RIS318281 Voortgangsbericht Central Innovation District 2023

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Robert van Asten Wethouder van Stedelijke ontwikkeling, Bibliotheken en Europa

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Ruimte

DSO/10709911 RIS318281 Contactpersoon

Aimée Krommenhoek Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

CID Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

5 april 2024

aimee.krommenhoek@denhaag.nl Bijlage

1

Onderwerp

Voortgangsbericht Central Innovation District 2023

Geachte voorzitter, Hierbij ontvangt u het 2e Voortgangsbericht van de gebiedsontwikkeling Central Innovation District (CID). Vorig jaar ontving u de Voortgangsrapportage CID medio 2021-2022 (RIS315224). Dit voortgangsbericht geeft een overzicht van de uitgevoerde activiteiten en behaalde resultaten in 2023. Naast een stand van zaken voor het CID en de deelgebieden wordt in het bijgevoegde Projectenoverzicht op hoofdlijnen de afzonderlijke (bouw)projecten weergegeven. Programma CID is een grote gebiedsontwikkeling in de bestaande stad. Het CID is het gebied tussen en rond de drie grote stations Den Haag Centraal, Laan van NOI en Hollands Spoor. Het is het economisch hart van Den Haag en de regio. Nu al levert het gebied werk voor bijna 80.000 mensen en telt het 30.000 studenten. Er wonen 45.000 mensen in het gebied in 23.000 woningen. Richting 2040 is de verwachting dat het CID met 20.500 woningen zal groeien. Er wordt gerekend op een toevoeging van ongeveer 640.000 m² aan nieuwe kantoren en ongeveer 254.000 m² aan commerciële en maatschappelijke voorzieningen. Voor het CID geldt - net als voor de stad in zijn geheel – het gebied te beschouwen als ruimte die nooit af is, maar altijd in ontwikkeling. De gebiedsontwikkeling CID heeft op verschillende fronten hoge ambities: architectuur, openbare ruimte, programmering en functies, bereikbaarheid, vergroening en verduurzaming.

Producten in het CID De ambities voor het CID zijn vastgelegd in de Structuurvisie CID (RIS307135), Voorzieningenonderzoek CID (RIS316628) en het Kwaliteitsplan CID (RIS314594). De komende periode ligt de nadruk op het maken van de Toekomstplannen voor de deelgebieden waar de grootste veranderingen komen: Laakhavens Hollands Spoor, omgeving Den Haag Centraal, omgeving Laan van NOI en het Beatrixkwartier met Bezuidenhout-West. In het CID zijn er naast deze toekomstplannen plotontwikkelingen in voorbereiding dan wel in uitvoering binnen het gebied. Het jaar 2023 stond in het teken van een nieuwe coalitievorming en ook de programmaorganisatie CID is verder vormgegeven naar aanleiding van personeelswisselingen en -tekorten. In 2023 is gewerkt aan de Ontwikkelvisie Den Haag Centraal. Voor Laan van NOI en Beatrixkwartier worden de Ontwikkelvisies in 2024 opgesteld.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

Toekomstplan per deelgebied Op basis van de Structuurvisie, het Kwaliteitsplan en het Voorzieningenonderzoek maakt de gemeente per deelgebied een Toekomstplan. Met de Toekomstplannen van de deelgebieden worden de gestelde doelen en mijlpalen geconcretiseerd en kunnen deze in het vervolgproces worden gemonitord.

Producten in het CID

Het gaat om de deelgebieden waar de grootste veranderingen komen: Laakhavens Hollands Spoor, omgeving Den Haag Centraal, omgeving Laan van NOI en het Beatrixkwartier met BezuidenhoutWest. Per deelgebied wordt er een Toekomstplan gemaakt. Elk Toekomstplan bestaat uit 4 documenten: • Ontwikkelvisie • Beeldkwaliteitsplan • Ontwikkelstrategie • Buitenruimteplan Bij het maken van deze plannen wordt de omgeving nauw betrokken. Beschreven worden de voorwaarden waaraan de toekomstige projecten moeten voldoen. Tegelijkertijd werken verschillende ontwikkelaars aan een plan voor nieuwe woningen en kantoren. Kwaliteitsplan CID In 2023 is als verdere uitwerking van de Structuurvisie het Kwaliteitsplan (RIS314594) afgerond. Het Kwaliteitsplan is een beleidsdocument dat invulling geeft aan de beoogde omgevingskwaliteit van het CID: hoe deze eruit ziet (beeldkwaliteit), hoe deze werkt (gebruikskwaliteit) en hoe toekomstbestendig deze is. Onlangs in februari 2024 heeft de gemeenteraad unaniem het Kwaliteitsplan CID vastgesteld. Kwaliteitsteam CID Het instellen van een Kwaliteitsteam voor het CID is aangekondigd en verder uitgewerkt in een brief aan de voorzitter van de commissie Ruimte in 2020 (RIS307136), als onderdeel van de versterking van het systeem voor ruimtelijke kwaliteitszorg.

Het instellen van een Kwaliteitsteam is een afweging die nader wordt uitgewerkt in samenhang met de invulling van het ruimtelijk kwaliteitsstelsel en het advies van de kwartiermaker stadsstedenbouwer. De raad wordt hier nader over geïnformeerd.

2/16

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

Voorzieningenonderzoek CID Als er nieuwe woningen en kantoren bijkomen, is het belangrijk dat er ook voldoende groen en maatschappelijke voorzieningen komen voor de mensen die er wonen, werken en ontspannen. Bij de Structuurvisie CID is een Voorzieningenprogramma CID gevoegd met zowel de benodigde vierkante meters als potentieel geschikte locaties. Er is onderzocht hoeveel scholen, winkels, sportvoorzieningen of bijvoorbeeld hoeveel groen er nodig is in het CID. In 2023 is dit uitgewerkt in een Voorzieningenonderzoek voor het gehele CID (RIS316628). Het Voorzieningenonderzoek CID geeft onder andere uitgangspunten voor een richtinggevende norm hoogstedelijk gebied omdat in het CID minder gezinnen met kinderen worden verwacht dan in het centrum, en meer kleine huishoudens met onder meer studenten. De omgeving is betrokken bij het onderzoek via de CID dagen in 2022, de CID Dag in 2023 en door gesprekken met de bewonersorganisaties uit het gebied. De gemeenteraad neemt in het 1e kwartaal van 2024 een besluit over de Haagse richtinggevende normen voor maatschappelijke voorzieningen en groen 2024 (RIS317835). Welke voorzieningen waar in het CID nodig zijn, wordt verder uitgewerkt in de Toekomstplannen per deelgebied (o.a. in de Ontwikkelvisie en Ontwikkelstrategie). Vooruitlopend op de Toekomstplannen zijn enkele reserveringen en kaders al opgenomen voor voorzieningen.

Namelijk: • Bestemmingsplan Anna van Hannoverstraat 4 (RIS317026) • Planuitwerkingskader Bellevue (RIS309865) • Ontwikkelvisie Laakhavens Hollands Spoor (RIS311821) Monitoring voorzieningen Bij een complexe en langlopende gebiedsontwikkeling als het CID is het belangrijk dat de stand van zaken en realisatie van de voorzieningen wordt gemonitord. Wordt het doel bereikt om voldoende voorzieningen te hebben voor de inwoners van de stad? Zijn de locaties uit de Voorzieningenprogramma’s belegd in de ontwikkelstrategiën en integrale huisvestingsplannen (IHP’s)? Is er zicht op de realisatie van de voorzieningen en zijn er voldoende middelen? En zijn er bouwvergunningsaanvragen en/of opleveringen van maatschappelijk vastgoed? De voorzieningen worden steeds concreter in de tijd. De monitoring op voorzieningen wordt de komende periode nader vormgegeven. Vooruitlopend hierop hieronder een overzicht van de stand van zaken van de voorzieningen in het CID.

3/16

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

Overzicht voorzieningen

4/16

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

Innovatie in het CID Campusontwikkeling Als (inter)nationale kennisstad gaan we voor economische vernieuwing. Vanuit dit perspectief is de Campusontwikkelingsstrategie stadsbreed in ontwikkeling. Deze strategie is voor het CID van groot belang. Want rond de drie intercitystations is de basis om innovatie te stimuleren in een campusmilieu volop aanwezig: een hoge concentratie kennis- en opleidingsinstituten, overheid en aansprekende bedrijven en startups/scale-ups die werken aan o.a. cyber security en govtech. We willen de aantrekkingskracht voor talent, bedrijven en kennis versterken, waardoor nieuwe banen ontstaan. De Campusontwikkelingsstrategie wordt uitgewerkt in samenwerking met externe partners, om zo het benodigde draagvlak te creëren. De verwachting is dat het college deze strategie in het 3e kwartaal 2024 vaststelt. De vervolgstappen voor het CID zijn het sturen op geschikte faciliteiten en voorzieningen voor werken, leren en innoveren in de betreffende deelgebieden Laakhavens Hollands Spoor, omgeving Den Haag Centraal, omgeving Laan van NOI en het Beatrixkwartier. Vormgeven aan programmering van activiteiten met partners in het gebied.

Betrekken van sleutelpartijen bij de campusontwikkeling uit het bedrijfsleven, onderwijs- en kennisinstellingen en overheidsinstanties middels een implementatieplan en het promoten van de Haagse campusontwikkeling en het CID als innovatiedistrict. Tot nu toe hebben wij voornamelijk de prioriteit gelegd bij het bouwen van woningen, waardoor we minder aandacht hebben gehad voor het creëren van bedrijfshuisvesting. In het CID worden de komende periode een heleboel nieuwe woningen bijgebouwd, maar de ontwikkeling van kantoor- en bedrijfsruimte blijft vooralsnog achter. Dat is kwetsbaar, want bedrijven vormen de motor van de Haagse economie. In de komende periode zal daarom meer focus liggen op het realiseren van bedrijfsruimten. Innovatiehubs Momenteel zijn er in het CID en omgeving drie innovatiehubs actief: The Hague Tech en The Hague Security Delta Campus bij het Laan van NOI-gebied en The Hague Humanity Hub bij het Den Haag Centraal-gebied. De betrokkenheid van de gemeente Den Haag bij deze hubs varieert op het gebied van financiering, vastgoed en organisatiestructuur. Hoe de situatie van de hubs eruitziet wordt afgestemd met het Toekomstplan voor omgeving Den Haag Centraal, omgeving Laan van NOI en Laakhavens Hollands Spoor.

Mobiliteitstransitie Een transitie naar ruimte-efficiënte, schone en klimaatneutrale mobiliteit is een randvoorwaarde voor ontwikkeling van het CID beschrijft de Structuurvisie CID. Dat betekent prioriteit voor mobiliteit op menselijke maat; een openbare ruimte die in eerste instantie is ingericht op Voetgangers (40%), Fietsers (25%) en Openbaar vervoer (20%), vergelijkbaar met de binnenstad. De groei van de mobiliteit in het CID wordt opgevangen met deze vervoerwijzen. Met de Strategie Mobiliteitstransitie 2022-2040 (RIS310664) is ingezet op schone, gezonde en ruimte efficiënte vervoersmiddelen. De huidige infrastructuur van het CID en de Binckhorst is de komende decennia niet toereikend voor de groei van het aantal mobiliteitsbewegingen in en om de gebieden. Deze groei is aanleiding voor de uit te voeren studie Netwerkaanpak automobiliteit CID-Binckhorst. Afgelopen jaren zijn diverse deelstudies uitgevoerd binnen het CID en Binckhorst, o.a. voor het Schenkviaduct, Prins Bernhardviaduct, Prins Clauslaan en de Waldorpstraat. Om het effect van deze diverse mobiliteitsingrepen op het gehele (omliggende) gebied goed in kaart te brengen en hierin de juiste keuzes te maken, wordt in 2024 een autonetwerkstudie CID-Binckhorst uitgevoerd. In de structuurvisie CID staat dat de zogenoemde binnen-gebieden autoluw worden met ruimte voor langzaam verkeer.

Hierdoor zal het autoverkeer zich (nog meer) concentreren op de doorgaande wegen. Het effect hiervan wordt ook meegenomen in de autonetwerkstudie.

5/16

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

Doel van de studie Netwerkaanpak automobiliteit CID Binckhorst is om inzicht te krijgen in de gewenste netwerkingrepen, de gewenste volgordelijkheid en bijbehorende investeringen. Conform de structuurvisie zetten we in op centrale parkeervoorzieningen. Een voorbeeld hiervan is de mobiliteitshub Laakhaven. Een gedeelte van de financiering van deze hub is voorzien uit een Rijksbijdrage. Tevens is met betrekking tot het Parkeerbeleid CID in 2023 onderzoek gedaan naar de haalbaarheid van een parkeergarage in de Marialaan (RIS317068) waarvan het advies negatief is. Ten behoeve van de onderbouwing van het Programma Duurzame Stadslogistiek zullen de logistieke stromen in Den Haag in kaart worden gebracht. Ook de stromen in het CID zullen daaruit naar voren komen. Voor dit jaar staat een specifieke verkenning naar de mogelijkheden voor bundeling van bedrijfsafvalstromen in de planning. Daarnaast wordt eind 2e kwartaal een visie op verduurzaming van de bouwlogistiek opgeleverd met daaraan gekoppeld een uitvoeringsagenda. De uitwerking hiervan zal ook effecten hebben op de bouwactiviteiten in het CID. In ons streven naar een schoon Den Haag willen we al het verkeer emissievrij krijgen – dus vrij van schadelijke uitstoot.

In de werkagenda duurzame mobiliteit 2024 - 2026, die in april 2024 gereed is, zetten we in op een aantal speerpunten, die onze klimaatambities voor mobiliteit deze collegeperiode versnellen. De in de werkagenda genoemde maatregelen zijn stadsbreed en zullen daarmee ook hun uitwerking krijgen in het CID. Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) Voor de zomer van 2023 is door de gemeenteraden van Den Haag (RIS315267), LeidschendamVoorburg en Rijswijk het Masterplan bereikbaarheid CID-Binckhorst vastgesteld en daarmee is de MIRT-verkenning afgerond. Er is ingestemd met: • een HOV-tramverbinding volgens variant 1T, van Den Haag Centraal naar station Voorburg via de Maanweg en naar Rijswijk/Delft via de Geestbrugweg; • een Basispakket Mobiliteit met diverse maatregelen gericht op enerzijds de mobiliteitstransitie en anderzijds het verbeteren van verkeersveiligheid en leefbaarheid. Inmiddels is gestart met de volgende fase, de planuitwerkingsfase. In deze fase worden met de zeven opdrachtgevers het voorkeurstracé voor een HOV-verbinding tussen Den Haag Centraal en station Voorburg en Rijswijk - Delft en aanvullende mobiliteitsmaatregelen uitgewerkt naar een Voorlopig Ontwerp. No-regret pakket Een goede bereikbaarheid is een belangrijke voorwaarde bij de komst van meer woningen, werkgelegenheid en voorzieningen.

Het realisatieplan van het No-regret pakket biedt maatregelen met regiopartners en het Rijk. Het gaat om meerjarige maatregelen van € 137,7 mln. waar we sinds 2020 aan werken. Het No-regret CID-Binckhorst heeft een eigen voortgangsrapportage. De meest recente rapportage is uit juni 2023 (RIS315532). In 2023 zijn dit enkele maatregelen binnen het CID: • Ook is gewerkt aan de voorlopige ontwerpen van de tweerichtingen fietsoversteek op het Rijswijkseplein (onderdeel van het fietsproject Pletterijkade). • Het voorlopig ontwerp (VO) voor de fietsroute Verlengde Velostrada, schakel 2, is afgerond en vrijgegeven voor inspraak. De inspraakperiode is doorlopen en er is een informatieavond georganiseerd samen met de gemeente Leidschendam-Voorburg. Het VO is op 25 januari 2024 goedgekeurd door de raad (RIS317169). Energietransitie In november 2021 heeft de gemeente Den Haag, na een in concurrentie uitgevoerde Europese aanbesteding, een concessie gegund aan Eteck B.V. en hiervoor een concessieovereenkomst getekend (RIS310745) voor het ontwerpen, realiseren, financieren, exploiteren en beheren van een duurzaam warmte- en koudesysteem (hierna warmtenet) in Laakhavens Hollands Spoor.

6/16

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

Alle nieuwbouw, binnen het gebied dat is vastgelegd in het warmteplan (RIS306882), is in beginsel verplicht aan te sluiten op dit warmtenet. Deze concessie waarborgt het leveren van duurzame, betaalbare warmte en koude. In, onder andere, het Buitenruimteplan en het Beeldkwaliteitsplan van Laakhavens Hollands Spoor wordt gewerkt aan een zorgvuldige ruimtelijke inpassing binnen de ondergrondse en bovengrondse infrastructuur. Het systeem maakt gebruik van laagtemperatuur warme en koude, doormiddel van warmte- en koudeopslag (WKO), thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) en warmtepompen. In de huidige netcapaciteit Laakhavens Hollands Spoor is nog geen congestie maar bij elk nieuw project treedt dit wel op (het stroomnetwerk is voor vrijwel 100% vol). Ten behoeve van de gebiedsontwikkeling Laakhavens Hollands Spoor zijn nieuwe ringleidingen noodzakelijk voor het leveren van stroom voor het bouwen van nieuwe bouwwerken en het in gebruik nemen hiervan. In het gebied zijn 2 ringtracés, waarvan de capaciteit vergroot dient te worden. Dit is een onderdeel van het kritieke pad in de planning. Om dit te realiseren worden de volgende stappen ondernomen: voorkeurstracé wordt ontworpen (als onderdeel van het buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor); ontwerpfase ringtracé door Stedin in overleg met gemeente; aanleg nieuw ringtracé door Stedin naar verwachting in 2026-2027.

Deze planning is heel globaal en zal nog nader uitgewerkt moeten worden o.b.v. het resultaat van de ontwerpfase. Gezocht wordt naar versnellingsmogelijkheden in het ontwerpproces en in de uitvoering.

Deelgebieden in het CID

7/16

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

Laakhavens Hollands Spoor Deelgebied Laakhavens Hollands Spoor is op te delen in vier delen: Laakhaven Centraal, Spoorzone Hollands Spoor (HS), Campuskwartier en Schipperskwartier. De delen in Laakhavens Hollands Spoor zijn met elkaar verbonden door de historische structuur van het voormalige havengebied, maar kenmerken zichzelf door een eigen dynamiek die in de loop der jaren is ontstaan. De Ontwikkelvisie Laakhavens Hollands Spoor heeft de weg vrijgemaakt voor de Ontwikkelstrategie, het Beeldkwaliteitsplan en het Buitenruimteplan.

Vier delen binnen Laakhavens Hollands Spoor

Ontwikkelstrategie Laakhavens Hollands Spoor De Ontwikkelstrategie Laakhavens Hollands Spoor vormt het kader voor de realisatie van de vastgestelde Ontwikkelvisie. Met de transformatie van Laakhavens Hollands Spoor ontstaat een nieuw gemengd woon-werk-innovatie milieu. Het afgelopen jaar is dit milieu verder uitgewerkt om meer duiding te geven aan de gebiedsidentiteit van toekomstig Laakhavens Hollands Spoor en welke (economische) doelgroepen passend zijn binnen een innovatief woon/werkgebied. Beeldkwaliteitsplan Laakhavens Hollands Spoor In 2023 is gewerkt aan het Beeldkwaliteitsplan Laakhavens Hollands Spoor. Op basis van een concept is een participatietraject doorlopen. Het toekomstige karakter van de omgeving wordt hierin vastgelegd. Het Beeldkwaliteitsplan wordt in het 2e kwartaal van 2024 aan de gemeenteraad aangeboden. Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor Er is gewerkt aan het opstellen van het Buitenruimteplan als kader voor de openbare ruimte. De ontwikkeling van het gebied vraagt een vergroting/aanpassing van de ondergrondse infrastructuur. Deze ondergrond heeft impact op wat er bovengronds gerealiseerd kan worden (denk aan bijvoorbeeld wortels van bomen en planten in relatie tot kabels en leidingen). Een van de ambities is het autoluw maken van het gebied.

Het Buitenruimteplan geeft een doorkijk naar het gewenste eindbeeld en bevat op hoofdlijnen de regels en principes voor de herinrichting van de openbare ruimte. Voor de herinrichting van de openbare ruimte zijn gedetailleerde ontwerpen nodig, zodat de mobiliteits- en energietransitie concreet uitvoerbaar worden en de (her)inrichting van de openbare ruimte in samenhang met de private bouwontwikkeling gerealiseerd wordt. Het Buitenruimteplan beschrijft naast kwaliteit ook een planning (faseringsdraaiboek) en de kosten (realisatie- en beheer kosten).

8/16

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

Tegelijkertijd wordt er gewerkt aan het schetsontwerp voor de herinrichting van de openbare ruimte Campuskwartier en Spoorzone HS. Waarna wordt gestart met het voorlopig ontwerp Laakhavens Hollands Spoor. Eerder is in de afdoening van motie ‘Versnel ontwikkeling groene buitenruimte Laakhavens’ (RIS312710) toegezegd zo snel mogelijk te starten met de vergroening van het gebied. Met name het gebied rondom de Haagse Hogeschool biedt hiervoor mogelijkheden. Belangrijk uitgangspunt in de herinrichting van het gebied is de opwaardering van de WaldorpstraatOost; door deze straat autoluw te maken, wordt ruimte gecreëerd voor langzaam verkeer en verbetering van verblijfskwaliteit. Zoals vastgelegd in het ontwerpbestemmingsplan Escher Gardens (RIS317120) wordt hiervoor het benodigde verkeersbesluit de komende tijd voorbereid. Zowel voor het Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor als de schetsontwerpen Campuskwartier en Spoorzone HS worden medio 2024 participatiebijeenkomsten ingepland. Het gaat dus om 2 participatietrajecten met een eigen participatieniveau en eigen besluitvorming. In de structuurvisie CID is een deel van de buitenruimte aangewezen als Hofstad kwaliteit en een aantal als Residentie kwaliteit. Laakhavens Hollands Spoor wordt een zeer hoog stedelijk gebied met een zeer intensief gebruik van de openbare ruimte.

Voor dit gebied is de Hofstad kwaliteit de passende kwaliteit. De wijziging van kwaliteit wordt uitgewerkt. Plotontwikkelingen Het ontwerpbestemmingsplan Escher Gardens (RIS317120) lag tot en met 24 januari 2024 ter inzage en dit bestemmingsplan maakt naast woningen de realisatie van nieuwe kantoren direct aan het station mogelijk. Hier is een grote behoefte aan in Den Haag. Ook wordt er ingezet op een aantrekkelijke levendige plint. In 2024 gaan we aan de slag met een verkenning van de transformatie en uitbreiding van het gebouw The Globe. Doorkijk 2024 Het doel is in 2024 het Toekomstplan Laakhavens Hollands Spoor af te ronden. In het 3e kwartaal van het jaar worden het Beeldkwaliteitsplan en de Ontwikkelstrategie aan de raad aangeboden. Er zal niet tot vergunningverlening of uitgifte worden gekomen inzake de gebiedsontwikkeling Laakhaven Centraal zonder een gesloten samenwerkingsovereenkomst (SOK) tussen partijen (waaronder de gemeente en ontwikkelaars) in het gebied. De ontwikkelstrategie zal juridisch bindende afspraken voor de realisatie van onder andere groen en parkeerplaatsen in dit gebied benoemen. Naar verwachting in het 4e kwartaal 2024 wordt ook het Buitenruimteplan aan de raad aangeboden. Voor zowel de projecten Waldorp Four als The Grace zijn SBI bijdragen van het Rijk ontvangen.

De betrokken partijen (gemeente, ontwikkelaar, corporaties en aannemers) gaan zich maximaal inspannen om tot een start bouw in 2024 te komen. Den Haag Centraal Ontwikkelvisie en Beeldkwaliteitsplan Den Haag Centraal In 2023 is gewerkt aan de Ontwikkelvisie Den Haag Centraal en het Beeldkwaliteitsplan voor dit deelgebied. In het plan worden ingrepen in de openbare ruimte voorgesteld en maatregelen om het gebied te vergroenen. Samen met het versterken van de leefbaarheid wordt het gebied verder verdicht met 2.500 woningen en 180.000 m² kantoren. De Ontwikkelvisie benadrukt de ontwikkeling van dit gebied tot een innovatiemilieu, met de unieke aanwezigheid van de Rijksoverheid en vooraanstaande kennisinstellingen zoals de Universiteit Leiden, TNO, InHolland en de TU Delft. Het reserveren van toonaangevende kantoorruimte voor werken, leren en innoveren - naast faciliteiten voor ontmoetingen in het stationsgebied - vormen essentiële onderdelen van het programma om onze economische ambities te realiseren.

9/16

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

Tijdens het maken van beide plannen zijn in 2023 meerdere participatiemomenten geweest met omwonenden en andere belanghebbenden. Plotontwikkelingen

Nieuwbouw Koningin Julianaplein

Aan het begin van 2023 heeft de raad ingestemd met een voorstel om de bouw op het Koningin Julianaplein finaal mogelijk te maken door het verstrekken van een financiële bijdrage. Daardoor kon de bouw verder worden voorbereid. In het najaar van 2023 heeft de gemeente werkzaamheden verricht om het terrein bouwrijp te maken. Op 11 december is officieel gestart met de bouw van de KJ Den Haag. Hier komen 396 woningen. De ondergrondse fietsenstalling is daarom tijdelijk gesloten. De gemeenteraad heeft op 5 juli 2023 ingestemd met het Planuitwerkingskader van de Bellevue-locatie met de oorspronkelijke bouwhoogte (RIS315174). In dit plan wordt de bouwhoogte van 180 meter exclusief kroon gehanteerd. In dit plan zitten 1.200 woningen, waarvan 30% sociale huur. Na dit besluit zijn de gesprekken met de ontwikkelende partijen opgestart om de planontwikkeling een vervolg te geven. De gemeenteraad heeft op 8 juni 2023 ingestemd met het gewijzigd voorstel van het college over het Planuitwerkingskader Bezuidenhoutseweg 50-58 (RIS314089). De ontwikkelaar heeft de omgevingsvergunning aangevraagd voor het bouwplan. Deze aanvraag is nog in behandeling. De voorbereidingen voor het afsluiten van een anterieure overeenkomst zijn getroffen om de planontwikkeling een vervolg te geven.

Doorkijk 2024 In het 2e kwartaal 2024 vindt de besluitvorming plaats over de Ontwikkelvisie en wordt het Beeldkwaliteitsplan (BKP) ter inzage gelegd voor inspraak. De besluitvorming over het BKP vindt later dat jaar plaats. Er wordt in 2024 voor dit deelgebied met de marktpartijen een Ontwikkelstrategie opgesteld. Er wordt daarin een fasering aangebracht in de tijd en er wordt financieel inzicht gegeven in de verwachte kosten en opbrengsten.

10/16

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

Er wordt samen met het Rijk verder gewerkt aan de plannen voor de Koninklijke Bibliotheek en de plannen langs het Prins Bernhardviaduct. Met twee inrichtingsvarianten van de SchedeldoekshavenAmmunitiehaven en in de Ontwikkelstrategie met een definitief voorstel. Dit werkt door naar de afwikkeling van de tramstructuur in dit gebied. Voor de inpassing van de HOV-lijn bij het station (de ‘Koningscorridor’) wordt een eerste verkenning gestart. Ook wordt de toekomstvastheid van het station bekeken en hoe dit zich ontwikkelt met de verdere intensivering van het gebied. Ook worden de contouren van het nieuwe plein bij de tijdelijke Tweede Kamer onderzocht. De Ontwikkelstrategie is in het 4e kwartaal van 2024 gereed voor besluitvorming. Ook vindt een nadere uitwerking plaats van bepaalde onderdelen van de Ontwikkelvisie. Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West Plotontwikkelingen In 2023 is het bestemmingsplan van de voormalige Koninklijk Conservatorium locatie afgerond. Onlangs is in februari 2024 het bestemmingsplan, de Grondexploitatie en het beeldkwaliteitsdocument vastgesteld in de gemeenteraad. Hierna kan de omgevingsvergunning voor de bouw van het ANWB-kantoor worden behandeld. De planning is dat nog voor de zomer van 2024 wordt gestart met de bouw van het ANWB-kantoor. De RVB wenst in 2025 met de bouw van het rijkskantoor te starten.

Bij het inrichten van het Pocketpark, grenzend aan de twee nieuwe torens, worden medio 2024 participatiemomenten ingepland. Het RVB is ook bezig met een plan op de bestaande Monarch-locatie: Monarch IV. Hier komt een kantoor van circa 18.000 m2 bvo met een hoogte van 72 meter. Dit plan past binnen het huidige Bestemmingsplan. De bouw van dit project start in 2025. Doorkijk 2024 Voor het deelgebied Beatrixkwartier en omgeving wordt in 2024 gewerkt aan de Ontwikkelvisie. Daarbij wordt er samengewerkt met initiatiefnemers in het gebied. De opgave bestaat uit 3.000 woningen, kantoren met aantrekkelijke voorzieningen en openbare ruimte. De Ontwikkelvisie is in het 4e kwartaal van 2024 gereed voor besluitvorming. De participatie voor de Ontwikkelvisie startte in oktober 2022. Door een tekort aan personeel bij de gemeente liep het maken van de plannen vertraging op. In 2024 wordt vervolgd met het participatietraject. De overige producten van het Toekomstplan van het gebied, het Beeldkwaliteitsplan, de Ontwikkelstrategie en het Buitenruimteplan worden daarna gemaakt. Laan van NOI Ontwikkelvisie Laan van NOI In de Structuurvisie CID wordt voor het gebied rondom het station Laan van NOI rekening gehouden met circa 3.000 woningen, 100.000 m² bvo kantoren en 32.000 m² aan commerciële voorzieningen.

Hoe dit uiteindelijk in het gebied gaat landen, naast de ontwikkeling van de locatie van het voormalig ministerie Sociale Zaken (SoZa), wordt nader uitgewerkt in de Ontwikkelvisie. Samen met de initiatiefnemers in het gebied en met de gemeente Leidschendam-Voorburg. De opgave is een aantrekkelijk gebied te maken voor wonen en werken met aantrekkelijke voorzieningen en openbare ruimte. Waarbij naast het verbeteren van de aansluiting op de omringende gebieden en de kwaliteit van het gebied voor langzaam verkeer ook aandacht zal zijn voor groen- en spel voorzieningen. In het kader van de Ontwikkelvisie is in samenwerking met NS Stations (eigenaar van de gronden) een eerste verkenning gedaan van de ontwikkelmogelijkheden aan de oostzijde van het station, aan de Van Alphenstraat. De participatie voor de Ontwikkelvisie startte in mei 2022. Aan de Ontwikkelvisie is in 2023 niet gewerkt.

11/16

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

Plotontwikkelingen De gemeenteraad heeft op 14 december 2023 ingestemd met het bestemmingsplan Anna van Hannoverstraat 4 SoZa, (RIS317026). Hiermee wordt een ontwikkeling mogelijk gemaakt met naast woningen, ook minimaal 23.000 m2 bvo kantoren en minimaal 5.000 m2 aan voorzieningen (maatschappelijk en commercieel) waarvan maximaal 900 m2 aan retail-voorzieningen. Hiervoor is een Commerciële voorzieningenstudie CID uitgevoerd. Om te sturen op de invulling van aantrekkelijke plinten in dit bouwplan, is de plintenstrategie uitgewerkt in uitgangspunten in het bestemmingsplan en in het bijbehorende beeldkwaliteitsdocument. Het bestemmingsplan maakt de realisatie van maximaal 1.200 woningen mogelijk, waarbij minimaal 30% sociale huurwoningen dienen te zijn en 20% middel dure woningen. In het bestemmingsplan zijn nadere regels gesteld aan de omvang van de woningen zodat er meer differentiatie is in het woningaanbod.

Nieuwbouw Hannoverstraat 4 (SoZa)

Het beeldkwaliteitsdocument is, vooruitlopend op het Beeldkwaliteitsplan voor het gebied, opgesteld. Dit is samen met de Welstandsnota het toetsingskader voor het bouwplan en de omgevingsvergunning. De ontwikkelaar heeft voor dit bouwplan eind 2023 een omgevingsvergunning aangevraagd. Dit is het eerste concrete bouwproject in het gebied. Als onderdeel van de Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport (MIRT)-verkenning Oude Lijn en knopen wordt een verkenning uitgevoerd waarin gekeken wordt naar de opwaardering/herwaardering van het ov-knooppunt Laan van NOI. In 2024 wordt gewerkt aan de zogenaamde Nota Kansrijke oplossingen op basis waarvan uiteindelijk een keuze kan worden gemaakt. Over dit traject zal in de loop van 2024 een participatietraject worden opgestart.

12/16

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

De ambitie om de Velostrada door te ontwikkelen met ongelijkvloerse kruisingen in dit deelgebied, zal in het kader van de Ontwikkelvisie en MIRT-verkenning onderzocht worden. De samenhang van de MIRT-verkenning met de Ontwikkelvisie is daarmee groot. Doorkijk 2024 Voor het gebied rondom de herontwikkeling van de SoZa zal in 2024 worden gestart met het opstellen van een voorlopig ontwerp van de buitenruimte. Een deel van deze buitenruimte is nu nog gelegen op de kavel van de ontwikkelaar. De inrichting van deze buitenruimte zal in samenspraak met de omgeving worden gedaan, waarbij nadrukkelijk aandacht is voor verdere vergroening van het gebied en voor voldoende mogelijkheden voor spel en recreatie. In 2024 wordt verder gewerkt aan het opstellen van de Ontwikkelvisie Laan van NOI en zal het participatietraject opnieuw worden opgestart. De Ontwikkelvisie is naar verwachting in het 4e kwartaal van 2024 gereed voor besluitvorming. De overige producten van het Toekomstplan van het gebied, het Beeldkwaliteitsplan, de Ontwikkelstrategie en het Buitenruimteplan worden daarna gemaakt. Financiën Bij het opstellen van de ontwikkelstrategie per deelgebied is ook externe financiering noodzakelijk zowel van marktpartijen als van het Rijk. Rijksbijdragen Voor de gebiedsontwikkeling CID zijn meerdere Rijksbijdragen waarvan de gemeente gebruik kan maken.

De volgende bijdragen zijn in 2023 verkregen: Startbouwimpuls (SBI) Deze Rijksbijdrage wordt onder voorwaarden aan de ontwikkelaar beschikbaar gesteld. Aantallen woningen

Rijksbijdrage (mio incl. BTW)

Waldorp Four

1.175

€ 5,7

The Grace

1.411

€ 18,0

Mobiliteits-/gebiedsmaatregelen Op deze maatregelen is cofinanciering van toepassing. Voor de gemeente rust hierop nog een bestuurlijke inspanning voor de te realiseren cofinanciering de komende 10 jaar. Mocht dit niet lukken vervallen deze bijdragen. Rijksbijdrage Voorwaarden bijdrage / cofinanciering (mio, ex BTW) Aanleg tunnel langzaam verkeer € 21,9 onder spoor: Koningstraat Waldorpstraat BO Mirt Max 65% vanuit het Rijk Aanleg mobiliteitshub tussen Van der 2022 – € 14,8 Kunstraat en Lulofstraat Versnellings Uitvoering maatregelen maatregel Aanleg voetgangersbrug over het € 11,2 gereed in 2035 Laakkanaal: Verheeskade Neherkade

13/16

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

Campusboulevard Herinrichting Waldorpstraat - deel Laakhaven Centraal Herinrichting Verheeskade Laakhaven Centraal Infrastructuur binnengebied Laakhaven Centraal Omliggende infrastructuur: Leeghwaterplein en kruispunten Calandstraat (Laakhaven Centraal) Verlengde Hartlijn naar Binckhorst via Spui, Pletterijkade Park Laakhaven Centraal

BO Mirt 2022 – Mobiliteits pakket WoMo

€ 23,3 € 5,7 € 3,1

Max 50% vanuit het Rijk Uitvoering maatregelen start uiterlijk 2030, afronding 2038

€ 6,2 € 4,2

€ 2,5 Gebiedsmaatregel

€ 6,8

Max 50% vanuit het Rijk Uitvoering maatregelen start uiterlijk 2030, afronding 2038

Participatie en communicatie Participatie gaat over het betrekken van de omgeving en belanghebbenden bij plannen van de gemeente. Maar ook over betrokkenheid vanuit de gemeente bij initiatieven vanuit die omgeving. Zo kom je tot een Haags Samenspel. Dat is ook nodig, want: samen maken we het CID. Het gaat bij participatie niet om het creëren van draagvlak, maar om het benutten van de kennis, creativiteit en ideeën van de omgeving. Deze worden bij elkaar gebracht, zodat gezamenlijk tot de beste plannen worden gekomen. Afgelopen periode is gewerkt aan het verbeteren van het samenspel tussen gemeente, bewoners, belangenvertegenwoordigers en ontwikkelaars aan de hand van onze ambities: 1. Continue in gesprek met de omgeving Hieronder een overzicht met verschillende momenten waarop in gesprek is gegaan met de omgeving. Wanneer

Wat

Wie

Waarom

2023-2024

Structureel in gesprek via de CID Tafel

Kennis en ervaringen uitwisselen, rondleidingen, netwerkevents en kennissessies op beurzen als Provada en Expo Real.

Maart 2023

Participatiecommunicatieplatform (projecten.denhaag.nl) is live gegaan

Met ontwikkelaars, potentiële marktpartijen, 13 momenten voor de buurt, ondernemers, belangenorganisaties en gebruikers Omgeving

Om duidelijker te communiceren over de projecten in samenhang met de totale gebiedsontwikkeling. Het platform vormt de basisinformatievoorziening ter voorbereiding van gespreken met de omgeving

14/16

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

April 2023

16 mei 2023

2.

3.

4.

Start digitale nieuwsbrief, die met regelmaat wordt verzonden. 2e CID Dag over Mobiliteit en Voorzieningen

1.800 abonnees

Informatie over de laatste ontwikkelingen

Met bewoners en belanghebbenden

In gesprek over Voorzieningenonderzoek CID. Bezoekers konden meedoen aan werkgroepen over mobiliteit. Terugkoppeling van de bijeenkomst in verslag via de website.

Regie voeren op de verschillende participatieprocessen In overleg met ontwikkelaars werken me meer samen aan een goed participatie- en communicatieproces. Dit sluit aan bij de ambitie: Versterken regie op participatie bij de fysiekruimtelijke ontwikkeling van de stad (RIS311261). Er is gestart met het oefenen met de concept Participatiegids voor gebieds- en planontwikkeling (RIS315612). Via een pilotproject voor de openbare ruimte in Laakhavens Hollands Spoor wordt ervaring opgedaan met behulp van de gids meer regie gevoerd kan op participatie. De pilot met de gids voor project Bellevue is in afwachting van de voortgang van het project. Maatschappelijke initiatieven De gemeente staat open voor maatschappelijke initiatieven. De projectontwikkelaars die de grootste grondposities hebben in Laakhavens, zetten zich al enige tijd in om tijdelijke initiatieven in het gebied van de grond te krijgen. In 2024 opent expositiecentrum Nest haar deuren in Laak Club met een volwaardig kunstprogramma. Daarnaast is er een Graffiti Museum geopend aan de Verheeskade, met veel aandacht voor de Haagse graffiti geschiedenis en Street art kunstenaars. Verbeteren van de kwaliteit van (burger)participatie Er is ingezet op het professionaliseren van de manier waarop geparticipeerd wordt over projecten en beleidsdocumenten in het CID, zoals de Toekomstplannen per deelgebied.

De leidraad voor onze werkwijze is het vastgestelde communicatie- en participatieplan CID (RIS303004), de Haagse Werkwijze en het Haags Kompas. Met de 8 bewonersorganisaties (PR8wijken) in het CID zijn in het verleden afspraken gemaakt hoe de participatie in het CID verbeterd kan worden. De participatieprocessen zijn 3 keer met de bewonersorganisaties geëvalueerd. De participatiestructuur waar 3 jaar mee is gewerkt is in de loop van het jaar gewijzigd. Van in gesprek zijn over de CID brede thema’s en producten (die nu klaar zijn), verschuift de participatiefocus naar de plannen in de deelgebieden. Daarnaast had de gemeente de behoefte om met een bredere vertegenwoordiging van bewoners en belanghebbenden in gesprek te gaan. De 8 bewonersorganisaties blijven een belangrijk aanspreekpunt voor de wijken in het CID.

Doorkijk 2024 In 2024 wordt de nieuwe participatiestructuur verder uitgewerkt in overleg met de 8 bewonersorganisaties in het CID. Ondertussen lopen er in 4 deelgebieden participatietrajecten voor Ontwikkelvisies, Beeldkwaliteitsplannen en een Buitenruimteplan. Daarnaast vindt participatie plaats voor een aantal projecten zoals in de rapportage genoemd. De CID dagen worden na de zomer 2024 georganiseerd in het Atrium of op een plek in het CID gebied. Het doel is in 2024 de deuren te openen van een fysieke CID Ontmoetingsplek (informatiecentrum).

15/16

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10709911

Tot slot In het bijgevoegde Projectenoverzicht zijn de afzonderlijke projecten binnen het CID te bekijken. Successen afgelopen jaar waren onder andere de start bouw Koningin Julianaplein en het vaststellen van het Bestemmingsplan SoZa waarmee de ontwikkeling van het CID weer een stap verder is. In 2024 gaat het Programma CID verder met de Toekomstplannen voor de Laakhavens Hollands Spoor, omgeving Den Haag Centraal, omgeving Laan van NOI en het Beatrixkwartier met Bezuidenhout-West. Met vriendelijke groet, de wethouder van Stedelijke ontwikkeling, Bibliotheken en Europa Robert van Asten

16/16