RIS318500 Brede heroverweging

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

BSD/10727266 RIS318500 Contactpersoon

Jeroen van Bockel Dienst

BSD Afdeling

DMC Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

9 april 2024

jeroen.vanbockel@denhaag.nl

Onderwerp

Brede heroverweging

Met deze raadsmededeling informeert het college de raad over de wijze waarop uitvoering wordt gegeven aan de motie van de raad van 22 december 2022 om in aanloop naar de raadsverkiezingen van 2026 en de daaropvolgende bestuursperiode een brede heroverweging uit te voeren (RIS314200). De in de motie bedoelde heroverweging is gericht op het in kaart brengen van mogelijkheden voor intensiveringen, besparingen, inkomstenverhogende maatregelen en het stopzetten van beleid en moet de financiële en maatschappelijke effecten daarvan in kaart brengen. Dit overzicht moet de partijen helpen om duidelijke en onderbouwde keuzes te maken ten behoeve van de verkiezingsprogramma’s en de onderhandelingen voor een nieuwe coalitie. De vraag die in de motie gesteld wordt heeft betrekking op de gehele begroting, en is gericht op de mogelijkheden om budgetten binnen die begroting te beïnvloeden. Dat betekent dat een analyse van de gehele begroting op inkomsten en uitgaven het startpunt moet zijn van de heroverweging. Daarnaast zou de uitkomst van een dergelijke analyse voor eenieder bruikbaar moeten zijn, en daarmee los moeten staan van beleidswensen of voorkeuren. Om die reden is gekozen voor een aanpak die resulteert in een technische en feitelijke analyse. Die analyse brengt mogelijkheden voor besparingen, intensiveringen en inkomstenverlagingen en verhogingen in beeld.

De uiteindelijke rapportage biedt daardoor inzicht in de inkomsten en uitgaven, op grond waarvan iedere partij op hoofdlijnen de budgettaire effecten van mogelijke keuzes kan inschatten. Om de bruikbaarheid van die technische en feitelijke analyse te waarborgen, en daarmee de bruikbaarheid voor alle partijen in uw raad te maximaliseren, worden voor dit onderzoek de volgende uitgangspunten gehanteerd: -

-

De heroverweging omvat, conform de motie, de gehele begroting; Het gaat om inzicht in beïnvloedbare ruimte en niet beïnvloedbare ruimte in de begroting; Op (deel-)activiteitenniveau wordt de wijze waarop de uitgaven (besparingen en intensiveringen) en inkomsten (verhoging en verlaging) beïnvloed kunnen worden, in beeld gebracht; De heroverweging resulteert in een technische lijst van mogelijkheden om de uitgaven en inkomsten te beïnvloeden, de wenselijkheid om dat te doen is geen punt van weging voor opname van mogelijkheden in het overzicht;

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

dienst: afdeling-telefoon dienst: afdeling-website

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10727266

-

Er wordt in het overzicht geen rekening gehouden met tweede-orde effecten, tenzij expliciet weergegeven. De verschillende gepresenteerde mogelijkheden om uitgaven te beïnvloeden zijn ook niet zonder meer bij elkaar op te tellen.

Aanpak en opbrengst Bij het in kaart brengen van de beïnvloedbare ruimte staat de vraag centraal welke budgetten binnen de begroting van de Gemeente Den Haag beïnvloedbaar zijn, en op welke manier er bij deze budgetten bespaard en geïntensiveerd kan worden, en inkomsten verhoogd of verlaagd kunnen worden. Vertrekpunt voor de analyse is de Haagse programmabegroting. Die begroting is verdeeld in programma’s, en binnen de programma’s zijn verschillende activiteiten onderscheiden. In principe volgen we voor de analyse de indeling in activiteiten, en presenteren we de resultaten in de eindrapportage per programma. In de aanpak worden de volgende deelvragen, die terug zullen komen in de uiteindelijke rapportage, beantwoord: 1. 2. 3. 4. 5.

Welke ruimte binnen de Haagse begroting is beïnvloedbaar, volgens het hierna geschetste kader van beïnvloedbare budgettaire ruimte? Welke activiteiten binnen die beïnvloedbare ruimte zijn wettelijk verplicht en welke zijn niet wettelijk verplicht? Welke beleidsdoelen en maatschappelijke effecten worden nu beoogd met het beïnvloedbare deel van de Haagse begroting? Welke mogelijkheden zijn er op activiteitenniveau binnen die beïnvloedbare ruimte, waarmee bespaard en geïntensiveerd kan worden op de beïnvloedbare budgetten? Op welke wijze kunnen beïnvloedbare inkomsten verlaagd en verhoogd worden?

Om deze vragen te beantwoorden, maken we van ieder programma een overzicht en analyse van de beïnvloedbare ruimte op activiteitenniveau. Per activiteit brengen we de thans beoogde beleidsdoelen en maatschappelijke effecten van het beïnvloedbare budget in beeld. Vervolgens worden de belangrijkste mogelijkheden om binnen de activiteit te besparen of intensiveren, in beeld gebracht. Eventueel kan daarbij worden aangegeven op welke termijn mogelijkheden haalbaar zijn. Ditzelfde overzicht zal worden gemaakt van de inkomsten op de begroting. De resultaten worden gepresenteerd in een rapportage. Centraal in deze aanpak van de brede heroverwegingen is het begrip beïnvloedbare ruimte. In de aanpak van deze analyse verstaan we onder beïnvloedbare ruimte de middelen in een programma die door de raad kunnen worden ingezet. Hierbij speelt een aantal kanttekeningen: -

-

-

Wettelijke taken: taken die vanuit de wet verplicht zijn en specifiek beschreven zijn, bieden weinig tot geen beïnvloedbare ruimte. Wettelijke taken die niet specifiek beschreven zijn, zijn vanzelfsprekend wel beïnvloedbaar. Voor taken die niet specifiek beschreven zijn geldt dat het huidige bijbehorende budget volledig als beïnvloedbaar geldt. Dekkingsbron: uitgaven die gedekt zijn vanuit specifiek bestemde en geoormerkte middelen, zoals specifieke uitkeringen, subsidies etc., zijn niet beïnvloedbaar. Uitgaven die gedekt zijn uit niet geoormerkte middelen zijn wel beïnvloedbaar. Soms zijn uitgaven onderdeel van cofinanciering en daarmee voorwaardelijk voor het aantrekken van externe middelen.

2/3

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10727266

-

Het verminderen van dat budget werkt dan door in de middelen die extern kunnen worden aangetrokken. Het budget is alsnog beïnvloedbaar, echter heeft het ook consequenties voor de omvang van de externe middelen. Die zullen dan ook in beeld gebracht moeten worden. Contractuele verplichtingen en bestuurlijke afspraken: Juridisch bindende afspraken vallen buiten de beïnvloedbare ruimte. Overige afspraken, zoals toezeggingen etc. kunnen dat wel zijn. Uiteraard moeten de consequenties (inclusief eventuele kosten) van het niet nakomen van afspraken in beeld worden gebracht.

De opbrengst van de analyse is een rapport waarin voor de gehele begroting inzichtelijk is welke budgetten door de Raad te beïnvloeden zijn en waarover dus keuzes gemaakt kunnen worden. Voor die middelen wordt ook in beeld gebracht welke beleidsdoelen en maatschappelijke effecten er nu mee beoogd worden. Daarnaast biedt het rapport per programma op activiteitenniveau inzicht in mogelijkheden om op de activiteit te besparen en intensiveren, en inzicht in mogelijkheden om inkomsten te verlagen en verhogen. Binnen de beïnvloedbare ruimte wordt ook inzicht geboden in de termijn waarop nieuwe keuzes over de middelen kunnen worden gemaakt. Met behulp van die inzichten kunnen vervolgens maatregelen samengesteld en op hoofdlijnen doorgerekend worden om te besparen en te intensiveren. Het samenstellen van maatregelen valt buiten de technische scope van deze analyse en daarmee deze rapportage. Planning en inrichting Het betreft een omvangrijke analyse. De planning is er op gericht om de raad in het tweede kwartaal van 2025 over de resultaten te informeren. Het rapport wordt opgesteld onder leiding van een externe voorzitter. Om het proces en de uitgangspunten uit deze raadsmededeling optimaal en onafhankelijk te borgen, is Winfried Houtman bereid gevonden om als onafhankelijke voorzitter leiding te geven aan dit traject.

Winfried Houtman is onder meer voormalig directeur van de Dienst Middelen en Control (DMC) en voormalig concerndirecteur maatschappelijke ontwikkeling bij de gemeente Rotterdam. Deze werkwijze reflecteert het technische, objectieve karakter van het rapport en sluit aan bij de werkwijze van het Rijk.

Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

3/3