RIS318491 Geactualiseerde aanpak warmtetransitie

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Arjen Kapteijns Wethouder van Energietransitie, Mobiliteit en Grondstoffen

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Leefomgeving

DSO/10724709 RIS318491 Contactpersoon

Johan Noordhoek Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Energietransitie Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

2 april 2024

johan.noordhoek@denhaag.nl

Onderwerp

Geactualiseerde aanpak warmtetransitie

Geachte voorzitter, Tijdens de vergadering van de commissie Leefomgeving op 7 februari 2024 heeft het college toegezegd om in het eerste kwartaal van 2024 een brief aan de gemeenteraad te sturen waarin de geactualiseerde aanpak van de warmtetransitie in een aantal sporen wordt uitgewerkt. Met deze brief lost het college deze toezegging in. Met de motie “gemeentelijk warmtebedrijf (RIS317592)” heeft uw raad het college verzocht om te onderzoeken welke scenario’s er voor de gemeente zijn om de ontwikkeling van warmtebronnen te bevorderen en in publieke handen te houden, door bijvoorbeeld zelf benodigde investeringen aan het warmtenet te doen, een gemeentelijk warmtebedrijf op te richten, of door kleinschalige energiecoöperaties te stimuleren en daarover de raad tijdig te informeren. Deze brief beschrijft onder andere de aanpak van het gevraagde onderzoek. Zoals in dezelfde vergadering is toegezegd, stuurt het college voor de zomer een verdere uitwerking van deze scenario’s aan de gemeenteraad. Inleiding Uw commissie is met de brief “Verdiepende businesscase warmtenetten” (RIS317250) geïnformeerd over het besluit om de privaatrechtelijke aanbesteding van meerdere concessie voor warmtenetten niet door te zetten.

De aanpak om met een aanbesteding concessies uit te geven, zodat marktpartijen op grote schaal warmtenetten gaan aanleggen, is financieel en door onzekerheden onhaalbaar gebleken. De noodzaak van de warmtetransitie is echter niet verdwenen en warmtenetten zijn nog steeds een belangrijk deel van de oplossing. Het vastgestelde beleid, vastgesteld in het Stedelijk energieplan (RIS 306869) en de transitievisie warmte blijft onverkort van kracht. Ontwikkelingen De minister van Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal wetten en ondersteunende maatregelen in voorbereiding. Het wetsvoorstel collectieve warmte (Wcw) is voor advies voorgelegd aan de Raad van State. In deze wet wordt geregeld dat het eigendom van alle grootschalige warmtenetten (grotendeels) verschuift van commerciële warmteleveranciers naar publiek eigendom of naar warmtegemeenschappen (bewonersinitiatieven).

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724709

-

-

-

-

De gemeente krijgt de verantwoordelijkheid om afgebakende gebieden in de stad toe te wijzen aan publieke warmtebedrijven of warmtegemeenschappen. Gedurende de eerste 7 jaar na invoering van de wet zijn uitzonderingen mogelijk. Voor bestaande warmtenetten geldt dat het warmtenet tijdens een overgangsperiode in handen blijft van het bestaande, commerciële, warmtebedrijf. De overgangsperiode varieert van 14 jaar voor oudere netten tot 30 jaar voor recent aangelegde netten. De Wcw introduceert ook een nieuwe tariefstructuur. Die wordt gebaseerd op de gemaakte kosten, aangevuld met een redelijke winstmarge. Betaalbaarheid is een belangrijk thema in de Wcw. Het college gaat er van uit dat de Wcw 1 januari 2025 van kracht wordt en weinig wordt gewijzigd ten opzichte van zijn huidige vorm. De Wet gemeentelijk instrumentarium warmtetransitie (Wgiw) is aangemeld voor behandeling in de Tweede Kamer en is bedoeld om gemeenten regie te geven op de warmtetransitie. De Wgiw geeft gemeenten de plicht om een warmteprogramma in de omgevingsvisie op te nemen en de bevoegdheid om delen van de stad aan te wijzen waar het aardgas na een redelijke termijn verdwijnt, indien een goed alternatief beschikbaar is. Er zijn reeds financiële instrumenten om investeringen in de warmtetransitie te bevorderen. Die zijn gericht op warmtebedrijven, bewoners en woningcorporaties.

Dit heeft nog niet tot grootschalige investeringen in warmtenetten of warmtepompen geleid. De rijksoverheid heeft een aantal wijzigingen aangekondigd die investeringen aantrekkelijker moeten maken. Warmte-investeringssubsidie (WIS) is bedoeld voor het aansluiten van kleinverbruikers op een warmtenet. Het budget voor de WIS wordt groter en de voorwaarden worden ruimer. Ook stelt de rijksoverheid een investeringssubsidie beschikbaar. De minister voor Economische Zaken en Klimaat overweegt om Energiebeheer Nederland (EBN) de taak te geven om financieel deel te nemen in warmtebedrijven en daarmee een deel van het publiek eigendom te vertegenwoordigen. De minister voor Economische Zaken en Klimaat heeft aangekondigd met een noodwet te komen, waarmee de maximum-tarieven voor warmte worden verlaagd.

Activiteiten gemeente Den Haag Na het stopzetten van de voorbereiding van de aanbesteding van concessies voor warmtenetten is een actualisering van de aanpak van de warmtetransitie nodig. De ontwikkelingen in de wetgeving geven ook de gemeente Den Haag meer mogelijkheden om regie op de warmtetransitie te voeren. We onderzoeken meerdere mogelijkheden om snelheid te houden. Dat richt zich op het definiëren van kavels, het ondersteunen van warmtecoöperaties en -gemeenschappen, organische uitbreiding van bestaande warmtenetten en het versnellen van oplossingen in de zogenoemde blauwe wijken (allelectric wijken). In de tussentijd bereiden we ons voor op een publieke rol en investeren we in voorbereidingen op de grotere warmtenetten. Dat doen we bijvoorbeeld door het realiseren van tijdelijke inloopoplossingen met duurzame bron en door het continueren van de voorbereidingen voor geothermie. Deze activiteiten schikken we hieronder in drie hoofdlijnen: “Regierol”, “Bronnen en Infrastructuur” en “Focus lokale en lage temperatuurwarmte”. A Regierol 1. Voorbereiden Publieke rol – nieuwe WCW Een belangrijke keuze die de gemeente Den Haag moet maken is welke rol zij wil in een publiek warmtebedrijf. Daar zijn grofweg drie varianten te onderscheiden: 1 Zelf een warmtebedrijf opzetten; 2 Meedoen met een bestaande partij die in meerdere gemeenten opereert.

Nu zijn dat alleen HVC en op kleinere schaal Netverder. De provincie overweegt een provinciaal warmtebedrijf.

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724709

EBN wil financieel deelnemen in warmtenetten, maar lijkt niet een volledig warmtebedrijf op te willen zetten. 3 Samen met andere partijen een warmtebedrijf opzetten. Aansluiten bij een publieke partij, zonder aandeelhouder te worden. Dergelijke partijen zijn nog niet actief en het is niet duidelijk of dat in de toekomst verandert. De Wcw schrijft voor dat marktpartijen hooguit een minderheidsaandeel in de warmtebedrijven mag hebben. Dat geldt voor al drie van de bovenstaande varianten. Sommige gemeenten zijn al verder in de besluitvorming over hun publieke rol. Bij hen halen we kennis op. We overleggen met EBN, Netverder, HVC, provincie, EZK en een aantal gemeenten over hun plannen. In de volgende commissiebrief gaan we in op de uitkomsten en geven we aan wat de belangrijkste overwegingen zijn voor te maken keuzes, die vervolgens verder worden uitgewerkt. Hiervoor wordt een bestuurlijk besluitvormingstraject in gang gezet, met uitgebreide betrokkenheid van de gemeenteraad. 2. Nieuwe Kavels De Wcw vraagt aan gemeenten om kavels te definiëren. Dat zijn gebieden waarbinnen een warmtenet zelfstandig kan opereren, zonder afhankelijk te zijn van voorzieningen in andere kavels. Binnen elk kavel wordt een warmteleverancier aangewezen. In principe is dat een warmteleverancier waarvan meer dan 50% van de aandelen in publieke handen zijn.

Waar al warmtenetten liggen, of in het geval dat geen publieke partij kan worden gevonden, kan tijdelijk een commerciële partij worden aangewezen. Het college vindt het wenselijk dat zo snel mogelijk publieke partijen aan de slag gaan en posities voor commerciële partijen in nieuwe kavels worden vermeden. De gebieden die in de technische haalbaarheidsstudie en de verdiepende businesscase (RIS 317250) zijn gedefinieerd zijn een goed uitgangspunt voor het definiëren van kavels. Die gebieden gaan we in overleg met stakeholders en in samenhang met de andere punten uit deze brief toetsen op kansrijkheid en haalbaarheid. Het vaststellen van gebieden waarvan de gemeente Den Haag vindt dat het kavels moeten worden zodra de Wcw van kracht is, biedt, in combinatie met de wijziging van de APV, de gemeente meer regie op welke partij in de toekomst waar warmtenetten mag aanleggen. Dat kunnen binnen Den Haag verschillende partijen zijn, elk op een eigen kavel. 3. Bestaande warmtenetten Eneco is eigenaar van de alle bestaande warmtenetten in Den Haag die midden of hoge temperatuur leveren. Op dit moment mag Eneco, net als andere warmteleveranciers, nagenoeg overal in Den Haag warmtenetten aanleggen. De bepalingen in de Wcw over het overgangsrecht kunnen een drijfveer zijn om extra aansluitingen te realiseren. Extra aansluitingen kunnen de overgangstermijn oprekken tot 30 jaar.

Met uitbreidingen van het net op enige afstand van het bestaande net vergroot Eneco het kavel dat hen onder het overgangsrecht van de Wcw wordt toegewezen. De gemeente Den Haag wil de regie hebben op de warmtetransitie. Enerzijds is op korte termijn uitbreiding van warmtenetten zeer wenselijk. Anderzijds is het, met een blik op de Wcw, wenselijk om nu geen nieuwe claims op toekomstige kavels te laten ontstaan. Zo zijn we in gesprek met woningcorporaties over welke wijken hiervoor in aanmerking komen. Het college bereidt een expliciet besluit voor over welke gebieden de gemeente Den Haag ziet als toekomstige kavels waar bestaande warmtenetten liggen (zie ook punt 2). Daarover maken we afspraken met Eneco en die zetten we kracht bij. Waar dat passend is, kan Eneco worden gestimuleerd om nieuwe aansluitingen te realiseren. 4. Samenwerking woningcorporaties Woningcorporaties zien het belang in van warmtenetten om de Haagse warmtetransitie te kunnen realiseren. Ook zijn zij zich ervan bewust dat dit een enorm lastige en kostbare opgave is.

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724709

Met woningcorporaties is afgesproken dat de gemeente Den Haag en woningcorporaties daarom gezamenlijk zullen optrekken in verkenningen en plannen om het realiseren van warmtenetten in Den Haag voor elkaar te krijgen. Ook wordt de financieringsopgave verkend. De woningcorporaties hebben een verduurzamingsopgave die is gekoppeld aan het opheffen van de verhuurdersheffing. Warmtenetten zullen noodzakelijk zijn voor grote delen van hun bezit om die verduurzamingsopgave te halen. Daarmee kunnen ze fungeren als startmotor en een groot deel van de benodigde vraag invullen. Dit maakt warmtenetten veel kostenefficiënter, omdat direct bij aanleg zekerheid is over een groot deel van het gebruik van warmte. We intensiveren het overleg hierover, op alle niveaus. Dit kan leiden tot een wijkaanpak, inloopoplossingen, een gezamenlijke lobby richting rijk voor financiële middelen of andere richtingen. B Bronnen en infrastructuur 5. Geothermie en aquathermie Haagse Aardwarmte heeft aanzienlijke bedragen geïnvesteerd in voorbereidingen voor de geothermiebron aan het De Constant Rebecqueplein. Haagse Aardwarmte staat nu voor de beslissing om op die locatie wel of niet verder te investeren. We zijn in gesprek met partijen om die beslissing positief te beïnvloeden. Daarvoor is zicht op een sterke groei van de warmtevraag nodig.

Die moet van een toekomstig publiek warmtebedrijf (waarvan de vorm nog moet worden bepaald) komen, of van uitbreiding van het Eneconet (zie punt 1 en 3). Daarnaast is het waarschijnlijk nodig om het financieel risico voor Haagse Aardwarmte beheersbaar te maken. We verkennen de wenselijkheid en mogelijkheden om de aandeelhouders, inclusief het ED-fonds, dit risico te laten nemen en de mogelijkheid om als gemeente een deel van de (voor)investeringen te doen. We voeren verkennende gesprekken met EBN en het ED-fonds als aandeelhouder van Haagse Aardwarmte en met EZK. Bovenstaande overwegingen kunnen ook voor het aquathermieproject op het De Constant Rebecqueplein een rol spelen. Voldoende vertrouwen in een dergelijke aanpak kan helpen om de investering in geothermie door te laten gaan. 6. Inloopoplossingen In wijken waar nog geen duurzame bron is, kunnen inloopoplossingen (warmtenet met een tijdelijke bron) kansrijk zijn. Deze inloopoplossingen willen we in meerdere wijken van de stad inzetten, zodat bijvoorbeeld woningcorporaties, bij het natuurlijke moment van renoveren de woningen ook van een warmtenetaansluiting kunnen voorzien. Inloopoplossingen kunnen een belangrijke startmotor zijn voor warmtenetten. De komende periode wordt deze oplossing in meerdere wijken, samen met de woningcorporaties besproken. 7.

Voorinvesteringen We verkennen de mogelijkheden om voorinvesteringen in belangrijke onderdelen van het warmtesysteem te doen. Dat kan een warmteoverdrachtstation zijn, of belangrijke transportleidingen. Hiermee werken we vooruit en voorkomen we vertraging. Bovendien geeft dit een duidelijk signaal van commitment naar investeerders (zie punt 5). De voorinvesteringen komen grotendeels terug naar de gemeente als ze in gebruik worden genomen, of worden onderdeel van de bezittingen van een publiek warmtebedrijf. C Focus lokale en lage temperatuurwarmte 8. Lokale initiatieven Er is een aantal initiatieven in de stad met ambitie voor een collectieve aanpak voor schone energie. We ondersteunen al initiatieven, bijvoorbeeld de Vruchtenbuurt en Mariahoeve.

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10724709

In het uitvoeringsplan Mariahoeve is vastgesteld dat we aan de slag zullen gaan met diverse scenario's, waaronder die van lokale buurtinitiatieven. Dat blijven we doen. Daarnaast verkennen we samen met bewonersinitiatieven en woningcorporaties op meerdere plekken kleinschalige duurzame netten en bronnen met een kopieerbare aanpak om die ook elders in de stad in te kunnen zetten. De verwachting is dat er meer initiatieven zullen volgen. De ondersteuning die we kunnen bieden aan bewonersinitiatieven in verschillende fasen werken we verder uit. Op 15 februari 2024 zijn in de gemeenteraad de moties “Stimuleer lokale warmtebronnen met lange termijn visie” (RIS318139), “Focus op kleinschalige bronnen”(RIS 317644) en “Geen warmtetunnelvisie” (RIS 318142) aangenomen die hierover gaan. 9. Blauwe wijken versnellen In aanvulling op onze inspanningen in de wijken waar warmtenetten een goede oplossing zijn, verruimen we de focus naar andere oplossingen in wijken waar all-electric warmtepompen of hybride warmtepompen een goede oplossing zijn. Warmtepompen zijn een goede keuze in buurten waar de isolatie en de verwarmingsinstallatie geschikt gemaakt kunnen worden voor een warmtepomp voor één of meerdere gebouwen. In de Transitievisie warmte zijn dit de blauwe wijken. In een aantal buurten in Den Haag is nog onduidelijk of een warmtepomp of warmtenet de juiste keuze is.

In deze buurten is een hybride warmtepomp een oplossing, per woning of per bouwblok. Verwarming vindt dan plaats met een combinatie van een warmtepomp en een cv-ketel op gas voor de zeer koude dagen. In de Transitievisie warmte zijn dit de blauwe wijken. Investeringen in deze wijken, bijvoorbeeld in buurt-warmtepompen of subsidieregelingen voor individuele warmtepompen, kunnen de warmtetransitie in Den Haag versnellen. 10. Lobby Onder het kopje ontwikkelingen zijn voornamelijk veranderingen in wetgeving en financieringsmogelijkheden vanuit de rijksoverheid beschreven. Deze onderwerpen zijn bepalend voor het slagen van de warmtetransitie. Er is veel dynamiek rondom dit thema. Daarom zijn we in gesprek met de diverse betrokken ministeries en voeren we samen met G4, G4o en de VNG een lobby om de omstandigheden zo te verbeteren dat de warmtetransitie kan slagen en onze bewoners een betaalbare betrouwbare en duurzame warmtevoorziening kunnen benutten. Het college gaat met bovenstaande punten aan de slag. Rond de zomer van 2024 ontvangt u een toelichting op de voortgang en de opgedane inzichten. Met vriendelijke groet, de wethouder van Energietransitie, Mobiliteit en Grondstoffen Arjen Kapteijns

5/5