RIS318170 Bijlage Commitments TheHague Nederlands
Tekst van het document
2030
Haagse
Climate City Contract
2028
Commitments
2026
2024
2024 - Gemeente Den Haag
3
Climate City Contract - Commitments
< INHOUD
Commitments
Inhoudsopgave
Gemeente Den Haag
1 Voorwoord
5
2024
2 Onze stad
9
Bijlage 1: Klimaat Actieplan Bijlage 2: Klimaat Investeringsplan
2.1 Onze ambitie
14
2.2 Onze uitstoot
15
2.3 Onze speerpunten
15
3 Samenhang en samenwerking
19
3.1 Het Haags Klimaatakkoord
20
3.2 Samenhang tussen het Haags Klimaatakkoord en het Climate City Contract
21
3.3 Gedeelde ambitie
23
3.4 Andere gemeentelijke documenten
23
3.5 Bewoners
23
4 Vervolg
25
Disclaimer Alle foto’s gebruikt in dit document zijn het eigendom van de gemeente Den Haag of onder licentie van Getty-images.
4
5
Diversiteit en inclusie
< INHOUD
Sociaal Inkopen
Keten- en Internationale MKB vriendelijk inkopen Sociale VoorwaardenClimate City Contract - Commitments
1 Voorwoord
Voorwoord
1
pelijke organisaties aan een klimaatneutraal
transitie richting een klimaatneutrale stad te
Voor u ligt de eerste versie van het Climate
Den Haag om zo de stad toekomstbestendig,
versnellen, is echter meer nodig. De komende
City Contract (kortweg: CCC) van Den Haag.
leefbaar en gezond te maken en te houden.
jaren moeten onze ambities verder worden
Dit document markeert de Haagse deelname
vertaald in concrete acties met zichtbare
aan de EU-missie 100 Klimaatneutrale en
Met het CCC zet Den Haag een belangrijke stap
resultaten. De gemeente kan dat niet alleen;
Slimme Steden in 2030 (in het kort: 100CNSC).
om de klimaatambitie en -actie in de stad te
dat is een opgave voor de hele stad. Het Haags
Door mee te doen aan deze EU-missie,
versnellen en op te schalen. Het helpt Den Haag
Klimaatakkoord (HKA) helpt daarbij. In dit
krijgt Den Haag toegang tot internationale
om lokale projecten en beleid te koppelen aan
akkoord onderschrijven ongeveer 160 partijen
samenwerking en uitwisseling die bijdragen
nationale en Europese kansen voor samen-
in de stad de gemeentelijke klimaatambitie.
aan ons werk om de stad mooier, groener en
werking, kennisuitwisseling en financiering.
En ze dragen hier ook aan bij: in het akkoord
toekomstbestendiger te maken. Samen met
Nu al is op verschillende plekken in de stad
staan afspraken over concrete acties en
de andere deelnemende steden wil Den Haag
zichtbaar hoe dat werkt. In de wijk Mariahoeve
projecten, gebundeld in ongeveer veertig
hiermee voorlopen op de Europese doelstelling
werken we bijvoorbeeld aan een pilot voor het
klimaatdeals. Deze deals worden de komende
van klimaatneutraliteit in 2050 met de eigen
financieren van de klimaattransitie in de wijk,
jaren uitgevoerd.
ambitie om in 2030 klimaatneutraal te zijn.
met subsidie uit Europa en in nauwe samenwerking met het Rijk en de andere Nederlandse
Het HKA is het resultaat van een intensief
Het CCC brengt perspectieven van verschillende
missiesteden. Leden van het NZC-netwerk zijn
participatietraject, waaraan de stad enthousiast
overheidslagen bij elkaar; van lokaal tot nati-
ook betrokken bij het participatieproces van ons
meedeed: onder andere woningcorporaties,
onaal en internationaal. Het document is tot
Haags Klimaatakkoord (HKA) als moderatoren
nutsbedrijven, het bedrijfsleven, kennisinstel-
stand gekomen met input van vele gemeente-
en sprekers. En Den Haag wisselt kennis en erva-
lingen en inwoners. De gebundelde energie uit
lijke teams, afdelingen en diensten. Het is ook
ringen uit met andere Europese steden over het
dit proces is de komende jaren hard nodig om
het product van samenwerking en kennisuit-
slim toepassen van grootschalige data-analyse
de klimaattransitie in Den Haag tot een succes
wisseling met andere Nederlandse en Europese
op duurzaamheid.
te maken. Daarom sluit Den Haag zich met
1
steden, de nationale overheid en het Europese
overtuiging aan bij de Europese missie van 100
NetZeroCities consortium (afgekort: NZC).
In Den Haag zijn de afgelopen jaren al
klimaatneutrale, slimme steden. Ons doel is om
En bovenal: het weerspiegelt de stadsbrede
betekenisvolle stappen gezet om de klimaat-
te zorgen dat Den Haag een fijne, gezonde en
beweging in Den Haag om de stad te verduur-
ambitie dichterbij te brengen. Om de
groene stad is – nu en in de toekomst.
zamen. We werken samen met inwoners, het bedrijfsleven, ondernemers en maatschapArjen Kapteijns, wethouder Energietransitie, Mobiliteit en Grondstoffen namens het college van burgemeester en wethouders
1
Amsterdam, Eindhoven & Helmond, Groningen, Rotterdam en Utrecht.
6
7
Climate City Contract - Commitments
< INHOUD
Leeswijzer Met het Climate City Contract (CCC)
Het Climate City Contract is een Haags én
zet Den Haag een nieuwe stap in het toewerken
Europees document
naar de Haagse klimaatambitie: een klimaatneutrale stad in 2030. Het CCC bestaat uit drie
De Europese Commissie identificeert het
delen: de Commitments, het Klimaat Actieplan
CCC als één van de bouwstenen van de
en Klimaat Investeringsplan. Het verbindt het
100CNSC-missie. Voor Europa is van belang
lokale duurzaamheidsbeleid met de structuur
dat het Haagse CCC herkenbaar is binnen
en de logica van de 100 klimaatneutrale en
deze systematiek; voor Den Haag geldt dat
slimme stedenmissie, die het NetZeroCities
het CCC moet passen binnen de context van
consortium (NZC) uitvoert namens de Europese
het Haagse beleid. Daarom wijkt het om op
Commissie.
een aantal punten af van de door NZC aange-
23
Het CCC is gebaseerd op de
volgende uitgangspunten:
leverde formats. In Annex 1 van het Klimaat actieplan staat een overzicht van de inhoud
Het Climate City Contract is een dynamisch
van de CCC-templates en de vertaling in het
document
Haagse CCC.
Voor Den Haag is het Climate City Contract een
Om aan te sluiten bij lokale beleidstermen,
middel om de ambitie van een klimaatneutrale
wijkt de terminologie gebruikt in dit Contract
stad in 2030 dichterbij te brengen. Het brengt
op een aantal punten ook af van de CCC-formats
bestaande en geplande acties in beeld en
en -richtlijnen. Dit is altijd uitgelegd op basis
plaatst deze in (EU-)perspectief. De komende
van vergelijkingen met 100CNSC terminologie.
jaren worden veel acties op het gebied van klimaat verder vormgegeven en geconcretiseerd. Daarom is het CCC nadrukkelijk een momentopname. Tot 2030 verschijnt elke twee
Thema duurzame leefomgeving
De Urban Water Buffer: regenwater hergebruiken
jaar een herijkte versie, na 2024 dus ook in 2026 en 2028. Elke volgende versie zal meer concrete antwoorden en oplossingen geven.
2
NetZeroCities is een consortium van 34 partijen die door de Europese Commissie worden gefinancierd voor de uitvoering van de 100CNSC Missie. Dit gebeurt onder de noemer Horizon Europe.
3
Er nemen in totaal 112 steden mee aan de 100CNSC missie: 100 EU steden en 12 steden uit geaffilieerde landen.
Regenwater opvangen, ondergronds opslaan en hergebruiken op hete dagen - het gebeurt in het Haagse Cromvlietpark. Met geld uit het Europese Interreg-fonds is daar in 2020 een Urban Water Buffer aangelegd voor 35 miljoen liter regenwater. De Urban Water Buffer is een circulair systeem. Op dagen dat het veel regent, wordt het water opgevangen en gezuiverd in een zandfilter. Daarna wordt het opgeslagen in een ondergrondse zandlaag. In hete periodes wordt het weer naar boven gepompt en gebruikt om de planten in het park, de kinderboerderij en de moestuinen water te geven. De wijk rond het park profiteert op twee
manieren van de ondergrondse opslag. Op dagen dat het veel regent, is er minder wateroverlast. En in de zomer kunnen de bewoners terecht in een park dat tegelijk groener én koeler is, omdat planten die goed water krijgen ook meer water verdampen. Op die manier is het Cromvlietpark een schoolvoorbeeld van klimaatadaptief ontwerpen in de stad. Voor partijen die aan de slag willen om Den Haag beter bestand te maken tegen de gevolgen van klimaatverandering, heeft de stad een Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig. Daarin staat onder andere een stappenplan voor klimaatadaptief ontwerpen.
8
9
Climate City Contract - Commitments
< INHOUD
2 Onze stad
2
Onze stad
Afbeelding 1: Vredespaleis
Den Haag geniet wereldwijd bekendheid als internationale stad van vrede en recht. Den Haag is het politieke centrum van Nederland en de thuisbasis van meer dan 200 verschillende internationale organisaties, zoals het International Criminal Court, het Internationaal Gerechtshof, het Permanente Hof van Arbitrage én ruim 100 ambassades. Dit internationale profiel is geworteld in een traditie die teruggaat naar de Haagse Vredesconferentie in 1899. Klimaat, vrede en recht zijn onlosmakelijk met
Den Haag is een levendige en snelgroeiende
elkaar verbonden. Het werkterrein van het
stad. Momenteel heeft Den Haag ruim 560.000
Internationaal Gerechtshof strekt zich daarom
inwoners, en naar verwachting zullen dat er
inmiddels ook uit tot de gevolgen van klimaat-
in 2030 meer dan 600.000 zijn. Het is daarmee
verandering; in 2023 boog het hof zich over
de derde stad van Nederland en de grootste
de vraag welke klimaatverplichtingen staten
Nederlandse stad aan zee, met elf kilometer
hebben, en wat de juridische gevolgen zijn als
kustlijn. Onze economie telt ongeveer 70.000
ze door hun (niet) handelen schade toebrengen
bedrijven, waaronder diverse lokale, nationale
aan het klimaat.
en internationale start- en scale-ups.
10
11
Climate City Contract - Commitments
< INHOUD
Afbeelding 2: Nationaal park Hollandse Duinen
Den Haag biedt een unieke mix van stedelijk
Den Haag is ook een stad vol tegenstellingen.
leven en waardevolle natuur. De stad telt elf
Van de vier grote steden in Nederland4 is
ecozones, de Haagse duinen zijn onderdeel
Den Haag de meest gesegregeerde: sociaal en
van het nationaal park Hollandse Duinen en
economisch. Dat is zichtbaar en voelbaar in de
verschillende delen van de stad hebben een
stad. De ongelijkheid is te zien in analyses van
Natura-2000 status. We zijn trots op onze
energiearmoede, gezondheid en groen in de
natuur, zijn er zuinig op en zetten waar nodig
Haagse wijken. Juist de wijken met de laagste
stappen om die te behouden en te herstellen.
inkomens blijken ook de wijken met veel slecht geïsoleerde woningen, met veel hittestress
Tegelijk stelt de ligging aan de kust onze stad
en weinig groen. In de kwetsbare wijken van
voor ruimtelijke uitdagingen. Den Haag heeft
Den Haag ligt dus ook een bijzonder grote
nauwelijks ruimte om de verwachte groei
opgave in de energietransitie en vergroening.
van het aantal inwoners op te vangen; aan
De verduurzamingsopgave heeft daarom ook
de ene kant vormt de zee de grens en binnen
een duidelijk sociaal component.
de gemeentegrenzen zijn ook geen mogelijkheden meer om de gebouwde omgeving uit te breiden. Den Haag moet daarom verdichten. Dat levert complexe keuzes en afwegingen op over het gebruik van de beschikbare ruimte voor álle stedelijke opgaves: meer inwoners, een bloeiende economie én een gezond, duurzaam leefklimaat.
4
In volgorde van grootte: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht.
Thema duurzame mobiliteit
DEEL: auto delen met je buren Je hebt een auto, maar zeg eens eerlijk: hoe vaak gebruik je die? De straat staat vol auto’s, maar 95 procent van de tijd staan die stil. Zonde van de ruimte, dachten de initiatiefnemers van DEEL, een Haags initiatief om elektrische leaseauto’s te delen samen met buurtbewoners. De vorm daarvoor is de buurtcoöperatie. Bij DEEL hebben bewoners alle touwtjes in handen. Ze bepalen zelf de spelregels voor het autodelen in hun eigen wijk: welke auto’s ze gebruiken, de spelregels en de prijs. In de praktijk vervangt een deelauto meerdere eigen
auto’s. Op die manier komt er meer ruimte voor openbaar groen of het stallen van fietsen. Bewoners die meedoen aan DEEL, kunnen samen nadenken over nieuwe manieren om de openbare ruimte te gebruiken. En wie de eigen auto weinig gebruikt, bespaart ook geld. DEEL helpt bewoners bij het opzetten van hun eigen coöperatie en biedt daarvoor tools aan. DEEL wil daarbij geen winst maken. In Den Haag hebben zes buurten inmiddels al een buurtcoöperatie. Het succes van DEEL is overgewaaid naar Amsterdam en Utrecht, en ook Rotterdam heeft belangstelling voor deze manier van werken.
12
13
Climate City Contract - Commitments
< INHOUD
CO2 UITSTOOT DEN HAAG 2022 Cijfers x ton CO2 - Exclusief de uitstoot van enkele kleine bronnen waarvoor geen data beschikbaar is
TOTAAL
2.070.225 7.205 MOBILITEIT
197.888 78.780
621 TOTAAL
1.972.433
7.500 199.933 79.920
646 TOTAAL
1.742.113 6.095 162.487
HUISHOUDELIJK AFVAL
88.876
TOTAAL
1.751.280
578 6.328
598
156.194 85.786
TOTAAL
1.534.973 6.537 174.265
933.516
81.708
859.142 737.665
BEDRIJVEN EN INSTELLINGEN
687.674
620
Den Haag, haar inwoners en de Haagse natuur
Naast de ambitie van klimaatneutraal in 2030,
verdienen een mooie, duurzame toekomst.
committeert Den Haag zich aan landelijke
Om de stad toekomstbestendig te maken, is de
en internationale doelstellingen. Nederland
stad al jaren bezig met verduurzaming. Zo was
is een van de 196 staten die in 2015 het
Den Haag in 2008 een van de eerste gemeenten
Klimaatverdrag van Parijs hebben ondertekend.
die zich aansloot bij de EU Convenant of Mayors
Daarin staat de doelstelling om in 2030 49
for Climate and Energy, het grootste Europese
procent minder broeikasgassen uit te stoten
netwerk van lokale overheden voor klimaatneu-
vergeleken met 1990. Dit is in Nederland
traliteit en –adaptatie.
vertaald in het Nationaal Klimaatakkoord en inmiddels verhoogd naar de ambitie van
In 2017 hebben raadsfracties met een meer-
een uitstootreductie van 60 procent in 2030.
derheid in de Raad het initiatief genomen om
De Europese Unie heeft met de European
het Klimaatpact te lanceren, met als ambitie
Climate Law de klimaatdoelen in 2020 ook
om klimaatneutraal te zijn in 2030. Dit pact
opnieuw vastgesteld: een klimaatneutrale
is in 2018 ondertekend door meer dan 300
EU in 2050 en een CO2-uitstootreductie van
partijen uit de stad. Het bevat handvatten voor
55 procent in 2030.7 Den Haag committeert
het werken aan de ambitie om klimaatneu-
zich aan deze landelijke en internationale
traal te zijn. Het college van burgemeester
doelstellingen.
5
616.382
WONINGEN
2.1 Onze ambitie
en wethouders heeft in het coalitieakkoord van 2018 deze ambitie om in 2030 klimaat-
De gemeente heeft een belangrijke rol in
neutraal te zijn voor het eerst overgenomen.
het aanpakken van ongelijkheid in de stad.
Deze ambitie is sindsdien door elk nieuw
De transities die nodig zijn voor een toekomst-
college herhaald en staat ook in het huidige
bestendige stad bieden daarvoor kansen.
coalitieakkoord.
De gemeente Den Haag zet zich in om te zorgen
6
852.215
825.292
dat subsidies vooral terecht komen bij de
814.700 746.412 655.461
2022
2021
2020
2019
2018
In april 2023 is gestart met het vervolgproces
mensen die ze het hardst nodig hebben, zodat
op het Haagse Klimaatpact om te komen
iedereen kan meedoen aan de klimaattransitie.
tot een Haags Klimaatakkoord (HKA, zie ook
En de gemeente prioriteert het vergroenen van
hoofdstuk 3). De deelnemende partijen aan
de meest versteende wijken van Den Haag,
het HKA - bedrijven, bewoners en instellingen
waardoor kwetsbare buurten gezonder en leef-
- onderschrijven de Haagse klimaatambitie
baarder worden. Zo gaan klimaatneutraliteit en
en vertalen deze in actie. De deelname
klimaatrechtvaardigheid hand in hand. Want
van Den Haag aan de EU-missie voor 100
iedere Hagenaar heeft recht op een toekomstbe-
HUISHOUDELIJK AFVAL
MOBILITEIT OPENBAAR VERVOER
Klimaatneutrale en Slimme Steden sluit
stendige, veilige en gezonde plek om te wonen
GEBOUWEN BEDRIJVEN EN INSTELLINGEN
MOBILITEIT COMMERCIEEL VERVOER
GEBOUWEN WONINGEN
MOBILITEIT PERSONENVERVOER
daarmee volledig aan op de bestaande ambities
en werken.
Afbeelding 3: CO2-uitstoot van de Stad Den Haag 2018-2022 (Bron: Haagse CO2-scanner)
en acties van deze stad.
5 Dit is het Haags Klimaatpact 2030 - Haags Klimaatpact 6 Haags akkoord 2023-2026 (raadsinformatie.nl) 7 EUR-Lex - 32021R1119 - EN - EUR-Lex (europa.eu)
14
15
Climate City Contract - Commitments
< INHOUD
Den Haag ziet dit als een kernopgave. De ogen
hebben ook externe factoren zoals de coronae-
van de wereld zijn gericht op Den Haag als inter-
pidemie en de hoge energieprijzen - veroorzaakt
nationale stad van vrede en recht, ook op het
door geopolitieke onrust in combinatie met het
gebied van klimaat. Juist met onze bijzondere
afbouwen van de Nederlandse gaswinning - een
internationale verantwoordelijkheid voor een
rol gespeeld in deze afname. Het is niet mogelijk
toekomstbestendige wereld mag de stad zelf
te constateren wat de impact van onze eigen
niet achterblijven. Daarom wil Den Haag zich
acties was in deze periode. Afbeelding 3 toont
ook binnen de eigen grenzen inzetten voor
de afname tussen 2018 en 2022 en de verdeling
een rechtvaardige transitie. Onze ambitie voor
tussen uitstootsectoren.
100CNSC Emission domains en Haagse duurzaamheidsthema’s
een klimaatneutrale stad is die van een stad die haar verantwoordelijkheid pakt – lokaal én
Volgens de methodiek van 100CNSC moet onze
internationaal.
lokale uitstoot ten opzichte van 2018 in 2030
Energiesystemen en gebouwde omgeving:
Circulaire economie, groene industrie en
zijn afgenomen met 80 tot 100 procent. Dat
Energietransitie
biobased oplossingen: Circulaire economie
vertaalt zich in een uitstoot van maximaal
De overgang van onze energievoorziening
De transitie van een lineaire economie met
414.045 ton CO2 in 2030.
van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare
een continue vraag naar eindige grondstoffen
bronnen. Onder dit thema vallen ook isolatie en
en grote afvalstromen naar een economie
andere energiebesparende activiteiten. Immers:
gebaseerd op het behouden van de waarde van
energie die je niet gebruikt, hoeft ook niet te
grondstoffen. Hergebruik van grondstoffen is
worden opgewekt.
in een circulaire economie de norm. Daardoor
9
2.2 Onze uitstoot In 2022 bedroeg de CO2-uitstoot van de stad Den Haag 1.534.973 ton. Dit getal is de 8
2.3 Onze speerpunten
optelsom van de uitstoot die plaatsvindt binnen onze stadsgrenzen, de uitstoot die
De gemeente Den Haag werkt sinds 2018 met
neemt de vraag naar primaire grondstoffen af,
vrijkomt bij de productie van de energie die
vier duurzaamheidsthema’s: energietransitie,
net als de productie van afval.
Den Haag gebruikt en bij de verwerking van
duurzame mobiliteit, circulaire economie
ons huishoudelijk afval. Niet inbegrepen is de
en duurzame leefomgeving. De EU-missie
CO2-uitstoot die vrijkomt bij de productie van
100CNSC kent zes emissiedomeinen. Om het
alles wat verder wordt geïmporteerd, zoals
CCC optimaal toepasbaar te maken in de
voedsel, kleding en bezittingen van Hagenaars,
Haagse beleidscontext, zijn de EU-domeinen
de uitstoot van materiaalgebruik in de bouw en
‘energiesystemen’ en ‘gebouwde leefomgeving’
de bouw van onze voertuigen.
gecombineerd onder het thema ‘energie transitie’ en ‘circulaire economie’, ‘groene
Mobiliteit & transport: Duurzame mobiliteit
De Haagse uitstootcijfers van 2022 laten een
industrie’ en ‘biobased oplossingen’ gebundeld
De transitie naar een mobiliteitssysteem
afname zien van ongeveer 27 procent ver
onder ‘circulaire economie’.
zonder uitstoot. Dit laat zich vatten in drie
geleken met 2018, het jaar dat Den Haag
kernwoorden: verminderen, veranderen en
gebruikt als ijkpunt voor het CCC. Deze afname
Duurzame leefomgeving wordt als een integraal
verschonen. Verminderen van het aantal
Duurzame leefomgeving
van de uitstoot komt vooral door een lager
onderdeel van de klimaatopgave erkent in
verkeersbewegingen en het aantal kilometers
Toewerken naar een stad die zowel duurzaam
energiegebruik in de gebouwde omgeving, bij
Den Haag en kan niet worden gelinkt aan een
dat mensen reizen, veranderen van het reis-
als toekomstbestendig is. Deze stad is klimaat-
woningen, bedrijven en instellingen. In deze
van de 100CNSC emission domains.
gedrag zodat mensen vaker kiezen voor meer
neutraal en bestand tegen de gevolgen van
periode zijn belangrijke stappen gezet in de
duurzame manieren van reizen, en het schoner,
klimaatverandering, zoals hittestress en water-
uitrol van het warmtenet op geothermie en het
zuiniger en efficiënter maken van bestaande
overlast, en tegelijkertijd toegankelijk, veilig
verduurzamen van vastgoed. In deze periode
manieren van vervoer. Bij het inrichten van de
en prettig om in te wonen en te verblijven.
openbare ruimte maken we keuzes die lopen,
De duurzame stad is groen en gezond ingericht
fietsen en het gebruik van het openbaar vervoer
voor mens, plant en dier.
8
Welke uitstoot er precies wél en niet meegerekend wordt binnen het kader van 100CNSC staat in het Actieplan beschreven.
9 Als heeft complete CO2-emissie reductie de voorkeur, volgens de richtlijnen van de Info Kit for Cities mag maximum van 20% van de uitstoot uit het ijkpunt (2018 voor Den Haag) worden gecompenseerd met Carbon Carbon Capture and Storage (CCS) of middels carbon credits.
of deelauto’s bevorderen.
16
17
Climate City Contract - Commitments
< INHOUD
Om deze thema’s invulling te geven, stelt
is goede isolatie absoluut noodzakelijk. Daarom
Omdat emissievrije voertuigen duur zijn om
Om dit doel te halen, moet Den Haag nog veel
de gemeente Den Haag in 2024 vier werk-
heeft Den Haag de doelstelling om tot 2030 elk
aan te schaffen, komen er overgangsregelingen
werk verzetten. Naar verwachting kan een signi-
agenda’s op, voor elk thema één. Hierin staan
jaar 10.000 woningen uit de bestaande woning-
voor partijen die langer nodig hebben om
ficant deel van de beoogde reductie worden
de gemeentelijke plannen op het vlak van
voorraad te voorzien van een energiezuinig
aan de doelstelling te voldoen, zoals kleine
bereikt door duurzamer te bouwen, met
duurzaamheid in de periode 2023 – 2026, de
label (A, B of C). Het doel is hiermee bij te dragen
ondernemers.
hergebruik van materialen en het opschalen
beleidsperiode van het zittende Haagse college
aan de opgave om de ongeveer 100.000 Haagse
van burgemeester en wethouders. Op basis van
woningen die op dit moment een energielabel
De CO2-reductie door de introductie en uitrol
dit kan opleveren, is op dit moment nog niet
deze werkagenda’s is voor het CCC een selectie
E of lager hebben, uiterlijk in 2030 een hoger
van de emissievrije zone is in eerste instantie
goed doorgerekend. Wel is bekend dat de bouw-
gemaakt van de plannen die essentieel zijn voor
energielabel te laten bezitten.
relatief klein. De logistieke sector is verant-
sector veel materialen gebruikt, hebben we
woordelijk voor minder dan drie procent van
momenteel een huizentekort en is de prognose
onze klimaatambitie. Deze vertalen we hier
van ‘biobased’ bouwen. Wat voor CO2-reductie
als de Haagse strategische prioriteiten in de
Hiermee zijn deze gebouwen niet alleen klaar
de CO2-uitstoot van de totale mobiliteitssector.
dat de stad de komende jaren blijft groeien.
komende jaren.
Den Haag heeft de volgende
om van het gas af te gaan, maar worden ze
Op de lange termijn is het reductiepotentieel
In 2024 formuleert de gemeente heldere
drie strategische prioriteiten gelinkt aan de vier
ook energiezuiniger. En energie die we niet
een stuk groter; hoe meer en uitgebreider de
ambities voor duurzaam materiaalgebruik in
duurzaamheidsthema’s:
gebruiken, hoeven we ook niet op te wekken.
zone, hoe groter het effect. De zero emissie
nieuwbouw. In het volgende CCC (2026) zal deze
zone zal de luchtkwaliteit in de stad aanzienlijk
prioriteit nader zijn uitgewerkt.
10
verbeteren, en vooral de depositie van stikstof
2.3.1 Prioriteit 1: Isoleren van woningen om van het aardgas af te kunnen (duurzaamheidsthema energietransitie)
2.3.2 Prioriteit 2: Zero emissie zone (duurzaamheidsthema’s duurzame mobiliteit en duurzame leefomgeving)
Den Haag gaat de komende jaren van het gas
Den Haag richt zich op het verminderen, veran-
af. Verwarming door middel van aardgas is een
deren en verschonen van het mobiliteitssysteem.
van de grootste bronnen van de uitstoot van
Hiermee werken we onder andere toe naar een
broeikasgasgassen in Den Haag.
‘modal shift’; een verschuiving van autoge-
11
Bovendien
in de Haagse Natura 2000 gebieden aan de kust zal flink verminderen. Dit maakt de uitrol van deze zone ook erg belangrijk voor de duurzame leefomgeving in de stad.
2.3.3 Prioriteit 3: Circulair bouwen (duurzaamheidsthema circulaire economie)
is de levering van aardgas niet vanzelfsprekend
bruik naar meer lopen, fietsen en ov-gebruik.
stabiel als voorheen; een gevolg van het
Ook wordt ingezet op het verminderen van
De doelstelling van Europa is een volledig
afbouwen van de gaswinning in Nederland en
vervoersbewegingen en aantal afgelegde kilo-
circulaire economie in 2050, waar hergebruik
van geopolitieke ontwikkelingen. Gebouwen in
meters door de mogelijkheden voor thuiswerken
van grondstoffen de norm is. Dit vraagt om
de stad worden daarom de komende jaren van
te stimuleren en het bundelen van logistieke
een andere inrichting van onze economie.
het gas afgehaald en aangesloten op nieuwe
stromen te stimuleren. Een belangrijke stap voor
De overgang naar een circulaire economie is
warmtebronnen, zoals restwarmte uit de haven
het verduurzamen van de mobiliteitssector is het
daarmee erg complex. Daarom heeft Nederland
van Rotterdam of aardwarmte.
stapsgewijs invoeren van een zero emissie zone.
de tussentijdse doelstelling gesteld om in 2030 te komen tot een economie waar het grond-
Om de omschakeling van aardgas naar andere
Den Haag kent momenteel een milieuzone in
stoffengebruik is gehalveerd. Ramingen van het
warmtebronnen te laten slagen, is het cruciaal
het centrum. Vanaf 2025 wordt dit een zero
Planbureau voor de Leefomgeving laten zien
om op grote schaal gebouwen te isoleren.
emissie zone voor logistiek vervoer. Deze college-
dat de halvering van het grondstoffengebruik
Sommige alternatieve warmtebronnen hebben
periode wordt onderzocht in welke stappen we
kan leiden tot 15 procent reductie van de totale
een lagere (water)temperatuur, dus voor een
de categorieën voertuigen uitbreiden die zich
uitstoot van CO2.
vergelijkbare binnentemperatuur als voorheen
moeten houden aan de strengere uitstootregels.
10 Een strategische prioriteit zoals gedefinieerd in de CCC richtlijnen is een betekenisvolle verandering die een significante impact heeft op de uitstoot in de stad. 11 Overzichten - Milieu en duurzaamheid - Den Haag (incijfers.nl)
18
19
Climate City Contract - Commitments
< INHOUD
3 Samenhang en samenwerking
3
Samenhang en samenwerking
Afbeelding 4: Deelnemers luisteren naar een presentatie
‘De opgave is groot, maar samen zijn we tot veel in staat!’ Die leus staat centraal in de communicatie van de gemeente Den Haag over duurzaamheid. De gemeente realiseert zich heel goed dat ze maar één speler is in een groot en gecompliceerd speelveld. We kunnen niet alles zelf doen, en dat willen we ook niet. We kunnen onze klimaatopgave alleen met succes vervullen als de hele stad het belang voelt. De gemeente wil daarom op allerlei manieren krachten bundelen met andere partijen in de stad; georganiseerde partijen én inwoners van Den Haag.
3.1 Het Haags Klimaatakkoord
Om te komen tot het Klimaatakkoord, startte de gemeente in april 2023 een participatie-
Het Haags Klimaatakkoord (HKA) markeert
proces met partijen in de stad. Hieronder vallen
een belangrijk moment in de transitie naar
professionele partijen zoals woningcorporaties,
een klimaatneutrale stad. Met het HKA wil
het regionaal vervoersbedrijf, het waterleiding
Den Haag samen met professionele partijen,
bedrijf, universiteiten en hogescholen, maar ook
partners en inwoners momentum en een geza-
actieve bewonersinitiatieven zoals energie- en
menlijke agenda creëren om in de komende
deelauto-coöperaties. Ook de internationale
jaren concrete stappen te zetten naar een
gemeenschap is betrokken en non-profit orga-
klimaatneutrale stad.
nisaties, ambassades en vertegenwoordigingen
20
21
Climate City Contract - Commitments
< INHOUD
hebben deelgenomen aan een Engelstalige ronde in dit proces. In verschillende ronden zijn ongeveer 160 verschillende partijen met de gemeente én elkaar in gesprek gegaan met het doel elkaar te vinden en te versterken om samen grotere stappen te zetten in de klimaattransitie. Hierbij volgden de partijen de vier Haagse klimaatthema’s: Energietransitie, Duurzame Mobiliteit, Circulaire Economie en Duurzame Leefomgeving. Dit participatieproces leidt in april 2024 tot de eerste versie van het HKA. Daarin zetten de deelnemende partijen hun naam onder klimaatdeals: afspraken tussen twee of meer partijen om te komen tot een concreet plan om te verduurzamen. Het halen van de Haagse duurzaamheidsambities wordt op deze manier een gezamenlijke verantwoordelijkheid met de stad. In totaal zijn er 40 klimaatdeals ingediend
Afbeelding 5: Voorblad van het Haags Klimaatakkoord
voor het HKA. De komende jaren werkt de stad verder aan de uitvoering van deze deals en ontwikkeling van nieuwe deals. De energie in de stad om te werken aan verduurzaming wordt op die manier steeds groter. De gemeente heeft hierbij een centrale rol: als facilitator, als
Thema circulaire economie
3.2 Samenhang tussen het Haags Klimaatakkoord en het Climate City Contract
samenwerkingspartner in klimaatdeals en bij
Het Haags Klimaatakkoord en het Climate City
de monitoring van de uitvoering.
Contract (CCC) hangen nauw samen. Het HKA is gericht op samenwerking van georganiseerde partijen in de stad en legt de focus op lokale actie. Met het CCC voegt Den Haag zich bij 111 andere steden die werk maken van de ambitie om in 2030 klimaatneutraal te zijn. Het CCC is vooral gericht op kennisuitwisseling en samenwerking met andere Nederlandse overheden, Europese steden en de EU. Het HKA en CCC vullen elkaar zo aan en versterken elkaar..
Spullenbak: hergebruik op bestelling Afval inzamelen, selecteren wat herbruikt kan worden en de rest verbranden - zo gaat het bijna overal in Nederland. Met de Spullenbak draait Den Haag het om: ondernemers en instellingen geven aan wat voor afval ze nodig hebben en krijgen dat aangeleverd, zodat ze het direct kunnen gebruiken als grondstof. Oude handdoeken en lakens, kurken, papier, elpees, oude stropdassen, ongebruikt gereedschap, allemaal krijgen ze zo een nuttige nieuwe bestemming. Met de Spullenbak levert de gemeente Den Haag een bijdrage aan de circulaire economie van de toekomst. Hagenaars die een Spullenbak in huis hebben, weten precies wat ze erin kunnen doen en wat er met hun afval gebeurt. Zo gaan de kurken naar een bedrijf dat ze vermaalt tot kurkkorrels van verschillende grootte. Die worden
daarna bijvoorbeeld hergebruikt voor gevel- of vloerafwerking. Gebruikte eierdozen gaan naar een biologische boerderij, oud gereedschap krijgt een opknapbeurt en gaat naar scholen en vaklieden in ontwikkelingslanden, en oud papier wordt gebruikt als vulling voor slaapzakjes in de egelopvang. De Spullenbak bestaat sinds 2022. Na een pilot in enkele Haagse wijken kan nu iedereen in Den Haag gratis een Spullenbak aanvragen. Is de bak vol, dan maak je online een afspraak om de bak op te halen en om te ruilen voor een lege. Op dit moment hebben al meer dan duizend Haagse huishoudens een Spullenbak in huis. Ook tientallen bedrijven, sociaal ondernemers en maatschappelijke instellingen doen mee.
22
23
Climate City Contract - Commitments
< INHOUD
Climate City Contract
Haags Klimaatakkoord
Ambitie
Klimaatneutraal in 2030
Klimaatneutraal in 2030
Betrokken partijen
De stad, het Rijk, andere Europese steden, de Europese Commissie
Georganiseerde partijen (professioneel én vanuit inwoners) actief in de stad
Deelname
Netwerk blijft groeien. Partijen worden gericht benaderd.
Netwerk blijft groeien. Partijen kunnen zich continu aansluiten
Actualisatie
Tweejaarlijks
Jaarlijks
Monitoring
Ja, op CO2-uitstoot en uitvoering beschreven acties
Ja, op uitvoering van klimaatdeals
Tabel 1: Overeenkomsten en verschillen tussen het Climate City Contract en Haags Klimaatakkoord
3.3 Gedeelde ambitie
jaren 2024-2026. Deze werkagenda’s stellen de prioriteiten en activiteiten op het gebied van
Het Climate City Contract en Haags
duurzaamheid in de komende jaren en vormen
Klimaatakkoord delen de gemeentelijke ambitie
zo ook de inhoudelijke basis van het CCC.
van een klimaatneutrale stad in 2030. Alle
Hierover is de gemeente in april 2023 in gesprek
partijen die deelnemen aan de klimaatdeals
gegaan met ruim 200 Hagenaars tijdens een
in het HKA ondersteunen de gemeente in
grote stadsbijeenkomst.
deze ambitie én dragen hieraan bij met hun rol in een deal. Hun inzet ten behoeve van de ambitie is daarmee vastgelegd in het HKA.
3.5 Bewoners
Omdat het CCC en het HKA dezelfde ambitie delen én op hetzelfde moment tot stand komen,
Duurzaamheid als thema leeft onder inwoners
zijn partijen in de stad niet gevraagd om ook
van Den Haag; de stad kent vele burgerinitia-
de Commitments te ondertekenen. Alle deals
tieven voor bijvoorbeeld energie of vergroening.
én alle partijen betrokken bij het HKA zijn te
Dat is belangrijk; we kunnen onze ambities
vinden op de website van het Akkoord:
namelijk alleen behalen als de bewoners van
www.denhaag.nl/klimaatakkoord.
de stad meedoen. We zetten ons daarom in om bewonersinitiatieven te stimuleren en te onder-
3.4 Andere gemeentelijke documenten
steunen en hebben ook campagnes om burgers te informeren en met hen in gesprek te gaan. Zo heeft de gemeente in 2022 twee burgerberaden over klimaat en de energietransitie geor-
De basis voor het duurzaamheidsbeleid van
ganiseerd in verschillende wijken in de stad.
Den Haag is de Nota Duurzaamheid uit 2019. Daarin zijn de thema’s benoemd waar Den Haag
Ook bij het HKA zijn bewoners betrokken.
aan werkt: energietransitie, duurzame mobi-
Met bewoners zijn acht klimaatdeals tot stand
liteit, circulaire economie en duurzame leef-
gekomen. Om te zorgen dat het HKA levend en
omgeving. In 2024 worden vier werkagenda’s
actueel blijft, wordt daarbij een klimaatraad
ontwikkeld die de doelstellingen uit de Nota
ingesteld welke toeziet op de uitvoering van de
Duurzaamheid verder concretiseren voor de
klimaatdeals.
Thema energietransitie
Scheveningen bouwt netwerk van de toekomst In Scheveningen experimenteren de gemeente Den Haag en netwerkbeheerder Stedin met het flexibele elektriciteitsnet van de toekomst. Daar is een deel van het netwerk met een capaciteit van 1 MW afgescheiden van het publieke net. Dit lokale netwerk is een proeftuin voor nieuwe digitale technieken, werkwijzen en protocollen. Op die manier leert de gemeente de mogelijkheden kennen van een flexibel netwerk dat meer ruimte biedt voor lokaal opgewekte duurzame stroom. Nederland wekt steeds meer duurzame energie op met zon en wind. Dat levert problemen op voor het bestaande elektriciteitsnetwerk, dat niet is gebouwd op
het opvangen van plotselinge pieken van dit soort energie. Op sommige plekken in Nederland is het netwerk eenvoudigweg vol, en dat zit de energietransitie in de weg. Een klein, slim netwerk, dat digitale technieken gebruikt voor energiemanagement en een eigen opslag heeft voor lokaal opgewekte elektriciteit, kan de piekbelasting op het algemene net verminderen. De gemeente Den Haag is eigenaar van het proefnetwerk, als onderdeel van het Living Lab Scheveningen. Op dit moment is de gemeente nog de enige gebruiker, maar in een volgend stadium kunnen ook ondernemers in de badplaats aansluiten op het netwerk van de toekomst. Het beheer komt uiteindelijk in handen van een lokale energiecoöperatie. Zo leren we belangrijke lessen voor het organiseren van het netwerk van de toekomst.
24
25
Climate City Contract - Commitments
< INHOUD
4 Vervolg
4
Afbeelding 6: Een zonnedak met de skyline van Den Haag op de achtergrond
Vervolg
Dit eerste Climate City Contract krijgt een vervolg. In de periode tot 2030 stelt de gemeente elke twee jaar een actuele versie van het CCC op en deelt deze met de Europese Commissie. Hierin zullen we niet alleen vooruitkijken naar 2030, maar ook de voortgang monitoren van de afgelopen tijd. Eerdere versies van het CCC vormen daarvoor de basis. Volgens plan verschijnt het volgende Haagse CCC dus in 2026. Het HKA zal in de komende jaren belangrijk
Den Haag verschillende relevante processen lopen
voor het CCC blijven, omdat het de afspraken
die in volgende versies van het CCC leiden tot
en acties van partijen uit de stad beschrijft.
een aanzienlijke inhoudelijk verdieping. De twee
Na de lancering van het HKA in april 2024
meest relevante processen in 2024-2025 zijn:
zal de gemeente de trekkers van de deals ondersteunen bij de uitvoering van de deals.
• Het ontwikkelen en implementeren
Daarnaast blijft het mogelijk voor partijen om
van een Haags klimaatdashboard als
nieuwe deals te sluiten en toe te voegen aan
duurzaamheidsmonitorings- en analyse-
het HKA en om partners toe te voegen aan
instrument voor het in kaart brengen van de
bestaande deals. Minimaal jaarlijks organiseren
impact van huidig beleid en het maken van
we een klimaatatelier om als partijen bij elkaar
datagedreven beslissingen over nieuw beleid.
te komen. Daarnaast wordt jaarlijks gerapporteerd over de voortgang van de afspraken.
• De aftrap van het Haags Klimaatakkoord als instrument van samenwerking op het thema duurzaamheid in de stad, en het instellen van
Deze commitments worden onderbouwd
een Haagse klimaatraad die gekoppeld wordt
met het Haagse Klimaat Actieplan en Klimaat
aan de uitvoering en uitvoering van het Haags
Investeringsplan. Hierin wordt duidelijk dat in
Klimaatakkoord.
26