RIS318655 Beantwoording SV Voorkeur bewoners op Heineken bij watertekorten

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE

18 juni 2924

VRAGEN

Onderwerp

Ons kenmerk

Antwoord van het college op de vragen van de raadsleden de heer Thepass en mevrouw Butt, luidend: ‘Voorkeur bewoners op Heineken bij watertekorten’

DSB/10735026 RIS318655

De raadsleden de heer Thepass en mevrouw Butt hebben op 16 april 2024 een brief met daarin 14 vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. Waterbedrijven Vitens en Dunea, slaan alarm over aankomende drinkwatertekorten. Dit zou woningbouw in gevaar kunnen brengen, omdat nieuwe woningen niet meer op het drinkwater kunnen worden aangesloten. Naast groeiende vraag vormt ook klimaatverandering (en de daarmee toegenomen verdamping) een belangrijke verklaring voor de druk op het drinkwater. GroenLinks maakt zich grote zorgen over de gevolgen voor de drinkwatervoorziening en de broodnodige nieuwbouw in tijden van wooncrisis. Tegelijkertijd lijken commerciële grootverbruikers zoals Heineken (die in Zoeterwoude vanuit haar grootste brouwerij van Europa gebruik maakt van drinkwater van Dunea, waarvan 70% voor export bestemd is) buiten schot te blijven. Wat GroenLinks betreft wordt er een bewuste afweging van het publieke belang gemaakt, waarbij bewonersbelangen zwaarder wegen dan commerciële productieprocessen. 1.

Is het college bekend met de hierboven geschetste ontwikkelingen?

Ja, het college is hiermee bekend. 2.

Deelt het college de mening van GroenLinks dat koste wat het kost moet worden voorkomen dat woningbouw / woningzoekenden de dupe zijn van watertekorten? En deelt het college de mening van de fractie van GroenLinks Den Haag dat er bij besparingsmogelijkheden eerst naar het afsluiten van commerciële grootverbruikers moet worden gekeken? Graag een toelichting.

Het college is van mening dat voorkomen moet worden dat woningbouw en de huidige inwoners de dupe worden van watertekorten, maar deelt vooralsnog niet de mening dat er bij besparingsmogelijkheden als eerste naar commerciële grootgebruikers moet worden gekeken. Het Drinkwaterbedrijf Dunea heeft een wettelijke leveringsplicht. Dit betekent dat noch particuliere of zakelijke klanten mogen worden afgesloten bij mogelijke tekorten. Wel is er veel winst te behalen door waterbesparingsmaatregelen toe te passen. Dunea is met diverse grootverbruikers in gesprek en heeft hiervoor ook een waterscan ontwikkeld. De waterscan is een middel om een potentiële besparing op drinkwaterverbruik aan het licht te brengen door gedetailleerd inzicht in het eigen verbruik te bieden. Dunea is ook concreet met vertegenwoordigers van de Heineken brouwerij, als grote commerciële afnemer, in gesprek over potentiële bespaarmogelijkheden. Belangrijk is te realiseren dat zo'n 80% van het geproduceerde drinkwater wordt afgenomen door huishoudens. De overige 20% van het drinkwater wordt gebruikt door zakelijke klanten.

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10758712

3.

Kan het college aangeven hoeveel nieuwe woningen in Den Haag potentieel niet op water kunnen worden aangesloten? Graag zo concreet mogelijk.

Voor de termijn tot 2030 worden geen problemen voorzien ten aanzien van de beschikbaarheid van drinkwater voor nieuwe aansluitingen. Dit betekent dat de nieuwe woningen, bedrijven, instellingen e.d. in het leveringsgebied van Dunea voorzien zullen worden van drinkwater. Dunea is overigens wettelijk verplicht om een drinkwateraansluiting te realiseren en drinkwater te leveren indien dit gevraagd wordt. Dunea werkt aan de uitbreiding van de capaciteit om aan de vraag te blijven voldoen. Als dat onvoldoende lukt dan zal de beschikbare hoeveelheid drinkwater verdeeld worden over meer huishoudens/gebruikers. Dit kan dan leiden tot een lagere waterdruk. 4.

Op welke manier wordt in het huidige Dunea-beleid de afweging gemaakt tussen kleinverbruikers (bewoners), maatschappelijke grootverbruikers en commerciële grootverbruikers?

Dunea mag wettelijk geen onderscheid maken tussen verschillende soorten verbruikers. Wel heeft Dunea de mogelijkheid om een aanvraag bij laagwaardig gebruik, bijvoorbeeld voor koeling, te weigeren en daarmee geen aansluiting te realiseren. Om het gebruik van drinkwater te beperken heeft Dunea het programma Bewust & Duurzaam watergebruik opgezet. Het programma heeft tot doel 20% waterbesparing door alle gebruikers, zowel zakelijk als particulier, te realiseren. 5.

Wat voor gesprekken heeft het college met Dunea (onder andere maar niet uitsluitend bij bijvoorbeeld aandeelhoudersbijeenkomsten) over mogelijke toekomstige drinkwatertekorten? Kan het college schetsen hoe die discussies verliepen en in welke mate er ook is gekeken naar de afweging tussen bewoners en commerciële grootverbruikers?

Vanaf 2022 is het college is nauw betrokken bij het opgezette proces voor het “Drinkwatersysteem van de Toekomst 2030-2040” om toekomstige drinkwater tekorten voor te zijn. Vorig jaar mei hebben wij samen met Dunea het Mijlpaaldocument (RIS315439) ondertekend waarin o.a. afspraken over gezamenlijke bestuurlijke overleggen zijn opgenomen. Uitgangspunt van onze gesprekken is voor alle afnemers van drinkwater leveringszekerheid te blijven garanderen. Wij maken hierin geen onderscheid tussen bewoners en commerciële grootverbruikers. 6.

Kan het college een tijdlijn opstellen richting de volgende actualisering van de langetermijnplannen van Dunea? Hoe zet het college zich in om de belangen van woningbouw en natuur in de nieuwe plannen te behartigen? Graag een toelichting.

Dunea heeft een actuele lange termijnplanning. Belangrijkste onderdeel van de langetermijnplanning van Dunea is het realiseren van het nieuwe drinkwatersysteem (multi-bronnensysteem) per 2030 en de voorbereiding van verdere productiegroei na 2040. Volgens de opgestelde planning voor het nieuwe drinkwatersysteem zal eind dit jaar de keuze voor de nieuwe aanvullende bron (oppervlaktewater) worden vastgelegd. Vervolgens zal een keuze gemaakt moeten worden over de meest geschikte locatie. Een locatie met voldoende ruimte om ook na 2040 voor onze groeiende regio voldoende drinkwater te kunnen genereren. In dit proces en in de bredere samenwerking met Dunea brengen wij de voor Den Haag belangrijke belangen rond woningbouw, natuur en een gezonde bedrijfsvoering in. De tarievenregeling 2024 van Dunea stelt de verschillende tarieven vast op basis van maximale leveringscapaciteit. Dat zegt op zichzelf nog niets over hoeveel water er feitelijk gebruikt wordt. Het is te verwachten dat er bij commerciële productieprocessen (gericht op maximale output) meer gebruik gemaakt wordt van de maximale leveringscapaciteit dan bij particulieren.

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10758712

7.

Hoeveel procent van de maximale leveringscapaciteit nemen de verschillende categorieën commercieel grootververbruik, maatschappelijk grootverbruik en particulieren af in de praktijk?

De verhouding particulier – zakelijk verbruik ligt op ongeveer 80-20%. Dit geldt ook specifiek voor Den Haag. Binnen de categorie zakelijk zitten ook alle maatschappelijk bedrijven/organisaties die drinkwater nodig hebben zoals ziekenhuizen, scholen, verzorgingstehuizen, gemeentehuizen etc. 8.

In welke mate ontmoedigt Dunea grootverbruik door middel van beprijzing? Is er ook sprake van maximaal toegestaan verbruik per jaar? Graag een toelichting.

Het gebruiken van het instrument van beprijzing is wettelijk niet toegestaan. De drinkwaterprijs wordt op verschillende manieren door het Rijk vastgesteld. Het ministerie van Financiën legt de belasting op leidingwater vast, het ministerie van infrastructuur en waterstaat stelt de Weighted Avarage Cost of Capital vast (WACC). De WACC begrenst de winst die drinkwaterbedrijven mogen maken. Op deze manier beschermt de overheid de klant (particulier en zakelijk) tegen te hoge drinkwaterkosten. Het is dus voor Dunea niet mogelijk om grootverbruikers te ontmoedigen via prijsprikkels. In opdracht van het ministerie van I&W wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheid voor het inzetten van een prijsprikkel als middel om drinkwaterbesparing te realiseren. De resultaten van dit onderzoek volgen later dit jaar. Omdat Dunea een leveringsplicht heeft is er geen sprake van een vastgesteld maximaal gebruik per klant of voor een bepaalde periode. 9.

Klopt het dat Heineken gebruik maakt van de maximale leveringscapaciteit (250m3 per uur)? Bij hoeveel andere commerciële partijen is dat het geval?

De leveringscapaciteit aan Heineken is gedimensioneerd op basis van het verwachtte piekverbruik. Dit betekent niet dat een bedrijf ook daadwerkelijk een degelijke hoeveelheid water per uur verbruikt. Er zijn meerdere andere klanten bij Dunea met een grote aansluiting (dit betreft een ziekenhuis, een organisatie voor openbaar vervoer en een vervaardiger van levensmiddelen en medicijnen). 10. Kan het college een overzicht bieden van het jaarlijkse feitelijke verbruik van Heineken en andere grootverbruikers van Dunea-water, en hoeveel is dit uitgedrukt in het aantal woningen dat hierbij op drinkwater zou kunnen worden aangesloten? Indien dit niet kan, dan graag voor de categorie commerciële grootverbruikers als geheel ten opzichte van het aantal woningen. Dunea deelt geen informatie over het drinkwaterverbruik van individuele klanten. Daarnaast is de hoeveelheid drinkwater die wordt verbruikt per woning o.a. afhankelijk van het aantal bewoners, het type woning, de aanwezigheid van een tuin, etc. Het is daardoor niet mogelijk om antwoord te geven op bovenstaande vraag. Wel kan aangegeven worden in welke sector de tien grootste zakelijke verbruikers komen. Vier zijn actief in de voedingsindustrie, twee in de farmaceutische industrie, twee ziekenhuizen, één is actief in de transportsector en één is een commercieel grootverbruiker. 11.

Klopt het dat bedrijven ook zelf putten kunnen slaan om water te winnen? Op welke manier wordt voorkomen dat private waterwinning toeneemt ten koste van publieke waterwinning?

Het klopt dat ook bedrijven en particulieren putten kunnen slaan. Het doel waarvoor dit is toegestaan is beperkt en onderhevig aan een vergunningaanvraag bij de provincie Zuid-Holland. Het gaat voornamelijk om grondwateronttrekkingen ten behoeve van het drooghouden van bouwputten en kleine onttrekkingen tot maximaal 1000m3 per maand.

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10758712

De provincie draagt zorg voor de bescherming van drinkwatergebieden als ook het grondwater in zowel kwantiteit als kwaliteit. De provincie ziet erop toe dat de belangen van publieke drinkwaterwinning niet in gevaar komt. 12. Wat vindt het college ervan dat in de directie en raad van commissarissen van Dunea exclusief mensen met achtergronden in grote bedrijven zitten, waaronder een algemeen bestuurslid van VNO-NCW, Shell, AgriBusiness en Rotterdam The Hague Airport? Wat zegt dat wat het college betreft over de afweging tussen commerciële, maatschappelijke en milieubelangen en de invulling van de controlerende rol van de RvC? Is het college het met GroenLinks eens dat diversiteit in de breedste zin wenselijk is en een grotere nadruk op duurzaamheid gewenst zou zijn? Het college streeft naar evenwichtige samengestelde Raden van Bestuur en Raden van Commissarissen. Bij de beoordeling van kandidaten wordt gekeken naar kennis, vaardigheden, karaktereigenschappen, maatschappelijke betrokkenheid en politiek- bestuurlijke ervaring. Dit is ook vastgelegd in het Beleidskader Verbonden Partijen 2024. Op deze manier ligt de focus op het samenstellen van een diverse en competente Raad van Bestuur en Raad van Commissarissen met een breed scala aan perspectieven en expertise. Specifiek voor Dunea hebben de aandeelhouders van Dunea op 20 mei 2021 gezamenlijk een profielschets opgesteld.

In de profielschets van de RvC is onder meer vastgelegd dat Dunea bij de invulling van de RvC streeft naar een balans tussen kennis, ervaring en achtergrond van de individuele leden, alsook een ruime mate van affiniteit met de aard en cultuur van het bedrijf. Uit deze profielschets blijkt ook dat diversiteit in de breedste zin wenselijk is en dat RvC ook zodanig dient te worden samengesteld dat de leden ten opzichte van elkaar, de directie en welke belanghebbende dan ook onafhankelijk en kritisch kan opereren. Dat er bijzondere aandacht is voor duurzaamheid blijkt uit de gevraagde deskundigheid op bijzondere gebieden zoals natuurbeheer en natuurbehoud en duurzaamheid, innovatie en energietransitie. 13. Kan het college aangeven welke beslisbevoegdheden de Raad van Commissarissen van Dunea heeft rondom de tarieven? De bevoegdheden van de RvC inzake drinkwatertarieven zijn beperkt. De algemene vergadering van aandeelhouders (AVA) heeft de statutaire bevoegdheid om het drinkwatertarief vastgesteld door de directie goed te keuren. Dit gebeurt jaarlijks tijdens een van de AvA’s bij de bespreking van de begroting. Hierbij wordt een heldere afweging gemaakt en de opbouw van het tarief uitvoerig besproken. De drinkwatertarieven zijn daarnaast op meerdere manieren gereguleerd.

De ACM heeft op grond van de Drinkwaterwet een adviserende taak uitbesteed aan de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). De ILT beoordeelt of de tarieven van Dunea in overeenstemming zijn met de wet- en regelgeving. Drinkwatertarieven moeten transparant, non-discriminatoir, kostendekkend zijn en niet boven een jaarlijks vastgesteld maximum uitkomen om consumenten te beschermen tegen de monopolypositie van drinkwaterbedrijven. Het tarief bestaat uit een vaste component, gebaseerd op de kosten voor productie en levering, en een variabele component, gebaseerd op waterverbruik. Dunea overlegt o.a. kostprijsmodellen aan de ILT ter controle en toetsing aan de Drinkwaterwet. Zie ook: De drinkwaterprijs: 5 vragen - Drinkwaterplatform.

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10758712

De RvC heeft geen expliciete beslissingsbevoegdheid over de hoogte van de tarieven. Op basis van de statuten heeft de RvC wel enkele financiële goedkeuringsbevoegdheden met betrekking tot directiebesluiten. Een van die goedkeuringsbevoegdheden ziet op het door de directie opgestelde meerjaren- en jaarbeleidsplannen, inclusief bijbehorende begrotingen en plannen voor investeringen en financiering. Hoewel de begroting verband houdt met het door de algemene vergadering goedgekeurde drinkwatertarief, heeft de Raad van Commissarissen geen statutair goedkeuringsrecht over de hoogte ervan. 14. Is het college bereid om zich, vanuit haar rol als aandeelhouder, in te zetten voor zitting van natuurorganisaties en andere maatschappelijke belangen in de RvC van Dunea? Graag een toelichting. Gemeente Den Haag is houder van 39,34 % van de aandelen in Dunea. In een RvC kunnen alleen natuurlijke personen plaatsnemen en zoals reeds vermeldt bij vraag 12 is, conform het beleidskader Verbonden Partijen, maatschappelijke betrokkenheid van die natuurlijke personen een van de selectiecriteria voor de leden van de RvC. Dit is ook als selectiecriterium opgenomen in de algemene profielschets voor de RvC van Dunea. Deze maatschappelijke betrokkenheid kan op verschillende manieren worden aangetoond, waaronder ook het uitvoeren van werkzaamheden voor organisaties die een maatschappelijk belang dienen.

Bij de beoordeling van kandidaten is doorslaggevend dat de RvC als geheel beschikt over de competenties, kennis en ervaring die vereist zijn voor haar rol als toezichthouder bij een verbonden partij die actief is in een maatschappelijke complexe omgeving. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de locoburgemeester, Ilma Merx

Robert van Asten

5/5