RIS318882 Uitkomsten rioolwateronderzoek drugsresten 2023

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Jan van Zanen Burgemeester

001

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Uw brief van

22 april 2024 Aan de voorzitter van de commissie Bestuur

Uw kenmerk

Ons kenmerk

BSD/10744055 RIS318882 Contactpersoon

Coördinator ondermijning Dienst

Bestuursdienst Afdeling Datum

Directie Veiligheid

27 mei 2024

Telefoonnummer

14070 Onderwerp

E-mailadres

Uitkomsten rioolwateronderzoek drugsresten 2023

-

Geachte voorzitter, Iedere dag wordt in grote steden, drugs verhandeld en gebruikt, zo ook in Den Haag. De lokale drugseconomie heeft gevolgen voor de leefbaarheid en veiligheid van onze buurten en wijken. Een fenomeen dat gepaard gaat met uiteenlopende illegale, ondermijnende activiteiten en waarbij excessief geweld (zoals explosies) niet wordt geschuwd. Dit zijn zorgelijke ontwikkelingen. Als burgemeester voel ik een grote verantwoordelijkheid om samen met politie, Openbaar Ministerie (OM) en andere partners het maximale te doen om de effecten van de lokale drugseconomie op de leefbaarheid en veiligheid van onze stad zo beperkt mogelijk te houden. Met deze brief informeer ik uw raad over de uitkomsten van het rioolwateronderzoek naar drugsresten dat afgelopen najaar in Den Haag is uitgevoerd. In vervolg op de raadsmededeling “Aanpak drugsproblematiek Den Haag” (RIS317158) ga ik in deze brief ook in op de aanpak van overlast en criminaliteit in relatie tot drugs. Maatregelen vanuit het oogpunt van preventie, gezondheids- en verslavingsrisico’s van drugsgebruik staan elders beschreven, onder andere in het “Actieprogramma Preventie Volksgezondheidsbeleid Den Haag 2020-2023” (RIS309230) en de (recente) raadsbrief “Den Haag Studentenstad” (RIS318663); deze beleidsinitiatieven zijn onderwerp van gesprek in de commissie Samenleving en maken dan ook geen deel uit van deze brief.

Het gemeentelijk gezondheidsbeleid met betrekking tot verslavingspreventie is onder meer gebaseerd op landelijke cijfers van het Trimbos-instituut en de Gezondheidsmonitor van de GGD Haaglanden. Het rioolwateronderzoek vormt hier een aanvulling op. Preventieactiviteiten zijn erop gericht drugsgebruik te voorkomen, druggerelateerde incidenten te vermijden en mensen die problematisch gebruiken te ondersteunen bij het minderen en stoppen. Rioolwateronderzoek drugs Rioolwater bevat onder andere resten van drugs, medicijnen en alcohol en vormt daarmee in feite een spiegel van de samenleving. Rioolwateronderzoek naar drugsresten kan inzicht geven in de mate waarin, binnen een bepaald gebied, verschillende soorten drugs worden gebruikt. Betrouwbare inschattingen van het aantal gebruikers kunnen op basis van rioolwateronderzoek niet worden gemaakt.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonnummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10744055

In 2020 is in Den Haag voor het eerst, op kleinere schaal, een rioolwateronderzoek naar drugsresten uitgevoerd; dit betrof meetgebied “Den Haag Houtrust” dat grote delen van de stadsdelen Centrum, Segbroek en Scheveningen omvat. Het opnieuw uitvoeren van rioolwateronderzoek geeft de mogelijkheid om ontwikkelingen in middelengebruik te monitoren. Daarnaast bestond binnen het programma Preventie met gezag - een breed programma gericht op het voorkomen van jonge aanwas in de ondermijnende criminaliteit - de behoefte om zicht te krijgen op het middelengebruik in een ander deel van de stad: Den Haag Zuidwest (meetgebied “Den Haag Leyweg”). Dit heeft geresulteerd in een rioolwateronderzoek, uitgevoerd door onderzoeksinstituut KWR, dat beide meetgebieden omvat. 1 Deze gebieden vormen samen ongeveer 2/3 deel van de stad.2 Binnen dit totale gebied is circa 60% van de Haagse inwoners woonachtig. De metingen zijn verricht van 27 september t/m 3 oktober 2023; dit was een week waarin geen grote evenementen in de stad plaatsvonden. Het rioolwater is onderzocht op de volgende soorten drugs: cocaïne (benzoylecgonine), amfetamine (speed), methamfetamine (crystal meth), MDMA (XTC), cannabis (carboxy-THC) en 3-MMC (som van 3- en 4-MMC). In bijgevoegd KWR-rapport wordt per drugssoort de berekende gemiddelde consumptie per 1.000 inwoners per dag weergegeven.

Uitkomsten rioolwateronderzoek 2023 De uitkomsten van het uitgevoerde rioolwateronderzoek worden in het KWR-rapport ook vergeleken met het onderzoek dat in 2020 in meetgebied “Den Haag Houtrust” is uitgevoerd. Aandachtspunt hierbij is dat de (gemeten) verschillen in drugsgebruik in 2020 en 2023 deels kunnen zijn veroorzaakt door het meetmoment in 2020 (de eerste week van de COVID-lockdown). Voor wat betreft de uitkomsten van het onderzoek in 2023 is relevant dat gedurende de week waarin de metingen hebben plaatsgevonden, geen sprake is geweest van aanwijzingen voor lozing van afval, afkomstig van de productie of verwerking van drugs, in het riool. Onderstaande tabel geeft per drugssoort de gemiddelde consumptie in Den Haag per 1.000 inwoners per dag weer:

1

Meetgebied “Den Haag Houtrust”

Meetgebied “Den Haag Leyweg”

Cocaïne Amfetamine Methamfetamine

4.258 mg 517 mg 45 mg

4.852 mg 669 mg 142 mg

MDMA Cannabis 3- en 4-MMC

439 mg 3.493 mg 23 mg

631 mg 3.046 mg 3,2 mg

Den Haag Houtrust omvat grote delen van de stadsdelen Centrum, Segbroek en Scheveningen. Den Haag Leyweg betreft het stadsdeel

Escamp. 2

De stadsdelen Loosduinen, Haagse Hout, Leidschenveen-Ypenburg en Laak vallen dus buiten de scope van het rioolwateronderzoek;

uitvoering van een rioolwateronderzoek in heel Den Haag, inclusief deze stadsdelen, bleek te complex en tijdrovend (meetgebieden zouden de gemeentegrenzen overschrijden en vele extra uit te voeren metingen tot gevolg hebben).

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10744055

Bovenstaande resultaten - in combinatie met de vergelijking die het KWR heeft gemaakt met de uitkomsten van het voorgaande rioolwateronderzoek (2020) - laten zich als volgt samenvatten: • In Den Haag worden cocaïne en cannabis, ten opzichte van andere drugssoorten, het meeste gebruikt.3 • Het gebruik van cocaïne en methamfetamine (met resp. 33% en 51%) is ten opzichte van 2020 toegenomen.4 • Het gebruik van amfetamine (speed) en cannabis is ten opzichte van 2020 gedaald (met resp. -52% en -43%). • Het gebruik van MDMA (XTC) is gelijk gebleven. • Het drugsgebruik in meetgebied “Den Haag Leyweg” (Den Haag Zuidwest) ligt op of boven het niveau van het andere meetgebied (“Den Haag Houtrust”). Het KWR duidt een afwijking ten opzichte van een eerder uitgevoerde meting als een “verschil” aan indien de afwijking meer dan 25% bedraagt. Vergelijking met andere grote steden De resultaten van het rioolwateronderzoek Den Haag (2023) zijn door het KWR vergeleken met recente rioolwateronderzoekresultaten in Amsterdam (2022), Utrecht (2022) en Eindhoven (2022). Hieruit komt het volgende beeld naar voren: • Het drugsgebruik in Den Haag ligt in lijn met het drugsgebruik in Amsterdam en Rotterdam. In Utrecht en Eindhoven is het drugsgebruik per 1.000 inwoners aanzienlijk lager. • Net als in Den Haag is ook in Amsterdam, Utrecht en Eindhoven het gebruik van cocaïne en methamfetamine toegenomen.

• In Den Haag is het gebruik van amfetamine niet toegenomen; in Amsterdam en Utrecht is wel sprake van een toename. • In alle voornoemde steden is het gebruik van cannabis lager waarbij de grootste daling in Den Haag wordt gesignaleerd. • Ten slotte varieert het gebruik van XTC per stad: stijgend in Amsterdam, stabiel in Den Haag en dalend in Eindhoven en Utrecht. Schatting financiële omvang Op basis van de uitkomsten van het rioolwateronderzoek is ook een grove schatting gemaakt van de financiële omvang van de lokale drugsmarkt in Den Haag. Met inachtneming van de kanttekeningen, zoals deze in het onderzoeksrapport staan verwoord, wordt dit bedrag – voor wat betreft de twee meetbieden tezamen - geschat op 70 miljoen euro op jaarbasis. Daarbinnen vormen cocaïne en cannabis veruit de grootste component. Aanpak drugsproblematiek Het uitgevoerde rioolwateronderzoek geeft een accuraat en objectief beeld van het middelengebruik in Den Haag; een beeld dat in grote lijnen overeenkomt met dat van andere grote steden zoals Amsterdam en Rotterdam.

3

Dit komt overeen met de uitkomsten van het Haags Uitgaansonderzoek (HUO 2021). Een onderzoek naar het uitgaansgedrag en

middelengebruik van jongeren uit Den Haag. GGD Haaglanden. Opgehaald van: https://www.ggdhaaglanden.nl/wpcontent/uploads/2022/11/HUO-2021.pdf 4

Voor wat betreft methamfetamine geldt dat deze drugssoort in absolute zin als een “niche” drug moet worden beschouwd.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10744055

De uitkomsten geven ook meer inzicht in de omvang van de lokale drugseconomie. De problematiek in Den Haag wordt niet gedomineerd door de aanwezigheid van een grote zeehaven of andere mainport; in onze stad manifesteren de (zichtbare) effecten van de lokale drugseconomie zich vooral in de vorm van overlast en criminaliteit. In sommige buurten van Den Haag worden inwoners en ondernemers hierdoor harder getroffen dan in andere delen van de stad. Het zijn veelal de plekken waar de sociale cohesie en controle minder zijn en waar inwoners problemen op verschillende leefgebieden ondervinden. Het zijn ook de plekken waar kwetsbare jongeren opgroeien en een groter risico lopen om de (drugs)criminaliteit te worden ingezogen. De aantrekkingskracht van het “snelle geld” en de behoefte aan een bepaalde vorm van status; (drugs)criminelen spelen hier bewust en doelgericht op in. Een zorgwekkende situatie, zeker ook op de langere termijn. Het OM en de politie leggen zich toe op de strafrechtelijke kant van de integrale aanpak van (georganiseerde) drugscriminaliteit; de strafrechtelijke onderzoeken naar aanleiding van de gekraakte cryptodata zijn hier een goed voorbeeld van. Deze onderzoeken hebben binnen de integrale aanpak geleid tot een focus op de cocaïnemarkt in Den Haag.

Verder wordt samen met de politie gewerkt aan het verkrijgen van een zo scherp mogelijk beeld van de hoofdrolspelers in de drugshandel. De keuzes voor opsporing en integrale aanpak worden genomen met dat beeld in het achterhoofd. Als burgemeester zet ik daar waar mogelijk en effectief mijn bestuurlijke bevoegdheden en instrumenten in. Mijn aandacht gaat hierbij in de eerste plaats uit naar casuïstiek in relatie tot incidenten en subjecten. Indien bepaalde objecten een rol vervullen bij de verkoop, aflevering of verstrekking van illegale middelen, dan kan ik overgaan tot het (tijdelijk) sluiten van een pand, het opleggen van een last onder dwangsom of het geven van een waarschuwing. Bij subjecten die betrokken zijn bij drugscriminaliteit kan een individueel gebiedsverbod, een last onder dwangsom (voor jonge straatdealers) maar bijvoorbeeld ook een intensief coaching traject (top X-aanpak) aan de orde zijn. Vaak minder zichtbaar maar niet minder zorgwekkend is het sluimerende proces van ondermijning, ofwel het langzaam verweven raken van onder- en bovenwereld. Drugscriminaliteit speelt hierin een belangrijke, zo niet, centrale rol. Binnen de Haagse ondermijningsaanpak - die langs de 3 pijlers “signaleren, voorkomen en verstoren” wordt vormgegeven - is drugs een belangrijke invalshoek.

5 Via verschillende gebiedsgerichte aanpakken, ingegeven vanuit de lokale problematiek en met aandacht voor specifieke doelgroepen, wordt samen met vele partners ingezet op het zoveel mogelijk beperken van de effecten van ondermijnende criminaliteit. Voorbeelden hiervan zijn de stratenaanpakken, inclusief de vergunningplicht voor bedrijfsmatige activiteiten, de ondermijningsaanpak in Scheveningen Haven maar ook het programma Preventie met Gezag dat specifiek is gericht op het voorkomen van jonge aanwas in Den Haag Zuidwest. Binnen dit programma vinden per (sub)doelgroep uiteenlopende activiteiten en interventies plaats. Een strafrechtelijke aanpak kan in sommige gevallen ook aan de orde zijn. Het OM zet hierbij in op een meer effectieve en efficiënte aanpak. Zo zorgt het toevoegen van meer contextinformatie van ketenpartners aan het (straf)dossier voor een betere aansluiting tussen de (afdoenings)beslissing en het te bereiken doel. Daarnaast wordt gewerkt met verkorte afdoeningstermijnen waardoor een lik op stuk-beleid, iets wat bij jonge verdachten van belang is, mogelijk wordt gemaakt. Binnen de strafrechtelijke aanpak is er speciale aandacht voor Haagse jongeren die worden geronseld om cocaïne uit containers in de haven van bijvoorbeeld Rotterdam, maar ook Antwerpen, te halen.

5

Haagse Aanpak Ondermijning (RIS318428)

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10744055

Er is een landelijke strafvorderingsrichtlijn voor minderjarige uithalers in de maak die voor meer uniformiteit en rechtsgelijkheid bij de aanpak van deze regio-overstijgende vorm van criminaliteit gaat zorgen. Aanvullende maatregelen De aanpak zoals hierboven uiteengezet, geeft de invalshoeken weer van waaruit ik als burgemeester, samen met de betrokken partners, de impact van de drugsproblematiek op lokaal niveau primair wil benaderen. Andere oplossingsrichtingen, zoals bepaalde vormen van regulering - hoe interessant ook om nader te verkennen - kunnen naar mijn opvatting, gegeven de huidige context, niet als alternatief worden beschouwd. Voor de inwoners van Den Haag die meer dan anderen worden geconfronteerd met de gevolgen van de (illegale) drugseconomie, zoals kwetsbare jongeren en de gezinnen waarvan zij deel uitmaken, gaan dergelijke oplossingsrichtingen niet het verschil maken. De uitkomsten van het rioolwateronderzoek in Den Haag zijn ook besproken binnen de driehoek. Met de partners is verkend op welke punten nog aanscherpingen mogelijk zijn die kunnen bijdragen aan het bestrijden van de impact van de drugsproblematiek op lokaal niveau. Dit heeft geresulteerd in de volgende aanvullende initiatieven: •

De gemeente sluit aan bij het handelingskader voor meerderjarige straatdealers van het OM (parket Den Haag) en de politie (Eenheid Den Haag). Door aan te sluiten kunnen behalve strafrechtelijke interventies ook bestuurlijke interventies worden ingezet en kan de aanpak zich tot een grotere groep subjecten richten. Afhankelijk van de casus kunnen interventies ook samengaan met doorgeleiding naar zorg en/of een intensieve vorm van coaching. • In reactie op incidenten en/of casuïstiek in relatie tot drugs (en explosies) wordt in pilotvorm ervaring opgedaan met een nieuwe werkwijze voor het toepassen van bestuurlijke interventies. Hiertoe wordt een multidisciplinair team ingericht dat bestuurlijke maatregelen formuleert en zorgdraagt voor afstemming met de betrokken partners; snelle en gerichte inzet van (een combinatie van) interventies vormt daarbij het uitgangspunt. • In het kader van Preventie met gezag wordt geïnvesteerd in extra personele capaciteit ten behoeve van het toepassen van bestuurlijke interventies, in het bijzonder de last onder dwangsom voor jonge straatdealers. Ook wordt gekeken of er vanuit het strafrecht een gedragsaanwijzing met bijvoorbeeld een locatieverbod kan worden opgelegd. Toepassing van deze interventies wordt hiermee ook verbreed naar subjecten buiten Den Haag Zuidwest.

• De mogelijkheden om, binnen de wettelijke kaders, tussen het HEIT, de Haagse Pandbrigade en de politie (meer) informatie uit te wisselen over druglocaties en -logistiek worden onderzocht. Ook wordt onderzocht of en hoe HEIT en HPB een bijdrage kunnen leveren door (extra) controles van bedrijvigheid en onjuist gebruik van woningen bij de bestrijding van deze problematiek. • Zoals eerder aangekondigd is een campagne in voorbereiding waarbij het creëren van bewustwording en het tegengaan van normalisering van cocaïnegebruik de primaire invalshoek vormt. Het gaat daarbij vooral om bewustwording ten aanzien van de wereld die achter cocaïnegebruik schuilgaat en de impact van (drugs)criminaliteit op wijken, buurten en (kwetsbare) inwoners. Het campagneconcept wordt nu uitgewerkt en voor de zomer zullen de eerste campagneuitingen worden gepubliceerd. Bovenstaande initiatieven worden komende maanden uitgewerkt en geïntegreerd in de aanpak.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10744055

Tot slot De uitkomsten van het rioolwateronderzoek in Den Haag komen in grote lijnen overeen met de uitkomsten van soortgelijke onderzoeken in andere grote steden. Dit geeft ons inzicht in de mate waarin verschillende soorten drugs worden gebruikt. Inzicht in het middelengebruik brengt ook de omvang van de lokale drugseconomie concreter in beeld. Een (illegale) economie waarin alleen al voor wat betreft de twee meetgebieden tezamen miljoenen euro’s omgaan. Ook een economie waar ernstige vormen van criminaliteit achter kunnen schuilgaan en die de leefbaarheid en veiligheid van buurten en wijken verder onder druk zet. Gebruikers van illegaal verkregen middelen zouden zich bewust moeten zijn van de wereld die achter hun drugsgebruik schuilgaat en de afweging moeten maken of zij hieraan (moeten) willen bijdragen. Met vriendelijke groet, Jan van Zanen

6/6