RIS318840 Beleidsbrief verward en onbegrepen gedrag

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Mariëlle Vavier Wethouder van Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken Burgemeester Jan van Zanen

060

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitters van de commissies Bestuur en Samenleving

OCW/10742493 RIS318840 Contactpersoon

Wim Huson/Benjamin Kiebeler Dienst

Onderwijs, Cultuur en Welzijn / Bestuursdienst Afdeling

Stad en Bestuur OCW Telefoonnummer

14070

E-mailadres

wim.huson@denhaag.nl Bijlagen

Datum

3

15 mei 2024 Onderwerp

Beleidsbrief verward en onbegrepen gedrag

Geachte voorzitters, Met deze brief wordt u geïnformeerd over het beleid ten aanzien van mensen met verward en onbegrepen gedrag voor de periode 2024-2026. We zetten ons in voor een brede groep Hagenaars die meestal zorg nodig heeft: van mensen die in stilte lijden tot mensen die in verwarde toestand een gevaar voor zichzelf of anderen vormen. De definitie van het landelijk Schakelteam Personen met verward gedrag luidde: ‘Personen met verward gedrag zijn mensen die de grip op hun leven (dreigen te) verliezen, waardoor het risico aanwezig is dat zij zichzelf of anderen schade berokkenen. Het zijn mensen met uiteenlopende complexe problemen die verward gedrag vertonen dat anderen niet direct begrijpen. (…) Een relatief klein deel veroorzaakt overlast of pleegt misdrijven. Dit heeft veel impact op de samenleving.’ Dit is een beleidsterrein dat de wettelijke taken van de gemeente in de Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGz) betreft, alsmede de gemeentelijke bevoegdheden binnen de Wet verplichte ggz (Wvggz) en de Wet zorg en dwang (Wzd). Het gaat hierbij om zorg voor kwetsbare mensen in de marge van de samenleving, die vaak zelf niet of nauwelijks een beroep doen op de bestaande hulpverlening; de zogenoemde ‘zorgwekkende zorgmijders’. Maar Den Haag doet meer, ook voor inwoners die strikt genomen niet tot de hierboven omschreven doelgroep vallen.

In deze brief gaan wij in op de belangrijkste beleidsontwikkelingen op dit beleidsterrein. Beschreven wordt hoe en met inzet van welke middelen we mensen met GGZ-problematiek die veelal zelfstandig in de stad wonen ondersteunen. Naast zorg- en ondersteuningsvragen is bij verward en onbegrepen gedrag soms veiligheidsproblematiek aan de orde, omdat er overlast ontstaat of escalatie dreigt. Een relatief kleine groep is verantwoordelijk voor veel politiemeldingen. De inspanningen van de gemeente en haar ketenpartners op dit beleidsterrein zijn daarom niet alleen gericht op de gezondheid en het welzijn van de betreffende burgers. Waar nodig worden ook repressieve maatregelen ingezet om bewoners te beschermen tegen hardnekkige overlast en onveilige situaties in de stad. Het beleid richt zich in het bijzonder op de brede samenwerking tussen het medisch, sociaal en veiligheidsdomein ten behoeve van personen met verward en onbegrepen gedrag. Daartoe zet de gemeente Den Haag in aanvulling op zijn wettelijke taak met inzet van Wmo-middelen al jaren fors in op ondersteuning op het brede snijvlak van medisch en sociaal domein, en zorg en veiligheid. Dat doen we vanuit de overtuiging dat medische behandeling niet efficiënt is als sociale- en veiligheidsproblematiek niet eveneens wordt aangepakt.

De problematiek van de personen met verward en onbegrepen gedrag houdt zich immers ook niet aan de grenzen van deze indeling. Dat de problematiek in Den Haag hardnekkig is laat de toename van politieregistraties ‘overlast door verward/overspannen persoon’ (meldcode E33) zien. Het aantal E33-meldingen is gestegen van 6312 in 2021 Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10742493

naar 6984 vorig jaar (2023). Deze meldingen worden lang niet alleen gebruikt voor situaties met personen met GGZ-problematiek, maar hebben vaak ook te maken met andere zaken, zoals middelengebruik. De stijgende trend in de cijfers zien we niet alleen in Den Haag, maar ook in andere grote steden en landelijk. Hierbij dient te worden opgemerkt dat het doel van deze registratie het classificeren van meldingen, aangiftes en incidenten is, en niet het monitoren van typen maatschappelijke problemen of specifieke doelgroepen. Toch wordt het aantal politiemeldingen in Nederland breed als een belangrijke indicator voor de problematiek op dit terrein gezien. De Haagse inzet voor de komende periode kent twee speerpunten: 1) het nader vormgeven van zogenaamde Zelfregie- en herstelinitiatieven (ZHI’s) die psychisch kwetsbare bewoners in staat stellen om zelf te beslissen over hun leven, herstel en de zorg en laagdrempelige ondersteuning die daarbij hoort; 2) de verbinding van het medisch, sociaal en veiligheidsdomein met de inzet van integrale GGZwijkteams voor mensen met een Ernstige Psychische Aandoening (EPA) die in de Haagse wijken wonen.

Voor de intensivering van de aanpak verward en onbegrepen gedrag zijn landelijk middelen beschikbaar gesteld waarmee we in Den Haag het onderdeel 'Aanpak overlast verward gedrag' voor personen waarover veelvuldig meldingen bij de politie worden geregistreerd verder inrichten. Het college beoogt deze onderdelen van de aanpak, die verderop in deze brief nader worden toegelicht, in samenwerking met de ketenpartners in de stad de komende jaren verder te verbeteren. We willen met onze wijkgerichte aanpak, met de focus op verbinding tussen de domeinen, in Nederland vooroplopen. Leeswijzer In het eerste hoofdstuk wordt u meegenomen in de laagdrempelige ondersteuning die in Den Haag wordt geboden in de vorm van Zelfregie- en herstelinitiatieven (ZHI's), Haags Steunsysteem en cliëntondersteuning. Deze onderdelen vormen de basis van de Haagse aanpak op dit beleidsterrein. Daarna schetsen we in het tweede hoofdstuk hoe Den Haag is omgegaan met de landelijke ontwikkeling van ambulantisering in de GGZ en de relatie tot wonen en maatschappelijke opvang. In hoofdstuk drie, met als titel 'Haagse aanpak verward en onbegrepen gedrag niet-acuut', worden aan de hand van een 'visual' het Meldpunt Zorgwekkend Gedrag, de integrale GGZ-wijkteams, de nieuwe Aanpak overlast verward gedrag en de Intensieve Levensloopaanpak beschreven.

Hoofdstuk vier gaat in op het verslavingsspecifieke aanbod in Den Haag. Tot slot wordt in het vijfde hoofdstuk een beeld gegeven van de acute GGZ-keten, met als belangrijke onderdelen beoordeling, vervoer en geestelijke gezondheidszorg in een gedwongen kader. Ter afsluiting van deze inleidende woorden willen we benoemen dat de inzet van het college op de beleidsterreinen preventieve volksgezondheid en sociale basis bijdraagt aan het voorkomen van mentale problematiek en het verbeteren van de mentale gezondheid. Onderdeel van de Haagse Preventieaanpak (RIS315963) zijn het versterken van de mentale weerbaarheid van jongeren, het bevorderen van de psychische gezondheid en het voorkomen van (verergering van) depressieve klachten en psychische problematiek. 1. Laagdrempelige ondersteuning Het uitgangspunt van het Haags beleid is om psychisch kwetsbare mensen zo goed en veilig mogelijk zelfstandig in de Haagse wijken te laten wonen. Eén van de speerpunten in de aanpak zijn zoals gezegd de zogenaamde Zelfregie- en herstelinitiatieven (ZHI), hieronder ook zelfregie- en herstelcentra genoemd. Met het in 2022 gesloten Integraal Zorgakkoord (IZA) hebben VWS, zorgverzekeraars, VNG en aanbieders van zorg en veiligheid met elkaar uitgesproken dat er een verschuiving van zorg naar preventie moet gaan plaatsvinden: van de focus op ziekte naar focus op gezondheid.

De verbetering van de samenwerking tussen sociaal domein, huisartsenzorg en GGZ-zorg vormt hierin een prioriteit. In het IZA is een afspraak gemaakt over de ontwikkeling van mentale gezondheidsnetwerken, waarin op basis van de vraag van de cliënt al bij de start beoordeeld wordt of (een deel van) de vraag ook door aanbod uit het sociaal domein kan worden beantwoord.

2/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10742493

In Den Haag ontwikkelen we samen met huisartsenvereniging Hadoks, GGZ-aanbieder Parnassia en vanuit het sociaal domein Xtra en Kompassie een nieuwe werkwijze waarin een ‘verkennend gesprek’ met de inwoner het uitgangspunt is voor het zorg- en ondersteuningsaanbod. Zo wordt aan het begin in gezamenlijkheid bepaald welke hulp nodig is en het beste past. Het doel is om te komen tot een Haags plan van aanpak om de inwoner sneller de juiste zorg te kunnen bieden, de zorgkosten in de GGZ te beperken en wachtlijsten te verminderen. Om dit te realiseren zal een beroep worden gedaan op de landelijk beschikbaar gestelde 'transformatiemiddelen'. Zelfregie- en herstelcentra Onderdeel van het IZA is ook een gerichte inspanning om de toegankelijkheid en beschikbaarheid van laagdrempelige steunpunten en zelfregie- en herstelinitiatieven (ZHI’s) te verbeteren. In navolging van deze in het IZA geformuleerde opgave committeert Den Haag zich aan de afspraak om in de komende vijf jaar bij te dragen aan een landelijk dekkend netwerk van laagdrempelige steunpunten. Deze steunpunten zijn er voor iedere Hagenaar met een hulpvraag en in het bijzonder voor mensen met ernstige psychische aandoeningen of kwetsbaarheden.

Voor een goede toegankelijkheid en beschikbaarheid van laagdrempelige steunpunten werken de regionale partners in een regioplan aan de implementatie en doorontwikkeling van een uitgebreid netwerk van ZHI’s. Het voornaamste doel hiervan is het verder vergroten van de toegankelijkheid van herstelondersteuning voor iedereen die het nodig heeft. Hierbij worden cliënten begeleid in hun herstel door het aanbieden van relevante peer-to-peer-ondersteuning, vooral door ervaringsdeskundigen, en andere vormen van hulp. Hiermee wordt beoogd niet alleen de instroom in de geestelijke gezondheidszorg te verminderen, maar tevens bij te dragen aan het versterken van het herstel bij uitstroom. Mensen zijn hierdoor minder afhankelijk van geïndiceerde zorg, er is minder druk op mantelzorgers, er is minder vereenzaming door betere contacten in de wijk. Met als gevolg minder overlast. Met als doel om psychisch kwetsbare burgers zonder indicatie toe te leiden naar ondersteuning werken diverse organisaties (Kompassie, Reakt, Schroeder van der Kolk, Stek, Aandachtscentrum, Straatpastoraat, Straatconsulaat, MEE en welzijnsorganisaties) samen. De samenwerkende organisaties versterken elkaar, verwijzen naar elkaar door en signaleren. Het gezamenlijke doel is het creëren van een volledig dekkend netwerk: we streven ernaar om in elke wijk waar nodig, toegang te bieden tot zelfregie- en herstelcentra.

Binnen deze centra werken ervaringsdeskundigen en sociaal werkers nauw samen om op maat gemaakte ondersteuning te bieden. Ervaringsdeskundigen, die hun eigen ervaringen met psychische gezondheid delen, vervullen een waardevolle rol bij het begeleiden van individuen bij hun herstel. Sociaal werkers bieden op hun beurt professionele ondersteuning. Deze gezamenlijke inzet van ervaringsdeskundigen en sociaal werkers versterkt de effectiviteit van de geboden ondersteuning. Hieronder beschrijven wij het bestaande aanbod in Den Haag. Den Haag beschikt al over diverse laagdrempelige steunpunten en zelfregie- en herstelcentra, aangeboden door Reakt deels in samenwerking met Stichting Anton Constandse, Schroeder van der Kolk, Kompassie en Aandachtscentrum. Het huidige aanbod van zelfregie- en herstelcentra (bijlage 1) wordt steeds tegen het licht gehouden en wordt waar nodig doorontwikkeld. Er zijn tien zelfregie- en herstelcentra van Reakt: twee herstelacademies (waarvan één specifiek voor jongvolwassenen), vijf herstelwerkplaatsen en drie steunpunten (inloop). Hiervan zijn twee voorzieningen specifiek voor dak- en thuisloze mensen en twee arbeidsmatige projecten Reflex en Clean River voor een complexe overlastgevende doelgroep die niet terecht kan bij andere steunpunten.

Een herstelacademie richt zich op het bieden van educatieve programma's, trainingen en supportgroepen die het persoonlijk herstel bevorderen, zoals betekenisgeving, zelfmanagement, hoop, regie hernemen en persoonlijke groei. De deelnemer richt zijn persoonlijke weg naar herstel naar eigen inzicht in. Het aanbod wordt bepaald aan de hand van de vraag van de deelnemer. Kenmerkend aan een herstelacademie is dat deze voor 100% wordt gerund door ervaringsdeskundigen. Een herstelwerkplaats is een specifieke vorm van dagbesteding waar de nadruk wordt gelegd op het bieden van werkgerelateerde en educatieve activiteiten en mogelijkheden. De begeleiding op een herstelwerkplaats bestaat

3/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10742493

uit een combinatie van herstelcoaches en ervaringsdeskundigen. Omdat daar vanuit de stad naar gevraagd werd is avond- en weekendopenstelling als ontwikkelpunt meegenomen in de doorontwikkeling van het bovengenoemde Haagse aanbod. Haags Steunsysteem Het Haags Steunsysteem (HSS), een maatschappelijk steunsysteem en ambulante ZHI van Reakt, heeft als doelstelling om mensen met een psychische kwetsbaarheid te ondersteunen zodat zij zo zelfstandig en onafhankelijk van hulp en begeleiding mogelijk volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. Sinds 2004 is het Haags Steun Systeem uitgegroeid tot een uitgebreid zorgnetwerk. Het heeft in Den Haag een nauwe samenwerking en directe verbinding met meer dan 120 organisaties tot stand gebracht, waaronder alle hiervoor genoemde GGZ-instellingen, en andere organisaties zoals de Haagse welzijnsorganisaties, STEK, maatschappelijke opvang en de professionele organisaties voor cliëntondersteuning. Deze organisaties hebben via het HSS samen de sociale kaart van Den Haag ingericht. Een essentieel onderdeel van het HSS is het bespreken van casuïstiek aan zogenaamde Werktafels. Door dit te doen, draagt het HSS ook bij aan het actueel houden van de sociale kaart en verbindt het de GGZ-wijkteams en netwerkpartners met de wijken.

Betrokken organisaties van het HSS hebben als missie het vergroten van draagvlak en mogelijkheden voor participatie van kwetsbare burgers. Dit wordt onder andere bereikt door onderling kennis te delen en deze kennis breder te verspreiden. HSS organiseert per jaar 60 werktafels (5 per maand), samen met 200 (in)directe organisaties in de regio. Daarnaast wordt tijd geïnvesteerd in het beantwoorden van hulpvragen, voorlichtingen, kwartier maken en het actualiseren van de sociale kaart. HSS werkt over de grenzen van de organisaties heen, richt ‘communities’ in als steunsysteem en ondersteunt de GGZ-wijkteams, organiseert de maandelijkse muziekavond ‘Chillen in de Steeg’ (gemiddeld 50 bezoekers per muziekavond) en brengt vrijwilligers in contact met mensen met een psychische kwetsbaarheid via ‘HSS & vrienden’ (inzetten van vrijwilligers voor maatschappelijke integratie, trainingen vrijwilligers). Daarnaast zetten we in op ondersteuning van psychisch kwetsbare Hagenaars op drie manieren: 1) Onafhankelijke cliëntondersteuning. Naast de beroepsmatige cliëntondersteuners in de Servicepunten XL en bij MEE, biedt Kompassie onafhankelijke cliëntondersteuning, specifiek voor de GGZ, door ervaringsdeskundigen. Hiervoor werkt Kompassie nauw samen met onder andere de GGZ-wijkteams, de JMO-teams, huisartsen, POH-GGZ en GGZaanbieders.

Ook onderhoudt Kompassie contact met de andere Haagse aanbieders van informele cliëntondersteuning. Het doel van cliëntondersteuning is het verkrijgen en behouden van regie over het eigen leven. De dienstverlening is kosteloos en onafhankelijk van gemeenten, (jeugd)zorginstellingen en andere organisaties. Individuele ondersteuning op maat aan mensen met een psychische kwetsbaarheid en/of mantelzorgers, familieleden en naasten vormt de kerntaak van Kompassie. Verder wordt er ingezet op ondersteuning voor inwoners in afwachting van een indicatie of GGZ-behandeling en inzet van een crisiskaart voor hulp bij persoonlijke crisis. Van deze herstelbevorderende ondersteuning is in 2023 1.639 maal gebruik gemaakt. Uit de effectmeting van 2023 is gebleken dat voor 91% van de deelnemers aan de herstelbevorderende ondersteuning hun situatie is verbeterd of gelijk gebleven. 2) Mentale agenda De mentale agenda is een digitaal platform voor Haagse inwoners om de mentale veerkracht te versterken (https://mentaleagenda.nl/). Deze website toont een overzicht van diverse activiteiten, cursussen, trainingen (in en om Den Haag) op het gebied van mentale gezondheid. Juist wanneer de mentale klachten nog te overzien zijn, kunnen inwoners zelf aan de slag om hun mentale gezondheid te versterken. Ook voor professionals kan de website interessant zijn.

In 2023 hebben 2.130 unieke gebruikers (unieke IP-adressen) ruim 34.000 keer geklikt op de website mentale agenda. 3) Informatiepunten Mentale Gezondheid In januari 2024 is Kompassie gestart met het Informatiepunt Mentale Gezondheid in de wijk, waarbij de Mentale Agenda wordt ingezet om inwoners te ondersteunen bij vragen over mentale gezondheid. Aan het

4/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10742493

einde van 2024 zal Kompassie in 5 wijken aanwezig zijn met een Informatiepunt Mentale Gezondheid. Kompassie volgt hierbij wijken die genoemd worden vanuit de Haagse Preventieaanpak. 2. Ambulantisering in de GGZ, de relatie tot wonen en maatschappelijke opvang en ernstige incidenten Als preventie en laagdrempelige ondersteuning niet meer voldoende zijn, hebben burgers intensievere zorg nodig. In de laatste tien jaar is de manier waarop deze intensievere zorg in Nederland is ingericht ingrijpend veranderd. De landelijke ontwikkeling van ambulantisering in de GGZ, en de daarmee gepaard gaande verzwaring van de doelgroep die zelfstandig in de Haagse wijken woont, heeft grote gevolgen voor de rol van de gemeente en raakt zorg en veiligheid. Al in de decennia ervoor was er in Nederland veel sprake van ambulantisering en de afbouw van bedden in de GGZ, maar in 2012 werd dit als beleid overgenomen door de landelijke overheid. Het motief hiervoor was vooral ideologisch: mensen met psychische aandoeningen hebben evenveel recht op ‘gewone’ zelfstandige huisvesting als ieder ander; in een psychiatrisch ziekenhuis verliest men gaandeweg identiteit en perspectief in plaats van dat men er herstelt. Beheersing van het GGZ-budget was ook een belangrijke motivatie. Deze ambulantiseringsbeweging werd rond 2012 zeer breed gedragen, van overheid tot GGZ-instellingen tot cliëntenbeweging.

De inhoudelijke gedachte achter de ambulantisering in de GGZ, in de zin van sociale inclusie en zoveel mogelijk zelfstandigheid, wordt door het college onderschreven. Het college wil deze grote landelijke beweging op deze plek dan ook niet ter discussie stellen. Wél vraagt deze beweging om aanzienlijke aanvullende inzet vanuit de gemeente, bovenop haar wettelijke verplichtingen, om te zorgen dat het systeem sluitend blijft. Gemeenten komen namelijk mede als gevolg van de ambulantisering in de GGZ de laatste jaren mensen met veel zwaardere (psychiatrische) problematiek tegen, waarvoor de ambulante hulpverlening onvoldoende oplossingen biedt. Dit heeft gevolgen voor de leefbaarheid van de wijken en brengt veiligheidsrisico’s met zich mee. De gevolgen van de ambulantisering zijn ook merkbaar in het sociaal domein. De complexe doelgroep doet een beroep op reguliere opvangvoorzieningen. In het bijzonder de instellingen voor maatschappelijke opvang in de stad worstelen met de verzwaring van de doelgroep waar zij in hun voorzieningen mee worden geconfronteerd. Voor deze groep, die eerder in een intramurale behandelsetting terecht kon, is vanuit het Rijk geen aanvullende financiering of aanvullend aanbod beschikbaar gesteld.

Daarnaast zijn een goede aansluiting tussen de verschillende relevante wettelijke kaders (Zorgverzekeringswet, Wet maatschappelijke ondersteuning, Wet langdurige zorg, Wet forensische zorg, Wet verplichte ggz en Wet zorg en dwang) en de mogelijkheid de juiste informatie uit te wisselen essentieel. Het college zal hier, waar mogelijk in G4-verband, in de lobby bij het Rijk aandacht voor vragen. Op de behoefte aan meer en betere opvangplekken voor deze doelgroep in de stad wordt ondertussen ingespeeld in het ‘Beleidskader aanpak Dakloosheid ‘Den Haag geeft thuis’’ (RIS316085), dat vorig jaar door uw raad is vastgesteld en waarin een groep dak- en thuisloze mensen met (zware) problematiek op het snijvlak van zorg en veiligheid wordt geïdentificeerd voor wie nu geen passende plek bestaat. Bij deze groep is sprake van risicovol en verward gedrag en zij zorgen regelmatig voor overlast. Deze mensen zijn gebaat bij autonomie, een prikkelarme omgeving en wat meer afzondering, kortom een Bijzonder Thuis. Er zijn circa 40 van deze plekken nodig. Voor circa acht tot tien mensen verwachten we door groepsongeschiktheid individuele plekken te moeten creëren. Mensen die niet tot de zwaarste doelgroep behoren, zelfstandig kunnen wonen maar wel psychisch kwetsbaar zijn, kunnen baat hebben bij wonen in de nabijheid van voorzieningen voor geestelijke gezondheidszorg.

In 2024 realiseert Arcade daarom voor deze groep, in nauwe samenwerking met Parnassia en met de steun van de gemeente Den Haag, op Woonzorgpark Rosenburg 145 zelfstandige sociale huurwoningen.

5/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10742493

Organisaties voor beschermd wonen gaan de toekomstige bewoners begeleiden. De bewoners kunnen voor hun behandeling terecht bij Parnassia. De combinatie van zorg in de nabijheid, begeleiding wanneer nodig en 24-uurs toezicht door sociaal beheerders maakt zelfstandig wonen mogelijk voor een kwetsbare groep burgers. Ernstige incidenten Zonder dat het verband met de ambulantisering in de GGZ een-op-een aantoonbaar is, is ook Den Haag de afgelopen jaren opgeschrikt door ernstige incidenten waarbij bij de dader sprake is van psychiatrische problematiek. Vanuit de urgentie van het steekincident in de Grote Marktstraat in november 2019 en het besef dat het belangrijk is dat elke cliënt de zorg en de juiste plek krijgt heeft het toenmalige college in zijn beleidsreactie op de onderzoeksrapporten over dit steekincident in december 2021 (RIS310973) een pilot aangekondigd. Geconstateerd werd dat de opvang van een specifieke groep dak- en thuisloze mensen met een Ernstige Psychiatrische Aandoening in de reguliere MO voorzieningen niet passend is. Deze mensen zijn bijvoorbeeld groepsongeschikt, en hebben 24 uur begeleiding nodig. Daarom financiert Den Haag sinds 2022 bij de Kessler Stichting een kleinschalige opvang met eenpersoonskamers die 24 uur begeleiding biedt.

Dit voortkomt dat mensen, doordat zij niet binnen de reguliere opvangvoorzieningen kunnen verblijven, op straat belanden en buiten beeld raken. De ervaringen met de kleinschalige opvangvoorziening zijn positief en op basis hiervan is besloten deze vorm van opvang, die tot en met 2023 als pilot werd bekostigd, de komende jaren in het staande beleid te verankeren. Eveneens in vervolg op de rapporten over het steekincident in de Grote Marktstraat heeft de gemeente in 2021 met verschillende betrokken partners een samenwerkingsovereenkomst gesloten waarin afspraken staan over de samenwerking op het gebied van informatiedeling. Focus van deze overeenkomst is de overgang van kliniek naar de maatschappelijke opvang. Deze overeenkomst is recent geëvalueerd. Alle partijen hebben de afspraken herbevestigd en recente ontwikkelingen in relevante wetgeving is meegenomen in de samenwerkingsafspraken. Op verzoek van de betrokken partners wordt de overeenkomst uitgebreid met andere zorgpartijen uit Den Haag die zich willen aansluiten bij deze eenduidige afspraken met betrekking tot informatiedeling. Meer recent, op 20 juni 2023, vond een steekincident met dodelijke afloop in de Albert Heijn aan de Turfmarkt plaats. Deze zomer is onze Toezichthouder Wmo (de GGD) door de Inspectie Justitie en Veiligheid benaderd om te participeren in het onderzoek naar dit incident.

Het doel is om inzichtelijk te krijgen welke instanties bij de verdachte betrokken waren, of er is gehandeld conform geldende kaders, hoe de informatieoverdracht is verlopen, wat heeft bijgedragen aan het ontstaan van het incident en welke verbeterpunten er zijn. Zonder de pretentie te hebben dat alle ernstige incidenten in de toekomst te voorkomen zijn, is de inzet van het college erop gericht om, waar het de gemeente betreft, op basis van feiten lessen te trekken om de aanpak waar mogelijk te versterken. 3. De Haagse aanpak verward en onbegrepen gedrag niet-acuut Zoals in het vorige hoofdstuk beschreven krijgen er als gevolg van de ambulantisering in de GGZ meer mensen met zware psychische problematiek in de stad hun behandeling thuis. De aanpak verward en onbegrepen gedrag niet-acuut die in dit hoofdstuk wordt beschreven richt zich op mensen met ernstige psychiatrische problematiek die in Haagse wijken wonen. Het doel van de aanpak is tweeledig: zorgen dat deze mensen de benodigde zorg en begeleiding ontvangen om zo zelfstandig mogelijk deel te kunnen nemen aan het maatschappelijke leven én overlast en mogelijke gevaarlijke situaties voorkomen.

De schematische tekening ('visual') van de Haagse aanpak verward en onbegrepen gedrag (bijlage 2) is de visualisatie van de onderstaande beschrijving van de Haagse aanpak voor niet-acuut verward en onbegrepen gedrag en kan als leidraad worden gebruikt bij onderstaand tekst. Meldpunt Zorgwekkend gedrag Als er zorgen zijn over een persoon met verward gedrag of overlast ervaren wordt, kunnen familie, vrienden, buren of ketenpartners (zoals de Wmo-medewerkers bij de gemeente of zorgaanbieders) op verschillende manieren melding doen over een persoon met verward gedrag bij het Meldpunt Zorgwekkend gedrag van de

6/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10742493

GGD Haaglanden. Dit meldpunt is bereikbaar voor alle Hagenaars. In 2023 zijn bij het meldpunt 902 meldingen binnengekomen (2022: 390). De sterke stijging van het aantal meldingen is te verklaren doordat de politie sinds medio mei 2023 conform de landelijke werkwijze niet-acute zorgmeldingen doorgeeft aan het meldpunt. Het gaat hier om niet-acute zorg. Dit is een wettelijke taak vanuit de Wet verplichte ggz (Wvggz). Ook komen er meldingen binnen via het landelijk Meldpunt zorgwekkend gedrag (0800-1205) en kan de politie zoals gezegd sinds vorig jaar vanuit haar eigen systeem meldingen doen. De GGD kan na melding een huisbezoek afleggen, beoordeelt of er (aanvullende) zorg nodig is, legt hiervoor contacten en verwijst zo nodig door. Ook kan de GGD een zorgmachtiging (Wvggz) aanvragen bij het OM, nadat door haar triage en een verkennend onderzoek is uitgevoerd. In 2023 is 12 maal een verkennend onderzoek in het kader van de Wvggz door de GGD gestart (2022: 20). De officier van justitie beoordeelt vervolgens of hij een verzoek voor een zorgmachtiging indient bij de rechter. De rechter bepaalt of aan de eisen voor gedwongen zorg is voldaan en hij of zij een zorgmachtiging verleent.

Hiervoor moet sprake zijn van een psychische stoornis die gedrag veroorzaakt dat leidt tot ernstig nadeel dat alleen kan worden weggenomen of verminderd met gedwongen zorg (vrijwillige zorg niet (meer) mogelijk). Het Meldpunt Zorgwekkend gedrag ontvangt regelmatig meldingen over personen die wonen in een vervuilde woning, soms door obsessief verzamelen van spullen (‘hoarden’). Vaak betreft het mensen met dubbele problematiek, ouderen en/of personen met psychische en/of verslavingsproblematiek, meestal zonder een sociaal netwerk. Casemanagers van het meldpunt onderzoeken of iemand bekend is binnen de zorg, gaan waar nodig op huisbezoek en leiden hen toe naar passende hulp. Casus Meldpunt Zorgwekkend gedrag Glenn1 is 46-jarige verslaafde man. Hij wilde wel hulp, maar had moeite om dit te organiseren (verwijzing regelen, intake, afspraken nakomen, etc.). De politie kwam vaak bij hem langs vanwege overlast (meldingen overlast verward gedrag). Deze werden niet alleen veroorzaakt door Glenn, maar ook door dealers en andere verslaafden. Daarnaast was zijn woning vervuild en was meneer behoorlijk afgevallen. Glenn is door de dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid aangemeld bij het Meldpunt Zorgwekkend gedrag. Casemanagers van het meldpunt zijn op huisbezoek geweest en hebben gezorgd voor een warme overdracht naar hulpverleners van ‘Achter de voordeur’.

Glenn werd door ‘Achter de voordeur’ niet losgelaten voordat hij medisch was onderzocht, toegeleid was naar verslavingszorg en zijn woning was opgeruimd. Verdere individuele begeleiding is geregeld met financiering vanuit de Wmo. Bij complexe overlast kan er afstemming met het meldpunt Woonoverlast of woningcorporaties gewenst zijn. Regelmatig is de vervuiling zo ernstig dat er sprake is van een acuut gezondheidsrisico of brandgevaar. In dergelijke gevallen worden gespecialiseerde schoonmaakbedrijven ingezet. Doel van de inzet is deze kwetsbare mensen hulp of ondersteuning te bieden zodat ze weer in een veilige, hygiënische en stabiele leefomgeving kunnen wonen. Het Meldpunt is goed bekend bij GGZ-professionals en Wmo-wijkteams. De komende periode wordt eraan gewerkt om het Meldpunt Zorgwekkend gedrag toegankelijker en bekender te maken, zodat familie, vrienden, buren en andere burgers het Meldpunt beter weten te vinden. Het streven is tevens om de bekendheid en werkwijze van het meldpunt bij professionals en ketenpartners verder te vergroten. Integrale GGZ-wijkteams De ruggengraat van de Haagse aanpak verward en onbegrepen gedrag wordt gevormd door integrale GGZ-wijkteams. Deze teams bieden ambulante zorg en maatschappelijke ondersteuning in de wijken, zoeken zorgmijders actief op en werken nauw samen met de politie om overlast en mogelijke escalaties te voorkomen.

Dit wordt mogelijk door de verbinding van het GGZ-domein met maatschappelijke ondersteuning en de politie binnen de GGZ-teams. Den Haag beschikt al langer over 14 gespecialiseerde GGZ-wijkteams van Parnassia (voorheen ‘FACT-teams’) voor ambulante behandeling van mensen uit de EPA-groep (in Den Haag totaal circa 3.700 personen) die zelfstandig in de wijk wonen. Deze behandeling wordt gefinancierd vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw).

1

Deze beschrijving is gebaseerd op een bestaande casus. Omwille van de privacy is de naam gefingeerd.

7/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10742493

Door de ambulantisering in de GGZ en de decentralisatie van taken naar de gemeenten is in 2015 is de verbinding tussen behandeling en bijbehorende maatschappelijke ondersteuning en begeleiding verdwenen. Vanaf 2019 speelt de gemeente Den Haag hier in toenemende mate op in door integratie van begeleiding, behandeling en outreachende bemoeizorg in de teams van Parnassia. Hiertoe zijn integrale GGZ-wijkteams met een nauwe verbinding tussen het medisch domein (Zvw) en het sociaal domein (Wmo) gevormd. Binnen deze teams is het sociaal domein zo dicht mogelijk op het medisch domein gepositioneerd, zodat integrale zorg kan worden geboden aan mensen met ernstige psychische aandoeningen (EPA). Naast de behandelfuncties in deze integrale GGZ- wijkteams (gefinancierd vanuit de Zvw) is de GGZ-expertise uitgebreid met maatschappelijke en/of juridische deskundigheid, arbeidsdeskundigheid en ervaringsdeskundigheid (gefinancierd vanuit de Wmo). Centraal staat een expliciete keuze voor een wijkgerichte integrale GGZ, die maximaal is geïntegreerd en maatschappelijk ingebed.

Behandeling en begeleiding zijn ondersteunend aan elkaar en moeten geïntegreerd kunnen worden geboden en flexibel aansluiten op de complexiteit, grilligheid en onvoorspelbaarheid van mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen De zorg en ondersteuning aan mensen met psychische aandoeningen worden in deze wijkgerichte GGZ vormgegeven in nauwe samenwerkingsverbanden tussen GGZ-professionals, mensen met psychische aandoeningen zelf, hun sociale netwerken (waaronder familie) en netwerken van andere voorzieningen in de wijk (JMO-teams, andere voorzieningen in het sociale domein, huisartsen, voorzieningen op het gebied van participatie). De druk die de ambulantisering tot gevolg heeft op de Haagse wijken wordt op deze wijze zo goed mogelijk ondervangen. De verbinding met het veiligheidsdomein is vormgegeven doordat medewerkers van GGZ-wijkteams op alle 11 Haagse politiebureaus werken. Door de inzet van de GGZ-professionals op de politiebureaus wordt directe samenwerking tussen GGZ en politie mogelijk gemaakt. De politie heeft regelmatig te maken met mensen met zorgwekkend gedrag, waarvan een deel ook overlast veroorzaakt. De inzet van de politie varieert afhankelijk van de situatie van signalerend tot repressief (ingrijpen bij overlast en strafbare feiten). Repressie is soms nodig om de openbare orde te handhaven en de veiligheid in de buurt te herstellen.

Tegelijkertijd is het effect vaak tijdelijk omdat de oorzaken van het gedrag niet worden opgelost. Het juiste effect kan worden bereikt door een combinatie van repressie en zorgverlening. Door de korte lijn met de GGZ op het politiebureau kunnen mensen met verward gedrag, psychische stoornissen en/ of verslavingsproblematiek die in aanraking komen met de politie adequaat worden toegeleid naar de juiste zorg. Is behandeling en ondersteuning al eerder ingezet, dan volgt afstemming met de betrokken hulpverlening. Daarbij adviseren de GGZ-professionals, trekken waar nodig samen op bij huisbezoeken en slaan de brug naar GGZ-instellingen. De inzet op de politiebureaus is de laatste jaren uitgebreid om beter in te kunnen spelen op signalen die bij de politie binnenkomen. Tot slot, is in de integrale GGZ-wijkteams ook de bemoeizorgfunctie georganiseerd. Teams van ‘Achter de Voordeur’ gaan actief op zoek naar Haagse kwetsbare burgers waarbij het vermoeden bestaat van GGZ-problematiek en/of verslaving en/of LVB, die nergens in behandeling zijn of in de loop van de tijd uit het oog verdwenen zijn van professionele (GGZ-) hulpverlening. In 2023 was het aantal meldingen bij 'Achter de voordeur' 1.213 (2022: 1137).

Naast deze wijkgerichte variant van bemoeizorg bekostigt Den Haag nog twee teams die taken verrichten op het gebied van bemoeizorg: het Team OGGZ Parnassia (TOP-team) en het Jong Volwassenen Team (JVT). TOP richt zich op volwassenen. De OGGZ ten behoeve van jongvolwassenen (18+) vraagt om specifieke expertise en benaderingswijze. De OGGZ voor deze doelgroep wordt dan ook geboden vanuit het specialisme, dat Parnassia op dat gebied in de vorm van het aanbod van JVT ontwikkeld heeft. Het TOP-team zorgt voor de toeleiding van ‘zorgwekkende zorgmijders’ en (dreigend) dak- en thuisloze mensen met psychiatrische en/of verslavingsproblemen naar een regulier zorgprogramma. Tegelijkertijd worden deze cliënten begeleid/ ondersteund bij de sociaal-maatschappelijke problemen die zij ondervinden om uiteindelijk toegeleid te worden naar instanties voor sociaal-maatschappelijke hulpverlening. Met name bij jongvolwassenen is de ondersteuning van het netwerk essentieel. Daarnaast worden personen met een EPA-kwalificatie die dakloos

8/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10742493

worden en daardoor niet meer behandeld kunnen worden door een integraal GGZ-wijkteam, verwezen naar TOP voor overname van de behandeling en toeleiding naar passende huisvesting. De integrale GGZ-wijkteams werken nauw en integraal samen met TOP en JVT om zo de lijnen kort te houden en schotten te beslechten. Met de inzet van TOP en JVT wordt aan 243 patiënten zorg geboden (cijfer 2022). Mede met deze inzet voldoen we aan de wettelijke verantwoordelijkheid van de gemeente ten aanzien van de Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGz). Daarnaast kent de Haagse aanpak verward en onbegrepen gedrag niet-acuut nog twee nieuwere onderdelen: de Aanpak Overlast verward gedrag en de persoonsgerichte aanpakken in het Zorg- en Veiligheidshuis (waaronder de Intensieve Levensloopaanpak (ILA)). Deze worden hieronder beschreven. Aanpak Overlast verward gedrag Uit politieonderzoek in Den Haag Zuid bleek al in 2019 dat de E33-meldingen in dit gebied sterk waren toegenomen én dat een kleine groep personen een groot aandeel in het totaal aantal meldingen had. De Aanpak Overlast verward gedrag richt zich op deze kleine groep die zich kenmerkt door veel politiecontacten en complexe problematiek die in de reguliere aanpak niet effectief kon worden aangepakt.

Vanaf eind 2019 is voor deze groep in de ‘Pilot Escamp’ in het gebied van de politiebureaus Beresteinlaan en Zuiderpark daarom als onderdeel van de totale aanpak een nieuwe werkwijze ontwikkeld. 2 Het doel van deze pilot was de overlast door personen met verward gedrag die veelvuldig in beeld komen bij de politie te verminderen en de personen in kwestie betere zorg en begeleiding te bieden. Hiertoe werken politie, sociaal domein, Parnassia en andere (zorg-)partners nauw samen, waar nodig onder extra regie van een gemeentelijke casusregisseur. Tussenevaluaties van de nieuwe werkwijze in Escamp in 2021 en 2022 lieten voor personen in de pilot een forse daling zien van het aantal politiemeldingen (van een daling van het aantal meldingen met bijna een derde tot een daling met bijna de helft). De aantallen zijn zo echter laag dat de cijfers van de evaluatie nog geen wetenschappelijke onderbouwing hebben. Het totale aantal E33-meldingen in Escamp is tijdens de pilot bovendien niet afgenomen. Het effect op het aantal meldingen is dus vooralsnog alleen te zien bij de kleine groep die is opgenomen in de pilot. Beide evaluaties onderstreepten dat de ketenpartners in veel casus behoefte hebben aan een casuscoördinator die zich kan richten op de ketensamenwerking.

Casus Aanpak overlast verward gedrag Harrie3, een alleenstaande man van 54 jaar, komt met veel E33-meldingen in beeld bij politie. Hij klampt mensen aan op straat of loopt winkels in en vraagt of iemand een schaar heeft waarmee hij zijn tenen kan afknippen. Harrie wordt boos als mensen die niet willen geven. Hij staat niet open voor psychische hulp door ervaringen in het verleden. De casusregisseur gaat met meneer in gesprek om te zien wat hij nodig heeft. Hij heeft geen ID-kaart en bankpas meer. Door dit te regelen, kan de casusregisseur een ingang bij meneer creëren. Daarnaast houdt de casusregisseur korte lijnen met de GGZ in verband met het verwarde gedrag dat hij laat zien en de risico’s die daarbij komen kijken. Uiteindelijk wordt meneer met een crisismaatregel opgenomen. Tijdens en na de opname bezoekt de casusregisseur meneer. Samen met de GGZ wordt ervoor gezorgd dat hij daarna ook thuis de nodige behandeling en begeleiding krijgt om zijn leven weer stabiel te krijgen en te houden. Harrie heeft nu vertrouwen in zijn begeleider. Hij heeft een zorgmachtiging. Hij krijgt tweewekelijks zijn depot (medicatie) bij zijn behandelaar en een keer per week heeft hij een gesprek met zijn behandelaar over hoe het gaat.

Zijn begeleider ondersteunt hem met administratie, brieven vertalen naar duidelijke taal zodat meneer het begrijpt en ondersteunt hem bij het zoeken naar passende daginvulling. Het aantal E33-meldingen over hem is fors afgenomen.

2 Link naar filmpje https://youtu.be/-nheiszePL0. 3

Deze beschrijving is gebaseerd op een bestaande casus. Omwille van de privacy is de naam gefingeerd.

9/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10742493

Den Haag beoogt de in de pilot ontwikkelde aanpak te intensiveren. Om de inzet van deze werkwijze over de gehele stad mogelijk te maken is een subsidie van €1,8 miljoen voor 3,5 jaar aangevraagd bij het programma ‘Grip op onbegrip’ van ZonMw. Met dit programma ambieert het Rijk op leerzame wijze duurzame persoonsgerichte zorg en ondersteuning voor mensen met onbegrepen gedrag te stimuleren. De subsidieaanvraag is medio 2023 gehonoreerd. Naar verwachting kunnen in de looptijd van deze subsidie 100 mensen in Den Haag in de aanpak worden opgenomen. De intentie vanuit het Rijk is nadrukkelijk om de middelen voor deze inzet structureel ter beschikking te stellen. Dit maakt het mogelijk om blijvend in te zetten op het verminderen van de overlast in de Haagse wijken en daarmee de politie te ontlasten en de personen die het betreft beter te helpen. Gedurende de looptijd van de subsidie wordt bekeken hoe we deze werkwijze kunnen integreren in de staande aanpak voor personen met verward en onbegrepen gedrag. Aanpakken in Zorg- en Veiligheidshuis, Intensieve Levensloopaanpak (ILA) Partners kunnen casuïstiek van personen met verward gedrag en een (hoog) veiligheidsrisico ook melden bij het Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden. Dit is een samenwerkingsverband van de negen gemeenten en de justitieen zorgpartners in Haaglanden.

Bij ruim een kwart van alle meldingen bij het Zorg- en Veiligheidshuis is sprake van personen met verward gedrag. Van deze meldingen is het afgelopen jaar bijna de helft doorgestroomd naar een aanpak binnen het Zorg- en Veiligheidshuis. Onder leiding van een onafhankelijk procesregisseur maken de netwerkpartners met elkaar integrale plannen van aanpak om de risico’s te beheersen en de veiligheid te vergroten. Vanuit de gemeente wordt hierbij expertise ingebracht om de verbinding tussen zorg, veiligheid en het sociaal domein te waarborgen. Naast regievoerder op deze persoonsgerichte aanpakken is het Zorg- en Veiligheidshuis ook kennisknooppunt ten aanzien van deze vormen van complexe casuïstiek en worden periodiek trainingen en kennissessies georganiseerd over bijvoorbeeld gegevensdeling en psychopathologie. Structurele knelpunten worden oplossingsgericht geagendeerd in het Bestuurlijk Overleg Zorg en Veiligheid (tevens stuurgroep Zorg- en Veiligheidshuis). Voor een kleine groep mensen die langdurig zorg nodig heeft en waar een veiligheidsrisico speelt is vanuit landelijke kaders een nieuwe aanpak ontwikkeld: de Levensloopaanpak. Binnen deze aanpak krijgen mensen een levensloopcoördinator vanuit de (forensische) zorg die meerjarig, zo nodig levenslang, betrokken is.

Voor deze Intensieve Levensloopaanpak Risicovol en Verward gedrag (ILA), is de gehele keten nodig om (duurzame) stabiliteit en veiligheid te creëren en daarmee zo mogelijk de levenskwaliteit te verghogen en incidenten te voorkomen. Zie de website www.levensloopaanpak.nl voor meer informatie over deze aanpak, die landelijk wordt geïmplementeerd. In Haaglanden wordt deze groep besproken in het Zorg- en Veiligheidshuis met Fivoor als levensloopaanbieder. De financiering van deze aanpak komt uit de zogenaamde POK-middelen en is niet structureel. Landelijk gezien loopt de Levensloopaanpak in Haaglanden voorop qua aantallen, uitvoering en samenwerking. Eind 2023 waren er in onze regio 69 mensen in deze aanpak. De overgrote meerderheid daarvan (61 personen) is afkomstig uit Den Haag. In de Intensieve Levensloopaanpak lukt het steeds beter om de nodige intensieve samenwerking met elkaar aan te gaan. De samenwerking met de instellingen in de verstandelijk gehandicaptenzorg en met het Zorgkantoor verdient nog aandacht. Ook het tekort aan passende woon- of verblijfsplekken is een knelpunt. Dit tekort wordt voor Den Haag gedresseerd in het Beleidskader aanpak Dakloosheid. 4.

Verslavingsspecifiek aanbod Vanuit de dienst OCW heeft de gemeente nog een groot aandachtsgebied dat niet in de ‘visual Haagse aanpak verward en onbegrepen gedrag niet-acuut’ is opgenomen, namelijk het verslavingsspecifieke aanbod. In Den Haag kampt een relatief kleine groep inwoners met hardnekkige verslavingsproblematiek. Een deel van deze groep zorgt soms ook voor overlast in de stad. Om hardnekkige overlast en strafbare feiten te doen stoppen, grijpen onder andere het handhavingsteam en de politie indien nodig in en worden ook bestuurlijke maatregelen ingezet. Repressief optreden kan uit diverse interventies bestaan, zoals een gebiedsverbod, sluiting

10/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10742493

van een drugspand, beboeten, arrestatie, vervolgen etc. Ook zetten we het lokale blow- alcohol- en bedelverbod preventief in om de handhaving handvatten te geven om bij ongewenst gedrag vroegtijdig op te treden. We hebben hierbij bijzondere aandacht voor de situatie van dak- en thuisloze mensen. Zo is met de Handhavingsorganisatie en politie besproken dat het onwenselijk is om deze groep te beboeten voor slapen in de openbare ruimte wanneer zij verder geen overlast veroorzaken. We zien bij mensen met verslavingsproblematiek en daken thuisloze mensen dat alleen repressieve maatregelen vaak niet effectief zijn. Voor een duurzame oplossing is de inzet van zorg nodig. Daarom heeft de gemeente Den Haag Brijder gevraagd om mensen met een verslaving aanvullend op de zorg vanuit de Zvw ondersteuning te bieden, ten behoeve van deze mensen zelf en om overlast te beperken. Brijder biedt poliklinische, klinische, medische, preventieve en consultatieve zorg aan. Brijder ontwikkelt de zorginhoud op basis van herstelgericht werken. De cliënt wordt met deze manier van werken nauw betrokken bij zijn behandeling. Herstelgericht werken vraagt om goede samenwerking tussen het formele en informele netwerk rond de cliënt. De inzet wordt voornamelijk vergoed vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw).

De gemeentelijke financiering vanuit de Wmo wordt ingezet bij cliënten die (nog) niet open staan voor zorg maar wel een in problematische situatie verkeren (zorgwekkende en zorgmijdende zorgvragers) en voor de cliënten die gebruik maken van ondersteuning vanuit het methadon project. Voor de financiering van de zorg voor onverzekerde en onverzekerbare cliënten kan de instelling een beroep doen op landelijke regelingen vanuit CAK. Brijder verslavingszorg heeft specifiek aanbod ontwikkeld voor personen uit Midden- en Oost-Europa die woonachtig zijn in Den Haag en trekt daarin op met Parnassia GGZ, samen met de stichting Barka. Vanuit dit aanbod worden ongeveer 100 personen per jaar behandeld. Het verslavingsspecifieke aanbod vanuit de Wmo door de ambulante zorg kan gericht zijn op toeleiding, motivering, consultatie en advisering, co-behandeling en de kortdurende intensieve behandeling. In opdracht van de gemeente zorgt Brijder verslavingszorg voor vroegtijdige herkenning en signalering van personen met GGZ- en/of verslaving-multiproblematiek, en toeleiding naar ondersteuning en/of zorg in de vorm van maatwerk met inzet van eigen kracht. Brijder streeft daarbij naar maximale en optimale participatie van mensen met GGZ- en/of verslavingsproblematiek in de Haagse samenleving.

Outreachende zorg Ook binnen de verslavings-GGZ wordt het langdurig en veelvuldig klinisch opnemen van cliënten steeds meer als weinig zinvol ervaren. Het gevolg is dat er ook hier steeds meer nadruk komt te liggen op de ambulante zorg. Sinds 2017 is Brijder er daarom op ingericht om meer outreachende zorg te bieden. Het Outreachend Team Brijder (OTB) biedt kortdurende en langer durende behandelingen aan mensen met een stoornis in middelen (alcohol/drugs) die zorgmijdend zijn en bij wie er ernstige zorgen zijn betreffende fysieke gezondheid, psychiatrie en sociaal maatschappelijke problemen. Het doel is toeleiden naar ketenpartners zoals: revalidatiecentra, woonvormen/langdurige klinische behandeling, instellingen voor mensen met een licht verstandelijke beperking etc. Daarnaast biedt het OTB consultatie en levert co-behandeling ten aanzien van verslaving bij TOP, GGZwijkteams, sociaal maatschappelijke opvang (Kessler Stichting, Leger des Heils, Limor, SHOP etc.), huisartsen, ziekenhuis, Multi Disciplinaire Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling (MDA++) en opgeschaalde casuïstiek in het Zorg- en Veiligheidshuis. Het OTB heeft rond de 2.300 contactmomenten per jaar, zowel telefonisch als face-to-face in de stad of op de polikliniek. Deze contacten vinden voornamelijk plaats in de stad en bij cliënten thuis. Per kalenderjaar komen er ongeveer 165 nieuwe cliënten bij.

Deze worden voornamelijk aangemeld vanuit de kliniek, PsyQ poli teams, het Klinische Centrum Acute Psychiatrie (KCAP), crisisdienst en huisartsen. In 2023 waren er 175 aanmeldingen en 173 uitschrijvingen. Daarnaast biedt het OTB voorlichting over verslavingszorg en het herkennen en behandelen van verslavingsproblematiek. De inzet bestaat voornamelijk uit het ingaan op de consultatievragen en de verzoeken om mee te gaan op huisbezoeken met andere hulpverleners van ketenpartners bij een vermoeden van of bestaande verslavingsproblematiek. Op jaarbasis gaat het hier om ongeveer 900 contacten.

11/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10742493

Bureaudienst Brijder Ambulant Den Haag De Brijder bureaudienst is een bereikbaarheidsdienst waar spoedzorg georganiseerd kan worden voor patiënten met verslavingsproblematiek op aanvraag van ketenpartner zoals de crisisdienst, de huisarts, het ziekenhuis of andere hulpverlening. Daarnaast is de bureaudienst bereikbaar voor overleg en/of advies betreffende verslavingsproblematiek. De dienst is beschikbaar indien de betreffende patiënt nog niet in zorg is bij Brijder of elders binnen Parnassia Groep. Minimaal vier uur per dag is de bureaudienst aanwezig. Deze dienst wordt uitgevoerd door sociaalpsychiatrisch verpleegkundigen en HBO-verpleegkundigen. Indien nodig wordt de verslavingsarts of psychiater ingeschakeld. Daarnaast is er een ervaringswerker aanwezig die dreigende uitval onder hulpzoekende potentiële cliënten tracht te voorkomen door voorlichting en motiverende ondersteuning. Door een herinrichting van de bureaudienst wordt sneller hulp geboden in de vorm van het opvangen van cliënten in een (sub)acute crisis. Bij crisis wordt ook outreachend gewerkt. Er is ook een overeenkomst met de kliniek dat cliënten welke ter crisis worden opgenomen zonder ambulant behandeling aangemeld kunnen worden voor het organiseren van nazorg binnen de polikliniek.

In de bureaudienst worden per jaar ongeveer 400 cliënten gezien en meer dan 1000 contacten genoteerd, zowel telefonisch als face to face op bureau of bij cliënt thuis. Bij ongeveer 30% van het aantal cliënten is dit in het kader van spoedzorg/crisis. De helft van de problematiek is alcohol gerelateerd (al dan niet in combinatie met middelen). Bij de andere helft staan verscheidene middelen op de voorgrond. Ook systeemproblemen of suïcidaliteit zijn redenen om hulp te zoeken. Dit beeld blijft stabiel, wel zien we een toename van crisissen. Infectiespreekuur De infectieconsulent geeft voorlichting (zowel aan medewerkers als aan cliënten), counseling, casemanagement en consultatie op het gebied van infectieziekten zoals hiv/aids, Hepatitis B/C, tbc, soa’s en meer. Daarnaast voert zij verpleegkundige controles uit zoals bloeddrukmeting, het verzorgen van wonden en loopvoeten. Ook is er een adviserende taak met betrekking tot gezondheid. Het verpleegkundig spreekuur heeft gemiddeld vier consulten per week naast allerhande vragen op gebied van preventie. Het spreekuur is gestart, omdat veel dak- en thuisloze mensen kampen met lichamelijke klachten en niet beschikten over een huisarts of andere behandelaar. Dit contact is daarom mede bedoeld om toeleiding naar de reguliere zorg in gang te zetten.

Daarnaast komen van andere ketenpartners verzoeken voor een screening en consultatie op locatie. Deze worden op afroep uitgevoerd. Methadon- en heroïneverstrekking Bij mensen die chronisch verslaafd zijn aan opiaten en waarvoor geen effectieve afkickbehandeling bestaat voorkomt methadonverstrekking dat het steeds slechter gaat. He gaat dan enerzijds om ontwenning en anderzijds om verbetering van de lichamelijke en sociale situatie.

Methadon wordt in Den Haag op verschillende manieren verstrekt: op locatie bij de verslavingszorg waar cliënten in behandeling zijn, via huisbezoeken voor cliënten die onvoldoende in staat zijn om naar de locatie te komen of via de apotheek voor cliënten die voldoende stabiel zijn. Bij Brijder komen jaarlijks rond de 2oo patiënten voor methadon en/of controles in het kader van methadongebruik. De zorgverzekeraars vergoeden het somatisch onderzoek door de verslavingsarts, het voorgeschreven opiaat en de verstrekking daarvan. Met een aanvullende bijdrage maakt de gemeente het mogelijk dat 1) ook de sociale situatie en omgeving wordt betrokken, 2) begeleiding richting andere instanties kan worden geboden om bijvoorbeeld financiële, huisvestings- of dagbestedingszaken op orde te krijgen en 3) een zorgverzekering wordt geregeld voor cliënten die uit detentie komen of anderszins onverzekerd zijn. Den Haag is één van de zestien gemeenten in Nederland waar in het kader van de Rijksregeling Heroïnebehandeling medicinale heroïne onder medisch toezicht wordt verstrekt aan hiervoor geselecteerde cliënten. Het Medisch Sociaal Centrum van de verslavingszorg in Den Haag voert dit al vele jaren uit.

12/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10742493

Voor mensen waarvoor de methadonbehandeling niet effectief is gebleken, is de heroïnebehandeling op medisch voorschrift een bewezen effectieve behandeling. Het leidt tot een sterke verbetering van de gezondheidstoestand en een aanzienlijke afname van de criminaliteit. Het gaat om mensen met een ernstige verslaving aan heroïne en met aan deze verslaving gerelateerde problematiek, die al verschillende keren zonder duurzaam succes een afkicktraject hebben gevolgd. Een specifieke groep krijgt onder strikt gecontroleerde en veilige omstandigheden heroïne op medisch voorschrift. Dit project wordt gefinancierd met rijksmiddelen.

5. Haagse aanpak verward en onbegrepen gedrag acuut Het college staat voor een slagvaardige crisisaanpak waarin veiligheid en goede zorg hand in hand gaan. Dit vraagt om intensieve samenwerking waarin veiligheidspartners en zorginstellingen elkaar aanvullen en versterken. In het acute deel van de Haagse aanpak van verward en onbegrepen gedrag trekken de geestelijke gezondheidszorg (GGZ), politie, Regionale Ambulance Voorziening (RAV), Openbaar Ministerie en de gemeente Den Haag daarom nauw samen op. De afstemming hierover is op operationeel en bestuurlijk niveau regionaal ingericht. Sinds 1 januari 2020 zijn de Wet verplichte ggz (Wvggz) en de Wet zorg en dwang (Wzd) van kracht. Daarbij regelt de Wvggz de rechten van mensen die te maken krijgen met geestelijke gezondheidszorg in een gedwongen kader. De Wzd doet hetzelfde voor mensen met een verstandelijke beperking en/of een psychogeriatrische aandoening, zoals bijvoorbeeld dementie. In deze wetten staat de gedwongen opname niet meer centraal, maar de (verplichte) behandeling c.q. zorg. Daarbij is het uitgangspunt dat de beperking van de vrijheid van de burger proportioneel moet zijn aan de risico’s. Verplichte zorg is het ultimum remedium als vrijwillige hulp niet mogelijk is.

Bevoegdheid burgemeester in crisissituaties Als verward en onbegrepen gedrag leidt tot gevaar voor de betrokkene zelf en/of voor anderen is er sprake van een crisissituatie. Vaak moet er dan op zeer korte termijn worden ingegrepen. In dit soort acute situaties legt de burgemeester of namens hem een gemandateerd collegelid - op advies en op basis van een medische verklaring van een psychiater of bevoegd arts - verplichte zorg op om escalatie te voorkomen. Dat gebeurt in de vorm van een crisismaatregel (Wvggz) of last tot inbewaringstelling (Wzd). Beide maatregelen duren maximaal drie werkdagen en kunnen alleen worden opgelegd als de betrokkene vrijwillige zorg weigert. Welke zorg toegepast mag worden, bepaalt de burgemeester tijdens de oplegging op advies van de beoordelende arts/psychiater. De maatregelen leiden in eerste instantie vaak tot een (klinische) opname en beperken in de meeste gevallen tijdelijk het zelfbeschikkingsrecht van de betrokkene. In Den Haag worden de afgelopen jaren jaarlijks tussen 500 en 560 crisismaatregelen (2023: 554) en tussen 65 en 85 IBS (2023: 74) opgelegd. Na afloop van de drie dagen kan de rechter de maatregel op aanvraag van het OM of het CIZ drie weken verlengen. Daarna kan de rechter een langdurige behandelverplichting in de vorm van een zorgmachtiging (Wvggz) of rechterlijke machtiging (Wzd) opleggen.

De gemeente heeft bij de eventuele verlenging van de crisismaatregel/IBS geen rol. Voorafgaand aan de oplegging van een crisismaatregel werken de ketenpartners al nauw samen. In een deel van de gevallen start de inzet van de acute keten als de politie wordt geroepen bij een crisissituatie. De politie beoordeelt, indien nodig in overleg met de GGZ en de Regionale Ambulance Voorziening (RAV) wat er nodig is voor de directe veiligheid. Vervoer van patiënten met verward en onbegrepen gedrag Het vervoer van patiënten vóór en na psychiatrische beoordeling wordt in Den Haag zoals landelijk afgesproken uitgevoerd door de Regionale Ambulance Voorziening (RAV). De RAV Haaglanden verzorgt het vervoer in onze regio. Om de samenwerking tijdens de triagefase verder te versterken is het afgelopen jaar in samenwerking met de gemeente een opleiding ontwikkeld. Met behulp van deze opleiding doen triagisten van politie, ambulancevoorziening en GGZ kennis op van elkaars werkprocessen en weten zij elkaar sneller en beter te vinden. Dit project is gefinancierd met een subsidie van ZonMw.

13/15

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10742493

Na een aantal experimenten met een externe psycholance (voertuig dat speciaal is ingericht voor het vervoeren van personen met verward gedrag) in de afgelopen jaren heeft het bestuur van de RAV Haaglanden besloten om de psycholance-functie structureel te integreren binnen de RAV. Vanaf januari 2024 is het vervoer van personen met verward of onbegrepen gedrag volledig geïntegreerd binnen RAV Haaglanden. Mensen met verward of onbegrepen gedrag kunnen in de regio Haaglanden met speciale ambulances worden vervoerd, 24 uur per dag, 7 dagen per week. Daarvoor worden ambulances voor midden-complexe zorg ingezet. Aan boord zijn gespecialiseerde verpleegkundigen. Zij maken de rit zo prikkelarm mogelijk, bijvoorbeeld door het licht te dimmen. Bovendien kan de chauffeur via een camera de patiënt zien, zodat hij of zij de verpleegkundige tijdig kan bijstaan bij incidenten. De politie blijft verantwoordelijk voor het vervoer als er sprake is van verdenking van strafbare feiten en de verdachte naar een politiebureau wordt gebracht. Ook blijft de inzet van politie nodig ter ondersteuning van de RAV in onveilige situaties. Voor de oplegging van een maatregel verplichte zorg wordt de betrokkene altijd beoordeeld door een onafhankelijke psychiater of arts. De beoordelingsfunctie acute GGZ is een verantwoordelijkheid van de GGZ in het kader van de Zorgverzekeringswet.

In Den Haag heeft Parnassia de beoordelingsfunctie ingevuld met de Spoedeisende Hulp Parnassia (SeHP) en de mobiele crisisdienst. De SeHP biedt vier zorgverblijven en een huiskamersetting. De beoordelingslocatie is gevestigd in de nabijheid van het Klinisch Centrum voor Acute Psychiatrie (KCAP), op de Mangostraat 1. Op deze manier kunnen lange vervoersbewegingen worden voorkomen. Tot slot Met deze brief heeft het college een beeld geschetst van de belangrijkste beleidsontwikkelingen op het gebied van personen met verward en onbegrepen gedrag. Beschreven is hoe en met inzet van welke middelen we mensen met GGZ-problematiek die zelfstandig in de stad wonen of dakloos zijn ondersteunen én hoe we overlast en onveiligheid trachten te voorkomen of te doen afnemen. We doen en kunnen dit niet zonder nauwe samenwerking met onze ketenpartners in de stad. Onze gezamenlijke inspanning is nodig, gezien de complexe problematiek en de landelijke ontwikkelingen van het laatste decennium. We blijven deze problematiek landelijk onder de aandacht brengen. De Haagse aanpak voorziet in een vergaande en wijkgerichte verbinding tussen het zorgdomein, het sociaal domein en het veiligheidsdomein. Deze komt in het bijzonder tot uitdrukking in de Haagse aanpak verward en onbegrepen gedrag niet-acuut: de inzet van de integrale GGZ-wijkteams en de Aanpak Overlast verward gedrag.

Deze inzet is uniek in Nederland. We doen er, ook buiten onze formele wettelijke verantwoordelijkheid, alles aan om deze zorg, ondersteuning en inspanning voor de veiligheid vorm te geven ten behoeve van alle inwoners van Den Haag en in het bijzonder de kwetsbare mensen waar het hier om gaat. Met vriendelijke groet, de wethouder Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken Mariëlle Vavier

de burgemeester Jan van Zanen

Afdruk aan:

14/15