RIS318693 Schatting van potentiële schade door droogte

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Robert Barker Wethouder van Buitenruimte, Dierenwelzijn en Milieu

114

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Leefomgeving

DSB/10733871 RIS318693 Contactpersoon

Marcel Tirion Dienst

Stadsbeheer Afdeling

Stedelijk Beheer Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

23 april 2024

marcel.tirion@denhaag.nl

Onderwerp

Schatting van potentiële schade door droogte

Geachte voorzitter, Het jaar 2023 was een uitzonderlijk nat jaar. Inwoners van Den Haag ervaarden overlast door een stijging van het grondwater. Dit is uitgebreid besproken in de commissiebrief Grondwater in Den Haag (RIS318195). In deze commissiebrief bespreken wij het tegenovergestelde: gevoeligheid bij de droogte. Een onderwerp dat na een natte periode mogelijk vragen oproept. In 2022 zijn er schriftelijke vragen gesteld over de risico’s van droogte en lage grondwaterstanden (RIS312195). In Q3 2023 zijn er wederom schriftelijke vragen gesteld over droogte en mogelijke schade aan houten funderingen (RIS316686). Het college heeft daarin toegezegd in Q1 2024, in kaart te brengen welke Haagse bouwblokken gevaar lopen voor rottende houten funderingen en welke kosten daarbij komen kijken. De toezegging, ook gedaan in het commissiedebat klimaatadaptatie, om terug te komen op het onderzoek naar houten funderingen wordt met deze brief afgedaan. Een terugblik Het jaar 2018 was een uitzonderlijk droog jaar. De risico’s die droogte voor een stad als Den Haag met zich meebrengt zijn toen duidelijk geworden. Ook in 2022 was er sprake van droogte, hoewel minder ernstig dan in 2018. In 2022 was de droogte ook voelbaar in een groot deel van Europa en kwam zelfs de stroming van de Rijn en de Maas vrijwel tot stilstand.

Als gevolg hiervan kon zout water dieper landinwaarts treden en kwam de drinkwatervoorziening van onze regio bijna in gevaar. Vanaf 2018 is in Den Haag gewerkt aan studies om het effect van droogte en de kwetsbaarheden nauwkeurig in beeld te brengen. Dit heeft onder andere geresulteerd in een droogtekaart in de Klimaatatlas: http://www.denhaag.klimaatmonitor.net. Den Haag bleek op een aantal thema’s in meer of mindere mate kwetsbaar bij droogte. Het groen in de stad Het groen in de stad is afhankelijk van water om goed te kunnen gedijen. Bij droogte raakt eerst het water in de bodem op. Het gevolg is dat planten met ondiepe wortels in problemen kunnen komen. De meeste planten hebben natuurlijke mechanismen om met droogte om te kunnen gaan. Echter, éénjarige planten en verse geplante bomen zijn in deze situatie wel kwetsbaar.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10733871

Bij langdurige droogte dalen ook de grondwaterstanden sterk. In dat geval krijgen ook bomen last van watertekorten. Gelukkig kan in de meeste gebieden het water, via de bodem vanuit sloten, worden aangevoerd. In de duinen of in grote groengebieden is er een groter risico op schade. De afstand tot het water is in de duinen te groot. In grote groengebieden kan het water niet snel genoeg toestromen, vanwege de hoeveelheid bomen. De bodem van de stad Het is bekend dat veen in de ondergrond erg gevoelig is voor droogte. Bij droogte kunnen veenbodems in meer of mindere mate zakken. Deze verzakkingen kunnen schade opleveren aan infrastructuur en bebouwing waar geen heiwerk heeft plaatsgevonden. Voor Den Haag zijn vooral de poldergebieden, Mariahoeve, Wateringseveld, Leidschenveen en Ypenburg gevoelig voor verzakkingen. De rest van de stad ligt steviger op het zand of is al dusdanig lang bebouwd dat de grond ondertussen goed is samengepakt. De bebouwing in de stad De gevoeligheid van bebouwing voor droogte is een onzekere factor. Het brengt ook grote financiële risico’s voor de eigenaar met zich mee. Er zijn hierbij in Den Haag drie soorten bebouwing te onderscheiden: Naoorlogse woningbouw: in Den Haag is dit, vrijwel altijd, op betonnen palen gefundeerd. Deze categorie is niet gevoelig voor droogte.

Meest oudere bebouwing: in Den Haag is dit zonder fundering op (redelijk) stevige zandgrond gelegen. In vakjargon noemt men dit ‘gefundeerd op staal’. Deze bebouwing is gevoeliger. Echter, omdat de bebouwing staat op stevige grond én de bebouwing al oud is, zijn de meeste zettingen al opgetreden. Woningbouw uit de eerste helft van de 20e eeuw: in Den Haag veelal in veengebieden en fundering op houten palen. Hier is het grootste risico. Het betreft delen van de Schildersbuurt, Stationsbuurt en Bezuidenhout. Dit zijn allen gebieden met veen in de ondergrond en dateren vanaf het jaar 1900. Risico’s en kosten De landelijke klimaatschadeschatter laat (duidelijk) zien dat Den Haag relatief weinig potentiële schade zal ondervinden door droogte. Desondanks is inschatting gemaakt tot een bedrag van € 51 tot € 771 miljoen, dat hoofdzakelijk schade aan de funderingen van panden betreft. De schatting van € 51 tot € 771 miljoen is erg breed. Daarom heeft bureau Aveco de Bondt opdracht gekregen de schadeschatting nader te onderzoeken. Daarbij is gebruik gemaakt van een gedetailleerd grondwatermodel, waarin droogtescenario’s zijn doorgerekend en een verdiepend onderzoek naar beschikbare gegevens van funderingen in Den Haag is uitgevoerd.

De beste schatting voor potentiële schade komt hiermee uit op ongeveer € 80 miljoen, met een viertal duidelijke aandachtsgebieden: Schilderswijk, Stationsbuurt, Bezuidenhout en de oude lintbebouwing in de nieuwste wijken Wateringse Veld, Ypenburg en Leidschenveen. Een kanttekening hierbij is dat de grondwatersituatie in algemene zin neigt naar vernatting, zoals wij in 2023 hebben ervaren. In alle scenario’s wordt gesproken over risico’s en over potentiële schade. Dit is schade die zich mogelijk nooit of pas in een verre toekomst manifesteert. De stad is continu in ontwikkeling en kwetsbaarheden zullen hier voor een deel door sloop en renovatie worden weggenomen.

2/3

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10733871

Grondwaterstand en klimaat Klimaatverandering heeft een significante invloed op het grondwatersysteem, zowel door de toename van de jaarlijkse neerslag van circa 750 mm in 1990 naar 850 mm heden, als door drogere zomers en de dreiging van een versnelde zeespiegelstijging. Deze veranderingen leiden tot een verhoging van het grondwaterpeil in de winter, vooral in gebieden met weinig waterafvoer en veel groen, zoals duinengebieden en diverse wijken, terwijl in verstedelijkte en goed gedraineerde gebieden de stijging beperkt blijft. Toekomstige verwachtingen duiden op een aanhoudende stijging van de grondwaterstanden, gedreven door de toename van neerslag en mogelijk versterkt door zeespiegelstijging in kustgebieden. Maatregelen ter versterking van de stedelijke klimaatweerbaarheid, zoals kustverdediging en het verminderen van verharding ten gunste van bodeminfiltratie, bevorderen deze stijging verder, met name in wintermaanden. Ondanks dat verhoogde verdamping in zomermaanden door meer stedelijk groen het grondwaterpeil kan verlagen, blijft een aanzienlijk jaarlijks neerslagoverschot bestaan. Vervolg Het bureau Aveco de Bondt adviseert een aanvullend onderzoek te doen met de woningcorporaties. Wij zullen daarom het rapport delen met de desbetreffende woningcorporaties, zodat zij hierover geïnformeerd zijn.

De woningcorporaties zijn zelf verantwoordelijk voor, het wel of niet uitvoeren en financieren van, aanvullend onderzoek. Het wegnemen van kwetsbaarheden van functies op bedreigde plekken staat voorop. Dit komt overeen met het standpunt van het college dat de stad klimaatbestendig wil maken. Het gaat hier om plekken waar er risico op droogte is, maar ook waar stijgende grondwaterstanden een risico kunnen vormen. Inspanningen om de stad aan te passen, zoals het stimuleren van groene infrastructuur en het afkoppelen van regenwaterafvoer van het riool, doen wij al jaren. Dit helpt om de laagste grondwaterstanden stabiel te houden en vermindert het risico op schade door droogte. Tegelijkertijd worden problemen door hevige regenbuien, zoals wateroverlast op straten en in woningen, aangepakt door de hoeveelheid verharde oppervlakken te verminderen en regenwater effectiever de bodem te laten infiltreren. Om de inwoners van de stad te ondersteunen bij het treffen van wateroverlastbeperkende maatregelen, biedt de gemeente hulp aan via de subsidieregeling klimaatadaptatie Den Haag 2023. Deze regeling is er om bewoners te stimuleren en te ondersteunen bij het implementeren van maatregelen om hitte, droogte- en wateroverlast te gaan. Voor wateroverlast kan er gedacht worden aan het aanleggen van groene daken, het plaatsen van een regenton of het vervangen van tegels door grind of planten.

In voor droogte kwetsbare gebieden blijven we inzetten op bestaand beleid: ontharden en vergroenen. Bij de uitvoering en groenkeuze wordt rekening gehouden met het maximaal opvangen en bufferen van (grond)water en het beperken van verdamping. Dankzij de toenemende natheid, zoals ervaren in 2023, is droogte voor Den Haag een minder grote uitdaging voor de toekomst. Met vriendelijke groet, de wethouder van Buitenruimte, Dierenwelzijn en Milieu Robert Barker

3/3