RIS318699 Oplossen geluidsproblematiek Fokker Terminal

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Robert van Asten Wethouder van Stedelijke ontwikkeling, Bibliotheken en Europa

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Ruimte

DSO/10736598 RIS318699 Contactpersoon

Hettie Verheijen Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Binckhorst Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

23 april 2024

hettie.verheijen@denhaag.nl

Onderwerp

Oplossen geluidsproblematiek Fokker Terminal

Geachte voorzitter, Met deze brief wil het college u informeren over het proces om tot een oplossing te komen voor de geluidsproblematiek rondom de Fokker Terminal in relatie tot de omliggende woningbouw. Om in deze casus tot een zorgvuldige afweging te komen, waarin de Fokkerterminal als congreslocatie zo goed als mogelijk kan blijven functioneren in combinatie met de ontwikkeling van de nodige woningen in de Binckhorst, op een zo kosteneffectief mogelijke manier, heeft meer tijd gekost dan aanvankelijk was voorzien. Het college vindt in deze casus echter het belang van een zorgvuldige afweging groter dan een snelle keuze. Vooropgesteld staat dat de gemeente de beurs- en congresfunctie in de Fokker Terminal wenst te behouden naast de toekomstige woningen, waaronder de vergunde projecten Binck Blocks en Linck en de nieuwe ontwikkelingen op andere kavels in de omgeving bij de doorontwikkeling van de Binckhorst (RIS315460). In de afgelopen jaren zijn daarop verschillende, uitgebreide (geluid)onderzoeken uitgevoerd en scenario’s onderzocht om te komen tot een oplossing, waarbij beide functies, een beursen congreslocatie enerzijds en woonfuncties anderzijds, naast elkaar kunnen (blijven) bestaan.

In overleg met alle partijen is er een oplossingsrichting gevonden die zekerheid en duidelijkheid biedt aan zowel de betrokken exploitant van de Fokker Terminal, als aan toekomstige bewoners van de te realiseren woningen. De oplossing is een gevonden in specifieke afspraken over geluidsnormen die vertaald zullen worden in een op verzoek van de gemeente door de Omgevingsdienst Haaglanden te verlenen maatwerkbesluit. Dit vormt de basis voor een nieuwe huurovereenkomst en exploitatievergunning. De beurs- en congresfaciliteit en ‘wonen’ kunnen naast elkaar bestaan. De kosten voor de benodigde aanpassingen zullen binnen het door de gemeente beschikbaar gestelde budget blijven. Achtergrond In de Binckhorst wordt de transformatie van het voormalig bedrijventerrein naar een gemixte woonen werkwijk steeds meer zichtbaar. Ook in de Trekvlietzone. Binckeiland en Junoblok zijn bewoond en BinckCityPark wordt dit jaar (deels) opgeleverd. Voor de woningbouwprojecten naast de Fokkerterminal, BinckBlocks, BinckPark en Linck (totaal 437 woningen met parkeergarage), worden de laatste stappen gezet om te kunnen starten met de bouw (RIS316327).

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10736598

De ontwikkeling van deze plannen is gestoeld op een in 2017 door de gemeente gegunde tenderprocedure voor woningbouw in het primaat Wonen-gebied van de Binckhorst. Om de beurs- en congresfunctie in de Fokker Terminal te behouden, naast de woningen, moeten geluid reducerende maatregelen genomen worden ten behoeve van een goede kwaliteit van de leefomgeving (RIS312069). De gemeente is eigenaar van de Fokker Terminal en verantwoordelijk voor het doorvoeren van de geluid reducerende maatregelen en heeft onderzoek uit laten voeren naar de verschillende oplossingsvarianten. Ten behoeve van een zorgvuldige en kosteneffectieve afweging heeft de totstandkoming van de oplossing aanzienlijk meer tijd gekost dan aanvankelijk was voorzien. Uitgangspunt is dat de huidige en zo mogelijk de gewenste exploitatie van beurzen en congressen in de Fokker Terminal intact blijft. Al met al gaven de oplossingsrichtingen een palet aan mogelijke interventies, die gecombineerd met elkaar ook weer andere uitkomsten gaven en aanvullend geluidsonderzoek vergden. Er is gekeken naar de mogelijkheden vanuit de bouwtechnische maatregelen aan de Fokker Terminal zelf, maatregelen aan de gevels van de nieuwbouw en de regelgeving die betrekking heeft op de geluidsproductie in relatie tot de exploitatiemogelijkheden van de Fokker Terminal.

Uiteindelijk is gebleken dat een maatwerkvoorschrift de beste manier is om bandbreedte voor de geluidsbelasting voor de Fokker Terminal vorm te geven, waarbij de woonfunctie enerzijds en de beurs- en congreslocatie anderzijds, niet onder druk komt te staan. Het maatwerkvoorschrift houdt in dat overdag en in de avond tot 23:00 uur onder voorwaarden een verhoging van de geluidsbelasting van maximaal 5 dB(A) op de gevels van de woningen wordt toegestaan. Dit maatwerkvoorschrift wordt op verzoek van en namens de gemeente Den Haag opgesteld door de Omgevingsdienst Haaglanden (ODH). De maatregelen in het maatwerkvoorschrift worden vervolgens gekoppeld aan het nieuwe huurcontract met de exploitant van de Fokker Terminal en in de nieuwe exploitatievergunning. Met betrekking tot het logistieke geluid zal aan de zijgevel een laad- en losruimte moeten worden gerealiseerd. Deze maatregelen dienen gerealiseerd te zijn voordat de woningen Binck Blocks en Linck in gebruik kunnen worden genomen. Voor wat betreft de bouwtechnische mogelijkheden aan de Fokkerterminal zelf is uitgebreid onderzoek gedaan naar het zoveel mogelijk geluidsdicht maken van de Fokker Terminal. Een drietal varianten zijn uitgewerkt.

De variantenstudie liet echter zien dat de benodigde te treffen voorzieningen dusdanig ingrijpend waren, dat de investering het door de raad beschikbaar gestelde budget (€ 1,375 mln.) ver te boven ging. Voor wat betreft de bouwtechnische maatregelen aan geluidsisolatie van de gevels van de nieuwbouw is met de ontwikkelaars afgesproken dat de geluidsisolerende maatregelen berekend moeten zijn op een maximale geluidsbelasting van 55 dB(A) (RIS316327). Samen met de exploitant van de Fokkerterminal en met de Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) is er vervolgens gekeken welke aanpassingen in de bedrijfsvoering in combinatie met veel beperktere bouwkundige maatregelen, ook leiden tot een leefbaar geluidsniveau op de gevels van de te realiseren woontorens. De Omgevingsdienst Haaglanden toetst wat nodig is om de beurs- en congresfunctie enerzijds en de woningen in het primaat Wonen-gebied anderzijds goed en duurzaam in te bedden. Hiervoor is een nieuw akoestisch rapport opgesteld.

2/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10736598

Eerdere besluitvorming Op 8 september 2022 heeft de raad ingestemd met het budget van € 1.375 mln voor geluid reducerende maatregelen aan de Fokker Terminal (op basis van een voorstel van het college van 28 juni 2022; RIS312069), onder voorwaarde dat met de uitvoering van maatregelen pas wordt gestart nadat er afspraken zijn gemaakt met de exploitant over de huurovereenkomst en de randvoorwaarden voor de bedrijfsvoering. Op 7 december 2022 heeft het college in een commissiebrief aan de commissie Ruimte medegedeeld dat er meer tijd nodig is voor onderzoek om definitief te kunnen bepalen welke geluidsmaatregelen noodzakelijk zijn om beide functies (beurs- en congresfunctie Fokker Terminal en wonen) naast elkaar te kunnen laten functioneren en om dit formeel vast te leggen (RIS313777). In maart 2023 is bij de behandeling van de VvGB voor BinckBlocks en Binck Park door het college aangegeven dat de geluidsonderzoeken nog niet compleet waren. De omgevingsvergunning voor deze projecten, evenals de vergunning van Linck, is daarom verleend onder voorwaarde dat de geluidshinder voor ingebruikname van de woningen moet zijn opgelost. Het college heeft toegezegd eind 2023, begin 2024 een brief naar de raad te sturen met oplossingsrichtingen voor de geluidsproblematiek Fokker Terminal in relatie tot de geplande bouw van woningen.

De Fokker Terminal in het omgevingsplan De transformatie van de Binckhorst is al in 2006 gestart maar kwam door de crisis in 2008 tot stilstand. In 2011 is de gemeente gestart met de nieuwe gebiedsaanpak, gericht op organische ontwikkeling, die middels de pilot Omgevingsplan Binckhorst juridisch-planologisch mogelijk is gemaakt. De Fokker Terminal wordt sinds 2010 verhuurd. Dit was destijds bedoeld als tijdelijke invulling van het gebouw tot duidelijk was op welke wijze de ontwikkeling van de Binckhorst vorm zou krijgen. In het omgevingsplan is de Fokker Terminal benoemd als kantoor, met de functie congrescentrum. Er zijn geen aanvullende geluidscontouren voor deze bestemming in het omgevingsplan opgenomen. Vanuit de nieuwe gebiedsaanpak is een tender uitgeschreven (deelgebied 1) die in 2017 door VORM voor Binck Blocks en BinckPark en door ERA voor Linck is gewonnen. Bij de vergunningsprocedure van beide plannen is de geluidsproblematiek nadrukkelijk in beeld gekomen. In de Economische Uitvoeringsagenda Den Haag 2023-2026 (RIS315460) is aangegeven dat de Fokker Terminal als congreslocatie behouden blijft. Inmiddels is deze locatie door de exploitant zo goed op de kaart gezet dat in februari 2024 de Fokker Terminal is uitgeroepen tot beste congreslocatie van Zuid-Holland.

Variantenstudies In 2023 zijn, in een multidisciplinair team met alle belanghebbenden, verschillende varianten uitgewerkt om de bestaande exploitatie en door de exploitant benoemde/gewenste exploitatie in de Fokker Terminal te behouden naast de huidige en nog te ontwikkelen nieuwbouwwoningen in de Trekvlietzone. Drie varianten zijn uitgewerkt in ontwerpen, te weten: 1. Schilverbetering, 2. Overkapping en uitbouw achterzijde en 3. Aanbouw zijgevel. Alle drie met aanvullende maatregelen aan het gebouw en de inpassing in de omgeving. De varianten zijn daarop getoetst door Monumentenzorg, de gemeentelijke diensten, de Omgevingsdienst Haaglanden en externe geluidsexperts en zijn tevens besproken met de exploitant. Daarnaast zijn ook de kosten geraamd en is onderzocht wat de bijdrage is aan de verduurzaming van het complex. Uit de raming van de kosten blijkt dat alle afzonderlijke varianten het gereserveerde budget van de gemeenteraad (€ 1,375 mln.) vergaand zouden overstijgen. De kostenramingen variëren tussen € 8,7 mln. tot € 14,5 mln. Bovendien zouden zonder verdere maatregelen en beperkingen aan het gebruik van de locatie, de in het onderzoekstraject geconstateerde laagfrequente tonen (bastonen) (RIS313777) nog steeds niet voldoende beheerst kunnen worden.

3/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10736598

Beurs- en congresfunctie in een maatwerkvoorschrift De Omgevingsdienst Haaglanden heeft daarop aangegeven dat het wel mogelijk is om de beurs- en congresfunctie in de Fokker terminal te behouden, mits er een specifiek maatwerkvoorschrift wordt opgesteld ten behoeve van een verruiming van de ten hoogste toegestane geluidsbelasting op de gevels van de woongebouwen tot max. 55 dB(A). De conclusie daarbij is dat de huidige door de gemeente gewenste beurs- en congresfunctie behouden kan blijven als de geluidsbelasting van muziek en logistiek overdag, tussen 7:00 uur en 19:00 uur, en in de avond, tussen 19:00 uur en 23:00 uur, via een maatwerkvoorschrift wordt beheerst en de nachtrust na 23:00 uur wordt gerespecteerd. Het is in de toekomst niet langer mogelijk om in de Fokker Terminal evenementen zoals concerten en feesten te exploiteren. Dit type activiteiten vormt in de huidige situatie de uitzondering en de exploitant heeft aangegeven dat een focus op de door de gemeente voorgestane beurs- en congresfunctie past binnen de bedrijfsvoering. In de Trekvlietzone, waar de Fokker Terminal staat, ligt het primaat bij wonen. Binnen de kaders van het vigerend omgevingsplan zijn de activiteiten van bestaande bedrijven geborgd.

Voor de Fokker Terminal is daarbij de functie kantoor met congresfunctie bestemd, echter niet met de geluidscontouren zoals deze op basis van de exploitatie op dat moment kon worden ingevuld. Het gemeentelijk monument Fokker Terminal past goed in de nieuwe ontwikkeling van de Binckhorst; wonen in een gebied met een rauw randje. In de nabijheid van de Fokker Terminal bevindt zich ook de Fokkerhaven met horeca in de voormalige bedrijfsbebouwing daar omheen. Congreslocaties zijn belangrijk voor de economie van de stad en tegelijk is de gemeente verantwoordelijk voor een goed woon- en leefklimaat voor de mensen die in de directe omgeving (gaan) wonen. De gemeente moet ook woningen bouwen om de verstedelijkingsopgave te realiseren. In de gekozen oplossing blijven beide uitgangspunten overeind. De gemeente Den Haag is eigenaar van de Fokker Terminal en verhuurt de locatie in tijdelijkheid aan een exploitant. Dit biedt mogelijkheden om in een nieuwe langjarige huurovereenkomst de toekomstige exploitatie in overeenstemming te brengen met de benodigde aanpassingen (beperken tot beurs- en congresfunctie), die voortvloeien uit het maatwerkvoorschrift. De benodigde aanpassingen betreffen het beheersen van het geluid in de Fokker Terminal en de aanpassingen in laden en lossen. Daarnaast worden de luchtbehandelingskasten op het dak aangepakt.

De optelsom van de geluidsmaatregelen moeten ervoor zorgen dat het geluid op de gevel van de toekomstige woningen niet hoger is dan 55 dB(A) overdag en 50 dB(A) is de avond. In de nachtperiode (vanaf 23.00 uur) wordt de nachtrust gerespecteerd. De exploitant kan daarnaast voor zes keer per jaar een geluidsontheffing voor een individuele festiviteit in de zin van artikel 4:3 APV aanvragen voor feesten die tot uiterlijk 24:00 uur duren. Deze ontheffing biedt incidenteel ruimte om af te wijken van de geluidsnormen. Laden en lossen Voor de mogelijke (externe) geluidsoverlast van laden en lossen op het terrein van de Fokker Terminal is ook een oplossing gevonden. Door de laad- en losactiviteiten in de avond (tussen 19.00 en 23.00 uur) te verplaatsen van de achterzijde naar de zijkant van het gebouw, vormt het gebouw zelf de geluidsbuffer ten opzichte van de nieuwe woningen. Overdag kunnen de grote hangardeuren aan de achterzijde nog wel gebruikt worden. Laden en lossen na 23.00 uur is niet langer toegestaan en in voorkomende gevallen kunnen de materialen pas in de ochtend na 7.00 uur opgehaald worden. Een laatste onderzoek vindt momenteel plaats naar de benodigde maatregelen aan de zijkant van het gebouw. Dit aanvullend onderzoek is nog niet afgerond.

Op het moment dat kavel 5 (grenzend aan de nieuwe laad- en loszone) wordt ontwikkeld, zal deze laad- en loszone mogelijk moeten worden geïntegreerd in die nieuwe planontwikkeling. Dat zou te zijner tijd kunnen leiden tot een nieuwe herziening van de grex Trekvlietzone.

4/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10736598

Verduurzaming De Fokker Terminal is een gemeentelijk monument. Vanaf 1936 was het het onderkomen van de MTS voor Luchtvaarttechniek en heeft het gebouw vanaf 1994 tot de komst van de congreslocatie verschillende functies gehad. De hangar wordt overspannen door een staalconstructie met glazen lichtstraten die zorgen voor fraai daglicht. Aan de achterzijde van de hangar zijn over de gehele breedte de imposante hangardeuren zichtbaar. Deze markante onderdelen van het gebouw vormen tegelijkertijd de uitdaging om tot een integrale oplossing voor beperking van het geluid en verduurzaming te komen. De gemeente Den Haag heeft tevens een opgave voor de verduurzaming van het eigen vastgoed, dat geldt ook voor de Fokker Terminal. De grote hangardeuren vertonen kieren, maar deze geven in de metingen geen geluidslekkage. Het dichten van deze kieren is vanwege de monumentstatus een zeer kostbare opgave. Op het dak zijn geen kieren gevonden. Op het dak staan twee luchtbehandelings-kasten met een bronvermogen van 85 dB(A). Deze moeten geluidsgeïsoleerd worden. Omdat deze op 75% van de levensduur zitten, worden deze vervroegd vervangen voor duurzame en stillere nieuwe kasten. De gemeente Den Haag werkt aan een plan voor de verduurzaming van al het gemeentelijk vastgoed.

Daarin zal inzichtelijk worden gemaakt wat de technische mogelijkheden en financiële consequenties zijn van de verdere verduurzaming van de Fokker Terminal. Op de Fokker Terminal zijn in 2018 overigens al 600 zonnepanelen geplaatst die zorgen voor een jaarlijkse CO2-reductie van 100 ton. Vervolgstappen De Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) toetst het akoestisch rapport. De geluid reducerende maatregelen zoals beschreven worden door ODH in een maatwerkvoorschrift vastgelegd, gepubliceerd en besloten. Met een maatwerkvoorschrift kan het bevoegd gezag in individuele gevallen afwijken van de algemene regels voor activiteiten, waarbij deze voorschriften nader worden gespecificeerd. De ODH is reeds gestart met de werkzaamheden voor het opstellen van het maatwerkvoorschrift. De planning van de procedure tot aan de besluitvorming over het maatwerkvoorschrift zijn nu niet scherp in beeld te brengen wegens afhankelijkheid van de capaciteit bij ODH. Tegelijk wordt door de exploitant een nieuwe exploitatievergunning aangevraagd die past bij de beursen congresfunctie. Pas als het maatwerkvoorschrift in een besluit is vastgesteld en de exploitatievergunning is verleend kan een nieuwe, langjarige huurovereenkomst aan de exploitant worden voorgelegd. Deze huurovereenkomst biedt de exploitant zekerheid waardoor en een toekomst op de Binckhorst.

De Binckhorst wordt de komende jaren verder doorontwikkeld en verdicht. Voorliggende oplossing biedt de mogelijkheid om de onderhavige beleidsmatige keuze, het borgen van een beurs- en congresfunctie naast woningbouw, op een toekomstbestendige manier te realiseren. Met vriendelijke groet, de wethouder van Stedelijke ontwikkeling, Bibliotheken en Europa Robert van Asten en de wethouder van Financiën, Cultuur en economische Ontwikkeling Saskia Bruines

5/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10736598

Bijlage: De varianten

Variant 1 ‘Schilverbetering’ (kosten circa € 8.7 mln ex BTW) Geluidsreducerende maatregelen: kierdichting bovenlichten en hangardeuren, glazen kappen over bovenlichten en nieuwe hangardeuren voor bestaande hangardeuren. Ten behoeve van logistiek geluid wordt een nieuw laad- en losdock voorgesteld aan de achterzijde. De berekende reductie voor muziekgeluid is maximaal 30 dB(A). Variant 2 ‘Overkapping en uitbouw achtergevel’ (kosten circa € 14.5 mln ex BTW) Geluidsreducerende maatregelen: kierdichting bovenlichten en hangardeuren, glazen overkapping aan de bovenzijde en glazen uitbouw aan de achterzijde ten behoeve van inpandig laden en lossen. De berekende reductie voor muziekgeluid is maximaal 40 dB(A).

Variant 3 ‘Aanbouw zijgevel’ (kosten circa € 11.8 mln ex BTW) Geluidsreducerende maatregelen: kierdichting bovenlichten en hangardeuren, glazen kappen over bovenlichten en nieuwe hangardeuren voor de bestaande hangardeuren. Ten behoeve van logistiek geluid wordt aan de zijgevel een aanbouw ten behoeve van inpandig laden en lossen. De berekende reductie voor muziekgeluid is maximaal 30 dB(A). De bastonen De bastonen worden uitgedrukt in dB(C) en niet in dB(A). Bastonen zijn eerder trillingen dan muziekgeluid. Voor het reduceren van bastonen is veel massa nodig. Dus zware geveldelen of een betonnen doos die apart wordt gefundeerd, zoals dit met de muziekzalen van Amare is gebeurd. De bastonen zijn niet op te lossen met een glazen kap. Of het gebouw geheel inpakken in een glazen stolp. Aan de zijde van de Fokker Terminal is het inpakken met zwaar materiaal (bijvoorbeeld beton) niet mogelijk omdat dit de monumentale waarde van het complex aantast. Aan de zijde van de woningen betekent dit een verzwaring van de geveldelen en het blind uitvoeren van de gevel. Dus een gevel zonder ramen. Dit betekent dat de constructie verzwaard moet worden en dat de woningen kleiner worden. Een verzwaring van de gevel en constructie is niet duurzaam omdat er meer materiaal gebruikt moet worden. Verduurzaming Op het dak van de Fokker Terminal liggen 600 zonnepanelen.

Daarmee is de Fokker Terminal energieneutraal. Het plaatsen van glazen kappen over de huidige daklichten (variant 1 en 3) betekent dat er zonnepanelen moeten worden verwijderd. Daarnaast zijn er maatregelen genomen voor een goed leefklimaat voor vleermuizen in de spouwmuur en deze staan het isoleren van deze muur in de weg. Ook de monumentenstatus maakt de verduurzaming van de Fokker Terminal complex. Wel levert kierdichting een verduurzaming op.

6/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10736598

Variant 1 - Schilverbetering

Variant 2 – Overkapping en uitbouw achtergevel

7/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10736598

Variant 3 – Aanbouw zijgevel

8/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10736598

9/9