuwe landelijke bibliotheekbeleid is dat alle inwoners van Nederland binnen een redelijke afstand toegang hebben tot een volwaardige bibliotheek die alle maatschappelijke functies kan aanbieden. Met de Specifieke uitkering (SPUK) wordt het landelijke bibliotheeknetwerk hersteld en versterkt. Na afloop van deze periode van reparatie worden de toegankelijkheid, bereikbaarheid en kwaliteit structureel geborgd. Daarvoor zal in de Wet Stelsel Openbare Bibliotheken (WSOB) een zorgplicht voor gemeenten worden opgenomen. De wijziging van de WSOB is in voorbereiding. Naast de aanpassing van de wet, wordt de financiering hiervan uitgewerkt en wordt bepaald welke randvoorwaarden er zijn om gemeenten in staat te stellen aan de nieuwe wet te voldoen. In G4verband en met de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) en VNG trekken we samen op in een lobby richting het Rijk, zodat de wet en de bijbehorende financiering ook passend zijn voor een stad als Den Haag.

Bibliotheek Den Haag heeft in juni 2023 vier aanvragen voor de SPUK ingediend, zie ook de brief ‘Aanvraag regeling ‘Eenmalige specifieke uitkeringen lokale bibliotheekvoorzieningen 2023-2024 (SPUK Bieb)’ (RIS315801). Deze aanvragen zijn alle vier gehonoreerd. Dat wil zeggen dat er (incidentele) financiering is voor de vestiging in Benoordenhout, een vestiging in Mariahoeve en uitbreiding van de openingstijden van de Centrale Bibliotheek en de vestiging Laak. Over structurele financiering van het Rijk wordt besloten in samenhang met de zorgplicht die in de WSOB wordt opgenomen. Zodra hierover nieuws is te melden wordt uw raad hierover geïnformeerd. Stand van zaken realisatie Visie op wijkbibliotheken Eén van de ambities van Bibliotheek Den Haag beschreven in de beleidsvisie 2021-2025 'Bibliotheek in Beweging' (RIS306227) is om te groeien naar een wijkbibliotheek per verzorgingsgebied van circa 30.000 inwoners, zodat de bibliotheek voor nog meer inwoners van de stad dichtbij huis te vinden is. In de uitwerking van die ambitie de ‘Visie op wijkbibliotheken’ (RIS 311329) zijn vijf gebieden in Den Haag aangewezen als plekken waar een wijkvestiging gerealiseerd zou moeten worden. In de afgelopen tijd is hard gewerkt deze ambitie en visie te realiseren. Hieronder een overzicht van de huidige stand van zaken per wijk: Benoordenhout, Moerwijk, Spoorwijk, Mariahoeve en de Binckhorst.

Nieuwe vestiging Benoordenhout op tijdelijke locatie Op 14 december 2024 heb ik samen met (toenmalig) staatssecretaris voor Cultuur en Media Steven van Weyenberg buurtbewoners en belangstellenden in de jongste bibliotheek die Den Haag rijk is verwelkomd: Bibliotheek Benoordenhout. De bibliotheek is gevestigd op de begane grond van het Rotonde-gebouw van de ANWB. De locatie is tijdelijk, in ieder geval tot en met december 2025. In deze nieuwe vestiging zijn we direct gestart met selfservice-uren. Dat wil zeggen dat de vestiging geopend is en bezoekers er terecht kunnen, zodat zij boeken kunnen lenen en in de bibliotheek kunnen verblijven. Er is een medewerker aanwezig, maar deze voert werkzaamheden ‘achter de schermen’ uit en is niet beschikbaar voor vragen. Er worden tijdens deze uren ook geen activiteiten aangeboden. Op deze manier kan de vestiging met de beschikbare formatie langer open zijn. Dit is een concept dat ook in de vestiging Moerwijk wordt gehanteerd en goed ontvangen wordt door de bezoekers.

1

https://open.overheid.nl/documenten/dpc-17551e5fca5606b0cf1791a6a35fbc99692aa349/pdf

3/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ10753005

De insteek is dat dit soort nieuwe vormen van dienstverlening in nieuwe vestigingen direct ingevoerd en uitgeprobeerd worden. Zodat bezoekers en ook medewerkers hier vanaf het begin af aan gewend aan kunnen raken. Voor de definitieve vestiging in Benoordenhout wordt met regelmaat een ‘scan’ gedaan of er geschikte locaties beschikbaar zijn in Benoordenhout, zodat een onderbouwde afweging gemaakt kan worden wat de definitieve locatie van de vestiging moet worden. Er zijn ook gesprekken met de ontwikkelaar van de locatie van de ANWB, over een mogelijke definitieve locatie voor de bibliotheek. De ANWB heeft laten weten te verwachten in het eerste kwartaal van 2026 te verhuizen. Moerwijk De vestiging Moerwijk zit nu in een tijdelijke locatie aan de Twickelstraat. Het huidige huurcontract loopt tot december 2025. In Moerwijk is nog geen geschikte permanente locatie gevonden en het lijkt ook of die niet binnen afzienbare termijn gevonden wordt. Op dit moment worden gesprekken gevoerd om de huidige vestiging in ieder geval tot 2029 de mogelijkheid te geven op deze locatie te blijven. Duidelijk is wel dat de huidige ruimte te klein is om ook grotere activiteiten plaats te laten vinden en werkplekken te bieden aan de medewerkers van de bibliotheek. Daarom wordt onderzocht of dit opgelost kan worden door de ruimte tijdelijk uit te breiden met tijdelijke bouw in de vorm van portocabins.

Daarnaast starten we een pilot voor een ‘Bieb bij…’. Een ‘Bieb bij...’ is een pilot in Moerwijk omdat we hier niet op korte termijn een geschikte permanente locatie kunnen vinden, maar wel nog meer aanwezig willen zijn in de wijk aanvullend op de bestaande tijdelijke vestiging. We sluiten daarom aan bij een bestaand initiatief, waar we uitproberen of het werkbaar is om ook vanuit een andere locatie dan een volwaardige bibliotheek de inwoners een bibliotheekfunctie te bieden. De ‘Bieb bij’ is geen volwaardige vestiging en kan nooit ontstaan op een plek waar nog geen vaste bibliotheek aanwezig is. Het is een plek met een (beperkte) collectie en programmering gericht op de wijk, met een doorverwijsfunctie naar een vaste vestiging; het is een plek in de wijk waar een door Bibliotheek Den Haag aangeschafte collectie wordt geplaatst en waar vanuit Bibliotheek Den Haag op basis van de vraag in de wijk en met gebruik van de aanwezige collectie programmering wordt aangeboden. We onderzoeken op dit moment bij welke partner de Bieb bij gerealiseerd kan worden. Intussen wordt wel verder gezocht naar andere geschikte locaties voor een permanente locatie.

Er zijn verkennende gesprekken over twee locaties: nieuwbouw aan de Van Ruysbroekstraat en nieuwbouw op een kavel nabij de huidige locatie aan de Twickelstraat waarin samenwerking wordt verkend met partners gericht op gezondheid (fysiotherapeut, huisarts). De ontwikkeling van deze locaties is voorzien in 2029. Een permanente locatie op korte termijn lijkt op dit moment niet realistisch, daarmee is het ook noodzaak om de mogelijkheden voor tijdelijke uitbreiding op de huidige locatie te onderzoeken. Voor de ontwikkelingen van de bibliotheek Moerwijk zijn middelen beschikbaar in het coalitieakkoord ‘Haags akkoord 2023-2026’ (RIS 316672). Mariahoeve Uw raad heeft de motie ‘Bibliotheekvoorziening Mariahoeve en Marlot’ (RIS311329) aangenomen en Mariahoeve is in de Visie op wijkbibliotheken opgenomen. Nu er incidentele middelen zijn vanuit de Rijksregeling SPUK voor een vestiging in Mariahoeve is het mogelijk concrete plannen te maken voor een wijkvestiging. Er vinden verkennende gesprekken plaats. Mogelijke locaties zijn: het winkelcentrum ‘t Loo, zowel op korte termijn voor een tijdelijke vestiging, als op langere termijn voor een permanente vestiging. Hierbij wordt samenwerking verkend met partners uit het stadsdeel, zoals Wijkz en het Cultuuranker.

4/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ10753005

Tijdelijke huisvesting in het winkelcentrum zou wellicht vanaf eind 2024/begin 2025 mogelijk zijn. De herontwikkeling van het winkelcentrum gaat komende jaren spelen, waarbij een combinatie wordt gemaakt van huisvesten en realiseren in een periode tussen 2026-2029. Dat wil zeggen dat afhankelijk van waar in de plannen de ruimtes voor een permanente bibliotheek gepland zouden worden de oplevering ergens tussen 2026 en 2029 plaatsvindt. Spoorwijk In het coalitieakkoord (2023 – 2026 RIS316672) is opgenomen dat onderzoek gedaan zal worden naar mogelijkheden voor een vestiging van de bibliotheek. Er wordt gewerkt aan het gevraagde onderzoek, daarbij wordt concreet gekeken naar de mogelijkheid om in Wijkcentrum De Wissel in de Van Meursstraat waar Wijkz gevestigd is een bibliotheek te integreren. Daar is ook de Basisschool Jeroen gevestigd. Gekeken wordt naar mogelijkheden om inhoudelijke samenwerking aan te gaan. Ook de stadsdeelorganisatie is hierbij betrokken. Binckhorst In de Binckhorst doet zich de mogelijkheid voor om als bibliotheek mee te gaan in de ontwikkeling van het John Dewey College en het kindcentrum De Binck aan de Calistoweg. Hierover zijn gesprekken gaande. Participatietraject Bij het opzetten van een nieuwe vestiging is het uitgangspunt daar waar mogelijk een participatietraject in te zetten.

In Benoordenhout is het participatietraject opgezet door Haags Samenspel. In het participatietraject werd wijkbewoners gevraagd naar hun mening en behoefte op drie verschillende onderdelen: welke pijlers van de bibliotheek zij belangrijk vinden (1), het soort boeken dat zij in de collectie zouden willen zien (2) en het soort activiteiten waar zij interesse in hebben (3). Deze drie onderdelen zijn op verschillende momenten uitgevraagd, hierdoor is er ook een verschillend aantal respondenten per onderdeel. Respondenten konden hun mening geven via de participatiewebsite: Bibliotheek Benoordenhout (denhaag.nl) (online) of op de bewonersavonden (fysiek). Bij onderdeel 3 (activiteiten) zijn ook bewoners op straat gevraagd naar hun mening en wensen. In totaal hebben ongeveer 500 deelnemers online deelgenomen, 45 deelnemers waren aanwezig bij de bewonersavonden en 15 personen zijn op straat naar hun mening gevraagd. Zaken die op deze manier naar voren zijn gekomen zijn: Van de vijf wettelijke taken die de bibliotheek heeft vinden de deelnemers ‘leren’ en 'kennismaking met kunst en cultuur’ de belangrijkste functies voor de wijkbibliotheek. Er is grote behoefte aan Engelstalige boeken voor zowel volwassenen als jeugd. Voor volwassenen is er grote interesse in literaire en informatieve activiteiten over een thema.

Er is een groep bewoners die ook graag helpt als vrijwilliger of om zelf eens een activiteit te organiseren. Voor Moerwijk is voorzien ook een participatietraject in te zetten. Dat start zodra er zicht is op een permanente locatie.

5/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ10753005

Eenduidige uitstraling Bibliotheek Den Haag Daarnaast werken we aan een eenduidige uitstraling Bibliotheek Den Haag. Nu er nieuwe vestigingen bijkomen en we bestaande vestigingen volgens de gebruikelijke systematiek opknappen of restylen, streven we naar een eenduidige uitstraling van alle vestigingen. Van buiten moet de Bibliotheek goed vindbaar zijn en het moet direct helder zijn dat je Bibliotheek Den Haag binnenstapt. De focus ligt op het creëren van één lijn in de vaste architect en interieur elementen. Dat zorgt voor herkenbaarheid, maar is ook efficiënter dan steeds opnieuw plannen te maken voor vestigingen. Daarnaast blijft er ruimte voor invulling per vestiging die aansluit op het werkgebied en de focuspunten in dienstverlening van die vestiging. Voor het ontwikkelen van een handboek voor een eenduidige uitstraling wordt een opdracht verstrekt aan een architectenbureau. Onderzoek impact bibliotheek Bibliotheek Den Haag vervult een breed aantal maatschappelijke functies. Zo kan een bibliotheek bijvoorbeeld individuele ontwikkeling stimuleren, maar ook kwetsbare groepen ondersteunen of bijdragen aan sociale cohesie. Sociale tendensen worden vaak vroeg zichtbaar op plekken als bibliotheken. Als je er goed bij stilstaat zijn er vele manieren waarop de bibliotheken bewust of onbewust waarde leveren aan de gemeenschap.

Om zowel intern als extern het gesprek beter aan te kunnen gaan over de impact van de bibliotheek is het nuttig om deze manieren van waarde, of anders gezegd de rol(len) van de bibliotheek duidelijker te definiëren. Om duidelijk en zichtbaar te maken welke impact de bibliotheek heeft is het belangrijk de waarde van de bibliotheek tastbaar en idealiter meetbaar te maken. Op dit moment heeft de bibliotheek voornamelijk zicht op output, zoals aantallen boeken uitgeleend, aantal evenementen en bezoekers, aantal betalende leden. Wij willen graag indicatoren vast stellen die ook de bredere impact meten. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door team Innovatie en Dienstverlening (onderdeel van DPZ). Terugblik activiteiten: Zomerbibliotheek Zon, zee, boek mee! Dat was de pay off van de Zomerbieb 2023. De Zomerbieb startte tijdens Vlaggetjesdag op 14 juni. Daar vonden de eerste zomerse activiteiten plaats en werd promotie gemaakt voor de Zomerbieb, waarbij bezoekers spelenderwijs kennis hebben gemaakt met Bibliotheek Den Haag in brede zin, maar met name wat er gedurende de zomer te beleven is. Tijdens de zomervakantie wordt de leentijd voor collectie items standaard verlengd naar zes weken in plaats van drie weken. In de aanloop én tijdens de zomervakantie gaf de bieb zomerse leestips voor jong & oud. Naast het stimuleren om te lezen en lenen, is ook ingezet op zomerse activiteiten.

In iedere vestiging konden kinderen hun eigen zomerse Bibliotheek Den Haag boekenlegger knutselen. Elke woensdagmiddag werd een activiteit georganiseerd voor kinderen in het Zuiderparktheater. De ene keer georganiseerd door een wijkbibliotheek en de andere keer door de afdeling Marketing & PR. Ook zijn de vrijwilligers van het Zuiderparktheater op de zonnige zomerdagen het Zuiderpark ingegaan met de Fietsbieb om de parkbezoekers een boek aan te bieden. Bij de officiële en feestelijke opening van het Zuiderparktheater hebben veel kinderen op een leuke manier kennis kunnen maken met Bibliotheek Den Haag. Op die dag hebben 250 kinderen hebben meegedaan aan de bieb speurtocht, zijn er 227 bieb ansichtkaarten verstuurd naar vrienden/familie en zijn er 341 foto’s gemaakt in de photobooth en met de polaroidcamera’s. In de zomerperiode was er een stijging van 940 nieuwe jeugdleden van 0 t/m12 jaar. Dit is te danken aan een combinatie van reguliere instroom van nieuwe leden en de inzet op de Zomerbieb.

6/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ10753005

Vooruitblik 2024 Met alle ontwikkelingen die in 2023 in gang zijn gezet en middelen die beschikbaar zijn gekomen kunnen in 2024 slagen gemaakt worden. Hieronder worden deze ontwikkelingen toegelicht. Stand van zaken verruimen openingstijden Centrale Bibliotheek en Laak Met de toekenning van middelen via de landelijke regeling SPUK bibliotheekvoorzieningen kunnen de openingstijden van de Centrale Bibliotheek en vestiging Laak verruimd worden. Voorwaarde voor toekenning is de openingstijden met minimaal 10 bemenste uur per week verruimd worden. De Centrale Bibliotheek is op dit moment doordeweeks geopend van 10.00-20.00 uur en in het weekend van 10/12:00-17:00 uur. Er is onvoldoende bekend waar leden en bezoekers behoefte aan hebben als het aankomt op het verruimen van de openingstijden. Gaat de voorkeur bijvoorbeeld uit naar verruiming in de ochtend of avond of bijvoorbeeld naar verruiming van de openingstijden in het weekend. Daarnaast is de bibliotheek benieuwd welke behoefte er ligt qua minimale dienstverlening bij de verruiming van de openingstijden. Daarom wordt dit nu onderzocht onder de bezoekers van de CB. Dit onderzoek moet handvaten bieden om de verruiming van de openingstijden aan te laten sluiten op de behoeftes en daarmee ook rendabel te maken voor bibliotheek. De resultaten van het onderzoek zijn beschikbaar.

Op basis daarvan worden scenario’s voor aanpassing van de openingstijden uitgewerkt op basis waarvan besloten kan worden op welke momenten de openingstijden verruimd worden en wordt dit doorgevoerd. Voor de vestiging Laak zijn naast de middelen voor het verruimen van de openingstijden ook middelen beschikbaar gekomen in het coalitieakkoord 2023-2026 (RIS316672) om een activiteitenruimte voor onderwijsondersteuning te realiseren (€ 360.000). Ook voor Laak zal een participatietraject worden opgezet, waarbij de focus zal liggen op inzicht krijgen in de wensen qua openingstijden en programmering en aanvulling op de huidige collectie. Parallel aan dit traject wordt met de architect gestart met het uitwerken van het Programma van Eisen. De inzet is om in het vierde kwartaal van dit jaar te starten met de verbouwing zodat deze in het eerste kwartaal van 2025 afgerond kan worden. Wateringse Veld In het coalitieakkoord 2023-2026 is ook een verhoging van het budget voor herinrichting van wijkbibliotheken opgenomen (€ 500.000 per jaar). Gezien de staat van onderhoud en inrichting van de vestiging Wateringse Veld is besloten hier te starten met herinrichting. Inmiddels is gestart met het ontwerpen van het participatie traject.

De focus zal hier liggen op de wensen voor programmering en de behoefte qua functies, bijvoorbeeld: theater, een koffiebar en een kinderraad die advies kan geven op het jeugdgedeelte. De uitkomsten van het participatie traject zullen invloed hebben op het Programma van Eisen (PvE) en de indeling van de bibliotheek. We zullen daarom pas na afronding van het participatietraject starten met het opstellen van het PvE. Afhankelijk van het verloop van het participatietraject is het voornemen om in het eerste kwartaal van 2025 te starten met de verbouwing. De oplevering zal dan in het derde kwartaal van 2025 plaatsvinden. Op basis van Meerjarenonderhoudsplannen wordt een planning gemaakt voor de volgorde van herinrichting van de andere vestigingen, zodat het onderhoud en de inrichting van het netwerk van vestigingen op peil blijft.

7/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ10753005

Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) In 14 Haagse bibliotheekvestigingen2 is een Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) gevestigd, een hulploket voor inwoners van Den Haag die een vraag hebben over online overheidszaken. De IDO’s worden goed bezocht en voldoen in een behoefte. In 2023 hebben er stadsbreed 578 IDO-spreekuren plaatsgevonden en zijn er 4.932 vragen geregistreerd die in de IDO’s zijn gesteld. Tijdens IDO- spreekuren ontvangen bibliotheekmedewerkers de bezoekers en gaan uitvoerig met hen in gesprek. Zij stellen met de bezoeker vast wat de aard van de vraag of het probleem is. Soms kan door wat uitleg, of hulp aan de computer de vraag worden opgelost. Als dat niet lukt verwijst de medewerker de bezoeker door naar de juiste instantie, bij voorkeur wordt direct een afspraak gemaakt. Deze (gemeentelijke) samenwerkingspartners zijn onder andere Wijkz, Sociaal Raadslieden, Helpdesk Geldzaken, Juridisch Loket, de Advies- en Informatiebalie en de ombudsman. Er is ook nauw overleg met de taalketenpartners. De vragen gaan voornamelijk over hulp bij het gebruik van de computer/laptop en smartphone, het aanvragen en gebruiken van DigiD, het gebruik van de DigiD app en hulp bij het aanvragen van een gemeentelijke regeling. Ook worden er veel vragen gesteld over online bankieren, hoewel dit formeel niet onder overheidsdienstverlening valt.

Medewerkers basisvaardigheden van de bibliotheek coördineren de IDO-spreekuren. Daarnaast organiseren zij activiteiten, zoals bijeenkomsten en cursussen, voor het versterken van basisvaardigheden. Er zijn 85 cursussen digi-vaardigheden georganiseerd (die besloegen in totaal 251 dagdelen) en circa 1.428 digi-spreekuren. Vaak worden de medewerkers ondersteund door vrijwilligers. Zij zijn zeer gemotiveerd om anderen te helpen en onmisbaar voor de dienstverlening. In de Centrale Bibliotheek bemensen de collega’s van team Informatie en Advies de IDO-balie. In totaal is een groep van zo’n 40 mensen, programmamedewerkers en vrijwilligers, in touw om de IDO’s te bemensen. Taalaanbod Het aantal laaggeletterdheden in Den Haag is groot. In samenwerking met de Haagse taalketenpartners weten we de doelgroep steeds beter te bereiken met een divers taalaanbod, dat steeds beter wordt afgestemd tussen de taalketenpartners. Wekelijks komen er circa 350 deelnemers naar inloopactiviteiten van Taal in de Bibliotheek, verspreid over 15 bibliotheekvestigingen en 4 wijkcentra. Het Taalhuis in de Centrale Bibliotheek is zeven dagen per week open om inwoners te adviseren en door te verwijzen naar het taalaanbod in Den Haag. Spreekuren in het Taalhuis en in de wijken trekken veel mensen die hulp nodig hebben bij taalvragen en digitale zaken (IDO).

De Centrale Bibliotheek ontvangt bovendien veel laaggeletterden aan de Ontmoetingstafel in het Taalhuis, waar zij door taalvrijwilligers ondersteund worden bij inhoudelijke taalvragen. Bezoekers kunnen ook elke dag gratis oefenen op de computers met speciale taalprogramma's.

2

In Benoordenhout is een IDO in wording omdat deze vestiging op 14 december is geopend. In de aantallen zijn geen resultaten van

Benoordenhout over 2023 opgenomen. In de vestiging in de Bomenbuurt is te weinig ruimte voor een IDO en te weinig vraag naar dergelijke dienstverlening. In de vestiging Bouwlust is geen IDO, maar worden inwoners met vragen direct doorverwezen naar het Servicepunt XL dat in het zelfde pand gevestigd is.

8/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ10753005

Taalscholen en taalgroepen vragen regelmatig rondleidingen aan in de bibliotheek. Wekelijks ontvangt de Centrale Bibliotheek bijvoorbeeld gezinsmigranten, als onderdeel van hun inburgeringsprogramma, die een introductie krijgen over relevante (taal)activiteiten en spreekuren. Deelnemers worden na de rondleiding meteen lid gemaakt van de bibliotheek. Educatie In alle bibliotheekvestigingen is aanbod voor kinderen en jongeren: een rijke collectie én allerlei activiteiten zoals voorleesuurtjes en creatieve workshops. Er zijn activiteiten die zeer regelmatig plaatsvinden, maar ook jaarlijkse 'happenings’ zoals het Boekenbon Literatuurprijs Scholierendebat, de Voorleesdagen, Kinderboekenweek, Boekenweek van Jongeren en de ‘Read2Me!’ voorleeswedstrijd voor brugklassers. Noemenswaardig zijn bijvoorbeeld ook het initiatief ‘Heel Den Haag Leest!’ waarvan Bibliotheek Den Haag één van de partners is én de samenwerking tussen Bibliotheek Den Haag en ROC Mondriaan, waar op een aantal opleidingen werk wordt gemaakt van leesplezier vanuit de landelijke pilot 'Meer lezen, beter in taal MBO'.

In samenwerking met afdeling Onderwijs biedt Bibliotheek Den Haag, op basis van Actieplan Taal (RIS316363) en de Haagse Educatieve Agenda (HEA) 2022-2026 (RIS311077) bovendien een aantal specifieke programma's in aanvulling op het eigen aanbod: Leesstimulering en huiswerkbegeleiding − voorleesstimulering voor de taalontwikkeling van jonge kinderen die gebruikmaken van voorschoolse educatie, waarbij de focus sinds 2023 ligt op ouderbetrokkenheid (gezinsaanpak) en deskundigheidsbevordering op het gebied van leesplezier en taalontwikkeling van pedagogisch medewerkers; − leesstimulering voor het primair onderwijs, met onder andere schrijversbezoeken en illustratorenworkshops; − huiswerkbegeleiding op verschillende plekken in de stad om middelbare scholieren een prettige en veilige plek te bieden om hun huiswerk te maken. Gezinsaanpak en doorverwijzing Verschillende medewerkers zijn getraind om laaggeletterdheid te herkennen en kunnen daardoor gericht doorverwijzen: een ouder die een Boekstart koffertje ophaalt om zijn/haar kindje lid te maken van de bibliotheek kan bijvoorbeeld gewezen worden op het aanbod van het Taalhuis, op het Informatiepunt Digitale Overheid of op een culturele activiteit in de bibliotheek. Deze integrale benadering van het programma-aanbod past bij de Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid.

De Bibliotheek op school Als stevige impuls aan het leesplezier (en daarmee de leesvaardigheid) van scholieren wordt aan het begin van schooljaar 2024-2025 op 38 Haagse scholen (po, pro, so en vmbo) gestart met het landelijke programma de Bibliotheek op school. Drie programmaleiders, recent voor dit ambitieuze programma aangesteld, hebben de afgelopen maanden startgesprekken gevoerd met alle deelnemende scholen (en een aantal scholen die in een volgende fase willen meedoen). Daardoor is van iedere school inzichtelijk waar de behoeften en kansen liggen en wat scholen kunnen verwachten. Het programma heeft een aantal bouwstenen, waaronder expertise en collectie. Expertise houdt in dat bibliotheek én school hun deskundigheid inzetten om, samen met ouders, het lezen thuis en op school te stimuleren. Ook mediawijsheid is onderdeel van de Bibliotheek op school. De bibliotheek zet hier leesmediaconsulenten voor in, die de komende tijd aangenomen gaan worden. De bouwsteen collectie houdt in dat alle leerlingen regelmatig lenen uit een inspirerende fysieke en digitale collectie in een gezellige leesomgeving in de school. De lees-mediaconsulenten zullen, in nauwe samenwerking met de school en bibliotheekcollega's, zorgen voor deze collectie.

9/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ10753005

Daarnaast dragen zij zorg voor een optimale samenwerking met (de collega's in) de wijkvestigingen van Bibliotheek Den Haag, want een belangrijk onderdeel van de Bibliotheek op school is de kruisbestuiving tussen collectie en activiteiten op school én in de vestigingen. Op dit moment wordt hard gewerkt om de kaders rond de aanschaf van de collectie en het uitleensysteem vast te stellen. Een andere belangrijke bouwsteen is het monitoren van de resultaten van de Bibliotheek op school. Dit is geborgd in een landelijk systeem. Naast de praktische implementatie van de Bibliotheek op school in Den Haag vraagt de organisatorische en financiële borging veel aandacht, net als het ontwikkelen van een financieel rekenmodel met verschillende groeimodellen om steeds nieuwe scholen aan te kunnen sluiten. Hoewel Bibliotheek op school een landelijk programma is, vraagt het in elke gemeente om maatwerk met inhoudelijke afwegingen en verschillende variabelen zoals het aantal boeken dat voor een school wordt aangeschaft en het aantal uren dat leesconsulenten aan een school gekoppeld wordt. Deze variabelen hangen weer samen met de beschikbare financiering. Vanuit het Actieplan Taal zijn er in ieder geval tot 2026 middelen voor de Bibliotheek op school.

Daarnaast is er voor de 38 startende scholen een startbijdrage (in 2024 in te zetten) vanuit het Rijk beschikbaar uit de Stimuleringsregeling Masterplan Basisvaardigheden. Scholen wordt in deze fase gevraagd tien euro per leerling te reserveren als bijdrage aan de Bibliotheek op school. De komende maanden staan in het teken van verder inhoud geven aan het programma, het aannemen van lees-mediaconsulenten, een groeimodel maken voor de (nabije) toekomst, het borgen van financiering en het zorgen dat het programma de Bibliotheek op school wordt geïntegreerd in de organisatie van Bibliotheek Den Haag. In de loop van het nieuwe schooljaar begint de implementatie op de scholen. De intentie is steeds nieuwe scholen aan te sluiten bij de Bibliotheek op school. Daarbij zal Bibliotheek Den Haag ook weer een beroep doen op de huidige (eenmalige) stimuleringsregeling voor de Bibliotheek op school vanuit het Rijk. Boekstart in de kinderopvang Tegelijk met het implementeren van de Bibliotheek op school zal de komende maanden onderzocht worden of Boekstart in de kinderopvang een zinvolle aanvulling is op het aanbod van Bibliotheek Den Haag, waaraan daadwerkelijk vanuit het veld behoefte is. Ook hiervoor heeft de dienst OCW vanuit het Actieplan Taal middelen beschikbaar gesteld. Gastvrije veiligheid De bibliotheek is een gastvrije plek waar iedereen welkom is.

Daarbij is het belangrijk dat zowel bezoekers als medewerkers zich veilig voelen. In sommige vestigingen is overlast (geweest) waardoor het nodig is beveiligers in te zetten. Recentelijk is dat in vestiging Ypenburg, Bouwlust en Loosduinen aan de orde (geweest). In andere (grote) steden is dit ook actueel 3. Het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak heeft op basis van het aantal meldingen in de gemeentelijke incidenten registratie geadviseerd de beveiliging op te schroeven, zodat op alle vestigingen beveiliging is. Om op iedere vestiging beveiliging in te zetten is een zwaar instrument en past ook niet in het niveau van gastvrijheid dat we nastreven. Tegelijkertijd geeft een aantal medewerkers van een aantal vestigingen aan dat zij zich onveilig voelen. Op dit moment zetten we op een aantal locaties op verzoek van het stadsdeelhoofd of de manager bibliotheken een beveiliger in. Daarnaast onderzoeken we hoe de beveiliging als onderdeel van de gastvrijheid ingericht kan worden, waarbij de opgedane kennis van het werkbezoek in oktober 2023 aan de bibliotheek van Chester (VK) als inspiratie dient.

3

Bibliotheken worstelen met overlast, 'steeds meer mensen weten ons te vinden' (nos.nl)

10/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ10753005

Certificeringstraject De Certificeringsorganisatie Bibliotheekwerk, Cultuur en Taal (CBCT) toetst als onafhankelijke organisatie de kwaliteit en toekomstbestendigheid van bibliotheek- en cultuurorganisaties en van programma’s en diensten voor geletterdheid. Ik ben verheugd mee te kunnen delen dat de certificering positief is afgerond en Bibliotheek Den Haag weer gecertificeerd is. Tot slot Zoals u heeft kunnen lezen is Bibliotheek Den Haag volop in ontwikkeling. Ik nodig uw commissie uit om te ervaren hoe elke dag invulling wordt gegeven aan de maatschappelijke functie door prikkelend gastvrij te zijn. U bent welkom voor een werkbezoek. Met vriendelijke groet, de wethouder van Stedelijke ontwikkeling, Bibliotheken en Europa Robert van Asten

11/11