RIS318028 Terugblik Tweede Kamerverkiezing 2023 en vooruitblik Europese Parlementsverkiezing 2024

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

020

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

DPZ/10695766 RIS318028 Contactpersoon

M. Mangert Dienst

Publiekszaken Afdeling

Unit Verkiezing Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

11 maart 2024

michelle.mangert@denhaag.nl

Onderwerp

Terugblik Tweede Kamerverkiezing 2023 en vooruitblik Europese Parlementsverkiezing 2024

Op 22 november 2023 vond de vervroegde Tweede Kamerverkiezing plaats. Door de val van het kabinet in juli van dat jaar, moest er eerder dan gepland een Tweede Kamerverkiezing worden georganiseerd. In deze raadsmededeling informeren wij u over het verloop van de verkiezing in de gemeente Den Haag, voor de Nederlandse kiezers in het buitenland en eventuele aandachtspunten. Vervolgens blikken we kort vooruit op de komende Europese parlementsverkiezing op 6 juni van dit jaar. Kiesgerechtigdheid, opkomst en jongeren Om te mogen stemmen voor de Tweede Kamerverkiezing moet een kiezer de Nederlandse nationaliteit hebben en minimaal 18 jaar oud zijn. Er waren 357.606 Haagse inwoners kiesgerechtigd voor de Tweede Kamerverkiezing. In totaal hebben 246.069 kiezers hun stem uitgebracht. Dat is een opkomst van 68,81%. Het landelijke opkomstpercentage lag deze verkiezing op 77,8%. Daarmee ligt de opkomst in Den Haag bijna 9% onder het landelijk gemiddelde. In 2021 was de opkomst in Den Haag 71,95%, ten opzichte van 78,7% landelijk. Toen konden kiezers vanwege de Covid-19 regeling op de maandag en dinsdag voorafgaand aan de verkiezingsdag vervroegd stemmen én kiezers van 70 jaar en ouder konden per brief stemmen. Na de geslaagde opzet rond de Provinciale Staten en Waterschapsverkiezing is in september 2023 het project Own Your Stembureau voortgezet rond de Tweede Kamerverkiezing.

In totaal zijn er drie stembureauteams gevormd in de wijken Laak, Moerwijk en Schilderswijk. In aanloop naar deze verkiezing zijn er diverse activiteiten georganiseerd ten behoeve van democratische bewustwording onder de jongeren. Zo zijn de diverse teams met elkaar in debat gegaan over actuele politieke stellingen. Daarnaast is er een stembureau gesimuleerd waarbij alle teams gezamenlijk konden oefenen met veel voorkomende situaties op een stembureau, zoals mensen die elkaar willen helpen in het stemhokje, hoe om te gaan met politieke uitingen etc. Alle teams hebben onder hun eigen achterban het stembureau onder de aandacht gebracht via social media op hun eigen kanalen, met posters en diverse uitingen in de pers. De jongeren hebben hun deelname aan het project allen als zeer positief ervaren en hebben aangegeven bij de volgende verkiezing graag weer deel te nemen.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoon : 14070 publiekszaken@denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ/10695766

In vergelijking met de vorige verkiezing zagen de begeleiders een secundair positief effect in het organiseren van gezamenlijke activiteiten rond democratische bewustwording met de verschillende teams. De teams verschillen in achtergrond, opleidingsniveau en leefwereld en hebben met dit project nieuwe verbindingen en contacten gelegd. Ook zijn de jongeren op deze wijze in aanraking gekomen met andere standpunten en perspectieven. In Laak is onder begeleiding van de Haagse Hogeschool een team gevormd van studenten. In Moerwijk heeft het jongerenwerk van Wijkz een team begeleid bestaande uit jongeren uit de wijk. In Schilderswijk is een team gevormd onder begeleiding van het Stagehuis Schilderswijk. In totaal hebben 31 jongeren zich ingezet als stembureaulid, social media-expert en/of gastheer/ -vrouw op het stembureau. Verder hebben we in samenwerking met Stichting Prokkel vier prokkelduo’s ingezet op drie stembureaus. Een prokkelduo bestaat uit iemand met een verstandelijke beperking en iemand zonder. Centrale stemopneming Na de Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezing in maart 2023, hebben we bij deze Tweede Kamerverkiezing ook gekozen voor een verkiezing waarbij de stemmen worden geteld tijdens een centrale telling (centrale stemopneming). Op woensdag 22 november zijn na de sluiting van de stembureaus de stemmen uitsluitend op partijniveau geteld.

Dit gebeurde voor het grootste gedeelte op het stembureau zelf. Elf stembureaus konden niet op de eigen locatie tellen. Deze stembureaus hebben op woensdagavond de stemmen op partijniveau geteld in het World Forum. Op donderdag 23 maart zijn alle stemmen door een nieuwe telploeg geteld op kandidaatsniveau in het World Forum. Het gemeentelijk stembureau heeft vervolgens de uitslag voor de gemeente Den Haag vastgesteld. Stembureaus en toegankelijkheid Tijdens de Tweede Kamerverkiezing konden de Haagse kiezers stemmen op een recordaantal van 283 stembureaus in Den Haag. Op 13 locaties was een dubbel stembureau ingericht. Verder hebben we 8 stembureaus, in ieder stadsdeel één, voorzien van extra voorzieningen voor blinde en slechtziende kiezers, waaronder een stemmal zodat deze kiezers zelfstandig hun stem konden uitbrengen. In Den Haag doen we er alles aan om de stembureaus zo toegankelijk mogelijk te maken voor kiezers met een lichamelijke beperking. Zie onder andere de beantwoording van de schriftelijke vragen RIS316702 en RIS317218. Voor de toegankelijkheid werken we samen met verschillende belangenorganisaties, zoals stichting Voorall. Ook tijdens deze verkiezing heeft Voorall een steekproef uitgevoerd om de toegankelijkheid van de Haagse stembureaus te toetsen. Het rapport treft u in de bijlage aan.

Hiermee is ook de toezegging in antwoord op vraag 8 op schriftelijke vragen van het raadslid mevrouw Bos gestand gedaan (RIS316702). In totaal waren er 248 stembureaus rolstoeltoegankelijk en 35 stembureaus niet rolstoeltoegankelijk. In de meeste gevallen was er dan binnen 100 meter wel een rolstoeltoegankelijk stembureau. Uitslag en commissie geloofsbrieven In de nacht van 22 op 23 november hebben we de voorlopige uitslag voor de verkiezing in de gemeente Den Haag bekend gemaakt. Rond 00.45 uur was 81% van de stemmen op 90% van de stembureaus geteld op partijniveau en hebben we deze voorlopige uitslag bekend gemaakt aan het ANP. Om 2.15 uur waren alle stemmen op partijniveau geteld en hebben we nogmaals de voorlopige uitslag gedeeld met het ANP. Op 27 november is in een besloten zitting van het hoofdstembureau de uitslag van de gemeente Den Haag vastgesteld. Op 28 november heeft het gemeentelijk stembureau van de Kiesraad als centraal stembureau drie meldingen van kiezers ontvangen om nader te onderzoeken.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ/10695766

Dit onderzoek heeft plaatsgevonden tijdens een openbare zitting van het gemeentelijk stembureau op 28 november. In alle drie de gevallen kon een kiezer zijn of haar stem niet terugvinden op het procesverbaal van het stembureau waar hij of zij gestemd zou hebben. In twee van de gevallen bleek na nader onderzoek dat de stemmen abusievelijk bij de verkeerde kandidaat waren opgenomen. Dat is hersteld door het gemeentelijk stembureau. In het andere geval bleek het te gaan om een locatie waar een dubbel stembureau was ingericht en had de kiezer in het verkeerde proces-verbaal gekeken. Na de zitting van de Kiesraad heeft de commissie geloofsbrieven van de Tweede Kamer onderzoek gedaan naar de processen-verbaal van alle gemeenten en gecontroleerd op de juistheid van de uitslag. Dit gebeurt altijd na een Tweede Kamerverkiezing. De gemeente Den Haag heeft naar aanleiding van dit onderzoek geen verzoeken ontvangen tot nader onderzoek of (gedeeltelijke) hertellingen. Kiezers buiten Nederland Ook kiezers buiten Nederland konden via de gemeente Den Haag stemmen voor de Tweede Kamerverkiezing. Het Nationaal Briefstembureau deelde de uitslag van de briefstembureaus Den Haag, Aruba, Curaçao en Sint Maarten. In totaal hebben 107.669 kiezers zich succesvol geregistreerd. Van de 107.669 geregistreerde kiezers konden 1.260 kiezers hun stem uitbrengen met een kiezerspas.

En 1.619 kiesgerechtigden lieten hun stem door iemand in Nederland uitbrengen via een schriftelijke volmacht. Deze stemmen konden worden uitgebracht bij de stembureaus van Nederlandse gemeenten en zijn dus niet terug te vinden in de uitslag van het nationaal briefstembureau. Ook kiesgerechtigden die tijdelijk in het buitenland verblijven konden zich bij de gemeente Den Haag registreren om per brief te stem. Dit hebben uiteindelijk 1.778 kiezers gedaan. In totaal hebben 69.545 kiesgerechtigden hun stem uitgebracht. Dat is bijna 65% van het aantal geregistreerde kiezers. Ruim 14% bracht de briefstem uit via de ambassades en consulaten-generaal. Kiezers buiten Nederland ontvangen hun briefstembewijs (stempas) allereerst via de post. Dit is een wettelijk vereiste. Zij kunnen een vervangend briefstembewijs aanvragen dat de gemeente ook per email kan toesturen. 3.514 kiezers hebben hiervoor een aanvraag gedaan. De gemeente gaat het ministerie opnieuw adviseren om het wettelijk mogelijk te maken het briefstembewijs meteen per email te kunnen sturen, zonder extra aanvraagformulier, net als het stembiljet. Op deze manier kunnen nog meer kiezers sneller hun briefstem per post versturen. Ook wensen we meer uniformiteit in de gehanteerde deadlines voor kiezers.

Voor een registratieverzoek bijvoorbeeld zou het niet moeten uitmaken dat een kiezer tijdelijk of permanent in het buitenland verblijft. Vooruitblik Europese Parlementsverkiezing 6 juni 2024 Op donderdag 6 juni 2024 worden de Europese parlementsverkiezing gehouden. In de week van 14 mei zullen de stempassen worden bezorgd, rekening houdend met Hemelvaart en Pinksteren. Ook nu zullen we ons weer inzetten voor zo toegankelijk mogelijke stembureaus. Stembureaulocaties die niet toegankelijk zijn, worden indien mogelijk toegankelijk gemaakt. Begin mei wordt de raad geïnformeerd over de locaties die niet toegankelijk gemaakt kunnen worden. Verder worden 8 stembureaus, in ieder stadsdeel één, voorzien van extra voorzieningen voor blinde en slechtziende kiezers. Naar aanleiding van het advies van Voorall over het stembureau in Dekkershaghe wordt een alternatieve locatie gezocht in Loosduinen voor een stembureau met extra voorzieningen. Het stembureau in Dekkershaghe wordt zonder extra voorzieningen ingericht, kiezers kunnen gebruik maken van de zij-ingang. Voor de aankomende verkiezing zijn weer bijna 2500 stembureauleden en 500 tellers nodig voor de stembureaus. En daarnaast ruim 400 telleiders en tellers voor de telling tijdens de centrale telling.

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ/10695766

De komende periode gaan we van start met de werving van stembureauleden. We zullen ons ervoor inspannen meer vrouwelijke voorzitters te werven. Hoe de verdeling van het geslacht onder de stembureauleden is, is overigens niet bekend. Gemeenten mogen de (voorlopige) uitslagen pas bekendmaken nadat de stembussen in alle lidstaten in Europa zijn gesloten. Dit betekent dat op de avond van verkiezingsdag géén voorlopige uitslag bekend gemaakt wordt. Ook mag het gemeentelijk stembureau de uitslag niet vaststellen direct na de centrale stemopneming op 7 juni 2024. Dit gebeurt tijdens een aparte – openbare – zitting op maandag 10 juni. Daarnaast is bij deze verkiezing de gemeente Den Haag ook verantwoordelijk voor de organisatie voor kiezers buiten Nederland en voor de permanente registratie van kiesgerechtigde niet-ingezetenen. Het nationaal briefstembureau maakt de uitslag voor kiezers buiten Nederland bekend tijdens een openbare zitting op woensdag 12 juni. Het is op dit moment nog onduidelijk wanneer de Kiesraad de definitieve uitslag bekend zal maken. Tot slot Zoals toegezegd tijdens de behandeling van het rapport ‘Mooipraters, maar ze luisteren niet’ in de commissie Bestuur op 17 januari en herhaald in uw raad op 25 januari jl., zal het college voor de zomer van 2024 een actieplan opkomstbevordering doen toekomen.

Dit actieplan is gericht op de gemeenteraadsverkiezing in 2026 en aanvullend op de activiteiten die door de griffie in opdracht van het presidium worden georganiseerd. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

4/4