RIS318379 Jaarverslag leerlingenzaken 2022-2023

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Hilbert Bredemeijer Wethouder van Onderwijs, Jeugd, Sport en Dienstverlening

060

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Samenleving

OCW/10663298 RIS318379 Contactpersoon

I. Benmoussa Dienst

Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling

Stad en Bestuur OCW Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

29 maart 2024

ibtissam.benmoussa@denhaag.nl

Onderwerp

Jaarverslag Leerlingzaken 2022-2023

Geachte voorzitter, Elk jaar wordt u geïnformeerd over het jaarverslag Leerlingzaken. Hierin worden de ontwikkelingen op het gebied van schoolverzuim, thuiszitters en voortijdig schoolverlaten (vsv) beschreven. In deze brief worden de belangrijkste punten uit het jaarverslag benoemd en wordt de beleidsmatige context bij deze ontwikkelingen gegeven. Met deze brief ontvangt u dan ook als bijlage het jaarverslag Leerlingzaken 2022-2023. Voortgang op de ambities Ons streven is dat zo veel mogelijk jongeren het onderwijs verlaten met minimaal een startkwalificatie. Jongeren zonder een startkwalificatie hebben namelijk aanzienlijk meer moeite een duurzame plek op de arbeidsmarkt te vinden en ontvangen tenminste twee keer zo vaak een uitkering als jongeren mét een startkwalificatie.1 Om ervoor te zorgen dat alle Haagse leerlingen het onderwijs krijgen dat hen helpt het beste uit zichzelf te halen zijn eerder drie ambities geformuleerd: • • •

Terugdringen van voortijdig schoolverlaten (vsv) naar minder dan 2,5%. Alle jongeren in een kwetsbare positie zijn in beeld en worden waar nodig begeleid. Iedere thuiszitter heeft binnen drie maanden een passend aanbod.

In deze brief wordt per ambitie stilgestaan bij de voortgang en de behaalde resultaten. Terugblik schooljaar 2022-2023 De meeste Haagse kinderen en jongeren gaan naar school en halen hun diploma. Het aantal Haagse jongeren met een startkwalificatie blijft ook gestaag toenemen. Dit is positief. Tegelijkertijd nemen de problemen van de gezinnen en jongeren voor wie dit niet vanzelfsprekend is toe. Het afgelopen schooljaar was het eerste schooljaar zonder noodzakelijke onderwijssluiting als gevolg van corona. De negatieve gevolgen vanwege de coronaperiode lijkt voor een deel van de leerlingen en studenten nog wel langer door te werken. Zij zagen het niet meer zitten op school of hadden psychische of andere problemen met dreigend verzuim of uitval als gevolg. Ook door andere oorzaken was er in het schooljaar 2022-2023 spanning te zien bij ouders en leerlingen: een deel van de gezinnen leeft in armoede, heeft geen goede woonsituatie of heeft extra zorg nodig.

1

Waarde van een startkwalificatie op de arbeidsmarkt | CPB.nl (2018).

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10663298

Ook het onderwijs en de hulp voor leerlingen staat onder druk. Het aanhoudende lerarentekort en bredere personeelstekorten in het onderwijs en de jeugdhulp enerzijds en het toenemend aantal leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte vanuit zorg of taal anderzijds, hebben effect gehad op de mogelijkheden die scholen en ouders aan leerlingen konden bieden. Dankzij de extra inzet van alle (onderwijs)professionals en ondersteunende activiteiten vanuit de Haagse Educatieve Agenda (HEA) en het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) kon de juiste ondersteuning geboden worden. Door nauw samengewerkt te hebben met alle betrokkenen voor de leerlingen en door er vroeg bij te zijn wanneer problemen ontstonden, kon ook Leerlingzaken steun bieden. Zo wordt ervoor gezorgd dat leerlingen de aandacht en begeleiding krijgen die zij nodig hebben om onderwijs te blijven volgen en zich voor te bereiden op hun toekomst. Ambitie 1: Terugdringen en behouden van vsv naar minder dan 2,5% De prognose van het aantal nieuwe voortijdig schoolverlaters over het schooljaar 2022-2023 is 1.182 (3,15% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar die bij de start van het schooljaar een schoolinschrijving hadden).2 Dit betekent dat de stijgende trend doorzet, wel minder stijl dan het schooljaar hiervoor. De verschillende factoren die van invloed zijn op de toename van voortijdig schoolverlaten: •

•

Door de aantrekking van de arbeidsmarkt is werken een heel aantrekkelijk alternatief geworden voor studenten. Hierdoor stroomden zij meer dan voorgaande jaren uit naar de arbeidsmarkt, voordat zij hun diploma hadden; Verschillende soorten problematiek bij jongeren laten zich nu meer dan anders zien, door onder andere sociaaleconomische problematiek, zorgen over bestaanszekerheid en stress in gezinnen. Uit onderzoek van het RIVM (november 2023) blijkt dat 35% van de jongeren van 12 t/m 25 jaar mentale klachten heeft. Veel jongeren voelen zich eenzaam en er zijn veel jongeren die stress ervaren.3 Een deel van de stressklachten wordt veroorzaakt door geldzorgen. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut merkt 19% van alle middelbare scholieren dat hun ouders zich zorgen maken over geld. Als die geldzorgen lang duren, kan de stress erger worden.4 Ook jongeren zelf hebben last van financiële problemen. Zo constateert het BKR in haar Jaarrapport 2022 een stijging van betalingsachterstanden bij jongeren. 5 Volgens het Nederlands Jeugdinstituut leiden geldzorgen en schulden bij jongeren tot stress, schaamte en bedreiging van toekomstkansen.6

Scholen en gemeente spannen zich in en werken samen om jongeren tijdig ondersteuning te bieden als zij (dreigen) uit (te) vallen. In het jaarverslag Leerlingzaken is dit terug te lezen en met deze brief wordt een verdere toelichting gegeven op de inzet van het afgelopen schooljaar. Inzet vanuit Jongerenpunt070 Jongerenpunt070 draagt bij aan de aanpak van voortijdig schoolverlaten. Hier wordt op een laagdrempelige manier integraal en multidisciplinair samengewerkt door de diensten OCW, SZW en andere partners zoals ROC Mondriaan, om jongeren naar onderwijs en werk te begeleiden en passende ondersteuning te bieden. Leerlingzaken heeft in het schooljaar 2022-2023 vanuit Jongerenpunt070 4.718 jongeren benaderd, ten opzichte van 4.249 in schooljaar 2021-2022. In het schooljaar 2022-2023 zijn meer jongeren benaderd en ook meer jongeren zijn uitgestroomd naar onderwijs dan in voorgaande jaren (1.210 jongeren ten opzichte van 826 in 2021-2021). Dit betreft zowel nieuwe voortijdig schoolverlaters als jongeren die in de jaren daarvoor van school zijn uitgevallen.

2

Duo levert de definitieve cijfers in het voorjaar van 2024. https://www.rivm.nl/gezondheidsonderzoek-covid-19/kwartaalonderzoek-jongeren/mentale-gezondheid 4 https://www.nji.nl/armoede/mijn-ouders-hebben-veel-stress-door-geldzorgen 5 https://www.bkr.nl/media/2cpddrtb/bkr-monitor-2022_stichting-bkr.pdf 6 https://www.nji.nl/armoede/oorzaken-en-gevolgen-van-geldzorgen-bij-jongeren 3

2/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10663298

MBO als werkplaats voor professionals in het sociaal domein In 2023 is regionaal bestuurlijk akkoord gegeven (wethouders onderwijs Haaglanden, schoolbestuurders ROC’s en samenwerkingsverbanden passend voortgezet onderwijs) op het voorstel ‘MBO als werkplaats’, voorbereid vanuit de regionale samenwerking RMC en aanpak voortijdig schoolverlaten. Doel is doorontwikkeling en versterking van de ondersteuningsstructuur voor mbostudenten, door professionals uit het sociaal domein dichtbij mbo-studenten in te zetten. Op verschillende locaties van de vier mbo’s in de regio wordt geïnventariseerd welke ondersteuningsstructuur al aanwezig is en welke ondersteuning of expertise ontbreekt, versterkt of gewijzigd moet worden en hoe we dat kunnen organiseren en financieren. Daarnaast wordt vooruitgekeken naar wat vertaald kan worden naar het nieuwe regionale programma gericht op de bestrijding van vsv en de overgang van school naar duurzaam werk. De gedachte is dat alle mbostudenten op een mbo-locatie dezelfde ondersteuning kunnen krijgen als zij dat nodig hebben, ongeacht hun woonplaats. In Den Haag sluit dit goed aan bij de preventieve aanpak van Jongerenpunt070, dat al langere tijd op locaties van het ROC Mondriaan actief is voor mbo-studenten.

Binnen deze preventieve aanpak op het mbo zorgen multidisciplinaire teams vanuit vsv en werk er samen voor dat jongeren met een diploma de school verlaten, een baan vinden en perspectief hebben. Met deze aanpak anticiperen we op de nieuwe Wet van school naar duurzaam werk die naar verwachting in 2025 wordt ingevoerd. Ondersteuning vanuit de Haagse Educatieve Agenda en het Nationaal Programma Onderwijs Om onze ambitie te bereiken, wordt vanuit de HEA structureel ingezet op een breed pakket aan vsvmaatregelen, zoals coaching, begeleiding, leerwerk-, dagbestedings- en maatwerktrajecten. De inzet van deze maatregelen heeft als doel jongeren terug te leiden naar school, of als school geen optie (meer) is naar de arbeidsmarkt. De uitvoering van deze trajecten vindt zowel plaats vanuit de scholen als vanuit Jongerenpunt070. Ook is er een aanbod beschikbaar voor studiekeuzebegeleiding en loopbaanoriëntatie om leerlingen te helpen bij het maken van hun studiekeuze, om zo een latere studieswitch of zelfs schooluitval te voorkomen. In het uitvoeringsplan HEA (RIS313565 en RIS316922) is de verantwoording van de HEA terug te vinden. Met het Nationaal Programma Onderwijs wordt extra ondersteuning geboden aan de leerlingen die dat nodig hebben en om opgelopen achterstanden terug te dringen. Er is wederom een impuls gegeven aan de aanpak van verzuim.

In 2022-2023 zijn de verzuimaanpakken van scholen vernieuwd en er werd aandacht besteed aan het welbevinden van leerlingen. In het primair en voortgezet onderwijs is de preventieve verzuimaanpak voortgezet op scholen met een hoog verzuimpercentage. De focus in deze aanpak lag op het voeren van preventieve gesprekken op school met leerlingen die verzuimen (en betrokkene van school), voordat het verzuim wettelijk bij leerplicht moet worden gemeld. Daarnaast gaven leerplichtambtenaren bijvoorbeeld voorlichting aan ouders en dachten zij met scholen mee over het verzuimbeleid. Leerlingzaken heeft de preventieve verzuimaanpak in het schooljaar 2023-2024 vervolgd, maar heeft deze aanpak in januari 2024 moeten opschorten. Door het toegenomen aantal verzuimmeldingen, thuiszitters en beroepen op vrijstelling is alle leerplichtcapaciteit nodig voor de uitvoering van deze wettelijk verplichte taken. Voor de zomervakantie wordt besloten of de preventieve verzuimaanpak komend schooljaar weer kan worden voortgezet. Over de stand van zaken en de voortgang van het NPO waar deze maatregelen ook in beschreven staan bent u onlangs geïnformeerd (RIS316048). Ambitie 2: Alle jongeren in een kwetsbare positie zijn in beeld en worden waar nodig begeleid Via de Regionale Meld- en Coördinatiefunctie (RMC) zijn gemeenten verplicht om jongeren in een kwetsbare positie te volgen.

Het gaat om jongeren die uitstromen of doorstromen vanuit het praktijkonderwijs, voortgezet speciaal onderwijs, vmbo basisberoepsgerichte leerweg en de entreeopleiding. Deze jongeren staan in de leerlingbasisadministratie van de afdeling Leerling- en Onderwijszaken.

3/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10663298

Als blijkt dat deze jongeren niet werken, geen onderwijs volgen en geen andere vorm van dagbesteding hebben, gaat de gemeente na wat er aan de hand is. Dit gebeurt in principe op dezelfde manier als bij vsv’ers, met het besef dat het halen van een startkwalificatie voor deze jongeren niet altijd reëel is en dat voor hen een ander pad passender kan zijn. Leerlingzaken rapporteert jaarlijks de cijfers omtrent kwetsbare doelgroep en jongeren die een ‘kwetsbare overstap’ maken op basis van doorstroomgegevens van DUO. Voor het schooljaar 20222023 heeft DUO deze cijfers nog niet beschikbaar.7 De gemeente werkt samen met onderwijsinstellingen en werkgevers om deze groep jongeren voor te bereiden op hun overstap naar vervolgonderwijs of de arbeidsmarkt. De ondersteuning hiervoor vindt plaats vanuit Jongerenpunt070 en het PRO/VSO-team. Als gemeente bieden we jongeren die het nu moeilijk hebben ook extra ondersteuning via subsidies aan onderwijsorganisaties en stichtingen om hybride vormen van onderwijs mogelijk te maken. Met hybride vormen van onderwijs wordt ervoor gezorgd dat deze jongeren op de juiste plek terechtkomen. De lokale en regionale TOP Academies en de Entree Weg naar Arbeid (EWA) zijn hiervan voorbeelden.

Deze leerwerktrajecten zijn vormen van duaal leren voor het entree-, praktijk- en voortgezet speciaal onderwijs waarbij leerlingen al in het (laatste) schooljaar van hun opleiding aan de slag gaan en ook les krijgen op locatie bij een werkgever. Bij goed functioneren krijgt de leerling een arbeidscontract door de werkgever aangeboden. Wanneer dit niet het geval is wordt de leerling begeleid met een uitplaatsing bij een werkgever in een andere branche of sector. Verder zoeken we jongeren actief op indien zij geen schoolinschrijving, uitkering en weinig/geen inkomen hebben. Inmiddels zijn 4.610 jongeren vanuit de Jongeren Buiten Beeld aanpak bereikt en is in beeld gebracht of zij een hulpvraag hadden. Er zijn 1.400 jongeren na meerdere huisbezoeken nog niet bereikt. De aanpak om deze jongeren alsnog te bereiken is in 2023 uitgebreid met extra deurbezoeken en benadering in samenwerking met het jongerenwerk. Ambitie 3: Iedere thuiszitter heeft binnen drie maanden een passend aanbod Het aantal door Leerlingzaken geregistreerde thuiszitters 8 in het schooljaar 2022-2023 was 1.276. Dit is meer dan een verdubbeling ten opzichte van schooljaar 2021-2022 (588 thuiszitters). De stijging van het aantal thuiszitters is onder andere veroorzaakt door het toegenomen aantal kinderen dat naar Den Haag kwam (nieuwkomers) en niet direct een schoolinschrijving had.

Kinderen zonder schoolinschrijving worden namelijk direct meegeteld als thuiszitters en niet pas na 4 weken, zoals kinderen met een schoolinschrijving die ongeoorloofd verzuimen. 9 Tot op heden (18-12-2023) hebben alle thuiszittende nieuwkomers binnen de afgesproken Haagse termijn van drie maanden na aanmelding bij het onderwijs een school. Zij kunnen wel langer dan drie maanden als thuiszitter zijn geregistreerd, als ouders hun kind niet direct na inschrijving in de gemeente aanmelden voor onderwijs. In die situaties neemt leerplicht contact op met de ouders om te zorgen dat zij hun kind voor onderwijs aanmelden. Daarnaast wachtten veel thuiszitters op een passend aanbod of op een plaatsing in het onderwijs of zorg. Bij deze groep duurt het thuiszitten gemiddeld langer, omdat het tijd kost om te onderzoeken wat een passende plek is en er wachtlijsten zijn in het speciaal onderwijs.

7

DUO maakt deze officiële cijfers zichtbaar op: https://informatieproducten.duo.rijkscloud.nl/public/dashboardvsvopen/ Een leerling die geen schoolinschrijving heeft of langer dan vier weken geen onderwijs volgt, is een thuiszitter. Het gaat zowel om leerlingen zonder schoolinschrijving als om leerlingen met een schoolinschrijving die langer dan vier weken verzuimen. Leerlingzaken registreert op grond van de Leerplichtwet alleen thuiszitters die ongeoorloofd verzuimen. 9 De gemeente Den Haag volgt hierbij de definitie van de Inspectie van het Onderwijs. De Inspectie definieert thuiszitters als: langdurig relatief verzuimers en absoluut verzuimers. Langdurig relatief verzuimers zijn leerlingen die ingeschreven staan op school en langer dan 4 weken ongeoorloofd verzuimen. Absoluut verzuimers zijn leer- en kwalificatieplichtige jongeren die niet op een school staan ingeschreven. Al vanaf de eerste dag dat een leerplichtige jongere niet op een school is ingeschreven, is sprake van absoluut verzuim, ongeacht de duur van het absoluut verzuim. Zie https://www.onderwijsinspectie.nl/onderwijssectoren/toezicht-op-samenwerkingsverbanden-passendonderwijs/thuiszittersregistratie/definitie-verzuimers. 8

4/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10663298

Het aantal afgesloten thuiszitterscasussen ligt ook hoger dan vorig schooljaar: 853 in 2022-2023 ten opzichte van 429 in 2021-2022. Dit zijn kinderen die in de loop van het schooljaar weer naar school gingen, een vrijstelling van schoolinschrijving kregen of bijvoorbeeld verhuisden naar buiten Den Haag. Om onze ambitie te bereiken wordt actief ingezet op samenwerking tussen partijen, met als doel kinderen de juiste ondersteuning te bieden en terug naar school te krijgen. Dit gebeurde onder andere via inzet op samenwerking tussen onderwijs- en zorgprofessionals. De inzet specifiek voor de aanpak van thuiszitters wordt hieronder verder toegelicht. Daarnaast zijn via het NPO activiteiten uitgevoerd om de zorgstructuur te versterken, door de samenwerking tussen professionals en ouders in de wijken Duindorp, Bouwlust, Moerwijk en Transvaal te bevorderen. De activiteiten zijn met name gericht op het neerzetten van de school als vind- en werkplaats voor ondersteunings- en zorgvragen. Betere samenwerking tussen onderwijs- en zorgprofessionals Het voorkomen van thuiszitten begint bij een goede verzuimaanpak. In schooljaar 2022-2023 wordt in het basisonderwijs en voor het eerst in het voortgezet onderwijs gewerkt met het routeboek verzuim en thuiszitters.

Dit routeboek heeft de gemeente Den Haag in samenwerking met gemeenten Rijswijk, Leidschendam-Voorburg en de samenwerkingsverbanden passend onderwijs ontwikkeld. Het routeboek beschrijft de werkwijze tussen de school en de samenwerkingspartners (waaronder gemeente: leerplicht, Centrum voor Jeugd en Gezin, schoolmaatschappelijk werk en het samenwerkingsverband passend onderwijs) bij schoolverzuim en thuiszitters. Sinds de introductie van de routeboeken is de samenwerking versterkt en is het duidelijker wie waarvoor verantwoordelijk is. Het ‘driehoeksoverleg’ is voortgezet. Dit overleg is ingericht om ervoor te zorgen dat voor ieder kind overwogen is wat zijn ontwikkelpotentieel is, voordat een onderwijsvrijstelling wordt afgegeven op medische gronden. Passend aanbod van onderwijs en zorg Den Haag kent in kwalitatief opzicht een dekkend aanbod en netwerk van onderwijsvoorzieningen voor leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften. De daarvoor benodigde kennis en expertise is nu geborgd en verankerd in scholen voor speciaal (basis)onderwijs, waar leerlingen in kleine(re) groepen ondersteuning wordt geboden bij het volgen van onderwijs. Het afgelopen schooljaar hebben we stilgestaan bij de constatering dat het dekkend aanbod en netwerk dat het samenwerkingsverband Stichting Primair Passend Onderwijs Haaglanden (SPPOH) hoort te bieden, in kwantitatief opzicht onvoldoende is.

Er worden relatief veel Haagse leerlingen doorverwezen naar het speciaal (basis)onderwijs, maar door de beperkte beschikbare capaciteit moeten leerlingen noodgedwongen steeds vaker lang wachten op screening en plaatsing. En als er dan een plaats beschikbaar is, kost het schoolgaan vaak veel reistijd. De gemeente werkt samen met samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs (po en vo) voor leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften. Het is de gezamenlijke ambitie van betrokken partijen dat geen enkel kind langer dan 3 maanden thuiszit zonder passend perspectief op onderwijs en/of zorg. We zien binnen het onderwijsveld een groep kinderen die behoefte heeft aan een aanbod op zowel passend onderwijs- als jeugdhulpgebied. Er is het afgelopen schooljaar ingezet op het voortzetten van jeugdhulp binnen onderwijs (Onderwijs Jeugdhulp Arrangementen in het speciaal onderwijs) om samen toe te werken naar een inclusiever onderwijsveld en aan partnerschap bij het herontwerp van de jeugdhulpstructuur binnen Haaglanden. In schooljaar 2023-2024 gaan we ons nog meer richten op de context waarin de leerling zich beweegt. Dit vraagt om nieuwe criteria voor arrangementen, waarbij we de beweging van individu naar collectief willen versterken. We beginnen bij een groepsarrangement voor het jonge kind, maar stellen ook criteria op voor andere arrangementen voor specifieke groepen leerlingen.

5/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10663298

Voor leerlingen die tussen wal en schip vallen, omdat zowel onderwijs als een kinderdagcentrum niet passend zijn, onderzoeken we bijvoorbeeld de mogelijkheid om onderwijs-jeugdhulpgroepen te creëren waar onderwijs nauw samenwerkt met de kinderdagcentra. In het Haags Toekomstperspectief is de opdracht school als vind- en werkplaats opgenomen. Kracht en rondomJou sluiten daarom vanaf 1 januari 2024 aan bij de zorgstructuur van de school. Zij streven naar een integrale en collectieve inzet. Dit alles met als doel om meer kinderen binnen 3 maanden een passend perspectief te bieden op onderwijs en/of zorg, gericht op zoveel mogelijk leerlingen en hun context. Perspectief op thuiszitters en wetsvoorstel terugdringen verzuim Op dit moment is er alleen een centrale registratie van thuiszitters die ongeoorloofd verzuimen. Hieronder wordt het verschil tussen geoorloofd en ongeoorloofd verzuim toegelicht. Een leerling verzuimt geoorloofd bij bijvoorbeeld ziekte of verlof vanwege een bruiloft of begrafenis. Bij ongeoorloofd verzuim heeft de leerling geen geldige reden voor afwezigheid. Kortdurend ongeoorloofd verzuim, zoals een paar keer te laat komen of spijbelen, pakken scholen zelf aan. Scholen moeten ongeoorloofd verzuim vanaf 16 uur in 4 weken melden bij Leerplicht. Als een leerling meer dan 4 weken aaneengesloten ongeoorloofd verzuimt, wordt hij geregistreerd als thuiszitter.

Er zijn ook kinderen zonder schoolinschrijving. Als zij een vrijstelling van schoolinschrijving hebben, is dit geoorloofd. Als zij geen vrijstelling hebben, is dit ongeoorloofd verzuim. Leerplicht krijgt deze kinderen in beeld zodra ze een inschrijving hebben in de gemeente Den Haag maar er geen schoolinschrijving of vrijstelling bekend is. Leerplicht registreert dit als absoluut verzuim. Alle kinderen met absoluut verzuim tellen mee als thuiszitters. Zoals blijkt uit bovenstaande toelichting is thuiszitten de afgelopen periode vooral benaderd vanuit het perspectief van de Leerplichtwet, dus gericht op ongeoorloofd schoolverzuim. Inmiddels is het duidelijk dat het recht op onderwijs en ontwikkeling van kinderen een breder en beter perspectief biedt. Het gaat niet alleen om ouders die moeten zorgen dat hun kind bij een school staat ingeschreven en de school geregeld bezoekt (waar Leerplicht op toeziet), maar ook om het aanbod van onderwijs met zonodig extra ondersteuning door scholen en samenwerkingsverbanden passend onderwijs (waar de Inspectie van het Onderwijs op toeziet) en het aanbod van jeugdhulp door de gemeente. Den Haag gebruikte dit bredere perspectief al in de samenwerking van passend onderwijs en jeugdhulp, waaruit onder andere het Routeboek verzuim en thuiszitters is voortgekomen.

Op landelijk niveau is het recht op onderwijs en ontwikkeling ook het uitgangspunt van het wetsvoorstel terugdringen verzuim. Dit wetsvoorstel, dat naar verwachting in 2024 aan de Tweede Kamer wordt aangeboden, heeft als doel om verzuim en het aantal kinderen en jongeren dat langdurig niet naar school gaat en thuiszit beter in beeld te krijgen, te voorkomen en terug te dringen. De belangrijkste onderdelen van dit wetsvoorstel zijn: • Eenduidige verzuimregistratie. Het goed in beeld krijgen van alle verzuimende leerlingen begint met een goede verzuimregistratie door scholen en een effectieve aanpak van verzuim die is vastgelegd in het schoolverzuimbeleid. Het wetsvoorstel stelt daarom een aantal voorwaarden aan de verzuimregistratie en verzuimbeleid van scholen. • Samenwerkingsverbanden onderwijs beter in positie brengen. Zij moeten meer inzicht krijgen in het schoolverzuim (op schoolniveau), zodat zij een beter totaalbeeld krijgen en dit ook kunnen gebruiken bij keuzes in het ondersteuningsaanbod. • Onderwijskundig perspectief betrekken bij vrijstellingen op medische gronden. De rol van samenwerkingsverbanden en Leerplicht bij vrijstellingen op medische gronden wordt uitgebreid, zodat het onderwijskundig perspectief meer wordt betrokken in de beoordeling of een kind een vrijstelling nodig heeft.

In Den Haag lopen we hier al op vooruit met het ‘driehoeksoverleg’ tussen samenwerkingsverband, Leerplicht en sma-arts (sociaal medisch adviseurs).

6/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10663298

De gemeente Den Haag is positief over bovenstaande punten omdat de personen die het dichtst bij de leerling staan (ouders en school) de belangrijkste rol houden: het goed melden, registreren en handelen bij verzuim. Het beter in beeld krijgen van het totale verzuim door scholen en samenwerkingsverbanden helpt om patronen te herkennen en duidelijk te maken welk ondersteuningsaanbod nodig is. Dit helpt ook in de samenwerking tussen onderwijs en de gemeente over combinaties van onderwijsondersteuning en jeugdhulp. De leerplichtambtenaar blijft goed in positie als toezichthouder op de Leerplichtwet en in de procedure voor vrijstellingen. Duur thuiszitten Er waren in het schooljaar 2022-2023 in totaal 641 thuiszitters die 3 maanden of langer geen schoolinschrijving hadden of wel een schoolinschrijving hadden maar ongeoorloofd niet naar school gingen. Van de thuiszitters die langer dan 3 maanden thuiszitten of hebben thuisgezeten, wachtten de meesten op een passend aanbod of ze stonden op een wachtlijst. Screening De Inspectie van het Onderwijs constateert dat samenwerkingsverband SPPOH adequaat zicht heeft op het aantal kinderen dat wordt aangemeld voor speciaal onderwijs (so) en speciaal basisonderwijs (sbo). Van deze kinderen is bij aanmelding echter nog niet duidelijk of ze ook daadwerkelijk in aanmerking komen voor toelating tot het s(b)o en voor plaatsing op een s(b)o.

Het beoordelen of kinderen in aanmerking komen voor toelating tot het s(b)o is een verantwoordelijkheid van SPPOH waarin wordt samengewerkt met de scholen. Heeft een leerling eenmaal een toelaatbaarheidsverklaring, dan is de school verantwoordelijk voor de daadwerkelijke plaatsing van de leerling. De realisatie/inkoop van de benodigde externe ondersteuning is een verantwoordelijkheid van de school. Aanmeldingen speciaal onderwijs (december 2023) Op de aanmeldlijst van de so-scholen staan in totaal 261 individuele kinderen. Er wachten 236 kinderen op screening (dat wil zeggen: vaststelling van de toelaatbaarheid); 10 kinderen zitten momenteel in het proces van screening. Van de 236 wachtende kinderen volgen er 44 onderwijs op een reguliere basisschool en 42 op een andere school voor s(b)o. Daarnaast blijkt dat een aantal kinderen uit voorzorg is aangemeld (omdat verwacht wordt dat er op termijn s(b)o nodig zal zijn). Een aantal van deze aangemelde kinderen is nog niet leerplichtig; een ander deel is aangemeld vanuit een kinderdagcentrum. Aanmeldingen speciaal basisonderwijs (december 2023) Op de aanmeldlijst van de sbo-scholen staan in totaal 218 individuele kinderen. Er wachten 170 kinderen op screening (dat wil zeggen: vaststelling van de toelaatbaarheid); 91 kinderen zitten momenteel in het proces van screening.

Van de 170 wachtende kinderen volgen er 117 onderwijs op een reguliere basisschool en 6 op een andere school voor sbo. Daarnaast blijkt ook hier dat een aantal kinderen uit voorzorg is aangemeld (omdat verwacht wordt dat er op termijn s(b)o nodig zal zijn). Een aantal van deze aangemelde kinderen is nog niet leerplichtig; een ander deel is aangemeld vanuit een kinderdagcentrum. De wachtlijsten, waarop ook de kinderen staan die worden gescreend, worden periodiek gedeeld met de gemeente Den Haag. Het is voor de gemeente niet inzichtelijk wat de gemiddelde duur op een aanmeldlijst of voor screening is. De aantallen laten zien dat kinderen soms weliswaar moeten wachten op een plek op een speciale school, maar deze kinderen zetten in afwachting van de nieuwe plek het onderwijs of de dagbesteding (jeugdhulp) op de huidige plek voort. Voor kinderen die niet op de huidige plek kunnen verblijven zet SPPOH ook een vorm van overbrugging in zoals ‘Tussen Plek en Plaatsing’ (TPP). Met andere woorden, het niet direct beschikbaar zijn van een s(b)o plek zorgt niet altijd voor een periode waarin de leerling geen onderwijs ontvangt.

7/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10663298

Nieuwkomersonderwijs Nieuwkomersleerlingen zijn kinderen van asielzoekers, vluchtelingen, statushouders, arbeids- of kennismigranten. Wat zij gemeen hebben, is dat zij zonder kennis van de Nederlandse taal in het onderwijs starten. In het primair onderwijs staan 10 kinderen op de wachtlijst (december 2023). Geen enkel kind wacht langer dan 3 maanden. Wanneer de drie maanden grens in zicht komt wordt geprobeerd een passende plek op een school verder van het woonadres te vinden. In het voortgezet onderwijs staan 82 kinderen op de wachtlijst (december 2023). Geen enkel kind wacht langer dan 3 maanden. De wachtlijst wordt door de scholen met Internationale Schakelklassen (ISK) nauwgezet en gezamenlijk bijgehouden. Indien kinderen langer dan 3 maanden op de wachtlijst dreigen te staan, wordt gepoogd extra plek te creëren door leerlingen die al langer in het ISKprogramma zitten door te laten stromen naar regulier onderwijs. Het ISK in Den Haag vervult een regiofunctie en verzorgt deze vorm van onderwijs ook voor leerlingen woonachtig in de gemeente Rijswijk en Leidschendam-Voorburg. Kinderen op de wachtlijst kunnen dus ook woonachtig zijn in die gemeenten en niet op de thuiszitterslijst van de gemeente Den Haag geregistreerd staan.

Stand van zaken schoolmaatschappelijk werk+ Bij de eerste signalen over meer serieuze problemen op sociaal-emotioneel gebied die de ontwikkeling van een kind of jongere belemmeren, of die een schoolgang frustreren, kan schoolmaatschappelijk werk+ (smw+) met behulp van gesprekken veel ondervangen en positief keren zonder dat er direct sprake is van, of noodzaak ontstaat tot, jeugdhulp. De schoolmaatschappelijk werkers doen tijdens de intake een brede uitvraag om te onderzoeken wat de vraag achter de vraag is. Vervolgens wordt gekeken of de vraag door het smw+ opgepakt kan worden. Het kan ook dat er wordt doorverwezen naar het voorliggend veld of in overleg met het Centrum voor Jeugd en Gezin opgeschaald wordt. Smw+ wordt aangeboden aan alle locaties voorschoolse educatie, het primair en voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs. De aard van de problematiek is divers. Ouders van kinderen in de voorschoolse educatie (ve) en primair onderwijs (po) zijn ondersteund op vragen rondom opvoeden, financiën, huisvestings- en relatieproblemen. Op kindniveau waren er veel vragen rondom faalangst, emotieregulatie, echtscheiding, rouw en gedragsproblemen. Bij de ve zien we dat in schooljaar 2022-2023 meer kinderen waarbij sprake is van een ontwikkelingsachterstand worden doorverwezen.

De Corona periode heeft ertoe geleid dat meer kinderen een achterstand hebben en bijvoorbeeld met een luier naar school komen, geen uitgestelde aandacht verdragen en meer ongeremd zijn in hun emotionele uitingen. In het schooljaar 2022-2023 is 84% van de dossiers door het smw+ zelf, of met behulp van het voorliggend veld of de 1e lijn opgelost. In 16% van de dossiers is doorverwijzing naar de 2e of 3e lijn nodig geweest. Bij jongeren in het vo waren met name vraagstukken op het gebied van negatieve gevoelens, een ongezond slaappatroon, vrienden & relaties, echtscheiding en leren en presteren een belangrijk aandachtspunt binnen het schoolmaatschappelijk werk. Van de dossiers is 55% door smw+ opgelost en is 40% van de leerlingen verwezen naar hulpverlening, waaronder ook 0e-lijns verwijzingen, zoals bijvoorbeeld een coach. De aanmeldingen kenden de grootste piek in de leeftijd 14-15 jaar. In het mbo spelen problematieken vaak in meerdere leefgebieden en ook buiten school. Deze problemen hebben wel invloed op het welbevinden van de studenten en de studievoortgang op school. Er is een stijging zichtbaar op gezondheidsproblematieken, bijvoorbeeld eenzaamheid die leidt tot psychische klachten en slapeloosheid. En er is ook een flinke stijging zichtbaar op financiële problematieken.

Dit heeft alles te maken met de stijging van de inflatie (energieprijzen, verzekeringen en boodschappen).

8/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10663298

Daar waar de hulpvraag de expertise van de schoolmaatschappelijk werker te boven gaat - vaak gaat het dan om gezondheidsvraagstukken en financiële problemen - wordt andere hulpverlening ingeschakeld. In het mbo zijn de meeste aanmeldingen van studenten in de leeftijdscategorie 18-23 jaar. Tot slot Het schooljaar 2022-2023 was uitdagend. Het is positief dat het aantal Haagse jongeren met een startkwalificatie blijft toenemen, maar ook nemen zorgen rondom bestaanszekerheid van gezinnen en jongeren voor wie dit niet vanzelfsprekend is toe. Ook zijn er leerlingen die te lang in afwachting van een passende plek geen of slechts gedeeltelijk gebruik maken van onderwijs, dat baart ons grote zorgen. Ondanks deze uitdagingen hebben (onderwijs)professionals ervoor gezorgd dat de meeste gezinnen, leerlingen en jongeren de meest passende vorm van ondersteuning, onderwijs of uitstroom naar een vervolgopleiding of werk hebben ontvangen. Zoals u in deze brief heeft kunnen lezen zijn er positieve ontwikkelingen, maar zijn er verbeteringen nodig om het aantal voortijdig schoolverlaters en thuiszitters terug te dringen. Met vriendelijke groet, de wethouder van Onderwijs, Jeugd, Sport en Dienstverlening Hilbert Bredemeijer

9/9