RIS317802 Beantwoording SV Ongezonde lucht in Den Haag

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE

12 maart 2024

VRAGEN

Onderwerp

Ons kenmerk

Antwoord van het college op de vragen van de raadsleden mevrouw Butt en de heer Sewtahal luidend: ‘Ongezonde lucht in Den Haag’

DSB/10714692 RIS317802

De raadsleden mevrouw Butt en de heer Sewtahal hebben op 22 januari 2024 een brief met daarin zevenentwintig vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. Uit het GGD rapport “Luchtverontreiniging in de regio Haaglanden. Wat is de impact op gezondheid van inwoners?”1, gepubliceerd op 16 oktober 2023, blijkt dat de luchtvervuiling in de regio Haaglanden hoger is dan gemiddeld in Nederland (hierna: het Rapport). De GGD concludeert dat de regio Haaglanden een grotere gezondheidsschade heeft dan gemiddeld is in Nederland, en er is sprake van minder kwaliteit van leven. De gezondheidsschade van luchtvervuiling van zowel fijnstof als stikstofdioxide in de regio Haaglanden is vergelijkbaar met de schade veroorzaakt door het meeroken van 1825 sigaretten per jaar. Het gaat om vijf sigaretten per dag in 2019, terwijl het gemiddelde in Nederland 4,6 sigaretten per dag is. Dat leidt ertoe dat inwoners van Haaglanden vroegtijdig overlijden, gemiddeld 375 dagen eerder dan bij het inademen van schone lucht, aldus de GGD. Ook is luchtvervuiling in de regio de oorzaak van astma bij bijna één op de vier kinderen met astma, landelijk is dat iets minder dan één op de vijf.

Volgens het Rapport dragen lokale bronnen substantieel bij aan de verhoogde uitstoot van zowel stikstofdioxide als fijnstof. Voor stikstofdioxide gaat het vooral om wegverkeer, de glastuinbouw en mobiele werktuigen. Voor fijnstof zijn houtstook en het wegverkeer de grootste veroorzakers.2 In de regio Haaglanden voldoet geen enkel woonadres aan de gezondheidsrichtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie (hierna: WHO). Het Algemeen Bestuur van GGD Haaglanden noemt het Rapport verontrustend. Stikstofdioxide Een van de grootste oorzaken van luchtvervuiling is de uitstoot van stikstofdioxide (indicator voor het mengsel van luchtverontreiniging dat afkomstig is van het verkeer, ook wel NO2 genoemd). Dit leidt in de regio Haaglanden tot veel gezondheidsschade zoals vroegtijdige sterfte, vermindering van de longfunctie bij kinderen en meer astma bij kinderen. De blootstelling was in 2019 tussen de 25 en 30 μg/m3 in de regio Haaglanden, dat is ver boven de gezondheidskundige advieswaarden van de WHO (van 10 μg/m3). Op buurtniveau zijn de cijfers het hoogst in en rondom het centrum van Den Haag.3

https://www.ggdhaaglanden.nl/wp-content/uploads/2023/10/Rapport-Luchtverontreiniging-in-de-regioHaaglanden.pdf 2 Het Rapport, p. 20. 3 Het Rapport, p. 8-10 1

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10714692

1.

Is het college bekend met deze bevindingen?

Ja.

2.

Welke aanvullende maatregelen zal het college nemen naar aanleiding van de luchtvervuiling door de uitstoot van stikstofdioxide zoals blijkt uit het Rapport?

Het college is er zich van bewust dat de luchtkwaliteit in Den Haag tot gezondheidsschade kan leiden. Door Europees, landelijk en lokaal beleid en maatregelen is de luchtkwaliteit de afgelopen jaren al aanzienlijk verbeterd. Ook de gemeente Den Haag heeft daaraan bijgedragen door diverse maatregelen uit te voeren in het kader van de actieplannen luchtkwaliteit. Voorbeelden zijn de milieuzones, de sloopregeling, de bouw van een netwerk van laadpalen en de voorlichtingscampagnes over houtstook. Ook het gemeentelijk beleid op het gebied van duurzame mobiliteit en energietransitie dragen bij aan een verminderde uitstoot van verontreinigende stoffen in de lucht. Ook de voorgenomen invoering van de zero-emissiezone zal zorgen voor een aanzienlijke verbetering van de luchtkwaliteit. Voor de komende periode wordt een nieuw actieplan luchtkwaliteit opgesteld waarin inzichtelijk gemaakt wordt waar zich in de stad nog hoge concentraties voordoen en welke aanvullende maatregelen de gemeente gaat nemen om de situatie nog meer te verbeteren.

3.

Op welke nieuwe/aanvullende manieren pakt het college de hoge blootstelling aan in en rondom het centrum van Den Haag? En waaruit blijkt het effect van deze maatregelen op een verbetering van de luchtkwaliteit in en rondom het centrum van Den Haag?

De zero-emissiezone in het centrum vanaf 2025 zal al tot een aanzienlijke verbetering van de luchtkwaliteit leiden. In het nieuwe actieplan luchtkwaliteit zal nader worden ingegaan op waar zich de hoogste blootstelling voordoet en wat het effect is van mogelijke maatregelen. Daarvoor zal het college in gesprek gaan met de raad over mogelijke aanvullende maatregelen. Binnenkort wordt daarover een brief naar de raad gestuurd.

4.

In de Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit 2022 (RIS315712) wordt een nieuw actieplan luchtkwaliteit aangekondigd met concrete maatregelen om de luchtkwaliteit verder te verbeteren. Wanneer komt deze naar de raad?

Het college verwacht het nieuwe actieplan luchtkwaliteit rond de zomer definitief te kunnen maken.

5.

Op buurtniveau zijn de cijfers het hoogst in en rondom het centrum van Den Haag. Kan het college inzichtelijk maken om welke straten het gaat?

Omdat verkeer de belangrijkste lokale bron is voor de verontreiniging met stikstofdioxide zijn de hoogste concentraties langs de drukke wegen. Dat zijn met name de wegen van de centrumring: Lekstraat, Neherkade en Vaillantlaan. En verder de Mauritskade.

2/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10714692

6.

Kan het college aangeven wat de top tien is van de gebieden met gemiddeld hoogste blootstellingen aan stikstofdioxide in Den Haag? Graag een uiteenzetting met straatnamen.

Uit het GGD-rapport blijkt dat de hoogste gemiddelde blootstellingen zijn te vinden in en rond het centrum van Den Haag. De tien buurten met de gemiddeld hoogste blootstelling aan stikstofdioxide zijn: Stikstofdioxide in µg/m³ Bezuidenhout-West

30,1

Rivierenbuurt-Zuid

29,6

Rivierenbuurt-Noord

29,6

Huygenspark

29,3

Haagse Bos

29,2

Uilebomen

28,1

Bezuidenhout-Midden

27,9

Laakhaven-Oost

27,9

Schildersbuurt-Oost

27,6

Voorhout

27,3

Op de website van de GGD is op kaart de ligging van alle buurten aangegeven met op kaart en in tabelvorm per buurt de gemiddelde blootstelling: Gezondheidsgids Haaglanden - Luchtkwaliteit In het nieuwe actieplan luchtkwaliteit zal nader worden ingegaan op de aanpak van deze en andere hoge blootstellingen, zie ook antwoord vraag 2.

7.

Kan het college de cijfers (van de blootstelling) van stikstofdioxide en stikstofoxiden voor Den Haag per wijk specificeren?

Zie antwoord vraag 6. Het wegverkeer is verantwoordelijk voor ongeveer 44 procent van de totale emissie van stikstofoxiden (NOx) in Haaglanden. Er is een aantal verklaringen voor deze grote bijdrage aan de uitstoot in de regio: de aanwezigheid van een aantal (snel)wegen met veel verkeer, de bevolkingsdichtheid en (bijkomend) veel werkgelegenheid voor mensen van buiten de regio. De totale emissie stikstofoxiden (absoluut) is het hoogst in Den Haag van de regio Haaglanden. De concentraties stikstofdioxide waaraan inwoners worden blootgesteld is in de centrumdelen van Den Haag het hoogst. Een verklaring hiervoor is opnieuw dat wegverkeer in Den Haag de belangrijkste bron is én dat veel woningen in deze buurten relatief dicht bij drukke wegen staan.4

8.

Om welke buurten en wegen gaat dit volgens het college? Graag een uiteenzetting met de meest recente cijfers.

Zie antwoord vraag 6 voor de blootstellingscijfers van de GGD van de buurten met de hoogste blootstelling aan stikstofdioxide. Fijnstof In de regio Haaglanden is de blootstelling van inwoners aan fijnstof iets hoger dan gemiddeld in Nederland. Het centrum van Den Haag scoort ook hier hoog. In de centrumdelen van Den Haag is de blootstelling aan fijnstof het hoogst van alle buurten in Haaglanden.

4

Het Rapport, p. 20.

3/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10714692

De blootstelling aan fijnstof (afgekort tot PM) leidt tot gezondheidsschade, zoals vroegtijdige sterfte, hart- en vaatziekten, longkanker, COPD, vermindering van de longfunctie, astma en een lager geboortegewicht van baby’s. Ook voor fijnstof geldt dat de blootstelling nog ver boven de gezondheidskundige advieswaarden van de WHO ligt, zowel voor PM10 (15 μg/m3 ) als voor PM2,5 (5 μg/m3). Geen enkel adres in de regio haalt de WHO-advieswaarden voor fijnstof.5

9.

Is het college bekend met deze bevindingen?

Ja.

10. Welke aanvullende maatregelen zal het college nemen naar aanleiding van de luchtvervuiling door de uitstoot van stikstofdioxide zoals blijkt uit het Rapport? In het nieuwe actieplan luchtkwaliteit zal hier nader op worden ingegaan, zie antwoord vraag 2.

11.

Op welke nieuwe/aanvullende manieren pakt het college de hoge blootstelling aan in en rondom het centrum van Den Haag? En waaruit blijkt het effect van deze maatregelen op een verbetering van de luchtkwaliteit in en rondom het centrum van Den Haag?

In het nieuwe actieplan luchtkwaliteit zal hier nader op worden ingegaan, zie antwoord vraag 2.

12. Op buurtniveau zijn de cijfers het hoogst in de centrumdelen van Den Haag. Kan het college inzichtelijk maken om welke straten het gaat? Op welke manier pakt het college de hoge blootstelling aan in de centrumdelen van Den Haag? Omdat verkeer ook een belangrijke lokale bron is voor de verontreiniging met fijnstof zijn de hoogste concentraties langs de drukke wegen. Dat zijn met name de wegen van de centrumring: Lekstraat, Neherkade en Vaillantlaan. En verder de Mauritskade. In het nieuwe actieplan luchtkwaliteit zal nader worden ingegaan op de aanpak van deze en andere hoge blootstellingen, zie ook antwoord vraag 2.

13. Kan het college aangeven wat de top tien is van de gebieden met gemiddeld hoogste blootstellingen aan fijnstof in Den Haag? Graag een uiteenzetting met straatnamen? Uit het GGD-rapport blijkt dat de hoogste gemiddelde blootstellingen zijn te vinden in en rond het centrum van Den Haag. De tien buurten met de gemiddeld hoogste blootstelling aan fijnstof zijn: PM2,5 in µg/m³ PM10 in µg/m³

5

Huygenspark

11,4

20,1

Zuidwal

11,4

20

Schildersbuurt-West

11,4

20

Rond de Energiecentrale

11,3

20

Schildersbuurt-Oost

11,3

20

Laakhaven-Oost

11,3

20

Transvaalkwartier-Zuid

11,4

19,9

Transvaalkwartier-Midden

11,3

19,9

Oostbroek-Noord

11,3

19,9

Het Rapport, p. 13-17.

4/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10714692

Oostbroek-Zuid

11,3

19,9

Op de website van de GGD is op kaart de ligging van alle buurten aangegeven met in tabelvorm per buurt de gemiddelde blootstelling: Gezondheidsgids Haaglanden - Luchtkwaliteit Omdat de blootstelling van fijnstof grotendeels wordt veroorzaakt door bronnen van buiten de stad (fijnstof ligt als het ware als een deken over de stad) liggen de gemiddelde blootstellingen per buurt in heel Den Haag dicht bij elkaar.

14. Kan het college de cijfers (van de blootstelling) van fijnstof voor Den Haag per wijk specificeren? Zie antwoord vraag 13. In de regio Haaglanden leidt de blootstelling van inwoners aan fijnstof tot veel gezondheidsschade. Langdurige blootstelling aan fijnstof veroorzaakt hartinfarcten en beroertes. Bijna één op de vijf van het totaal aantal jaarlijkse hartinfarcten in Den Haag is te relateren aan de langdurige blootstelling aan fijnstof (PM2,5). Dit komt overeen met meer dan 400 inwoners per jaar. Ook krijgen iets meer dan 100 mensen jaarlijks een beroerte door blootstelling aan fijnstof (PM2,5), het gaat om ongeveer 1 op de 10 beroertes in Den Haag (9,4 procent van het totaal aantal beroertes in Den Haag). Bij ruim 14 procent van alle mensen die jaarlijks longkanker krijgen in Den Haag, is de ziekte te relateren aan langdurige blootstelling aan fijnstof (PM2,5). Bij ongeveer 7,8 procent van alle kinderen die in Den Haag geboren worden met een te laag geboortegewicht, is de blootstelling van de moeder aan fijnstof (PM2,5) hiervan de oorzaak. Dit komt overeen met 24 kinderen per jaar in Den Haag. Deze kinderen hebben een verhoogd risico op ziekten, bijvoorbeeld diabetes op latere leeftijd. Bij het inademen van schone lucht hadden zij dit hogere risico niet gehad. Aldus de GGD. 6

15. Is het college het met de vragenstellers eens dat dit ernstig is en dat hier zo snel mogelijk verbeteringsstappen moeten worden gezet? Hoe gaat het college voor gezondheidswinst zorgen in Den Haag? Graag een concrete toelichting. Het college is zich bewust van de ernst van de gezondheidsproblemen als gevolg van de slechte luchtkwaliteit. Zie verder antwoord op vraag 2.

16. Heeft het college zicht op de buurten/wijken/straten waar inwoners deze gezondheidsrisico’s lopen? Zo ja, graag een uiteenzetting. Zo nee, gaat het college hier onderzoek naar doen? De hoogste gezondheidsrisico’s doen zich voor in de gebieden met de hoogste blootstelling, zie hiervoor antwoorden op vragen 6 en 13. In het nieuwe actieplan luchtkwaliteit zal hier nader op worden ingegaan en wat het effect is van mogelijke maatregelen.

17. Hoe worden inwoners geïnformeerd over de risico’s die zij lopen en de bevindingen uit het Rapport (over hun buurt)? Het Rapport met een publieksamenvatting is op de website van GGD Haaglanden gepubliceerd (Luchtverontreiniging in de regio Haaglanden - GGD Haaglanden). Daarnaast is er in diverse media (radio en krant) aandacht besteed aan de bevindingen uit het Rapport.

6 Het Rapport, p. 18-19 en p. 57.

5/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10714692

18. Hoe worden artsen in Den Haag geïnformeerd over de risico’s en de bevindingen uit het Rapport? GGD Haaglanden heeft artsen (o.a. jeugd- en longartsen) in haar netwerk geïnformeerd bij publicatie van het rapport. Daarnaast is er een artikel aan het rapport gewijd in het Epidemiologisch Bulletin, een tijdschrift met artikelen over volksgezondheid en (epidemiologisch) onderzoek met onder andere artsen als doelgroep. Ook heeft GGD Haaglanden een e-learning ontwikkeld voor artsen en verpleegkundigen over luchtverontreiniging en gezondheid, waarin ook verwezen wordt naar het rapport. ‘Consumenten’ zijn de grootste bron van fijnstofuitstoot, vooral door houtstook. In Den Haag gaat het om meer dan de helft van de totale emissie van fijnstof (PM10) (54 procent), en meer dan twee derde van de emissie van fijnstof (PM2,5). De tweede bron van fijnstofuitstoot is wegverkeer. 7 In het Rapport staat dat de GGD Haaglanden adviseert aan de gemeenten om in de regio deels lokaal en deels gezamenlijk te werken aan schonere lucht.8

19. Hoe gaat het college hier stappen in zetten, met welke organisaties en op welke termijn? Graag een toelichting. In het kader van het nieuwe actieplan luchtkwaliteit wordt structureel met de GGD overlegd over lokale en regionale maatregelen en de vervolgstappen op mogelijke regionale samenwerking. Daarbij is aan de GGD de opdracht gegeven om in 2024 tot een regionaal actieplan luchtkwaliteit te komen en worden er al sinds 2022 regionaal thematische sessies (bijv. over gevoelige bestemmingen) georganiseerd in samenwerking met de Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) en Provincie ZuidHolland (PZH) om gezamenlijk regionaal stappen te zetten. Aanbevelingen uit het Rapport In het Rapport staan de volgende vijf aanbevelingen: (1) creëer een gezamenlijk actieplan; (2) neem vier brongerichte maatregelen (zet in op gezonde en emissieloze mobiliteit, ga over op schoon en emissieloos bouwen, ontmoedig houtstook door bewoners en faciliteer de energietransitie in de glastuinbouw); (3) maak als gemeente een ‘gevoelige bestemmingen beleid’; (4) onderteken het Schone Lucht Akkoord (SLA); en (5) positioneer GGD Haaglanden als regionale kennispartner en verbinder op het thema luchtkwaliteit.

20. Wat gaat het college doen met deze aanbevelingen? Graag een toelichting per aanbeveling. In het nieuwe actieplan luchtkwaliteit zal hier nader op worden ingegaan, zie antwoord vraag 2. Roet Het Rapport besteedt weinig aandacht aan roet. De Voortgangsrapportages Luchtkwaliteit van het college doen dit op verzoek van de raad wel. Uit de Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit 2022 (RIS315712) blijkt dat de prognose voor roet is dat in 2030 het gemiddelde in Den Haag even hoog zal zijn als in 2022.

7 Het Rapport, p. 23-24 8 Het Rapport, p. 26.

6/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10714692

21. Hoe verklaart het college dat de concentratie van roet, een zeer ziekmakend deel van de luchtverontreiniging, niet daalt in deze periode? Uit de voortgangsrapportage 2022 blijkt dat weliswaar de gemiddelde concentratie in Den Haag weinig daalt, maar dat de maximale verwachte waarden in 2030 wel lager zijn dan in 2021. In 2021 was de maximale waarde 0,6 µg/m3 en in 2030 is dat 0,4 µg/m3. Houtstook In de Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit 2022 geeft het college in afdoening van de motie Minder Uitstoot door Houtstook (RIS 311152) aan dat de op te stellen Omgevingsvisie de mogelijkheid biedt om een aantal uitgangspunten over Houtrook mee te nemen.

22. Neemt het college deze of andere uitgangspunten over Houtrook mee in de conceptversie van de Omgevingsvisie? En dezelfde vraag voor het Omgevingsplan: op welke wijze gaat het college houtstook ontmoedigen in het Omgevingsplan? In het nieuwe actieplan luchtkwaliteit zal hier nader op worden ingegaan, zie antwoord vraag 2.

23. In dezelfde voortgangsrapportage wordt ook een toelichting gegeven op de afdoening van de motie ‘Voorbereiden structurele oplossingen fijnstofuitstoot kachel/haard’ (RIS 311153). In hoeverre werken de Haagse verkopers van haarden en kachels mee aan het verstrekken van informatie over schoner stoken en de momenten waarop wel en niet gestookt kan worden? Informatie over schoner stoken en het stookalert wordt onder andere verspreid door Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche (NHK). Aangesloten verkopers van haarden en kachels delen deze informatie met klanten. Het is niet bekend of alle Haagse verkopers bij de NHK zijn aangesloten en deze informatie delen. Verkeer In de Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit 2022 staat dat nog 10% van de brommers op straat ouder is dan 2010. De camera’s stellen in 2022 vast dat minder dan 0,5% van de rondrijdende bromen snorfietsen in overtreding is. Daarom de volgende vragen:

24. In absolute getallen: uit de Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit 2022 blijkt dat bijna 850 brommers een ontheffing hebben gekregen. Hoeveel brommers van voor 2010 hebben nog een ontheffing in 2023? En hoeveel procent is dit van alle brommers in Den Haag? We realiseren ons dat deze cijfers voor 2023 wellicht pas bij de nieuwe voortgangsrapportage bekend zullen zijn, indien dit het geval is, krijgen we graag de vergelijking van het aantal brommers met een ontheffing t.o.v. het totaal aantal brommers voor 2022. Cijfers over 2023 worden bekend met de Voortgangsrapportage over 2023. In 2022 zijn er bijna 850 ontheffingen verleend. Daarvan waren er 660 voor een 4-takt brommer, twee om medische redenen en 180 voor een jaarontheffing voor een oldtimer. Het totaal aantal brom- en snorfietsen in Den Haag in 2022 was 37.500.

7/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10714692

25. Verklaren de ontheffingen dat er een jaar na de invoering van de milieuzone nog 33% van de geregistreerde brom- en snorfietsen in Den Haag 2010 of ouder is en 8% van de brom- en snorfietsen op de weg in Den Haag (cijfers uit Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit)? Zo nee, is het college het dan met de vragenstellers eens dat het goed is om de camera’s voor de milieuzone met enige regelmaat te verplaatsen, zodat bromfietsers er niet eenvoudig omheen rijden? De cijfers geven aan dat er nog wel veel brommers van vóór 2010 in Den Haag geregistreerd stonden, die bij de tellingen niet worden waargenomen op de weg. Een mogelijke verklaring is dat met veel van die oude brommers niet meer wordt gereden. Om de pakkans van overtreders te vergroten worden de camera’s voor de handhaving al periodiek op andere plekken gezet.

26. In het bij de Voortgangsrapportage Luchtkwaliteit 2022 bijgevoegd rapport van de Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche “Rapport filters en katalysatoren voor hout- en pellet toestellen ten behoeve van lokale verwarming door particulieren” stelt de stichting onomwonden over open haarden op pagina 2: “Omdat deze open stookplaatsen niet beschikken over enige vorm van verbrandingstechniek, nauwelijks enig rendement hebben en wel 25 x zoveel stof emitteren dan een Ecodesign houtkachel, kan er maar een advies zijn voor dit soort stookplaatsen en dat is om daar zo snel mogelijk mee te stoppen.” Is het college bereid om dit dringende advies van de branche zelf als uitgangspunt te nemen bij de Omgevingsvisie dan wel het Omgevingsplan? Ja.

27. Vanaf 2022 moeten geïnstalleerde houtverbrandingstoestellen voldoen aan de EU Ecodesign eisen. Heeft het college er zicht op of houtkachelverkopers in Den Haag alleen nog toestellen verkopen van dit model? Nee, het college heeft niet de middelen om dit te controleren. De handhaving hiervan is geen gemeentelijke taak. Wel zal de gemeente in haar campagnes tegen stookoverlast verkopers en gebruikers van houtkachels wijzen op de geldende regels. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

8/8