RIS318897 Actieplan participatie en democratie
Tekst van het document
RIS318897
Actieplan Participatie en Democratie – Gemeenteraad en Griffie De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart 2022 was laag in heel Nederland (50%) en in Den Haag zelfs nog lager (43%). De gemeenteraad en het college van Den Haag hebben laten onderzoeken wat hiervoor de oorzaken zijn, en welke manieren te vinden om meer mensen te laten stemmen. Dit onderzoek, met de titel Mooipraters. Maar ze luisteren niet is op 17 januari besproken in de commissie Bestuur. De lage opkomst bij verkiezingen is een teken dat onze samenleving en democratie aandacht nodig hebben. Het is een ingewikkeld probleem dat niet snel op te lossen is. We moeten werken aan het herstellen van vertrouwen op lokaal niveau. Er zijn verschillende ideeën voorgesteld, zoals het verbeteren van de lokale democratie en het betrekken van mensen die niet stemmen of zich hebben teruggetrokken. Dit is een gezamenlijke taak voor politieke partijen, de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie. Een raadswerkgroep onder leiding van Caroline Peeck (VVD), met leden uit D66, GroenLinks, CDA, DENK, HSP en Hart voor Den Haag heeft zich gebogen over de vraag welke acties vanuit de gemeenteraad en griffie geïnitieerd en ontwikkeld kunnen worden (en deels al in ontwikkeling zijn) op het gebied van participatie en democratie.
De werkgroep wil hiermee de betrokkenheid van inwoners bij de lokale democratie vergroten en het vertrouwen in de gemeentepolitiek versterken. In dit actieplan Participatie en Democratie voor de gemeenteraad en griffie kunt u lezen welke acties er de komende tijd genomen zullen worden. Dat schetsen we langs 4 actielijnen: Opgave 1: Communicatie en voorlichting over de raad verbeteren Opgave 2: Raad in de Stad door evalueren en doorontwikkelen Opgave 3: Participatie instrumenten van de raad Opgave 4: Investeer in de relatie met bewonersorganisaties In de meerjarenbegroting van de Raadsorganisatie 2024-2027 (RIS315568) is in het onderdeel griffie voor de projecten c.q. activiteiten die uit dit actieplan voortvloeien budget opgenomen. Bij het opstellen van dit actieplan is niet alleen geput uit bovengenoemd opkomstonderzoek, maar ook uit diverse andere voorstellen die al eerder in de Haagse gemeenteraad zijn besproken, te weten: - de inspiratienota Democratie en Participatie (RIS310824) die in de vorige periode door een raadswerkgroep is opgeleverd - de nota Vitalisering democratie in Den Haag van het college (RIS309465) - het initiatiefvoorstel Gooi die luiken open (RIS306245) van Hart voor Den Haag Daarnaast zijn afgelopen zomer alle gemeenteraadsfracties benaderd voor een interview, waarbij zij input hebben gegeven voor het opstellen van dit actieplan
1
Opgave 1: Communicatie en voorlichting over de raad verbeteren Kern van de opgave Meer bekendheid geven aan het werk van de gemeenteraad en benaderbaarheid van raadsleden verbeteren.
Stand van zaken • • • • •
• • •
Er is een filmpje over het werk van de gemeenteraad gemaakt welke wordt gebruikt voor diverse voorlichtingsactiviteiten (voorstel uit Inspiratienota). Per najaar 2023 is de (vernieuwde) website van de gemeenteraad in elke taal beschikbaar door toevoeging van een Google translate knop (o.a. advies onderzoek opkomstbevordering), en kunnen berichten op deze website ook worden voorgelezen. Per najaar 2023 zijn de profielen van raadsleden op de website van de gemeente uitgebreid met informatie over de achtergrond en portefeuilles van politici. (O.a. advies Inspiratienota). In de stadskrant worden elke maand een paar partijen gevraagd te reageren op een actueel onderwerp. Deze onderwerpen worden gekozen door onze volgers op sociale media. Op sociale media plaatsen we, naast actuele informatie over de vergaderingen van raad en commissies, ook wekelijk een foto van een Haags raadslid of fractievertegenwoordiger. Daarmee laten we aan inwoners zien op welke onderwerpen de raad iets voor hen kan betekenen en welke politici er deze raadsperiode aan de knoppen zitten. Bij elke reguliere gemeenteraadsvergadering organiseren we een editie van Gast van de Raad, waarbij inwoners voorgelicht worden over het werk van de gemeenteraad. (o.a. advies onderzoek opkomstbevordering, zie ook opgave 4).
Er is sinds 2023 een structureel aanbod voor basisscholen in Den Haag om met de groepen 7 en 8 op bezoek in de raadzaal te komen en het spel DemocraCity te spelen en om mee te doen aan het halfjaarlijkse kindervragenuur. (o.a. advies onderzoek opkomstbevordering). Er is in 2024 een trainee aangesteld die zich gaat focussen op het ontwikkelen en optimaliseren van het aanbod op het gebied van jongerenparticipatie en het aanleren van democratische vaardigheden (o.a. nav onderzoek opkomstbevordering)
Verbetersuggesties • •
•
Focus extra op het aanleren van democratische vaardigheden bij jongeren. Ontwikkel een programma voor middelbare scholen en MBO en nodig hen actief uit (advies onderzoeksrapport niet-stemmers). Momenteel zijn hier beperkingen voor omdat de raadzaal alleen op de maandag en dinsdag beschikbaar is. Op deze dagen worden er nu basisschoolklassen ontvangen. Ook is er beperkte capaciteit op de griffie en vraagt het huidige programma al de nodige inzet van raadsleden. Ga Gast van de Raad via sleutelfiguren actiever aanbieden aan bewoners uit groepen en/of wijken die weinig stemmen of weinig vertrouwen hebben in de overheid (conform advies onderzoek opkomstbevordering, zie ook opgave 4)
Voorstel actie • • •
Onderzoeken welke mogelijkheden er binnen de beschikbare capaciteit zijn voor een aanbod voor middelbare scholen, start met een pilot Experimenteer met het uitnodigen van nieuwe groepen bewoners voor Gast van de Raad (zie ook opgave 4) Onderzoek in hoeverre het mogelijk is om een voorlichting over de gemeenteraad te koppelen aan de wekelijkse naturalisatieceremonie, bijvoorbeeld in de vorm van een verkorte Gast van de Raad
Uitvoering (wie, planning, kosten) •
Een trainee of wellicht extra medewerker om bovenstaande activiteiten op te pakken heeft financiële consequenties voor de griffie
2
Opgave 2: Raad in de Stad door evalueren en door-ontwikkelen Kern van de opgave Bijna alle raadsleden en fractievertegenwoordigers zijn wel eens bij Raad in de Stad geweest. De meningen hierover lopen uiteen. Willen we doorgaan met Raad in de Stad, zo, ja in welke vorm en zo niet, is er dan een alternatief gewenst?
Stand van zaken Momenteel zijn er zes stadsdelen bezocht door de gemeenteraad, te weten: Escamp, Laak, Loosduinen, Scheveningen, Leidschenveen-Ypenburg en Centrum. Op 22 mei staat stadsdeel Segbroek op het programma en in oktober de laatste editie in Haagse Hout.
Verbetersuggesties •
• • •
•
Houdt een evaluatie met de agendagroep en onder de raadsleden en fractievertegenwoordigers over de vraag of we met Raad in de Stad door willen gaan en zo, ja op welke manier. En zo niet, of er een alternatief gewenst is. Bijvoorbeeld een participatieagenda voor de raad met daarin wanneer welke participatietrajecten plaatsvinden en over welk onderwerp. Een ander alternatief is meer werkbezoeken aan de stad, een commissievergadering op locatie of een raadscommissie met woordvoerders per wijk. (Advies vanuit themasessie en interviews). Stem met het college de data voor collegebezoeken en Raad in de Stad af en verken de mogelijkheden voor een gezamenlijk bezoek van Raad en College aan de stadsdelen. (Advies themasessie en interviews). Geef uitvoering aan de opgehaalde input vanuit het stadsdeel. Bijvoorbeeld door een budget voor de raad in te stellen om opgehaalde ideeën te kunnen uitvoeren of door initiatiefvoorstellen namens de hele raad in te dienen. (Advies vanuit themasessie en interviews). Bespreek in de agendacommissie welke werkvorm de voorkeur geniet. Voorbeelden die genoemd zijn is een gespreksvorm op één of meerdere thema’s, een gespreksvorm waarbij de focus ligt om de ontmoeting en niet op het ophalen van wensen (speeddate achtige sessie) of een meer gebieds- of wijkgerichte oriëntatie.
Dat laatste overigens niet voor iedere wijk maar voor grote ontwikkelgebieden of wijken waar meer interactie met bewoners nodig is, zoals Den Haag Zuid-West. (Advies vanuit Inspiratienota, Nota vitalisering in Den Haag, onderzoeksrapport niet-stemmers, themasessie en interviews). Organiseer een aparte Raad in de Stad editie voor en met jongeren. Deze doelgroep wordt momenteel niet aangetrokken door het huidige concept. (Advies vanuit evaluaties Raad in de Stad, themasessie en interviews).
Voorstel actie •
•
De griffie en agendacommissie Raad in de Stad gaan vanaf 2024 de slag met de genoemde verbeterpunten. Met de agendacommissie en het presidium is afgesproken dat we niet teveel wijzigingen aanbrengen in de opzet tot alle stadsdelen aan de beurt zijn geweest. Er kan wel geëxperimenteerd worden met de werkvorm. Bij Raad in de Stad Centrum op 28 februari 2024 is er bijvoorbeeld geëxperimenteerd met de tafels op thema in te delen. Later dit jaar komen de stadsdelen Segbroek en Haagse Hout nog aan de beurt. Na afloop hiervan zal dit instrument met de gehele raad geëvalueerd worden. Organiseer nadat de raad in het laatste stadsdeel is geweest begin 2025 een Jongerentop, om op te halen wat er speelt onder de Haagse jeugd. Hierbij hoeven we niet vast te houden aan het format voor Raad in de Stad
Uitvoering (wie, planning, kosten) •
Voor de organisatie van raad in de Stad heeft de griffie extra budget ter beschikking gekregen. De jongerentop kan, indien gewenst, vanuit dit budget gefinancierd worden.
3
Opgave 3: Participatie instrumenten van de raad Kern van de opgave Het vaker inzetten van raadsinstrumenten om in contact te komen met signalen uit de stad en inwoners mee te laten doen.
Stand van zaken De gemeenteraad geeft inwoners graag de kans om zich uit te spreken over het gemeentelijk beleid. Dat kan bijvoorbeeld door in te spreken, een burgerinitiatief in te dienen of een referendum te houden. Die laatste twee instrumenten worden echter zelden gebruikt. Ook gaan de raadscommissies regelmatig op werkbezoek en zijn er andere creatieve vormen van ontmoeting en participatie buiten het reglement van orde om.
Verbetersuggesties •
• • •
Meer aandacht voor en experimenteren met een andere vorm van inspreekrecht. Bewoners actief informeren over dat en hoe je kunt inspreken (advies uit de Inspiratienota). De discussie over het al dan niet afschaffen van het inspreken bij raadsvergaderingen (Advies uit de themasessie en interviews) laten we aan de raadswerkgroep raadsinstrumenten en vergaderorde. Meer werkbesprekingen op grote thema’s. (Advies uit de interviews). Meer speeddates zoals bij het cultuurdebat. (Advies uit de interviews) Het instellen van een raadspanel om snel de mening van bewoners te kunnen peilen. (Advies uit de nota Vitalisering Democratie in Den Haag en uit de interviews).
Voorstel actie • • •
Experimenteer met manieren om het inspreken beter onder de aandacht te brengen. Daarbij kan gedacht worden aan het inzetten van sleutelfiguren, advertenties op social media of interviews met insprekers, die iets vertellen over hun motivatie en ervaringen hiermee. Onderzoek welke mogelijkheden er zijn om de instrumenten burgerinitiatief en referendum laagdrempeliger te maken. Kijk hierbij ook naar best practices uit andere gemeentes. Onderzoek met de commissiesecretarissen en commissievoorzitters of het mogelijk is om vaker de wijken in te gaan met de raadscommissies, door bijvoorbeeld werkbesprekingen op locatie te houden.
Uitvoering (wie, planning, kosten) •
Momenteel buigt de raadswerkgroep raadsinstrumenten en vergaderorde zich over de herziening van het Reglement van Orde. Het onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de instrumenten burgerinitiatief en referendum staat daar los van.
4
Opgave 4: Investeer in de relatie met bewonersorganisaties en maatschappelijke organisaties Kern van de opgave • • •
Leg als raad zelf een database van bewonersorganisaties aan voor consultatie van bewonersorganisaties en het uitnodigen van bewonersorganisaties op relevante thema’s. Organiseer een jaarlijks overleg met bewonersorganisaties op thema. Haal de banden aan met maatschappelijke organisaties en zorg dat je hen weet te bereiken met voorlichtingsactiviteiten
Stand van zaken •
Haags Samenspel heeft een lijst met de contactgegevens van alle bewonersorganisaties.
Verbetersuggesties • • •
De griffie legt een database van bewonersorganisaties aan voor consultatie van bewonersorganisaties en het uitnodigen van bewonersorganisaties op relevante thema’s. (Advies Inspiratienota, themasessie en interviews). Organiseer jaarlijks een sessie met bewonersorganisaties op thema (Advies themasessie en interviews). Nodig actief bewonersorganisaties, migrantenorganisaties en andere maatschappelijke organisaties uit om een bezoek te brengen aan het stadhuis, waar ze uitleg krijgen over hoe de gemeenteraad werkt en in gesprek kunnen gaan met één of enkele raadsleden, vergelijkbaar met “Gast van de Raad”. (Advies onderzoeksrapport niet-stemmers).
Voorstel actie • • • •
Een eenvoudige database voor raad en griffie aanleggen gebaseerd op de bestaande lijst van Haags Samenspel. Na het zomerreces van 2024 wordt er een sessie tussen raad en bewonersorganisaties georganiseerd. Vanaf 2025 wordt er ieder jaar een sessie voor bewonersorganisaties en raad georganiseerd. Vanaf 2024 speciale edities van Gast van de Raad inplannen voor bewonersorganisaties en maatschappelijke organisaties uit de stad. Onderzoek of we informatie over de gemeenteraad (bijv over Gast van de Raad, het inspreekrecht en de aankondigingen van raadsvergaderingen) ook kunnen communiceren via wijkblaadjes van bewonersorganisaties e.d.
Uitvoering (wie, planning, kosten) •
•
De griffie legt een eenvoudige database aan. Hiervoor kunnen de gegevens van Haags Samenspel worden gebruikt. De griffie polst bij het stafbureau Stadsdelen & Wijken (DPZ) of er plannen (in uitvoering) zijn om een database van BO’s aan te leggen. Hier zijn geen kosten aan verbonden. De kosten van extra edities van Gast van de Raad voor bewonersorganisaties en maatschappelijke organisaties kunnen worden opgevangen binnen de griffie. De haalbaarheid hiervan hangt vooral af van de personele bezetting, en vraagt ook wat extra’s van de raadsleden.
5