RIS318698 Participatie ontwikkelingen handboek participatie en vrijgave voor inspraak van de conceptparticipatieverordening

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

001

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

DPZ/10737566 RIS318698 Contactpersoon

Arjan Brak Dienst

Dienst Publiekszaken Afdeling

Haags Samenspel Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

23 april 2024

Arjan.brak@denhaag.nl

Onderwerp

Participatie ontwikkelingen: handboek participatie en vrijgave voor inspraak van de conceptparticipatieverordening

Geachte gemeenteraad, Met deze raadsmededeling biedt het college u het concept handboek participatie aan. Tevens willen wij u informeren dat de conceptparticipatieverordening is vrijgegeven voor inspraak (RIS318697). Doel van deze documenten is om de kwaliteit van participatie - het betrekken van bewoners1 bij beleid en projecten- in Den Haag een stevige impuls te geven. Waarom werken we aan het verbeteren van participatie? In de praktijk laat slechts een deel van de bewoners zijn stem actief horen. Met name jongeren, anderstaligen, laaggeletterden, bewoners met een migratieachtergrond (behorende tot de eerste generatie) en praktisch opgeleide bewoners vragen om extra aandacht als we een goede afspiegeling van belangen willen. We willen de stem van bewoners beter betrekken in ons beleid en bij projecten. Zoals ook blijkt uit het onderzoek naar de lage opkomst tijdens de gemeenteraadsverkiezingen, kennen bewoners hun buurt goed en zijn ze vaak ook bereidwillig om mee te denken over plannen van de gemeente.2 Bewoners willen ook weten waarover ze wel en niet kunnen participeren. Als gemeente willen we hier gebruik van maken, zodat alles weloverwogen, een goed besluit kan worden genomen. Zoals Christine Bleijenberg, associate lector Urban Governance aan De Haagse Hogeschool, in haar toespraak ‘Staat van Haagse participatie 2023’3 aangeeft, begint participatie bij een goed gesprek.

Een goed gesprek tussen ambtenaren, bewoners en soms bestuurders. Dat gaat niet vanzelf. Zo kunnen er meer perspectieven zijn dan vooraf gedacht, of kunnen andere denkbeelden leiden tot stressreacties en zelfs drempelvrees, aldus Bleijenberg. Met participatie kunnen ook onbedoelde verwachtingen worden gewekt over de uitkomsten in de besluitvorming. Het besluit van het gemeentebestuur kan immers bij het afwegen van het publiek belang tot een andere afweging komen dan uit de wensen in het participatietraject blijkt. Goede bedoelingen zijn dus onvoldoende.

1

Bewoners wordt in deze als containerbegrip gebruikt voor bewoners, (vertegenwoordigende) organisaties en ondernemers.

2

“Mooipraters, maar ze luisteren niet”. RIS316720.

3

Christine Bleijenberg: “Staat van participatie in Den Haag 2023”. https://www.dehaagsehogeschool.nl/media/staat-van-de-haagse-

participatie-2023-graafland.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonnummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ/10737566

Het is de taak van de gemeente om dit goede gesprek te faciliteren en transparant te communiceren. Het handboek is hierin een belangrijk hulpmiddel. Het handboek in het kort Onder het motto ‘leren door te doen’ hebben de afgelopen jaren tal van participatietrajecten plaatsgevonden. Met deze ervaringen zijn instrumenten ontwikkeld zoals: • het Haagse Participatiekompas (RIS310732) • de Haagse Participatiewerkwijze (zie bijlage) • de Trap van eigenaarschap (zie bijlage) • de Participatiecheck (zie bijlage) • de Participatiegids (RIS315612) Wat nog ontbrak, is een beleidsbasis voor participatie in Den Haag. Dit concludeerde ook de Haagse Rekenkamer in het onderzoek: “Meer doen met mee doen” (RIS314990). Het handboek dient als oplossing hiervoor en geeft antwoord op vragen zoals: Waar moeten we aan denken als een participatietraject wordt gestart? Welke keuzes zijn hierin te maken? Waar moeten en willen we rekening mee houden? Wat zijn minimale eisen bij een participatietraject? Hiermee geeft het handboek houvast aan participatie in Den Haag en wordt aan deze aanbeveling van de Rekenkamer voldaan.

Hoe verhouden de participatiedocumenten zich tot elkaar? Het Participatiekompas en de Haagse Participatiewerkwijze omvatten de uitgangspunten voor goede participatie. Het handboek dient als basis voor participatie in Den Haag. De instrumenten zijn hulpmiddelen om met participatie in Den Haag aan de slag te gaan. In de participatieverordening worden de juridisch bindende spelregels verankerd.

Proces rondom de participatieverordening en het handboek Naast het handboek is tevens een conceptparticipatieverordening opgesteld. Het concept wordt vrijgegeven voor inspraak. De inspraakperiode voor de conceptparticipatieverordening is zes weken. Hierna wordt de participatieverordening, inclusief reactie op de inspraak en de definitieve versie van het handboek, met een raadsvoorstel aan u aangeboden. Mogelijk kan de inspraak immers leiden tot wijzigingen in het handboek. We zullen dat moment gebruiken om de participatieverordening inhoudelijk toe te lichten. Participatietraject Voor de ontwikkeling van het nieuwe handboek participatie en de participatieverordening heeft een participatietraject plaatsgevonden. Een kleine 1000 inwoners hebben meegedacht en meegedaan (straatgesprekken, online vragenlijst, deelname aan een stadsgesprek en/of een inloopmarkt). Niet alleen (individuele) bewoners, jong en oud, hebben geparticipeerd, maar ook vertegenwoordigende organisaties zoals Voorall, de Clientraad Sociaal Domein en bewoners- en belangenorganisaties. Uit deze gesprekken blijkt een duidelijke wens voor een transparant participatieproces, met helderheid over het proces, de mate van invloed van bewoners en de manier waarop de gemeente omgaat met de inbreng.

Ook bewoners die nog nooit hebben meegedaan aan een participatietraject gaven aan zich betrokken te voelen en graag mee te willen denken over wat er in hun straat of wijk gebeurt. De inbreng in het participatieproces, inclusief de manier waarop dit al dan niet is verwerkt in het handboek en de conceptparticipatieverordening vindt u in het participatieverslag in de bijlage.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ/10737566

Dit participatietraject mag niet worden verward met de formele mogelijkheid tot inspraak op de conceptparticipatieverordening. Gemaakte keuzes in het handboek Met de kennis uit de wetenschap, ervaringen van de afgelopen jaren en de input uit het participatietraject zijn een aantal keuzes in het handboek gemaakt: 1. We gaan naar bewoners toe om hen te spreken en te luisteren. Participatie begint met een goed gesprek: Welke informatie hebben bewoners nodig om te kunnen meedoen? Het is meer dan het halen en brengen van informatie of het uitnodigen van bewoners voor een participatiebijeenkomst; 2. Het uitgangspunt: ‘participatie, tenzij’ is gehanteerd. Participatie is geen keuze, maar het vertrekpunt bij nieuwe beleidsvoornemens, uitvoering en evaluatie van gemeentelijk beleid en projecten, tenzij er sprake is van een uitzondering. Dit betekent niet dat deelnemers (bewoners, organisaties, ondernemers) automatisch meer invloed hebben en hoger op de trap van eigenaarschap staan. Het betekent wel dat we het participatieproces zorgvuldig en op maat vormgeven en dat deelnemers eerder in het traject kunnen deelnemen; 3. Maatwerk staat centraal: De Trap van eigenaarschap is, naast het kompas, de werkwijze en de check, een van de hulpmiddelen om het nodige maatwerk voor passende participatie te kunnen leveren.

Iedere trede vanaf “raadplegen” van de trap bevat een deugdelijk niveau van invloed, die gehanteerd kan worden in een participatietraject. Elke trede is waardevol. Informeren is geen participeren, maar verdient dezelfde aandacht. 4. De belanghebbende staat centraal. Waarbij de verschillende belangen in het proces goed zijn vertegenwoordigd en ieders belang serieus wordt genomen; 5. Duidelijkheid in afspraken over wie, waarover, hoe, hoeveel invloed krijgt op de besluitvorming; 6. We hebben meer aandacht voor inclusieve en representatieve participatie. We brengen in kaart wat de belangen zijn en welke groepen/mensen/organisaties/bedrijven deze belangen vertegenwoordigen. Daarin hebben we in het bijzonder aandacht voor mensen die niet natuurlijk de weg naar een participatietraject vinden en stimuleren we participatie op maat; 7. De rol van vertegenwoordigende organisaties (waaronder bewonersorganisaties, BIZ, belangengroepen) wordt duidelijker beschreven. In het handboek zijn de mogelijke rollen verduidelijkt; 8. Transparantie over het procesverloop, zowel voor, tijdens en na het proces. Informeren en communiceren staan ten dienste van participatie en zijn gedurende het hele proces ondersteunend.

Implementatie Met de komst van het handboek nu en straks de participatieverordening zijn we er nog niet. Als gemeente willen we bij participatie het goede voorbeeld geven en ons houden aan onze eigen spelregels. Dit gaat niet vanzelf. Dat betekent dat we voor de gemeentelijke organisatie een leertraject zullen starten met workshops en trainingen om de kennis en expertise op participatie binnen de organisatie te vergroten. We zien de komende periode daarom als overgang en ingroeitraject, waarin zoveel mogelijk wordt geleerd van en gewerkt met deze nieuwe spelregels om zo snel mogelijk te voldoen aan deze nieuwe werkwijze. Dat betekent dat we niet vandaag op morgen aan deze kwaliteitseisen zullen voldoen. Het handboek en de participatieverordening worden twee jaar na inwerkingtreding geëvalueerd en indien nodig, aangepast.

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ/10737566

Tot slot Met de komst van dit concept-handboek worden de moties in het kader van participatie (RIS316156, RIS316155 en RIS301835) afgedaan. We bieden aan om het concept-handboek en de conceptparticipatieverordening, wanneer deze aan u is voorgelegd, toe te lichten in een technische werkbespreking. Indien gewenst kan hiervoor ook Christine Bleijenberg worden uitgenodigd om haar gepubliceerde “Staat van Haagse participatie 2023” toe te lichten. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

4/4