RIS318431 Bijlage 1 Ontwikkelvisie DH Centraal
Tekst van het document
Bijlage 1 Mobiliteit en ontsluiting
9
8
14
13
7
12
Legenda
2
1
5
Loopzones
4 3
Looproutes binnen een gebouw
6
Verhoogde looproutes Routes
10
Binnen in gebouw
11
Looproutes Trap/hellingbaan Ontwikkellocaties 0m
50m
100m
200m
voetgangersverbindingen
1.
De kruising Spui-Schedeldoekshaven-Amsterdamse Veerkade
over te steken in plaats van vier. De parallelwegen van het Prins
is in 2009 voor het laatst heringericht samen met de instelling
Bernhardviaduct worden ingericht als 30 km-straten met alleen
Rijnstraat worden ingericht als voetgangersgebied met daarin de
van het voetgangersgebied op het Spui richting de Kalvermarkt.
bestemmingsverkeer, ook hier kan eenvoudig worden overgestoken.
calamiteitenhalte voor de tram. Voetgangers naar het nieuwe plot
Met het afkoppelen van de andere tak van het Spui voor auto-
De nieuwe inrichting van deze kruising herstelt de verbinding voor
hoeven hierdoor niet een rijbaan over te steken om bij de entree van
verkeer en een nieuwe indeling van de Schedeldoekshaven is het
voetgangers tussen de Rivierenbuurt en Spui- en Pleinkwartier die
het gebouw te komen, waardoor het pand goed toegankelijk is voor
mogelijk om het aantal opstelstroken voor de auto te verminderen.
door de aanleg van het huidige Prins Bernhardviaduct is ontstaan.
Daardoor kan de ruimte aan de randen van de kruising worden
Dit brengt de grachtenring ook dichterbij als bestemming voor
vergroot ten gunste van de voetganger. Doordat fietsers veilig op
bewoners en gebruikers van de nieuwbouw langs de Campus
route aan de kant waar de nieuwe bebouwing komt. Voetgangers
de rijbaan (samen met expeditieverkeer) kunnen rijden van het af
Boulevard.
kunnen het viaduct gebruiken om naar het busplatform en
te koppelen stuk Spui, kunnen daar de stoepen worden verbreed
2.
De Schedeldoekshaven tussen Rijnstraat 8 en de bouwlocatie hoek
voetgangers. 5.
Het nieuwe Prins Bernhardviaduct krijgt een brede voetgangers-
Door het herinrichten van de Ammunitiehaven en
toekomstige tweede stationsentree te komen. Maar de route kan
en de looproute naar de grachten (Pletterijkade, Bierkade) worden
Schedeldoekshaven (parallel aan het viaduct) naar 30km-straten en
ook worden gebruikt om naar Bezuidenhout-West te lopen of om
verbeterd.
het verminderen van de hoeveelheid autoverkeer op deze wegen,
de nieuwe gebouwen vanaf het tweede maaiveldniveau binnen te
De oversteken van de Rivierenbuurt naar de Turfmarkt worden
is het mogelijk om de kruising op de gracht (die nu op deze plaats
gaan. De route wordt aantrekkelijk doordat het fietspad en groen
sterk verbeterd. Doordat autoverkeer ter hoogte van de Nieuwe
nog dicht is) te verkleinen, de oversteekplekken veiliger te maken Le
op het viaduct als buffer fungeren voor het autoverkeer en doordat
Haven en Turfhaven vanaf het Prins Bernhardviaduct alleen rechtdoor kan naar het Spui, ontstaat er een aantrekkelijke voetgangersroute tussen Rivierenbuurt en Spuikwartier, waardoor voetgangers nog maar één verkeerslicht nodig hebben om
3.
4.
ge
nd en de looproutes aantrekkelijker. Door twee smalle bruggen te a Lo op
zo Lo bouwen over de gracht met ne daartussen water, wordt de route langs o s pr ou tes rh de gracht aantrekkelijker loopverbinding. o bals o inn Ro gd ut en el e oo s ee Bin p ng ro ne eb ut ni Lo ou es ng op w eb ro ou ut Tr e w ap s /h e Ve
er verschillende stijgpunten komen om op en af te lopen. Met het opnieuw inrichten van de Ammunitiehaven is het weer mogelijk om over de hele lengte langs de gevels te lopen tussen Rijnstraat en Spui.
Voetganger
het station gebruiken komen te voet. Het verbeteren van de
Zoals beschreven in de structuurvisie CID zet de gemeente in
positie van de voetganger betekent ook dat de combinatie
op lopen, fietsen en OV als belangrijkste vormen van mobi-
lopen/openbaar vervoer aantrekkelijk wordt. Dit draagt bij aan
liteit in en van en naar het CID. Deze vormen van mobiliteit
de bereikbaarheid; ook van de stad. Op de volgende kaart zijn
zijn ruimte-efficiënt en duurzaam. Om meer ruimte aan
de verbeteringen weergegeven voor voetgangers.
deze vormen van mobiliteit te geven is het noodzakelijk de ruimte voor doorgaande autoverkeer te verminderen. Door de aanpassingen in de autostructuur en het compleet herinrichten van de Schedeldoekshaven/Ammunitiehaven tussen Spui en Lekstraat kan de positie van de voetgangers in het Den Haag Centraal-gebied aanzienlijk verbeteren. Daarnaast wordt ruimte vrijgemaakt die nodig is voor de energietransitie, groen, klimaatadaptieve maatregelen en verblijfskwaliteit. Hierdoor worden een duurzame ontwikkeling van het CID en een uitstekend bereikbaar Den Haag Centraal mogelijk. Het grootste deel van de reizigers die
6.
7.
Met de spooroverbouwing en de tweede stationsentree is er ook een
Oversteek Nieuwe Haven- Turfhaven
9.
opgenomen in de Structuurvisie CID en wordt de aansluiting gevonden
kans om de voetgangersverbinding met de Bezuidenhout en mogelijk
druk voor zowel fietsers, voetgangers als automobilisten. Door de
ook de Rivierenbuurt te verbeteren.
Prinsegracht af te koppelen voor doorgaand autoverkeer ontstaat er
12.
Er komen meer trappen naar het groene dek van het busplatform.
De looproutes door het oostelijke deel van het stationsgebied zijn
voor voetgangers een meer overzichtelijke situatie. De looproute vanuit
13.
Het fietspad en voetpad langs de Rijnstraat wordt verbreed door
momenteel niet duidelijk en voelen erg kruip-door-sluip-door. Door de
de Koekamp naar het Plein wordt aantrekkelijker doordat er geen
komst van het nieuwe Haagse Loperplein en positie van de toekom-
autoverkeer in en uit de Prinsessegracht rijdt (afgezien van expeditie
stige bebouwing zijn logische routes mogelijk voor voetgangers door
en touringcars), maar ook zorgt deze maatregel ervoor dat de kruising
CS-Oost. Ook het vervolg van de looproute vanuit CS Oost naar de
en zebrapaden niet worden geblokkeerd door autoverkeer. Doordat
verkeer over de Oranjebuitensingel niet mogelijk is en door het
Theresiastraat is op dit moment slecht. Veel mensen hebben dit tijdens
de Prinsessegracht geen brede rijbaan meer nodig heeft, kan hier het
vervallen van de trambaan.
en de Theresiastraat zijn vaak genoemd als te verbeteren punt.
10.
Bernhardviaduct maken het mogelijk om de Stille Bierkade
Rijnstraat-KJ-plein en de nieuwe bebouwing op het KJ-plein worden
autovrij te maken en de Bierkade autoluw (mede door omdraaien
de looproutes van en naar het station op deze plek flink verbeterd.
rijrichting). Hierdoor wordt de Bierkade ook aantrekkelijker om te
centraal station. 14.
De looproute door de Turfmarkt verbetert doordat doorgaand
wandelen en verblijven.
Voetgangers en fietsers worden waar mogelijk van elkaar gescheiden
sluit aan op nieuwe ingerichte Koekamp en de nieuwe passantenhaven.
het vervallen van aansluitingen op de Koningstunnel voor het
De maatregelen in de verkeerscirculatie rond het Prins
Met de nieuwe inrichting van de kruising van de Bezuidenhoutseweg-
en de looproutes worden aantrekkelijk door meer groen. Het ontwerp
met de plannen om de Pletterijkade te herinrichten.
trottoir worden verbreed.
de CID-dagen bevestigd. Met name de kruising met de Prins Clauslaan
8.
De kruising Herengracht-Prinsessegracht is met name in de spits erg
11.
Door het autoluw maken van het Spui is het mogelijk de voetgangersverbinding tussen Binckhorst en binnenstad aan te leggen zoals Bijlage 1 Mobiliteit en ontsluiting
3
9
8 Fietsen De aanleg van nieuwe en betere fietsroutes is noodzakelijk om de mobiliteitsvraag voor verplaatsingen in het CID en de rest van de stad op te vangen maar ook als voor- en natransport van een reis met het openbaar vervoer over grotere
10
afstanden. In de Strategie fiets 2040 en de Structuurvisie CID is het netwerk voor de fiets uitvoerig beschreven.
4 2
7
3
5
1
In het plangebied liggen drie sterfietsroutes. Dit is de
11
route Centrum-Leidschenveen via de Schedeldoekshaven/ Ammunitiehaven-Prins Bernhardviaduct (en Rijnstraat),
Legenda
6
Bestaande route
de route Centrum-Ypenburg-Pijnacker (Het Trekfietstrace)
Fietsroute op viaduct
via Spui en Pletterijkade en de sterroute naar Nootdorp via
Fietsenstalling openbaar
de Rijnstraat-Lekstraat-Supernovaweg. De fietsroutes zijn
Fietsenstalling particulier
belangrijke routes voor fietsers van en naar het centrum.
Fietsenstalling wonen
fietsverbindingen
1.
0m
De route langs de gracht Zwarteweg-Oranjebuitensingel
Fietsenstalling bestaand
naar de Rivierenbuurt is onderdeel van het basisnetwerk voor
50m
100m
200m
Op het nieuwe Prins Bernhardviaduct is een tweerichtingen-
gersgebied van de Turfmarkt. Dit is een verbetering voor zowel de
fietspad voorzien aan de zijde van de nieuwe bebouwing. Op deze
fietser als de voetgangers. Het tweerichtingenfietspad ontsluit ook
steken. De verbinding naar de nieuwe woningen rondom Amare en
wijze is het mogelijk om het CS-gebied in de toekomst geheel te
de opgeleverde toren Bolero en een toekomstige toren Cantate voor
de fietsenstalling van Amare wordt ook eenvoudiger via deze krui-
fietsers vanuit tweerichtingen.
sing. De wachttijd voor het verkeerslicht halveert door de nieuwe
Aan de Ammunitiehaven zijde blijft het éénrichtingsfietspad
inrichting.
omzoomen met een tweerichtingenfietspad wat leidt tot minder oversteekbewegingen voor fietsers. Het fietspad zal op het nieuwe
3.
de rijbanen in het verlengde van het Prins Bernhardviaduct over te
viaduct met 5 meter breedte royaal zijn vormgegeven om zo
gehandhaafd voor fietsers vanaf de Amsterdamse Veerkade en Spui
toekomstvast te zijn naar het groeiende aantal fietsers, maar
richting Prins Bernhardviaduct of Lekstraat/Rijnstraat. Vanaf de
Ammunitiehaven worden flink vereenvoudigd door de aanpas-
ook om een veilige situatie te maken rekening houdend met
Nieuwe Haven kunnen fietsers richting Lekstraat gebruik maken
singen in de auto-infrastructuur. Hierdoor neemt de wachttijd
snelheidsverschillen op het fietspad op de hellingen. Ter plaatse
van een fietsstraat parallel aan het nieuwe viaduct.
voor fietsers (en andere verkeersdeelnemers) met 40% af terwijl
van het busstation is een extra oversteek nodig naar het éénrichtin-
2.
Fietsenstalling nieuw
4.
6.
De grote complexe kruising van de Lekstraat-Rijnstraat-
Tussen Toren A en de gracht komt aan de kant van de
het aantal fietsers dat hier passeert juist toeneemt. Een eventuele
genfietspad aan de zijde van Bezuidenhout-West. De helling op het
Schedeldoekshaven een 30 km straat die met name functioneert
nieuwe fietsenstalling gelegen aan de Rijnstraat (ter vervanging
nieuwe viaduct wordt maximaal 3%, met dit hellingspercentage is
als straat voor expeditieverkeer, toegang parkeergarages en
van de fietsflat) is op deze wijze ook aantrekkelijker.
een goede befietsbare helling mogelijk.
toegang van de aanwezige fietsenstallingen. Door de lage snelheid Le
ge
nd verkeer kunnen fietsers hier mengen en ontbreken van doorgaand a
In het verlengde van het viaduct komt een tweerichtingenfietspad gelegen aan de zijde van Amare die aansluit op de kruising met het Spui, hier komt dan een tweerichtingen fietsoversteek over het Spui waardoor fietsers komend vanaf de Gedempte Gracht eenvoudig om het Spuikwartier heen kunnen fietsen ipv door het voetgan-
5.
Be met autoverkeer. sta an Fie de tsr ro ou De kruising Prins Bernhardviaduct-Nieuwe HavenFie ut te e tse o pv ns Fie t i ad all Schedeldoekshaven-Ammunitiehaven wordt vereenvoudigd tse in uc ns Fie go t ta tse pe llin ns maar nverkeerslicht waardoor fietsers één nodig hebben om Fie alleen g ba ta pa tse ar llin rti ns Fie gw cu t a tse lie llin on r ns en gn ta ieu llin w g
7.
Voor de kruising Spui-Amsterdamse Veerkade-Schedeldoekshaven/ Ammunitehaven verbetert de situatie voor fietsers. Zo komt er een nieuwe fietsoversteek aan de zeezijde van de kruising (zie punt 2). Maar een grote verbetering is ook de ruimte om op te stellen aan de verschillende kanten van de kruising voor fietsers en voetgangers. De route over het Spui van naar het Rijswijkseplein zal door de
fietsers door het centrum en biedt deels een alternatief voor
beschikbaar waaronder 1.000 deelfietsen. Gelet op het huidige
volgens de geldende normen. Voor ontwikkelingen in
de drukke fietsroute langs de Rijnstraat-Lekstraat. De route
gebruik en eerdere prognoses is dit voldoende capaciteit tot
het CS-Oost gebied moeten deze stallingsvoorzieningen
Pletterijstraat-Nieuwe Haven is ook onderdeel van het basis-
2035. De fietsflat zelf voorziet in nog eens 3100 fietsplekken,
toegankelijk zijn vanaf de Prins Clauslaan ter hoogte van de
netwerk centrum. Kenmerken van goede fietsvoorzieningen
maar deze stalling is gebouwd als tijdelijke oplossing in 2008
Theresiastraat waarbij de entree gericht is op deze straten.
zijn oa. dat fietspaden voldoende breed zijn, er voldoende
en is straks aan het einde van zijn levensduur. Daarbij is
Voor fietsparkeren in de nieuwe plots langs het Prins
ruimte is bij kruisingen om te wachten en dat fietsers een
de uitstraling en de kwaliteit niet op het niveau waarop
Bernhardviaduct westzijde komen de entrees voor het fiets-
hoge prioriteit hebben in de verkeerslichtenregeling. In deze
de gemeente fietsparkeren wil aanbieden. De fietsflat zal
parkeren aan de gracht te liggen en in het geval van Terminal-
Ontwikkelvisie worden concrete ingrepen voorgesteld die de
worden afgebroken of een tijdelijke andere invulling krijgen.
Zuid aan de route tussen Nieuwe Haven en Turfhaven. Op deze
routes voor fietsers verbeteren.
Wel vraagt de groei in het CID en de rest van de stad. Daarom
wijze zijn de stallingen goed vindbaar voor gebruikers en
is er een strategische reservering aangewezen voor een
bezoekers omdat deze aan de logische routes voor fietsers
Fietsparkeren
nieuwe stalling voor 4000 plekken aan de Rijnstraat-zijde van
liggen in het gebied. Het fietsparkeren voor bewoners/
Na de realisatie van het bouwplan van de woningen op het
het station. De entree van deze nieuwe stalling wordt gericht
werknemers en bezoekers vraagt in de uitwerking aandacht
Koningin Julianaplein zal de fietsenstalling onder het plein
op de Lekstraat/Schedeldoekshaven en mogelijk ook voorzien
omdat mogelijk de toegang van de stallingen voor bezoekers
definitief beschikbaar zijn voor gebruikers van het station.
met een entree aan het nieuwe viaduct.
een andere vorm van toegang en beheer vraagt dan voor
Samen met de stalling Anna van Buerenstraat en de stalling
Bij het toevoegen van woningen, kantoren en voorzieningen
bewoners/werknemers. Inzet is niet om 10 kleine stallingen te
van de NS onder Stichthage zijn er dan 10.500 fietsplekken
moeten voldoende fietsenstallingsplekken worden gemaakt
creëren maar liever 1 centrale fietsparkeergarage.
ontwikkeling van het CID en de verbeteringen op de Pletterijkade en
Door het weren van doorgaand autoverkeer op de Prinsessegracht
Rijswijkseplein voor fietsers en voetgangers een nog aantrekkelijkere
wordt de verkeerssituatie op de kruising bij de Herengracht met
route worden met zeker 10.000 fietsers per dag. Zonder maatregelen
de Prinsessegracht minder chaotisch en wordt het oversteken
op de kruising is er geen plek om deze groei in fietsers veilig en
eenvoudiger. Ook neemt door deze maatregel de hoeveelheid auto-
comfortabel te faciliteren. De aanpassingen in de autoroutes biedt ook
verkeer af voor het Koningin Julianaplein wat het oversteken van de
hier een oplossing. Door het afkoppelen van het autoverkeer vanaf de
Bezuidenhoutseweg voor fietsers (waaronder veel schoolkinderen)
Pletterijkade/Zieken (uitgezonderd OV en Nood en Hulpdiensten) zijn
eenvoudiger maakt. Voor autoverkeer met bestemming omgeving
er minder opstelstroken nodig. Hierdoor ontstaat ruimte om de fiets en
Herengracht wordt de doorstroming beter door de afname in
voetgangersroutes over de kruising te verbeteren. Het verschuiven van
autoverkeer.
de trambogen richting de Schedeldoekshaven, geeft de mogelijkheid
8.
9.
10.
Door de maatregel om de Theresiastraat eenrichtingsverkeer te
de grote groepen fietsers zonder slinger rechtdoor te laten fietsen over
maken en de doorsteek tussen beide delen van de Prins Clauslaan
het Spui richting binnenstad .
dicht te zetten voor het autoverkeer wordt het oversteken van de
Voor de kruising Rijnstraat Bezuidenhoutseweg bij het Koningin
Prins Clauslaan op dit punt comfortabeler en is het tweerichtingen
Julianaplein is een nieuwe ontwerp gemaakt wat de situatie voor de
fietspad aan de stationszijde goed te bereiken.
fietsers op deze drukke locatie flink zal verbeteren. De fietspaden
11.
Door de aanpassing van de kruising Theresiatstraat-Prins Clauslaan is
worden breder en de conflicten tussen de verkeersstromen worden
het mogelijk om het fietspad tussen de twee bruggebouwen langs de
minder geconcentreerd op één punt wat de kruising overzichtelijker
Grotiusplaats te verbreden naar een tweerichtingen fietspad.
impressie maatregel 10
zal maken. Bijlage 1 Mobiliteit en ontsluiting
5
tramverbindingen
busverbindingen 6
Bijlage 1
Mobiliteit en ontsluiting
Openbaar vervoer
• De nieuwe HOV-lijn (Koningscorridor) is opgenomen in
de halte Kalvermarkt kunnen uitstappen. In de alternatieve
Het verdichten met wonen, werken en voorzieningen in het
de Schaalsprong OV (RIS 299180) en loopt van CID naar de
inrichting is dit een mogelijkheid, maar kan er ook nog
plangebied is verantwoord mogelijk door de aanwezigheid
Binckhorst en wordt doorgetrokken richting Scheveningen.
gekozen worden voor de bestaande route.
van de OV-Knoop Den Haag Centraal met haar excellente
Deze passeert het station aan de kant van de Rijnstraat. Hier
OV-verbindingen binnen de stad naar de regio en de rest van
komt de nieuwe halte. In de Ontwikkelvisie is een weergave
Nederland. Binnen de ontwikkelvisie wordt ingezet op een
van mogelijke varianten opgenomen. De daadwerkelijke
aantal ontwikkelingen voor het openbaarvervoernetwerk in
ruimtelijke positie van de lijn wordt na het gereedkomen
het plangebied. De functie van overstapknoop en entree voor
van de Ontwikkelvisie verder uitgewerkt. Na een
de hele stad maakt het noodzakelijk dat de toeleidende routes
pre-verkenning zal dit naar verwachting uitmonden in een
en de haltevoorzieningen van hoog niveau zijn. Keuzes hier-
MIRT-traject.
voor zijn niet definitief maar geven wel ontwikkelrichtingen
• Een ander te onderzoeken toevoeging is het doortrekken van
weer waar momenteel aan wordt gedacht. De veranderingen
een tramlijn (lijn 6) over het Prins Bernhardviaduct naar de
die zijn opgenomen ten opzichte van het bestaande openbaar vervoersnetwerk zijn:
nieuwe stationsentree. • Voor de tramroute van lijnen 9 en 16 heeft de geschetste optie tot gevolg dat reizigers van deze lijnen niet meer bij
1.
2.
De ontwikkelingen van de Campus Boulevard met het nieuwe viaduct,
de Schedeldoekhaven. De exacte halteconfiguratie met ook de halte
volwaardige stationshal ter vervanging van de bestaande trappar-
bouwplots en herinrichting van het maaiveld maakt het ook nodig te
Bierkade en halte Centrum vraagt een verdere studie samen met de
tijen verbeteren de verbinding van het station met Bezuidenhout-
kijken naar de routering van de tram door het gebied. In de huidige
HTM en Mrdh.
West en de Rivierenbuurt maar ook met de nieuwe bouwplots aan
situatie rijden tram lijn 9 en 16 via de Spui-Kalvermarkt-Wijnhaven-Lage
het nieuwe Prins Bernhardviaduct.
Zand-Schedeldoekshaven naar de tramhaltes in de Rijnstraat. Deze
de bussen die hier in het gebied gebruik van maken, dat is nadelig
Het vernieuwen van het Prins Bernhardviadcut maakt het mogelijk
route heeft als nadeel dat de tram relatief veel tijd kwijt is doordat deze
voor de reiziger. Om wel het busplatform bereikbaar te houden
om tramlijn 6 in de toekomst via het Prins Bernhardviaduct naar
meerdere malen het voetgangersgebied doorkruist. Bij het herinrichten
vanaf de Lekstraat en uitritten van de Koningstunnel wordt de bus
Bezuidenhout te laten rijden in plaats van door het drukke trace in
van de Schedeldoekshaven en Ammunitiehaven kan worden gekozen
via de trambaan, die afhankelijk van de uit te werken varianten
de tramtunnel naar CS. Dit biedt mogelijkheden om de frequentie
om de tram van de Kalvermarkt-route te halen en met een nieuwe halte
ligt op de Schedeldoekshaven of op de Ammunitiehaven, naar de
van andere lijnen te vergroten op dit deel wat ook onderdeel wordt
op de Schedeldoekshaven te laten halteren voor het Amare-complex
nieuwe afrit van het Prins Bernhardviaduct geleid. Daar krijgt de
van de Zuidwestland-corridor. Wanneer de spooroverbouwing (zie
en Mercure Hotel. Vervolgens rijdt de tram via de Schedeldoekshaven
bus prioriteit in de verkeersregeling om naar het busplaform te
punt 1) wordt gerealiseerd zou een tramhalte bij deze stationsen-
naar CS. Het verplaatsen van de tramroute heeft tot gevolg dat de
rijden. Het is op dit moment nog niet duidelijk of deze aanpassing
tree een grote meerwaarde zijn voor de reizigers. In de studie van
Wijnhaven en Turfmarkt en Lage Zand niet meer worden doorsneden
het Prins Bernhardviaduct krijgt de tram op het viaduct geen vrije
door regulier tramverkeer wat de kwaliteit van het voetgangersgebied
baan maar rijdt met het autoverkeer mee. Doordat de kruisingen
vergroot. Het principe dat de binnenstad groter wordt maakt ook
indeling van het in 2020 opgeleverde busplatform. De consequen-
aan de binnenstadzijde worden versimpeld is een betrouwbare
dat het vervallen van de halte Kalvermarkt en verplaatsing naar de
ties voor een dergelijke vergroening voor de lijnvoering van bussen
reistijd mogelijk voor tram en bus en is geen vrije OV- baan nodig.
andere zijde van het Spuikwartier een logische ontwikkeling is. Tram
zal in een vervolgfase moeten worden onderzocht.
De overbouwing van de sporen en de perrons en realisatie van een
3.
4.
Door het vervallen van de korte busafrit neemt de reistijd toe van
spelen voor het aflopen van de huidige busconsessie 2032. 5.
De wens om het busplatform te vergroenen vraagt een andere
lijn 6 (zie punt 2) maakt in dit scenario ook gebruik van de halte aan Bijlage 1 Mobiliteit en ontsluiting
7
P ^ ^
P
P ^
P
10
^
P
11 ^
P
Auto
^
P ^
P
^
P ^ P ^ P
P
en de daarop aangesloten parallelstructuur van de Schedeldoekshaven en Ammunitiehaven een grote barrière
^
P
^
^
P ^ ^P
P
7 8
In de huidige situatie zijn het Prins Bernhardviaduct
^
P
^ ^P
2
^
P
P
6
^
P
van een doorgaande route richting de Prinsegracht via de nooit aangelegde Dwarsweg. De functie van het Prins
^
1 5
doordat het Prins Bernhardviaduct is gebouwd als onderdeel
12
^
P P
voor fietsers en voetgangers. Dit is grotendeels te verklaren
4
3
^
Bernhardviaduct voor doorgaand verkeer is sinds de invoering
Legenda
P
13
^ P
9 ^
P ^ P
Autoverbindingen
Bestaande autoroute
van het Verkeerscirculatieplan in 2009 en de verkeersmaat-
(Koningstunnel en Utrechtse baan)
regelen in de Schildersbuurt en Stationsbuurt in 2020 steeds
‘Auto route’ naar parkeergarage
verder verminderd. Toch zijn de kruispunten en wegvakken op
Viaduct autoroute
de route tussen het CS en Spui ingericht op grote doorgaande
Nieuwe ingang naar parkeergarge Bestaande parkeergarage Afwaarderen Prins Bernard viaduct
autostromen. Lopen en fietsen is onaantrekkelijk, wachttijden bij verkeerslichten zijn lang, loop- en fietsroutes zijn smal of
Ontwikklocaties
0m
1.
100m
200m
Het nieuwe Prins Bernhardviaduct tussen busplatform en Nieuwe
het tevens niet meer nodig een aparte busbaan aan te leggen op
Dit schept ruimte in de breedte van de straat voor lopen, groen,
Haven wordt voor het autoverkeer versmald van 2x2 naar 2x1
het nieuwe viaduct tussen busplatform en Spui. Deze ruimte komt
logistiek, beveiligingsringen en ontwikkelruimte. De oversteek-
rijstrook. Het nieuwe viaduct ontsluit nog steeds het Spuikwartier
onder andere ten goede aan het trottoir op het nieuwe viaduct.
baarheid van deze nieuwe straten is eenvoudiger en veiliger dan de
(Amare, Stadhuis) en het Oude Centrum. Alleen verliest deze
3.
De kruising met de Lekstraat-Ammunitiehaven-Rijnstraat is een
huidige situatie.
zijn functie voor doorgaand verkeer en ontsluiting van de
locatie waar veel klachten zijn over de lange wachttijden voor het
Rivierenbuurt, Stationsbuurt en Wijnhaven. Deze gebieden blijven
verkeer. De nieuwe vormgeving gaat uit van het afsluiten van de in-
bereikbaar via de Centrumring en Weteringkade. Autoverkeer kan
en uitgangen van de Koningstunnel in de Rijnstraat voor het auto-
in de nieuwe situatie niet meer van en naar de Lekstraat/Rijnstraat
verkeer (wellicht uitgezonderd bus, taxi en nood- en hulpdiensten)
expeditiestraat in twee richtingen voor de bevoorrading en toegang
via het Prins Bernhard Viaduct. Doordat dit autoverkeer niet meer
en het combineren van beide richtingen op de Ammunitiehaven.
tot de parkeergarages.
hoeft te worden gefaciliteerd is het mogelijk de verschillende kruis-
Door deze keuze daalt de gemiddelde wachttijd van 45 naar 25
punten te vereenvoudigen. Dit betekent dat de kruispunten minder
seconden en ontstaat er ruimte om voor de nieuwe toren één zijde
kruising, maar doordat de tak van en naar het Zieken/Pletterijkade
ruimte innemen en meer ruimte bieden aan voetgangers, fietsers,
te maken waar geen autoverkeer rijdt zodat hier de hoofdentree
niet meer door autoverkeer kan worden gebruikt wordt de door-
groen en ruimte voor bebouwing. Doordat de kruispunten minder
ge gesitueerd. veilig kan worden nd a
“takken” hebben daalt de wachttijd voor al het verkeer en verbetert de doorstroming. 2.
50m
5.
stadstraat. In beide gevallen is de straat éénrichtingsverkeer. 6.
7.
Le
4.
Doordat er geenBedoorgaand verkeer meer rijdt, kunnen de st (K on
aa
nd
ea
in(fietsstraat) Ammunitiehaven en Schedeldoekshaven (functie ut g ‘A
^
ut o
stu
u
’
n
or ou
Voor de Ammunitiehaven kan worden gekozen voor fietsstraat of
De Schedeldoekshaven wordt tussen de gracht en de Turfhaven een
De kruising met het Spui blijft ook in de nieuwe situatie een drukke
stroming hier verbeterd. 8.
Door aanpassingen in rijrichting op de Bierkade, en afsluitingen op de Dunne Bierkade en de brug op de Stationsweg is het mogelijk de
Bij de kruising Prins Bernhardviaduct-Nieuwe Haven daalt de
te ne ro Vi expeditie ut vooral enl enentree parkeergarage) ingericht worden als P voor ad e
hoeveelheid autoverkeer door het Oude Centrum en Stationsbuurt
gemiddelde wachttijd van 61 naar 25 seconden, met voor voetgan-
we or ar tse Be ou ke in ba er sta te ga an ga an ng ra ) Af d ge na wa ep ar ar a r On pa de ke re e r tw ke rg nP ikk er ar rin ga ag loc rg e sB at e i e
te verminderen en tegelijk de verblijfskwaliteit van de Bierkades
gers waarschijnlijk een grotere winst. Door goede doorstroming is
^
U
na ct tre Ni ar P au eu ch p t bestemmingsverkeer 30 km-straten voor met fietsers op de rijbaan.
niet aanwezig. In de toekomst zijn minder rijbanen noodza-
parkeren in de openbare ruimte. Op enkele plekken komen
openbare ruimte. Ook worden geen bezoekersvergunningen
kelijk. Dit is een kans om de straten meer verblijfskwaliteit
er centrale ondergrondse parkeervoorzieningen voor de auto
uitgegeven.
te geven. Transformatie/sloop/nieuwbouw van het Prins
bij, zoals bij de Schedeldoekshaven. Rondom het Anna van
Er moeten inpandige oplaadpunten voor elektrische auto’s
Bernhardviaduct is dan noodzakelijk. De gekozen structuur
Buerenplein worden de aanwezige parkeervoorzieningen
komen en parkeerplaatsen voor mindervaliden (voor minima:
biedt niet alleen voordelen in het CS-gebied zelf, maar ook
benut. Het straatparkeren zal in de loop van de tijd gaan
zie normen CROW). De parkeervoorziening moet zodanig
daarbuiten.
verdwijnen om ruimte te bieden aan groen, fietsers en
worden vormgegeven dat er geen wachtrij ontstaat op de
voetgangers.
omliggende wegen of op het trottoir/fietspad.
Parkeren Er bevinden zich veel ondergrondse parkeergarages in het
Regels autoparkeren
gebied. Voor de deelgebieden Campusboulevard en CS-Oost is
Er moet worden voldaan aan de autoparkeernormen uit de Nota
een afwijkende parkeernorm voorgesteld met als doel de groei
Parkeernormen CID en Binckhorst Den Haag 2020 (RIS 306160)
in automobiliteit ten gevolge van de ruimtelijke ontwikke-
of de op dat moment geldende parkeernormen. Er worden
lingen hier te beperken. De excellente ligging op loopafstand
geen reguliere parkeerplekken in de buitenruimte aangelegd.
van Den Haag Centraal station maakt het mogelijk dit te
Bewoners, werknemers en gebruikers van deze ontwikkeling
doen. Bewoners en gebruikers krijgen geen vergunning voor
komen niet in aanmerking voor een parkeervergunning in de
te vergroten door het maken van een autovrije (Dunne Bierkade)
9.
10.
12.
De kruising Prins Clauslaan-Theresiastraat is een knelpunt vanuit
en autoluwe (Bierkade) straat.
verkeersveiligheid. Door een aantal afslagbewegingen op de
Door de maatregelen bij het Spui wordt de Verlengde Hartlijn
kruising te beperken zijn er minder opstelstroken nodig voor het
Spui-Pletterijkade rustiger met het autoverkeer, wat mogelijkheden
autoverkeer en ontstaat er meer ruimte voor goede trottoirs en
biedt om deze anders te herinrichten.
wordt het oversteken eenvoudiger en veiliger.
Door ter plaatse van de Prinsessegracht en Bleijenburg afslui-
13.
De kruising met de Prins Clauslaan-Prins Bernhardviaduct-op en
tingen voor autoverkeer te maken, wordt de sluiproute via de
afrit Utrechtsebaan- Juliana van Stolberglaan kent een overmaat
Prinsessegracht afgesloten. Dat zorgt voor minder autoverkeer op
aan rijstroken. Inzet is om de kruising te verkleinen en met name
de Bezuidenhoutseweg. Hierdoor worden de kruisingen met de
de zijde van het Prins Bernhardviaduct te versmallen.
Prinsessegracht-Herengracht en Bezuidenhoutseweg-Rijnstraat rustiger en veiliger. Onderzocht moet worden wat de beste oplossing is voor de touringcars en expeditieverkeer, mogelijk dat touringcars een wachtplek krijgen meer buiten de binnenstad met een bijbehorende routering. 11.
De kruising Bezuidenhoutseweg-Rijnstraat wordt heringericht als onderdeel van de ontwikkelingen van het KJ-plein en de reeds uitgevoerde werkzaamheden aan de Koekamp. Om de verkeersveiligheid te vergroten wordt de snelheidslimiet 30 km per uur. Bijlage 1 Mobiliteit en ontsluiting
9
Legenda Utrechtsebaan/ DH Oost Zeezijde Rotterdamsebaan/ DH Zuid Venstertijden Onder maaiveld/dekniveau Ontwikkel locaties
logistieke verbindingen
0m
Logistiek, calamiteiten en veiligheid Het laden en lossen, distributie en andere logistieke functies
In 2025 wordt de zero-emissie zone in de binnenstad van
vinden inpandig plaats op eigen terrein.
kracht wat betekent dat logistiek co2-neutraal plaats zal
Bij hoogbouw moet in het gebouw op de begane grond een
vinden.
plek komen waar dit soort bestellingen snel afgegeven kan worden (denk aan een receptie, huismeester of ‘bring-meboxes’), of geclusterd in de buurt in een hub. Bevoorradend vrachtverkeer mag een adequate en verkeersveilige doorgang van het overige verkeer niet hinderen. Logistiek van het station is veel en complex. Dit vraagt om goede bereikbaarheid, combineer dit niet met voetgangersstromen ivm verkeersveiligheid. Ten aanzien van logistiek wordt momenteel gewerkt aan een Uitvoeringsprogramma Duurzame Stadslogistiek waarin verschillende doelstellingen en projecten zullen worden geformuleerd.
Le
ge
nd
a
Ut
re c
ht Ze se ez ba ijd Ro an e tte /D rd Ve H am ns Oo ter se On st b t a ij d an On er m den /D tw aa H
50m
100m
200m
Bijlage 2 Participatieverslag
Participatieverslag Ontwikkelvisie
Den Haag Centraal
vernieuwen verbinden verrassen
CID Den Haag Centraal
Central Innovation District
Inhoud 1. Inleiding
4
2. Weten wat er speelt
7
3. Mate van invloed
9
4. Belangen samenbrengen
11
5. Kwaliteit van interactie
16
6. Openheid bieden
18
7. Leren door te doen
20
8. Bijlagen
22
A. Overzicht reacties participanten en antwoorden B. Rapportage social media campagne bijeenkomst 8 november 2023 C. Rapportage evaluatie participanten
2
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
1. Inleiding
1. Inleiding De gemeente Den Haag werkt aan een plan waarin de toekomst van het gebied rond station Den Haag Centraal wordt beschreven. Dat heet een ontwikkelvisie. Het gebied rondom het station is onderdeel van de gebiedsontwikkeling Central Innovation District en moet een levendige plek worden. Er komen nieuwe woningen, kantoren en voorzieningen. Met plekken om te ontspannen en meer groen. En goede verbindingen met de gebieden eromheen. Zoals fijne loop- en fietsroutes. In de ontwikkelvisie staat in grote lijnen hoe de ruimte en de kwaliteit van het gebied moet worden. Bijvoorbeeld de kansen, het karakter en de doelen. En aan welke voorwaarden toekomstige projecten moeten voldoen. De gemeente maakt de ontwikkelvisie samen met de omgeving om wensen, ideeën, zorgen en adviezen te verzamelen van iedereen die (wil) wonen, werken, leren en verblijven in het gebied. Dit participatieverslag beschrijft de verschillende stappen van het participatietraject. Het is een samenvatting van de verslagen van alle participatieactiviteiten. Het volledige overzicht van de opmerkingen die tijdens de activiteiten zijn verzameld, vindt u in de afzonderlijke verslagen op de projectpagina www.denhaag.nl/centraal onder het kopje Downloads.
Blauwe lijn op de kaart is het gebied waarvoor de ontwikkelvisie wordt gemaakt. Uitleg van de projecten (witte stippen) op www.denhaag.nl/rondjecentraal.
4
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
Participatietraject Om inwoners, ondernemers, gebruikers van het gebied en (belangen)organisaties te betrekken bij het maken van de ontwikkelvisie heeft de gemeente een participatietraject georganiseerd. Dit traject is opgedeeld in 4 fases (zie ook schema):
Fase 1: Het informeren en breed ophalen van wensen, zorgen en ideeën. Dit gebeurde via een digitale vragenlijst en een startbijeenkomst met workshops tijdens de CID-dagen op 14 en 15 oktober 2022. Tegelijkertijd is informatie gedeeld over het beeldkwaliteitsplan voor het gebied en zijn wensen opgehaald.
Fase 2: Verdiepende gesprekken. In 2023 vonden gesprekken plaats tijdens een informatiemarkt op 18 april, een online bijeenkomst op 11 mei, themagesprekken op 25 mei, een speciale sessie over verkeer op 14 juni en straatinterviews met studenten op 20 juni.
Fase 3: Terugkoppelen. Tijdens een afsluitende bijeenkomst op 8 november 2023 heeft het projectteam van de gemeente Den Haag een overzicht gegeven van de manier waarop de zorgen, wensen en ideeën uit het participatietraject zijn verwerkt. Bezoekers konden daar nog op reageren.
Fase 4: Besluitvorming en inspraak. Begin 2024 volgt de besluitvorming waarbij het beeldkwaliteitsplan ter inzage wordt gelegd en vervolgens samen met de ontwikkelvisie door de gemeenteraad kan worden vastgesteld.
5
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
2. Weten wat er speelt
2. Weten wat er speelt Voorafgaand aan het participatietraject lag een aantal kaders voor de ontwikkelvisie vast. De belangrijkste daarvan waren: • De structuurvisie voor het hele CID (RIS307135) met daarin de programmatische opgave. Hierin was vastgelegd dat in de omgeving Den Haag Centraal, het Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West samen ongeveer 5.500 woningen en 400.000 vierkante meter kantoorruimte bij zou moeten komen. Daarnaast werd de ruimte voor participatie binnen de ontwikkelvisie beperkt door een aantal andere vastgestelde gemeentelijke beleidsstukken, waaronder: • De plintenstrategie (RIS308571) • De woonagenda 2020-2023 (RIS9011727) • De kantorenstrategie 2018-2025 (RIS300807) • De hoogbouwnota Eyeline Skyline (RIS 298448) • Het Haags Hotelbeleid (RIS310666) • De transitievisie warmte (RIS310442) • De Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig (RIS308744) • De economische visie Den Haag + 2030 (RIS303550). Uiteindelijk wordt op een belangrijk onderdeel in de ontwikkelvisie voorgesteld om af te wijken van deze kaders. De toevoeging van het aantal vierkante meter kantoorruimte dat wordt voorgesteld voor de omgeving Centraal Station is aanzienlijk verlaagd van 400.000 vierkante meter naar 130.000 vierkante meter bruto vloeropppervlak (bvo).
7
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
3. Mate van invloed
3. Mate van invloed Om goed invulling te geven aan het participatietraject zijn vooraf gesprekken gevoerd met sleutelfiguren in het gebied, waaronder de Klankbordgroep CID en het Rijksvastgoedbedrijf. Ook zijn vragen beantwoord over de stappen in de participatie.
• Hoe kunnen we de verbinding tussen de Rivierenbuurt en Uilebomen/Centrum versterken. Wat vindt men van de ideeën om een voorkant te creëren aan Ammunitiehaven-zijde? • Hoe kijkt men aan tegen de nieuwe tram- en busstructuur?
Het participatieniveau meedenken (adviseren) is in 2022 al in overleg met de klankbordgroep CID (vertegenwoordigers van acht bewonersorganisaties) afgesproken en in lijn met soortgelijke producten uit het Communicatie-participatieplan CID. Voor diverse
• Hoe kunnen we de looproute naar Turfmarkt-Anna van Buerenplein-Theresiastraat verbeteren (Rijnstraat/ Prins Clauslaan (kruising voor auto’s?) • Verkeerstructuur Rivierenbuurt: De indeling in gebieden kan verschillend worden
onderwerpen is de omgeving gevraagd een mening te geven (raadplegen). Hier werd de
uitgevoerd, waardoor de ontsluiting per straat anders gaat lopen. Wat is een logische
participatieruimte beïnvloed door al bestaande beleidskaders.
indeling? • Hoe kijkt men aan tegen de bouwhoogte en zien zij eventueel alternatieve bouwmoge-
Op basis van dit overleg en met de opgehaalde reacties uit de eerste participatie bijeenkomsten (oktober 2022 en april 2023) heeft de gemeente twee onderwerpen uitgekozen waarop de gemeente bewoners en gebiedsgebruikers expliciet om advies heeft gevraagd.
lijkheden om het beoogde programma te halen? • Welke plekken (bv groen) zouden we zeker moeten behouden en welke kunnen beter? En hoe zie je nieuwe plekken ingericht? • Waar willen we goede verblijfsplekken en waar kan een groene inrichting daarbij helpen? • Waar moet een aantrekkelijke invulling komen op de begane grond (plinten)
• Anna van Buerenplein – Wat is de gewenste invulling van het plein en hoe moet de levendigheid worden vormgegeven? • De herinrichting van de verkeerssituatie op de kruising Prins Clauslaan – Theresiastraat
van gebouwen die de beleving versterken? Worden functies gemist? • Welke ideeën en wensen heeft men ten aanzien van het gebruik en de uitstraling van de gebouwen en straten en pleinen? (BKP) • Welke maatregelen treffen we in verband met duurzaamheid/klimaatadaptatie? En hoe leiden de groenstructuren tot versterking van de ecologie?
Op deze twee onderwerpen is de omgeving om een gezamenlijk antwoord (advies) gevraagd. Dat advies wordt goed bekeken, en waar mogelijk overgenomen. Als van het advies wordt afgeweken, moet de gemeente dit goed motiveren. Wat betreft de andere onderwerpen uit de ontwikkelvisie is het participatieniveau vastgesteld op ‘meepraten’. Dat betekent dat het projectteam hierbij de omgeving raadpleegt. Het projectteam heeft vooraf de volgende vragen geformuleerd waarop ze graag de mening van de omgeving wilde horen:
9
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
4. Belangen samenbrengen
4. Belangen samenbrengen Door verschillende soorten activiteiten te organiseren heeft de projectorganisatie gepro-
FASE 1 – INFORMEREN, VERZAMELEN, MENING GEVEN
beerd een goed beeld te krijgen van de verschillende belangen, wensen en ideeën in de omgeving. De bijeenkomsten werden over het algemeen zeer goed bezocht, behalve de online bijeenkomst. De gesprekken waren inhoudelijk van hoog niveau. Er waren steeds voldoende verschillende groepen en organisaties vertegenwoordigd. De deelname van jongeren aan de bijeenkomsten was lager dan van de oudere omwonenden. Om ook hun mening te peilen zijn op 20 juni straatgesprekken gevoerd. Onder omwonenden van Den Haag Centraal bevinden zich ook veel inwoners met een internationale achtergrond. Hiermee is rekening gehouden door een deel van het programma ook Engelstalig aan te bieden. Wij geven hieronder een overzicht van de verschillende activiteiten die hebben plaatsgevonden tijdens het participatietraject. Bij elke activiteit geven we aan op welke doelgroep deze was gericht.
In september 2022 is een begin gemaakt met het breed informeren en betrekken van de omgeving via de volgende activiteiten:
1. Digitale vragenlijst (september en oktober 2022) Breed uitgezette korte vragenlijst via een huis-aan-huis informatiebrief onder 11.250 adressen in de directe omgeving van het plangebied en via sociale media. Respons was 389 deelnemers, goed gespreid over de verschillende leeftijdscategorieën.
11
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
2. Startbijeenkomst en workshops (14 en 15 oktober 2022)
FASE 2 – VERDIEPEN, MENING GEVEN, MEEDENKEN
Grote informatiemarkt met presentaties en tafelgesprekken in 3 thema’s (Verbinden,
Voor de tweede en derde fase van de participatie in 2023 heeft de gemeente bureau
Vergoenen en Verblijven en leefbaarheid) met enkele honderden bezoekers. Inwoners,
Tertium gevraagd om een intensief traject te organiseren met participatiemomenten
ondernemers, ontwikkelaars, natuurverenigingen en bedrijven zoals de HTM dachten mee.
over de ontwikkelvisie en het beeldkwaliteitsplan. Het doel was om een duidelijk beeld te
Er waren gesprekken rondom de maquette van het CID.
krijgen van de wensen, zorgen en ideeën van omwonenden en andere belanghebbenden over de ontwikkeling van het gebied.
3. Informatiemarkt en workshops (18 april 2023) Informatieplein, presentaties en workshops voor 170 bezoekers in het Stadshuis waar wensen, zorgen en ideeën zijn opgehaald over de ontwikkelvisie. Tijdens een presentatie zijn de ruimtelijke kaders uitgelegd en was er gelegenheid voor deelnemers om wensen, zorgen en ideeën achter te laten voor de ontwikkelvisie.
12
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
4. Digitale bijeenkomst (11 mei 2023)
6. Themabijeenkomst mobiliteit (14 juni 2023)
Op deze bijeenkomst zijn dezelfde thema’s besproken als op 18 april en was bedoeld voor
Op deze bijeenkomst in ZZIIN zijn de verkeersplannen toegelicht en besproken. Er is
belangstellenden die niet in de gelegenheid waren de fysieke bijeenkomst te bezoeken.
gekeken naar verschillende modaliteiten (voetgangers, fietsers, openbaar vervoer, auto-
De opkomst was met vijf deelnemers erg laag. Toch gaf de bijeenkomst weer nieuwe
verkeer) met specifieke aandacht voor de nooddiensten en pakketbezorging. De bijeen-
inzichten over het functioneren van het Anna van Buerenplein.
komst werd bezocht door ongeveer 20 omwonenden waaronder vertegenwoordigers van bewonersorganisaties.
5. Verdiepende themagesprekken (25 mei 2023) Themagesprekken in ZZIIN over 4 onderwerpen die uit de eerdere bijeenkomsten naar voren zijn gekomen als relevant voor de deelnemers. De bijeenkomst werd bezocht door een diverse groep van 40 bewoners, ondernemers en (vertegenwoordigers van) organisaties die ook op 18 april aan de bijeenkomst hadden meegedaan. Voor twee onderwerpen zijn de wensen van de deelnemers in beginsel een leidend advies aan de raad: de inrichting van de kruising Theresiastraat-Prins Clausplein en de gewenste mate van verlevendiging van het Anna van Buerenplein in de avond en weekenden. Over de twee andere onderwerpen is raadplegend gesproken, te weten: mobiliteit Schedeldoekshaven en Ammunitiehaven en een groene en klimaatadaptieve omgeving.
13
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
7. Studenten interviews (20 juni 2023)
FASE 3 – TERUGKOPPELEN, MENING GEVEN
Op en rond het Anna van Buerenplein zijn straatgesprekken gevoerd met bewoners en studenten van het Leiden University College om te vragen wat zij vinden van het
8. Slotbijeenkomst participatietraject (8 november 2023)
plein, de inrichting en functies, en de manier waarop zij het (zouden willen) gebruiken.
Op een bijeenkomst in ZZIIN konden bezoekers zien hoe hun opmerkingen en ideeën zijn
Dit is gedaan om ook deze specifieke doelgroep te kunnen bereiken. Er zijn deze dag 60
verwerkt in de concept ontwikkelvisie. De bijeenkomst bestond net als voorgaande keren
studenten gesproken.
uit een informatiemarkt, een plenaire sessie over de ontwikkelvisie en een deelsessie over het concept beeldkwaliteitsplan. Daarnaast is specifiek voor Engelssprekende bewoners van het gebied een korte sessie gehouden over de ontwikkelvisie. De bijeenkomst werd door een gevarieerde groep van 120 mensen bezocht. In het plenaire programma was plaats voor een panelgesprek met sleutelfiguren uit het participatietraject.
14
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
5. Kwaliteit van interactie
5. Kwaliteit van interactie Tijdens de verschillende activiteiten zijn veel verschillende ideeën, wensen en zorgen inge-
Voor een overzicht van de opmerkingen die tijdens de activiteiten zijn verzameld, verwijzen
bracht. Alle opmerkingen en adviezen van deelnemers aan de verschillende bijeenkomsten
wij naar de afzonderlijke verslagen van de bijeenkomsten. Deze staan op de projectpagina
zijn door het projectteam uitgebreid overwogen en van reactie voorzien. Een volledig
www.denhaag.nl/centraal onder het kopje Downloads.
overzicht hiervan vindt u in bijlage A. Daarbij is per opmerking weergegeven hoe deze in de planvorming is verwerkt.
Aanpassingen na participatie Op een aantal thema’s hebben de opmerkingen vanuit de participatie voor aanzienlijke aanpassingen gezorgd. Dit gaat om de volgende punten: • De kruising Prins Clausplein-Theresiastraat gaat anders ingericht worden om te zorgen dat het veiliger wordt voor fietsers en voetgangers. De mogelijkheid tot eenrichtingsverkeer wordt ook onderzocht. • De gebouwen op het Anna van Buerenplein zijn vervallen door meerdere bezwaren tijdens de bewonersbijeenkomsten en de hoge waardering voor dit zonnige plein met levendige horeca. • De gebouwen van Terminal Noord aan de Ammunitiehaven zijn verlaagd van 150 naar 130 meter hoogte en de ontwikkeling op de hoek Rijnstraat van 180 naar 150 meter hoogte. Zodat de hoogbouw een meer oplopend karakter krijgt en nieuwbouwplan Bellevue het hoogste punt is. • Daarnaast heeft de participatie geleid tot een verdiepingsslag op tal van punten zoals de nadruk op levendige plinten, de aandacht voor het groener maken van straten en betere oversteekmogelijkheden voor fietsers en voetgangers.
16
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
6. Openheid bieden
6. Openheid bieden Het uitgangspunt voor de communicatie en participatie is dat zoveel mogelijk belangheb-
Sociale media
benden op een gelijk informatieniveau worden gebracht, dat ze weten wat er speelt en hoe
Gedurende het traject zijn sociale media een aantal keer ingezet om een bredere doel-
men mee kan doen. Het participatieplatform van de gemeente Den Haag is de basis voor
groep te bereiken en te betrekken bij het participatietraject. Naast LinkedIn en X (twitter)
de informatievoorziening. Via de projectpagina denhaag.nl/centraal konden zowel deelne-
voor meer zakelijke contacten zijn doelgerichte advertenties geplaatst op Instagram
mers aan het participatietraject als diegene die niet aanwezig konden zijn, zich gedurende
en Facebook gericht jongeren en gebruikers van het gebied. Dit gaf goede resultaten.
het hele traject zo goed mogelijk informeren. Bezoekers vinden hier:
Bijvoorbeeld (zie bijlage B): de advertenties voor de slotbijeenkomst bereikten meer dan 20.000 mensen, waarvan er 6,8% op de advertentie heeft geklikt. Het aantal klikken
• Een uitlegvideo
op alleen de link is 2,03% geweest. Dit ligt hoger dan gemiddeld voor een advertentie.
• De planning
Het bericht heeft veel likes gekregen. In sociale media analyses duiden we dit als een ‘hoge
• De ‘Doe mee’ kalender met bijeenkomsten en aanmeldknop
betrokkenheid’.
• Alle verslagen van bijeenkomsten en de vragenlijst, informatiefolders, uitnodigingen en concept presentatie slotbijeenkomst • Hyperlinks naar belangrijke documenten in het Raadsinformatiesysteem. • Contactgegevens van het projectteam
Bereik Om zoveel mogelijk mensen te bereiken om te informeren en uit te nodigen mee te praten zijn digitale en fysieke communicatiemiddelen ingezet. Op 3 momenten heeft de omgeving (11.250 adressen) huis-aan-huis een uitnodiging ontvangen: 1. Bij de start van de participatie: informatiefolder september 2022 2. Voor het vervolgtraject: informatiefolder maart 2023 3. Voor de slotbijeenkomst: uitnodigingskaart november 2023. De vaste contacten in het stationsgebied (183 e-mailadressen van bewonersorganisaties, belangenorganisaties, etc.) en de deelnemers aan de bijeenkomsten zijn voor en na elke bijeenkomst per e-mail geïnformeerd over de vervolgstappen en het verslag. De bijeenkomsten zijn aangekondigd via de beeldschermen op de staddeelkantoren en op het Spui en via de Stadskrant (oplage 250.000). Ook de CID nieuwsbrief (1.600 abonnees) is gebruikt om de bijeenkomsten en het proces onder de aandacht te brengen.
18
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
7. Leren door te doen
7. Leren door te doen We kijken positief terug op het participatietraject. Zoals eerder beschreven was de opkomst
Lessen
over het algemeen hoog en werden de gesprekken inhoudelijk goed gevoerd. Tijdens de
We trekken de volgende lessen die relevant zijn voor deze en andere participatietrajecten:
slotbijeenkomst hebben we het podium geboden aan een aantal kritische deelnemers. Uit hun reacties bleek dat zij de ontwikkelingen nog altijd kritisch volgen en op onder-
• Volhouden: Het vertrouwen in een dergelijk intensief participatietraject wordt voor
delen bezwaren hebben, maar dat zij tegelijkertijd ook vonden dat zij de ruimte hebben
belangrijke mate bepaald door de vraag wat er uiteindelijk in de praktijk gebeurt met
gekregen om hun standpunten te delen.
de uitkomsten. Omdat de ontwikkelvisie gaat over de toekomst van het stationsgebied in 2040 zullen er niet op korte termijn veranderingen zichtbaar zijn. Het is daarom
Ervaringen van deelnemers
een kwestie van volhouden van de informatievoorziening en terugkoppeling, ook in
We willen leren van het participatietraject, wat ging goed en wat kan een volgende keer
fase na de ontwikkelvisie als de omgeving betrokken wordt bij het maken van het
beter? Daarom ontvingen alle participanten met een e-mailadres na de bijeenkomst van 8 november een evaluatieformulier. Via dit formulier vroegen we om hun ervaring met het participatietraject te delen. De resultaten van de evaluatie staan in bijlage C.
buitenruimteplan. • Scherp afbakenen: Voor de inhoud van de gesprekken is het belangrijk dat nog duidelijker wordt gemaakt wat de grenzen zijn van het participatietraject ten opzichte van andere plannen en beleidskeuzes in de omgeving. Want juist omdat er al zoveel beleids-
Verbeterpunten
kaders zijn vastgesteld, is de ruimte voor participatie soms beperkt.
Wij hebben de volgende verbeterpunten: • Het verspreiden van de aankondigingen voor een online bijeenkomst kan anders/beter. Tijdens de online bijeenkomst van 11 mei 2023 waren slechts 5 deelnemers aanwezig. • We hadden eerder in het traject een afweging kunnen maken welke onderdelen we van het participatietraject in het Engels hadden moeten organiseren. In de omgeving van Den Haag Centraal bestaat een belangrijke groep inwoners met een internationale achtergrond die graag nog meer mee had gedaan aan de bijeenkomsten. Naast Engelssprekende collega’s bij de bijeenkomsten en een Engelse sessie tijdens de slotbijeenkomst, hadden we deze groep mogelijk nog beter kunnen faciliteren.
20
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
8. Bijlagen
8. Participatie Toekomstplannen omgeving Den Haag Centraal 2022-2023 1. 2a. 2b. 3. 4. 5. 6.
Startbijeenkomst en workshops - 14 en 15 oktober 2022 Informatiemarkt en workshops 18 april 2023 Online-bijeenkomst 11 mei 2023 Verdiepende themagesprekken 25 mei 2023 Themabijeenkomst mobiliteit (verkeer) 14 juni 2023 Studenteninterviews 20 juni 2023 Slotbijeenkomst participatie 8 november 2023
Tijdens het maken van de ontwikkelvisie ging de gemeente in gesprek met omwonenden en belanghebbenden om hun ideeën, wensen en adviezen te verzamelen. Dit verslag geeft inzicht in de adviezen en reacties die de gemeente tijdens het participatieproces heeft ontvangen. Ook wordt beschreven op welke manier de adviezen en reacties zijn verwerkt.
22
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
1. Startbijeenkomst en workshops - 14 en 15 oktober 2022 3 workshops over verbinden, vergroenen en verblijven en leefbaarheid in het gebied.
Verbinden (mobiliteit) Waar zie je kansen voor betere voetgangersverbindingen? Waar liggen kansen voor de fiets? Waar zou je minder autoverkeer willen hebben? Ontvangen reacties
Hoe wordt dit opgepakt?
1.1
Waarom zoveel verdichten? Kan het echt niet ergens anders?
Den Haag groeit met 80.000 inwoners. Binnen de gemeente is er een grote behoefte aan woningen. Maar wil ook werkplekken creëren voor de mensen die in De Haag wonen. Dat leidt tot een vraag naar kantoor- en bedrijfsruimte. De gemeente wil de groei van Den Haag opvangen in een beperkte aantal gebieden. Het CID is één van die gebieden. De gebieden bij de stations zijn aantrekkelijk voor veel bewoners en bedrijven. Dat maakt dat we juist hier extra bebouwing willen toevoegen. En daarmee andere delen van de stad ontlasten.
1.2
De Lekstraat is erg druk. Kan dit niet in een lange tunnel?
De Lekstraat kent veel autoverkeer, maar ook veel tramverkeer. De nieuwe route voor de tramlijn naar de Binckhorst zal eerst nog op maaiveld lopen. In een MIRT-traject bekijken we met de regio en het rijk hoe deze tramverbinding bij het station en in de Lekstraat ingepast kan worden. Mogelijk kan het tramverkeer dan deels ondergronds gebracht worden. In combinatie met het autoverkeer is dit een kostbare ingreep, waarvan de uitvoering nog wel jaren zal duren. Een lange tunnel op korte termijn is niet mogelijk. Wel gaan we voor de toekomst meerdere varianten onderzoeken.
1.3
Onduidelijke looproutes in CS-Oost.
Door in te zetten op een duidelijke verbinding naar de Theresiastraat wordt dit verbeterd. Hiervoor zal een deel van de bebouwing die bij het KB hoort worden gesloopt.
1.4
Kunnen we een groene corridor maken in de buurt van station Den Haag Centraal?
Als gemeente hebben we wel die ambitie, maar het is nog onduidelijk of we dit kunnen realiseren, omdat dit ook veel investeringen vraagt zoals het dakpark Utrechtsebaan
1.5
Verkeersveiligheid moet beter, zeker rondom station Den Haag Centraal.
Door het versimpelen van diverse kruisingen willen we de verkeersveiligheid verbeteren. We willen het aantal “kruisende” bewegingen tussen fietser en auto verminderen. Door een korte wachttijd bij verkeerslichten voorkomen we door rood rijden.
1.6
Vergeet de toegankelijkheid voor rolstoelen en wandelwagens niet.
Dit aandachtspunt hebben we opgenomen in de Ontwikkelvisie. In het Buitenruimteplan zal hieraan aandacht worden besteed.
1.7
Het kruispunt Bezuidenhoutseweg-Rijnstraat en de verbinding tussen CS-Oost naar de Theresiastraat vragen aandacht vanuit verkeersveiligheid.
Deze kruising Bezuidenhoutseweg-Rijnstraat wordt op termijn heringericht. Het ontwerp is hiervoor in juni 2023 besproken met betrokkenen en wordt in de 1e helft van 2024 ter inzage gelegd. De verbinding tussen de Theresiastraat en CS-oost is in deze ontwikkelvisie opgenomen als verbeterpunt.
1.8
Het gebied rondom Den Haag Centraal bestaat uit allemaal eilandjes op zich. Ze hebben geen verbinding met elkaar.
In de ontwikkelvisie willen we de gebieden meer met elkaar verbinden. Dat doen we door de centrale looproute, de Haagse Loper, te verbeteren ten oosten van het station. Maar ook door de verbinding tussen de Rivierenbuurt en de Turfmarkt te verbeteren door de oversteek te verbeteren. Door meer duidelijke looproutes moet er meer samenhang ontstaan in het gebied. Ook staan er straks in het Beeldkwaliteitsplan regels voor de buitenruimte en de bebouwing rondom Den Haag Centraal, die geven de sfeer aan die voor verbinding en eenheid zorgt tussen de delen.
1.9
We hebben een soort corridor nodig tussen de gebouwen.
De stedenbouwkundige structuur is ten oosten van het station niet duidelijk. Ook op de Schedeldoekshaven zorgt het viaduct en het Terminalgebouw voor een scheiding. In de ontwikkelvisie verbeteren we dit door een fijnmazige voetgangersstructuur, waarbij er meer en betere looproutes zijn tussen of door de bebouwing.
23
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
Ontvangen reacties
Hoe wordt dit opgepakt?
1.10
Er zijn veel kansrijke plekken, maar er wordt niet doorgepakt.
Met de ontwikkelvisie geven we een beeld van de ontwikkelingen voor de komende 20 jaar. Sommige ontwikkelingen zullen nog wel even op zich laten wachten. Op andere plekken zal er binnen 5 jaar veranderingen zichtbaar zijn als de gemeenteraad hiervoor voldoende financiële middelen beschikbaar stelt.
1.11
Er is geen samenhang tussen de losse projecten.
Met de ontwikkelvisie geven we de samenhang tussen de diverse projecten aan. De hoogbouw vindt geclusterd plaats en we zorgen op diverse plekken voor een mix van woningen en kantoren. Door een goede plint met goede voorzieningen versterken we de leefbaarheid
1.12
Zodra er demonstraties zijn op het Malieveld, worden de straten zo afgezet dat je helemaal om moet rijden. Er is maar één weg.
Helaas is het zo dat demonstraties zorgen voor wegblokkades, omdat deze groepen zich op een veilige manier door het gebied moeten gaan. Bij de vergunningverlening rond demonstraties heeft de gemeente aandacht voor de bereikbaarheid van het centrum.
1.13
Focus op de fietser en de voetganger. Met name fietsers worden vergeten. Waar kun je je fiets kwijt?
Dit is meegenomen in de ontwikkelvisie. We leggen juist de focus op de voetganger en de fietser. Door kruispunten te versimpelen maken we betere fietsroutes. Elk bouwproject moet zorgen voor een goede inpandige fietsenstalling. Bij het station is ook nog een reservering voor een extra fietsenstalling als de groei van het ov doorzet.
1.14
Ik vind het zorgwekkend dat het nog drukker wordt. Ik vind het nu al een uitdaging om mij tussen de grote menigte te bewegen.
Door de nieuwe woningen en kantoren zullen er meer mensen op straat bij komen. Het kan daardoor drukker worden. Door het maken van extra openbare ruimte en het creëren van rustpunten met groen willen we ook mogelijkheden bieden om zich in dit gebied te ontspannen.
1.15
Er zijn veel barrières voor fietsers en voetgangers, met name de AmmunitiehavenSchedeldoekshaven is overal slecht over te steken.
Op de Schedeldoekshaven zorgt het viaduct en het Terminalgebouw voor een scheiding. In de ontwikkelvisie verbeteren we dit door een fijnmazige voetgangersstructuur, waarbij er meer en betere looproutes zijn tussen of door de bebouwing. Door de kruisingen te versimpelen wordt het makkelijker om over te steken.
1.16
Het is te druk voor fietsers en voetgangers in dit gebied. Waarom geen nieuwe verbinding tussen de Rivierenbuurt en het Prins Bernhardviaduct?
Het nieuwe Prins Bernhardviaduct zal ook extra toegangen hebben om vanaf maaiveld naar boven te kunnen komen.
1.17
De Rivierenbuurt wordt te veel vergeten. Onze wijk wordt helemaal ingebouwd. Alle lelijke achterkanten van gebouwen staan naar ons toe. Ik wil geen hoogbouw meer.
De huidige bebouwing aan de Schedeldoekshaven staat met haar “achterkant” naar de Rivierenbuurt toe. Met het toevoegen van de nieuwe bebouwing kunnen we hier een voorkant van maken, waardoor de samenhang met de Rivierenbuurt wordt vergroot. De bebouwing is hoog, omdat we extra woningen en kantoren willen toevoegen, zonder in de bestaande wijken in te grijpen.
Vergroenen Welke activiteiten mist u in het gebied en zouden kunnen landen in bijvoorbeeld het Sporenpark? Welk groen wilt u? Welke activiteit wilt u? Ontvangen reacties
Hoe wordt dit opgepakt?
1.18
Het Anna van Buerenplein mag veel groener.
Onder het Anna van Buerenplein ligt een parkeergarage en diverse in- en uitritten. Dat maakt dat op het plein moeilijk groen toegevoegd kan worden van een grote omvang. Door het groen in bakken te plaatsen vangen we dit nadeel deels op.
1.19
Meer groen helpt om de buurten te verbinden.
In de Ontwikkelvisie zetten we in op het versterken van de groenstructuur. Langs het Prins Bernhardviaduct en de Utrechtsebaan/Prins Clauslaan wordt meer groen toegevoegd. Soms in bomen; waar ruimte is met plantsoenen.
1.20
Begin met kleine groene plekjes.
In de ontwikkelvisie kiezen we naast grotere ingrepen ook voor kleine groene plekjes. Ook in de straten zelf willen we meer groen invoegen.
24
Participatieverslag Ontwikkelvisie Den Haag Centraal
Ontvangen reacties
Hoe wordt dit opgepakt?
1.21
Vergroenen van het busplatform wordt als kansrijk gezien; elk geranium dat je er op zet is een verbetering.
Dit is opgenomen in de Ontwikkelvisie.
1.22
Het park op de Utrechtsebaan wordt als minder kansrijk gezien, omdat hier alleen maar kantoren aan grenzen.
De gemeente onderzoekt de mogelijkheden voor een stadspark op de Utrechtsebaan. Het park is niet alleen voor de direct omliggende bebouwing van belang. Ook voor andere gebruikers en bewoners in het gebied wordt dit een aantrekkelijke plek om te ontspannen. Het maakt de verbinding tussen de wijken sneller en veiliger. Daarnaast draagt deze groene inrichting bij aan het versterken van het ecologisch netwerk.