RIS318052 Beantwoording SV Mogelijke belangenverstrengeling energieadviseurs

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE

29 april 2024

VRAGEN

Onderwerp

Ons kenmerk

Antwoord van het college op de vragen van het raadslid de heer Thepass, luidend: ‘Mogelijke belangenverstrengeling energieadviseurs’

DSO/10718413 RIS318052

Het raadslid de heer Thepass heeft op 23 februari 2024 een brief met daarin 13 vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. GroenLinks heeft verschillende signalen van bewoners ontvangen over energieadviseurs die via de gemeente aangevraagd kunnen worden voor een energiescan. Hierbij wordt specifiek het bedrijf Susteen genoemd. Verschillende bewoners ervaren bij die adviezen dat deze vooral gericht lijken te zijn op het verdienen van geld, in plaats van het bieden van kwalitatief gedegen advies. Zo wordt er vaak weinig tijd genomen om bewoners te spreken en wordt er niet altijd goed naar ingevulde vragen bij de aanvraag gekeken. Dit resulteert in verwarring en afschrikking om maatregelen te nemen, of zelfs maatregelen die negatief uitpakken voor het woonklimaat, zoals slechte gevelisolatie die tot vochtproblemen leidt. Dat de kwaliteit van de adviezen soms te wensen overlaat heeft vermoedelijk te maken met het verdienmodel: opdrachtnemers worden betaald per energiescan, in de nieuwe aanbesteding is te lezen dat het gaat om een bedrag van 350 euro. GroenLinks Den Haag ontving bovendien signalen dat er wordt gewerkt met quota en dat er financiële banden zijn met aannemers waar bewoners naar worden doorverwezen.

Daarmee lijken energieadviseurs in de praktijk ook verkoper te zijn, ten behoeve van aannemers en op kosten van de gemeente. Energieadviseurs presenteren zichzelf als ' uw energiecoach’ waardoor zij verward kunnen worden met de reguliere vrijwillige energiecoaches. Uit een lopende aanbesteding1 voor energiescans, waar GL eerder al andere vragen over stelde (RIS317717), is te lezen dat het gaat om een bedrag van 2,1 miljoen euro per jaar voor activiteiten die door maximaal 2 opdrachtnemers kunnen worden uitgevoerd. Volgens de planning wordt de nieuwe gunning binnenkort definitief. 1.

Is het college bekend met bovenstaande signalen over energieadviseurs? Kan het hierop reageren?

Deze signalen zijn bij het college niet bekend. Uiteraard is het niet wenselijk dat mensen het idee hebben of het beeld kan ontstaan dat ze onjuist geïnformeerd worden over het nemen van maatregelen. Mensen met een eerder afgegeven advies of maatregel waar ze ontevreden over zijn, moedigen we aan om zich te melden bij een van de Hou van je Huis punten in de stad of via een digitaal contactformulier op de website van Duurzame stad Den Haag. Afgegeven signalen worden altijd opgepakt.

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10718413

Vanuit de gemeente bieden we verschillende acties en diensten aan om inwoners te ondersteunen met energiebesparing. Dit zijn allerlei verschillende producten met elk een eigen aanpak en doelgroep. Voor mensen die snel energie willen besparen is er een direct bespaaractie voor kleinere maatregelen, voor mensen die een algemeen advies over verduurzaming willen zijn er energiecoaches van Duurzaam Den Haag, en voor mensen die snel concreet aan de slag willen met grote maatregelen zijn er collectieve inkoopacties. De energiescans zijn ook een onderdeel van dit aanbod, vooral bedoeld voor woningeigenaren die grote maatregelen aan hun woning willen nemen, maar nog niet goed weten waar ze kunnen beginnen. Mensen vragen een scan aan, er komt een adviseur langs die de woning bekijkt en die gaat hierover met de bewoner het gesprek aan. Uiteindelijk ontvangt de bewoner een uitgebreid rapport met advies over welke maatregelen de bewoner kan nemen om de woning te verduurzamen. Bewoners krijgen in dit traject geen aanbieding van een aannemer om de maatregelen te laten uitvoeren. Als een bewoner na een advies offertes wil opvragen, kan deze wel onafhankelijk advies krijgen van een energiecoach van Duurzaam Den Haag. De aanbesteding voor de energiescans loopt inderdaad nu en is inmiddels afgerond.

De energiescans zijn uitgevoerd door verschillende partijen, maar Susteen heeft hier tot nu toe geen onderdeel van uitgemaakt. Op kleinere schaal zijn er bij de straataanpak en collectieve inkoopacties wél acties uitgevoerd waarbij een energieadvies werd gecombineerd met een offerte. Het doel van zogeheten ontzorgingstrajecten is om inwoners die graag willen verduurzamen snel te kunnen helpen om maatregelen aan hun woning te nemen, en hun daar intensief bij te ondersteunen. Bewoners krijgen een energieadviseur op bezoek, ze gaan samen in gesprek over de woning, er komt een onafhankelijk advies en vervolgens worden er vrijblijvende offertes voorgelegd. Het staat bewoners vrij om hierna zelf nog offertes uit te vragen. Zulke acties zijn op meerdere momenten en plekken in de stad uitgevoerd. Het idee is dat ze worden uitgevoerd op plekken waar de gemeente het kansrijk acht dat er veel inwoners deelnemen. Verschillende partijen hebben hier uitvoering aan gegeven, waaronder Susteen, maar bijvoorbeeld ook WoonWijzerWinkel. Het gaat hierin niet om energiescans. 2.

Hoe ziet de samenwerking tussen de gemeente met de opdrachtnemers die de energiescan uitvoeren in elkaar, in het bijzonder met betrekking tot de kwaliteitsstandaard- en controle? Welke acties onderneemt het college om de kwaliteit te verbeteren?

Er wordt regelmatig steekproefsgewijs een kwaliteitstoets uitgevoerd bij de producten, zo ook bij de energiescans. Als er eventuele signalen binnen komen dat er onvrede is over de scans, dan wordt er contact opgenomen om te kijken wat er scheelt en hoe we dat kunnen oplossen. Er is recentelijk een enquête onder afnemers van de energiescan verstuurd. Met het zicht op de nieuwe opdrachten voor energiescans vanaf maart 2024 is het extra belangrijk om goede afspraken te maken over de kwaliteit, en het proces in te richten waarmee we de kwaliteit gedurende de opdracht bewaken. 3.

Deelt het college de mening van GroenLinks dat deze signalen zorgelijk zijn, omdat het gaat om gemeenschapsgeld en dit kan leiden tot het uitblijven van noodzakelijke maatregelen van bewoners aan hun huizen, of tot dure maatregelen die niet goed bij de woning passen? Graag een toelichting.

Signalen dat er onnodig geen of daadwerkelijk verkeerde maatregelen in woningen zijn genomen, zijn zorgelijk. Het doel van zulke acties is om bewoners te helpen met het verduurzamen van hun woning, zodat zij ook in een comfortabelere woning zitten. Als dat volgens de bewoner niet het geval is, is dat te betreuren. Het idee is juist om met deze acties de verduurzaming van woningen te versnellen, als onderdeel van het programma rond de aanpak voor EFG-labelwoningen. Een bewoner die het idee heeft dat er onvoldoende of onjuiste maatregelen zijn geadviseerd of uitgevoerd, kan zich altijd melden, bijvoorbeeld bij een van de Hou van je Huis locaties. Dit moedigen we aan.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10718413

4.

Klopt het dat de adviseurs bij de nieuwe aanbesteding per advies 350 euro betaald worden? Deelt het college de mening dat dit tot een perverse prikkel kan leiden? Hoe verhoudt dit bedrag zich tot de oude situatie en waar is de hoogte van het bedrag op gebaseerd?

In de nieuwe aanbesteding voor de energiescans is bepaald dat er € 350,- per energiescan betaald wordt. In de oude aanbesteding van afgelopen jaren was dit € 240,- per energiescan. Door de inflatie van de afgelopen jaren en de toegenomen krapte op de arbeidsmarkt is de verhoging van het bedrag bepaald. In de vorige aanbesteding kreeg de aanbiedende partij ook per energiescan betaald, en heeft dit in onze ogen niet tot perverse prikkels geleid. Bij het laatste ontzorgingtraject werd er € 65,- per energieadvies (inclusief offerte) betaald. Dit verschil komt doordat het om een minder uitgebreid rapport ging, met een focus op bepaalde isolatiemaatregelen en eventueel zonnepanelen. Dat een bepaald bedrag per energiescan kan leiden tot perverse prikkels om zoveel mogelijk energiescans van onvoldoende kwaliteit herkent het college niet, omdat er naar ons idee goed wordt ingezet op de kwaliteitscontrole van de energiescans door steekproeven en enquêtes onder gebruikers. 5.

Is het college bekend met signalen dat energieadviseurs quota te hanteren van een minimaal aantal te realiseren energiescans binnen een bepaalde tijd en deelt het de analyse dat ook dit perverse prikkels oplevert die ten koste gaan van de kwaliteit en integriteit van energieadviezen? Is het bereid om de aanbieders erop aan te dringen met dergelijke quota te stoppen? Graag een toelichting.

Het college is met deze signalen niet bekend. Susteen geeft aan dat zij dergelijke quota met hun ontzorgingstrajecten niet hebben gehanteerd, ook zijn zij met deze signalen niet bekend. Het uitgangspunt van de gemeente is wel dat we zoveel mogelijk mensen willen helpen met het verduurzamen van hun woning, we willen versnellen. Als bewoners het gevoel hebben dat ze op een verkeerde manier geholpen zijn met het verduurzamen van hun woning, dan is dat uiteraard niet de bedoeling geweest. 6.

Ziet het college mogelijkheden om de financieringsconstructie aan te passen waar deze botst met de kwaliteitsbepalingen, bijvoorbeeld door in plaats van een tarief per cliënt voortaan een uurtarief te hanteren?

Het college vindt het niet wenselijk om de tarieven voor energiescans aan te passen. Een tarief per uur heeft overeenkomende risico’s tot perverse prikkels, bijvoorbeeld juist zoveel mogelijk uur per energiescan bezig zijn en juist in totaal minder energiescans uitvoeren. Een belangrijke basis van zulke samenwerkingen is dat we vertrouwen dat onze partners hun producten en diensten leveren naar de kwaliteit die zij in hun aanbieding hebben gepresenteerd, en waar ook afspraken over zijn gemaakt. Middels kwaliteitscontroles en voortgangsgesprekken houden we als gemeente een vinger aan de pols. 7.

Kan het college aangeven of Susteen het enige bedrijf is dat in opdracht van de gemeente energiescans levert, of zijn er ook contracten met andere partijen? Zo ja, welke andere partijen zijn dit? Welke afspraken zijn er met deze andere partijen gemaakt, en (hoe) verschillen zij van de handelswijze die met Susteen gehanteerd wordt? Zo nee, waarom is deze opdracht slechts aan 1 partij gegund? Hoe is de aanbesteding hiervoor gegaan?

Susteen heeft tot nu toe geen energiescans uitgevoerd voor de gemeente. Ontzorgingstrajecten binnen de gemeente zijn door verschillende partijen uitgevoerd. Omdat het hier om meerdere kleinschalige acties ging, heeft er geen aanbesteding plaatsgevonden en zijn deze acties enkelvoudig onderhands gegund aan meerdere partijen, waaronder Susteen. Andere partijen hebben een gelijksoortige aanpak als Susteen uitgevoerd.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10718413

De opdracht voor de algemene doorlopende energiescans van 2020 tot 2024, naar aanleiding van de vorige aanbesteding, is destijds verleend aan WoonWijzerWinkel en Groenoverleven.nu. Deze aanbesteding is volgens het college op een degelijke manier verlopen. Omdat het gaat om een energiescan die verschilt van de ontzorgingsaanpak, zijn er heel verschillende afspraken gemaakt met die partijen dan met WoonWijzerWinkel en Groenoverleven.nu. De nieuwe opdracht, die loopt vanaf maart 2024, is definitief gegund aan WoonWijzerWinkel en Terrado-Susteen op 25 maart 2024. Waar dat voorheen niet zo was, gaat Susteen nu dus wél energiescans uitvoeren voor de gemeente. Ook deze aanbesteding is volgens het college op een dergelijke manier verlopen. 8.

Hoe verhouden de energiescans zich tot de adviezen van energiecoaches? Zijn de aanpakken op elkaar afgestemd en hoe verhouden de kwaliteitsstandaarden zich tot elkaar?

Een bezoek van de energiecoach is geschikt voor mensen met algemene, diverse vragen over energiebesparing. Ze geven tips aan bewoners over waar ze kunnen beginnen en welke kleine maatregelen ze gemakkelijk kunnen nemen. Maar ze kunnen ook helpen bij bijvoorbeeld het overstappen naar koken op inductie, en bij het aanvragen en beoordelen van offertes voor duurzaamheidsmaatregelen. De energiescans zijn meer geschikt voor mensen die weten dat ze grote verduurzamingsmaatregelen aan hun woning willen nemen, maar daarin advies willen over welke maatregelen geschikt zijn voor hun woning, en bijvoorbeeld in welke volgorde. Ze dienen dus een andere doelgroep, maar liggen wel in elkaars verlengde en kunnen elkaar versterken. Het gaat immers om het besparen van energie. Als een aanvraag voor een energiescan bij Hou van je Huis binnenkomt, dan volgen er eerst een aantal vragen om te bepalen of dat echt de juiste stap is. Als het idee is dat een bezoek van een energiecoach beter past, dan wordt dat aangeboden. De energiescan levert een uitgebreid en volledig rapport op, met een advies dat behelst welke maatregel de bewoner in de woning kan nemen. Een bezoek van de energiecoach blijft bij een vrijblijvend gesprek met algemene adviezen over energiebesparing, aangevuld met een gespreksverslag waar de bewoner mee aan e slag kan.

Van beide producten ziet het college erop toe dat de kwaliteit op orde is en dat de bewoner zich geholpen voelt. 9.

Is het college het met GroenLinks eens dat het onwenselijk is dat energieadviseurs zichzelf presenteren als energiecoaches en dat dit tot verwarring én mogelijke reputatieschade voor de reguliere, vrijwillige energiecoaches kan leiden? Kan het college bij aanbieders aandringen om dit niet te doen?

Deze verwarring is inderdaad onwenselijk. Het college benadrukt het hanteren van de juiste termen bij de aanbieders. Dit nemen we mee in de voorgangsgesprekken met de samenwerkingspartners. GroenLinks heeft signalen ontvangen dat er mogelijk sprake is van financiële banden tussen partijen die energiescans bieden en aannemers. Zij zouden geld kunnen verdienen aan het doorgeven van cliënten en offerteopvragers, wat het hanteren van quota kan verklaren. In de ogen van GroenLinks is dit een vorm van financiële belangenverstrengeling en ondermijnt dit de geloofwaardigheid van de energiescan.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10718413

10. Deelt het college de mening van GroenLinks dat die financiële banden tussen energieadviseur en aannemer, als die er inderdaad zijn, leiden tot belangenverstrengeling en daarmee niet combineerbaar zijn met het geven van energieadviezen? Graag een toelichting. Een financiële band tussen een energieadviseur en bepaalde aannemers is inderdaad onwenselijk. Deze situatie zou inderdaad leiden tot onwenselijke prikkels bij energieadviseurs, die ertoe kunnen leiden dat de bewoner niet optimaal geholpen wordt. Dit is onwenselijk. Met de uitvoerende partijen is afgesproken dat zij een onafhankelijk advies leveren, waarin geen offerte wordt voorgelegd. 11.

Herkent het college deze signalen? Zo ja, zijn hier afspraken over gemaakt en welke acties onderneemt het college om deze onwenselijke situatie tegen te gaan? Zo nee, is het bereid om onderzoek te doen naar deze mogelijke contracten met aannemers, mogelijke perverse verdienmodellen én de kwaliteit van de energiescans?

Het college herkent deze signalen niet. Het aanbieden van vrijblijvende offertes naar aanleiding van een energieadvies is een expliciet onderdeel van de ontzorgingsaanpak. Het college erkent dat dit voor inwoners achteraf onduidelijk kan zijn geweest in de communicatie. Het betekent echter niet dat er perverse verdienmodellen zijn aangetoond. We gaan hier extra op letten. 12. Klopt het dat er in de aanbestedingsleidraad nu geen eisen zijn gesteld om belangenverstrengeling te voorkomen? Indien dat wel het geval is, kan het college wijzen op de afspraken die belangenverstrengeling tegengaan? Het klopt dat er in de aanbestedingsleidraad geen specifieke eisen zijn gesteld om belangenverstrengeling te voorkomen. Op deze aanbesteding zijn wel de ‘algemene rijksvoorwaarden voor het verstrekken van opdrachten tot het verrichten van diensten 2018’ (ARVRODI-2018) van toepassing. Deze zijn onlosmakelijk van toepassing op de overeenkomsten met beide partijen. Hierin staan voorschriften om belangenverstrengeling tegen te gaan in artikel 28.1 en 28.2. Aan de hand hiervan kan, wanneer er sprake is van belangenverstrengeling, de overeenkomst met onmiddellijke ingang ontbonden worden. In vraag 10 geven we aan dat met de uitvoerende partijen is afgesproken dat zij een onafhankelijk advies leveren, waarin geen offerte wordt voorgelegd.

De partijen hebben aangegeven deze afspraak te begrijpen en zich eraan te zullen houden. Mochten ze deze afspraak overtreden, dan kunnen we ze hierop aanspreken. In het ergste geval kunnen we de overeenkomst ontbinden, omdat ze dan verzuimen zich aan de gemaakte afspraken te houden. We zien hierop toe door de geleverde scans en rapportages steekproefsgewijs regelmatig te checken, en periodiek een enquête naar alle ontvangers van een energiescan te sturen. Hierin vragen we ook of de energieadviseur inderdaad geen offerte heeft aangeboden. We voeren regelmatig voortgangsgesprekken met de uitvoerende partijen om deze zaken te bespreken.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10718413

13. Ziet het college mogelijkheden om met de definitieve gunning te wachten, totdat er duidelijkheid is en belangenverstrengeling kan worden uitgesloten? Graag een toelichting. Het college ziet geen reden om te wachten met de definitieve gunning. Er is tot nu toe geen sprake geweest van signalen die wijzen op mogelijke belangenverstrengeling bij de energiescans. Het college ziet erop toe dat er een duidelijke scheiding is tussen het advies van de energieadviseurs en het aanbevelen of aanbieden van offertes voor duurzaamheidsmaatregelen. Dit is wat het college betreft voldoende om te zorgen dat eventuele belangenverstrengeling wordt voorkomen. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

6/6