RIS317706 Bijlage Actielijn informele zorg

Actielijn Informele zorg 2024-2026

Januari 2024

Inhoud 1. Inleiding 1.1 Aanleiding en samenvatting

5 5

2. Trends en ontwikkelingen

11

2.1. Vrijwilligerswerk

11

2.2. Mantelzorg

12

3. Matching en o ­ ndersteuning van vrijwilligers(organisaties)

15

4. Ondersteunen van mantelzorgers

18

4.1 Investering (cliënt)ondersteuning voor mantelzorgers(organisaties)19 4.2 Respijtzorg, lotgenotencontact en ­psycho-educatie

20

4.3. Wmo-maatwerkvoorzieningen

22

5. Waardering en erkenning van vrijwilligers en mantelzorgers

24

6. Inzet werkgevers en bedrijven

26

7. Communicatie en monitoring

28

7.1 Vindbaarheid en aandacht voor inclusie en diversiteit

2

ACTIELIJN INFORMELE ZORG | 2024-2026

28

3

1. Inleiding 1.1 Aanleiding en samenvatting Den Haag telt ruim 185.000 vrijwilligers en 160.000 mantelzorgers. Stuk voor stuk inwoners die zich met veel energie en liefde inzetten voor de stad, hun naaste en (kwetsbare) Haagse inwoners. Dankzij het informele netwerk vinden elke dag onmisbare activiteiten plaats. Eenzame Haagse inwoners bouwen bijvoorbeeld samen met een maatje weer een sociaal netwerk op en worden maatschappelijk actief. In buurthuizen vinden sociale activiteiten plaats en op inloopspreekuren helpen vrijwilligers Haagse inwoners met hun hulpvraag. Op veel plekken werken vrijwilligers samen met professionals. Informele en formele zorg zijn vaak nauw met elkaar verbonden en vullen elkaar aan. Het vrijwilligerswerk heeft ook positieve invloed op het welzijn en de gezondheid van een vrijwilliger zélf.1 Het mes snijdt dus aan twee kanten: vrijwilligerswerk is goed voor anderen én voor henzelf.

1 Movisie, Gezond door vrijwilligerswerk, 2017

4

ACTIELIJN INFORMELE ZORG | 2024-2026

5

Als gemeente Den Haag zetten we in op versterking van de sociale basis. We dragen bij

rende samenleving. We pakken problemen integraal en zo vroeg mogelijk aan. Deze actielijn

aan ontmoetingen, deelname aan de maatschappij en bijvoorbeeld sociale samenhang.

Informele zorg volgt op onze inzet als gemeente om de sociale basis te versterken.

Ook richten we ons op preventie, zelfredzaamheid, bestaanszekerheid en kansengelijkheid. We leven in een tijd met veel arbeidstekorten. Hierdoor wordt er vaker naar de netwerken

Wat is mantelzorg?

rondom een hulpbehoevende gekeken. Het informele netwerk kan problemen vroeg signa-

‘Mantelzorg is zorg die iemand geeft aan een bekende uit zijn of haar omgeving, zoals

leren, sociale problematiek verminderen, eerder en breder een rol pakken en daarmee het

een partner, kind of vriend, als deze persoon voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of

aantal en de zwaarte van de ondersteuningsvraag mogelijk dempen.2

gehandicapt is. De mantelzorg kan bestaan uit het doen van het huishouden, wassen

Deze beweging maakt onderdeel uit van een breed maatschappelijk debat. Hierin moeten

en aankleden, gezelschap houden, vervoer, geldzaken regelen enzovoort. Mantelzorg

we ook realistisch zijn: niet alles kan. Wel moeten we samen met inwoners en alle formele en

wordt niet betaald. Iemand is mantelzorger als de zorg al minimaal 3 maanden duurt

informele organisaties en netwerken in de stad het gesprek voeren. De informele zorg door

of als de mantelzorger zorg biedt voor minimaal 8 uur per week.’ (bron: Centraal

vrijwilligers en mantelzorgers is immers belangrijk voor een stevige sociale basis. Ook zorgen

Bureau voor de Statistiek)

we zo voor een betere aansluiting op de behoefte van de (kwetsbare) inwoner in een verande-

2 Ministerie Volksgezondheid, Welzijn en Sport, IBO Ouderenzorg - niets doen is geen optie, 2023

Wat is vrijwilligerswerk? ‘Vrijwilligerswerk is werk dat in enig georganiseerd verband onverplicht en onbetaald wordt verricht ten behoeve van anderen of de samenleving.’ (bron: Centraal Bureau voor de Statistiek)

Op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (hierna Wmo) heeft de gemeente de taak mantelzorgers, en vrijwilligers in staat te stellen hun taak uit te voeren. Ook is bepaald dat het college zorg draagt voor een jaarlijkse blijk van waardering voor de mantelzorgers in de gemeente. De gemeente Den Haag kiest ervoor om ook het waarderen van vrijwilligers tot haar taak te beschouwen.

Vergrijzing De toenemende vergrijzing zal de komende jaren van invloed zijn op de informele zorg. Zowel landelijk als lokaal. Het is de verwachting dat er aan de ene kant een groter beroep wordt gedaan op de informele zorg: - Zo zal het aantal Haagse senioren toenemen. In 2022 woonden er ruim 80.000 inwoners van 65 jaar en ouder in onze stad. Naar verwachting loopt dit aantal op tot 120.000 in 2040. 95% van de 65+’ers woont zelfstandig. De groep ouderen die afhankelijk van informele zorg is, neemt dus ook toe. Dit wordt versterkt door landelijk beleid, zoals door het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO). Dit programma zet in op het zelfstandig wonen van ouderen. - Op dit moment werkt één op de zes mensen in de zorg. Als we niets doen, worden de tekorten aan zorgmedewerkers door de dubbele vergrijzing (nog) groter. Met de dubbele vergrijzing bedoelen we dat het aantal ouderen toeneemt, maar ook dat de gemiddelde leeftijd hoger wordt. We worden ouder. - Het aantal mantelzorgers per zelfstandig wonende 75-plusser neemt volgens de ramingen van het Sociaal en Cultureel Planbureau af. Er zijn minder mensen beschikbaar om de zorg mee te delen. - Het Wmo-voorspelmodel van de gemeente laat ook zien dat de gemeente met een forse stijging van hulpvragen te maken krijgt. Dit zorgt voor een grotere druk op de informele en formele zorg.

Aan de andere kant groeit ook de groep vitale senioren. Zij dragen in belangrijke mate bij aan de sociale basis.3 3 Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, De derde levensfase, 2020

6

ACTIELIJN INFORMELE ZORG | 2024-2026

7

Alle veranderingen vragen erom dat we samen op een andere manier kijken naar informele zorg ten opzichte van formele zorg. De komende jaren moeten we werken aan een meer evenwichtige samenwerking tussen naasten, vrijwilligers en beroepskrachten. Daarbij moeten we de kracht en expertise van alle betrokkenen zien. Ook moeten we drempels of belemmeringen wegnemen. Dit kan alleen als partijen voortdurend het gesprek met elkaar voeren. Op lokaal niveau doen we dit met behulp van met verschillende platforms. Ook zijn er rondetafelgesprekken met organisaties in de stad georganiseerd waar dit een gespreksonderwerp was. Deze aanpak willen we voortzetten. Verder kijken we naar de ontwikkelingen op landelijk niveau, waar gesprekken plaatsvinden tussen brancheorganisaties (Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Zorgverzekeraars Nederland, Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk en MantelzorgNL) en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.4

Onderdeel brede sociale basis De actielijn Informele zorg is onderdeel van de brede uitwerking van de sociale basis (deze uitwerking volgt later in 2024). De actielijn Informele zorg heeft als hoofddoel: de benodigde veranderingen realiseren voor toekomstbestendige mantelzorg en vrijwilligerswerk. Omdat dé vrijwilliger of dé mantelzorger niet bestaat en de stad veel diversiteit kent, zijn verschillende acties nodig. De visie op informele zorg is stadsbreed, maar er is aandacht voor de uiteenlopende behoeften en karaktereigenschappen van verschillende wijken. De gemeente heeft in de stad te maken met veel verschillende culturen. Daarom is cultuursensitiviteit een belangrijk uitgangspunt De verschillende acties in deze actielijn Informele zorg richten zich op de volgende

Op landelijk beleidsniveau hangt de ontwikkeling samen met meerdere landelijke program-

aandachtsgebieden:

ma’s: het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) en het Integraal Zorgakkoord (IZA).

• Matching en ondersteuning van vrijwilligers(organisaties) • Ondersteuning van mantelzorgers

Belangrijk uitgangspunt: samenwerking

• Waarderen en erkennen van vrijwilligers en mantelzorgers

Dit document is een actielijn op hoofdlijnen. Een belangrijk uitgangspunt is samenwerking.

• Werkgevers en bedrijven

We kunnen onze ambities alleen verder uitwerken en waarmaken sámen met en via alle organisaties en verschillende stadsdelen met elk een eigen verantwoordelijkheid. Er gebeurt

Acties voor informele zorg hangen samen met wat er door andere diensten en beleids­

veel moois in de stad; dit willen we stimuleren en uitdragen.

terreinen wordt uitgevoerd. Zo zijn, vrijwilligers niet alleen actief als informele zorgverlener. Vrijwilligers ondersteunen bijvoorbeeld ook de cultuursector, sportverenigingen en stads-

Om tot deze actielijn te komen, is met verschillende partners in de stad gesproken. Zo zijn

boerderijen. De acties die in deze actielijn staan, zijn toegankelijk voor alle vrijwilligers en

onder andere rondetafelgesprekken georganiseerd met verschillende vrijwilligersorganisaties.

vrijwilligersorganisaties. Voorbeelden zijn de Haagse Vrijwilligersprijzen en het kosteloze

Ook is gesproken met PEP Den Haag, het Platform Mantelzorgbelang Den Haag en het Platform

advies en de ondersteuning door PEP Den Haag. Daarnaast kennen beleidsgebieden van de

Zorgvrijwilligers Den Haag. Deze gesprekken stoppen niet na publicatie van deze actielijn.

gemeente eigen beleid die aanvulling bieden, zoals de afdeling verenigingsondersteuning.

We zetten de aanpak voort en zoeken blijvend samenwerking, ook tijdens de uitvoering.

Deze afdeling ondersteunt sportverenigingen onder meer bij hun zoektocht naar nieuwe vrijwilligers en zet daarop specifieke interventies in.

Financiële dekking Dekking voor de actielijn informele zorg is voorzien in programma 8 (participatie en infor-

De actielijn Informele zorg hangt ook samen met andere beleidsontwikkelingen, zoals

mele zorg). Hier is een bedrag van 4,8 miljoen euro beschikbaar voor het afdekken van de

de ontwikkeling van een beleidsplan gericht op versterking van de brede sociale basis, de

jaarlijkse kosten van de actielijn. Dit bedrag is inclusief de intensivering van het college zoals

Haagse Preventieaanpak (HPA, RIS316587), het beleidsplan Professioneel Welzijnswerk 2021-

vastgelegd in het coalitieakkoord (uitbreiding ondersteuning mantelzorg). Hiermee dekken

2024 ‘Versterken en verbinden’ (RIS310647) en landelijke wetgeving zoals de Wmo.

we de kosten af van de inzet van PEP Den Haag (subsidie 2024: 2,4 miljoen euro) en de kosten voor de waardering mantelzorgers. Alsook een werkbudget voor de diverse actie-

4 Ministerie Volksgezondheid Welzijn en Sport, Landelijke Mantelzorgagenda 2023-2026, 2023

punten. Daarnaast maken we – in de dekking van de kosten van de actielijn - gebruik van de extra middelen die we de komende 3 jaar ontvangen vanuit GALA/Spuk (2024: 385.000 euro) om de voorzieningen voor respijtzorg en mantelzorgondersteuning uit te breiden. Verder kan initiatief vanuit de stad een beroep doen op subsidies binnen de Subsidieregeling samen sociaal en vitaal. Voor deze regeling is separaat dekking beschikbaar.

8

ACTIELIJN INFORMELE ZORG | 2024-2026

9

2. Trends en ontwikkelingen

Aanpak

Acties Informele Zorg 2024-2026 Matching en ondersteuning van vrijwilligers(organisaties)

Ondersteunen van mantelzorgers

Ambitie: vrijwilligersorganisaties zijn vuldoende professioneel om aantrekkelijk te zijn voor vrijwilligers en aankomende vrijwilligers moeten vrijwilligerswerk kunnenvinden dat aansluit bij hun wensen.

Ambitie: het aantal mantelzorgers die overbelasting ervaren te verlagen. Hierbij kijken we naar de jaarlijkse resultaten uit het bewonersonderzoek.

Waarderen en erkennen van vrijwilligers en mantelzorgers

Inzet werkgevers en bedrijven

Ambitie: dat de vrijwilligers en mantelzorgers in Den Haag zich gewaardeerd voelen.

Ambitie: werkgevers zijn zich bewust van de maatschappelijke bijdrage, die ze kunnen leveren op het gebied van informele zorg.

2.1. Vrijwilligerswerk Ruim 185.000 Haagse inwoners verrichten vrijwilligerswerk in Den Haag. Ze doen dit in veel verschillende sectoren en om uiteenlopende redenen. Zingeving en iets doen voor een ander zijn belangrijk, maar ook verbreding van een sociaal netwerk, vriendschappen opdoen, nieuwe competenties ontwikkelen of de kans op een betaalde baan vergroten. Ook zit vrijwilligerswerk cultureel in het DNA van de Nederlandse samenleving. Zo was het in de jaren zestig normaal om als vrijwilliger actief te zijn bij een eigen levensbeschouwelijke organisatie. Na de sportsector zet een groot deel van de vrijwilligers zich in binnen maatschappelijke dienstverlening. Kwetsbare inwoners ontvangen hulp van een ander door bijvoorbeeld maatjesprojecten, een activiteitenaanbod of lotgenotencontact. Veel hulpvragers willen meedoen in de maatschappij en gaan op een bepaald moment zelf ook vrijwilligerswerk doen. Dit is een waardevol mechanisme, waardoor vrijwilligerswerk wordt verrijkt door ervarings­deskundigheid. Vrijwilligerswerk heeft ook een preventieve werking, doordat mensen onderdeel blijven van de Haagse maatschappij. Zoals eerder genoemd laat onderzoek zien dat vrijwilligers­werk doen ook positieve invloed heeft op gezondheid. Vrijwilligers leven langer.

In de cijfers van de jaarlijkse stadsenquête (onder Haagse inwoners van 18 jaar en ouder) is de ontwikkeling van het vrijwilligerswerk inmiddels goed te zien. In de coronajaren 2020 en 2021 ontstond een dip in het aantal vrijwilligers, maar de cijfers herstelden zich in 2022. Ook neemt het potentieel aan vrijwilligers weer toe.

Resultaten vrijwilligerswerk stadsenquête 2016-2022 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Ik heb vrijwilligerswerk gedaan in de afgelopen 12 maanden Ik zou (meer) vrijwilligerswerk willen doen

10

ACTIELIJN INFORMELE ZORG | 2024-2026

11

Trends:

Daarom is het van belang meer aandacht te hebben voor de duurzame inzetbaarheid van

• Organisaties krijgen steeds vaker te maken met zwaardere hulpvragen. Dit maakt de

mantelzorgers. En, in het bijzonder van mantelzorgers die niet beseffen dat ze mantelzorger

positie van vrijwilligers kwetsbaarder en brengt belasting met zich mee. Ook geven

zijn, waardoor ze niet goed op de hoogte zijn van de ondersteuningsmogelijkheden.

organisaties aan dat het lastiger is vrijwilligers aan zich te binden. Hoewel het inwonersonderzoek geen daling laat zien in het aantal vrijwilligers, geven organisaties aan

De aard van de mantelzorg en aan wie de mantelzorg wordt verleend, verschilt sterk.

moeite te hebben met werving. Tegelijkertijd zijn er ook goede voorbeelden. Door de

Dé mantelzorger bestaat niet. Dat betekent ook dat de behoeftes van mantelzorgers sterk

Maatschappelijke Stage (MaS) en Maatschappelijke Diensttijd (MDT) maken jongeren vaak

verschillen. Zorgvragen rondom dementie, chronische aandoeningen, GGZ-problematiek

voor het eerst kennis met vrijwilligerswerk.

en (licht) verstandelijke en lichamelijke beperking gaan gepaard met specifieke intensieve

• Een flexibele vorm van vrijwilligerswerk blijft populair onder jongeren. Een jongere met

vormen van mantelzorg. Ook verschilt de behoefte aan ondersteuning van een jonge

een drukke studie zal logischerwijs geen 20 uur per week beschikbaar hebben, maar wel

mantelzorger ten opzichte van een seniore mantelzorger. Het is belangrijk dat er voldoende

flexibel een aantal uur per week kunnen meehelpen. In de praktijk blijkt flexibel vrijwil-

variatie in het aanbod is, dat tegemoet komt aan de behoefte.

ligerswerk een springplank te zijn naar structureel vrijwilligerswerk: het matchingsplatform NLvoorelkaar zag in 2022 een stijging van 192% van de mensen die matchten

In de landelijke Mantelzorgagenda 2023-2026 pleit de overheid voor een betere erkenning

met een flexibele vrijwilligersfunctie.5 Partner NL Cares geeft daarbij eveneens aan dat

van de positie van de mantelzorger. Ook roept de overheid in de agenda op tot verbetering

een flexibele vrijwilligersfunctie drempelverlagend werkt: mensen die voor het eerst

van de verbinding en samenwerking met het netwerk van de mantelzorger en tot meer inzet

flexibel vrijwilligerswerk doen, ervaren een lagere drempel om zich voor langere tijd aan

op het gebied van individuele ondersteuning. Veel mantelzorgers geven aan last te hebben

een ­organisatie te verbinden als vaste vrijwilliger. Deze ontwikkeling met een steeds

van veel administratieve taken; iets wat voor de gemeente Den Haag ook belangrijk is.

sneller veranderende samenleving (o.a. demografie), waarbij crises elkaar lijken op te volgen, vraagt een wendbare aanpak en de nodige professionaliteit van maatschappelijke

Trends:

organisaties.

• Wanneer iemand verantwoordelijkheden voor werk, het huishouden, de familie, een

• Door de demografische trend van vergrijzing, vergrijst ook het vrijwilligersbestand. Het is

gezond leven, vrijwilligerswerk en zorg voor een naaste moet balanceren, komt de belast-

noodzaak om na te denken over vrijwilligerswerk voor de huidige generatie en aantrek-

baarheid van deze persoon in de knel. Cijfers over toenemende werkstress bevestigen dat

kelijk vrijwilligerswerk voor de toekomstige generaties. In een vergrijsde samenleving zijn

deze balans steeds vaker kwijt is. Op lange termijn kan een te groot beroep op mantel-

jongere vrijwilligers (de nieuwe generatie) harder dan ooit nodig. Op de langere termijn

zorgers niet alleen leiden tot persoonlijke problemen, maar ook tot nog hogere maat-

zorgt het onvoldoende benutten van deze doelgroep voor een lager aantal vrijwilligers en

schappelijke kosten. Zo is bekend dat jonge mantelzorgers twee keer zo vaak emotionele

voor een hoger aantal hulpbehoevenden. Het is noodzakelijk dat vrijwilligersorganisaties

problemen ervaren als hun leeftijdsgenoten.6

zich gaan richten op ontwikkeling voor de langere termijn (tot bijvoorbeeld 2040 als tijdshorizon).

• Mantelzorgers met een migratieachtergrond vragen specifieke aandacht. Zorgen voor je ouders wordt bij niet-westerse families als vanzelfsprekendheid gezien. Zij schakelen

• Landelijk wordt geëxperimenteerd met maatschappelijk betrokken en verantwoord onder-

hulp van buitenaf minder vaak in, omdat het kan lijken alsof je zelf de hulp niet meer

nemerschap. Daarbij geven bedrijven iets terug aan de samenleving. Ze bieden bijvoor-

kan geven. Vaak omdat zij niet weten wat de mogelijkheden zijn, verwachtingen niet

beeld kosteloos hun diensten aan maatschappelijke organisaties aan (al dan niet als

aansluiten bij wat mogelijk is, het vertrouwen in de landelijke én lokale overheid laag is,

onderdeel van een social return verplichting, ook wel SROI). Of ze laten hun mede­werkers

of omdat het aanbod niet aansluit bij hun behoeften. Daarnaast zijn er aanwijzingen

bijvoorbeeld een aantal uur per jaar vrijwilligerswerk doen. De landelijke branchevereni-

dat mantelzorgers met een migratieachtergrond relatief vaak zwaar belast of overbelast

ging Vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk (NOV) jaagt deze beweging

zijn. Het is daarom belangrijk dat mantelzorgers met een migratieachtergrond passende

steeds meer aan. In de praktijk biedt dit kansen als het gaat om het professionaliseren van

ondersteuning krijgen, die aansluit bij hun behoeftes. Om mantelzorgers met een migra-

vrijwilligersorganisaties.

tieachtergrond passende ondersteuning te kunnen bieden, is het belangrijk om cultuursensitief te werken. Het ontwikkelen van een cultuursensitief ondersteuningsaanbod voor

2.2. Mantelzorg

mantelzorgers vergt tijd en aandacht. Het vraagt om het bouwen aan relaties om stapsgewijs te achterhalen wat mantelzorgers nodig hebben. Ook vraagt het van de organisatie om in de breedte cultuursensitief werken te omarmen.

Anders dan bij vrijwilligerswerk is het vaak geen vrije keuze om mantelzorger te zijn. Deze ‘taak’ overkomt iemand of iemand groeit geleidelijk aan in de rol van mantelzorger. De zorg en ondersteuning die mantelzorgers aan hun naaste geven, is onmisbaar en

• Een aantal belangrijke trends uit het jaarlijkse bewonersonderzoek (rapportage 2022):

onbetaalbaar. Ook nemen ze veel ondersteuning en zorg uit handen van professionals.

° Een kwart van de Hagenaars verleende de afgelopen twaalf maanden mantelzorg (26%). Daarnaast zijn nog circa vier op de tien Hagenaars bereid mantelzorg te verlenen aan

Mantelzorger zijn is in vele opzichten iets moois; zowel voor diegene die zorgt als voor

iemand in de directe omgeving als dat wenselijk of nodig is (41%). Een derde van de

diegene die zorg ontvangt. Hulpbehoevenden ervaren meerwaarde doordat een naaste

inwoners staat hier niet voor open (33%).

tijdens de zorgverlening nabij is. Tegelijkertijd is er bij veel mantelzorgers sprake van stress door de druk, die de zorgtaak met zich meebrengt. Mantelzorg brengt veel, maar kost ook veel. Veel mantelzorgers combineren hun taken met hun werk en zorg voor hun eigen gezin. 6 Roos, S. e.a. Psychisch welbevinden van jongeren met een langdurig ziek gezinslid, Tijdschrift voor Orthopedagogiek, 5 NL Voor Elkaar, E-book Vrijwillige Inzet Trends 2022,2023

12

ACTIELIJN INFORMELE ZORG | 2024-2026

52 (2013) 212-223

13

3. Matching en ­ondersteuning van vrijwilligers(organisaties)

° Het aandeel mantelzorgers en potentiële mantelzorgers steeg in vergelijking met voorgaande jaren. Tot 2020 gold dit voor maximaal 23% van de Hagenaars, in 2022 nam dit toe tot 26%. ° Mantelzorgers verlenen vooral zorg aan ouders of schoonouders (35%). Dit jaar verlenen mensen vaker mantelzorg aan vrienden of kennissen (21% in 2022 ten opzichte van 11% in 2020) en juist minder aan een ouder of schoonouder (35% in 2022 tegenover 40% in 2020). De mantelzorg bestaat vooral uit begeleiding (65%) en praktische ondersteuning (61%). Men geeft dit jaar iets vaker ondersteuning in de vorm van persoonlijke verzorging (van 18% in 2020 naar 24% in 2022) en begeleiding (van 62% in 2020 naar

Om vrijwilligers een fijne en veilige thuisbasis te bieden, krijgen

65% in 2022). ° Het overgrote deel van de mantelzorgers doet deze taak al voor langere tijd (60% tien tot en met twaalf maanden). Ieder jaar daalt het aandeel mensen dat voor langere tijd

maatschappelijke organisaties kosteloos advies en ondersteuning. PEP Den Haag zet zich onder meer in voor ondersteuning van Haagse

mantelzorg verleent een beetje. De zorg neemt bij ruim de helft van de mantelzorgers één tot en met vier uur per week in beslag (56%). Op hoofdlijnen is het aantal uren dat

maatschappelijke initiatieven en vrijwilligersorganisaties,

inwoners mantelzorg verlenen nauwelijks veranderd.

professionalisering, cursussen, trainingen, certificering, fondsenwerving en

° Zeven op de tien mantelzorgers kunnen de mantelzorg goed combineren met werk of

de matching van vraag en aanbod. De organisaties die gebruikmaken van

andere bezigheden. En een zesde van de mantelzorgers vindt dat de mantelzorg behoor-

de ondersteuning van PEP Den Haag lopen uiteen. Het gaat bijvoorbeeld

lijk zwaar of zeer zwaar belastend is (17%). 2% voelt zich zelfs overbelast.

om cultuurorganisaties (zoals musea met vrijwilligers), maar ook om

° Vier op de tien mantelzorgers hebben behoefte aan ondersteuning (41%), veelal aan financiële tegemoetkoming (48%), praktische hulp (44%), informatie (40%) of advies en

Haagse bewonersorganisaties. De ondersteuningsvragen die PEP Den Haag

begeleiding (38%). 2022 2020

beantwoordt, zijn divers van aard. Organisaties hebben bijvoorbeeld

16%

41%

35%

2019

15%

28%

47% Niet of nauwelijks belast

19%

35%

40%

2017

12%

34%

47%

2018

11%

40%

41%

Enigszins belast

Tamelijk zwaar belast

vragen over hoe zij hun vrijwilligerswerk kunnen flexibiliseren,

6% 2%

aantrekkelijk kunnen maken voor jongere vrijwilligers of een sociaal veilige omgeving kunnen bieden. Of ze hebben vragen over hoe ze kunnen

6% 2%

omgaan met grensoverschrijdend gedrag of optimaal hun

4% 2%

maatschappelijke impact kunnen meten. Zo kunnen vrijwilligersorganisaties op een goede manier vrijwilligers boeien, binden

2%3%

en behouden. En: impact blijven maken in de stad.

6% 3%

Zeer zwaar belast

Overbelast

Het online platform Den Haag Doet verwerkt per jaar minimaal 3.300 matches van vrijwil-

Mate waarin mantelzorgers zich overbelast voelen door de mantelzorg, (N = 228), 2017-2022.

ligers aan Haagse vrijwilligersvacatures. Het platform ziet online per maand gemiddeld 10.000 bezoekers voorbijkomen. PEP Den Haag verzorgt daarnaast jaarlijks gemiddeld 1.200 advies- en ondersteuningstrajecten aan maatschappelijke organisaties. In de stadsdelen

2022

70%

19%

11%

2020

67%

24%

9%

2019

71%

24%

5%

worden, bijvoorbeeld aan een initiatief uit de wijk. Verder zijn de eigen community builders,

2018

71%

21%

8%

aanwezig in de wijk. Het doel: in contact staan met bewonersinitiatieven, vrijwilligersorga-

2017

71%

22%

7%

Te combineren

Moeilijk te combineren

Niet te combineren

Mogelijkheid om mantelzorg te combineren met betaald werk of met primaire dagelijkse bezigheden, (N = 228), 2017 * De cijfers van 2021 ontbreken vanwege de coronacrisis.

maken de Servicepunten XL (van Wijkz en Welzijn Scheveningen) ook gebruik van het platform Den Haag Doet. Hierdoor kunnen vrijwilligers ook zo dicht mogelijk bij huis gematcht Welzijn, Jeugd en Participatie-medewerkers (WJP’ers), en sportconsulenten van de gemeente nisaties en andere initiatieven in de wijken. Organisaties geven vanuit de praktijk aan dat zij een structureel vrijwilligerstekort ervaren. Tegelijkertijd zegt een expert (hoogleraar Lucas Meijs) dat er sprake is van hevige concurrentie onder organisaties. Samengevat wordt de vijver met aspirant-vrijwilligers kleiner, maar het aantal vissende organisaties hetzelfde of zelfs meer. Het is een uitdaging om de komende jaren hierop in te spelen. Belangrijk is om nieuwe doelgroepen aan te boren en te toetsen of het ondersteuningsaanbod nog voldoende bijdraagt aan de behoeften van de stad.

14

ACTIELIJN INFORMELE ZORG | 2024-2026

15

De ambitie is tweeledig. Aan de ene kant gaat het erom dat vrijwilligersorganisaties

• Startende initiatieven hebben soms moeite met het uitwerken van goede ideeën voor

voldoende professioneel zijn om aantrekkelijk te zijn voor vrijwilligers. Aan de andere

de stad. We zien grote potentie aan nieuwe zelforganiserende kracht in de samenleving

kant moeten aankomende vrijwilligers vrijwilligerswerk kunnen vinden dat aansluit bij

ontstaan, maar horen ook van organisaties dat bestaande subsidiemogelijkheden niet

hun wensen.

altijd passend zijn. Daarom onderzoeken we de mogelijkheid van subsidies voor nieuwe initiatieven als onderdeel van een startupfonds, met daaraan gekoppeld intensief advies

Acties:

en ondersteuning door PEP Den Haag. Daarbij onderzoeken we of andere fondsen al verge-

• PEP Den Haag en vrijwilligerspunten in de stadsdelen handelen meer proactief en

lijkbare financieringsmogelijkheden bieden en waar verbinding mogelijk is. Het onderzoek

outreachend als het gaat om de ondersteuning van vrijwilligers(organisaties). Dat bete-

hiernaar starten we in 2024.

kent bijvoorbeeld inspringen op nieuwe ontwikkelingen, ongevraagd advies geven aan (nieuwe) Haagse maatschappelijke organisaties en de dienstverlening zoveel mogelijk aanpassen aan de hulpvrager. Ook gaat het om signalering van een brede hulpvraag en daarvoor een breder aanbod bieden. • Via de Den Haag Doet Vrijwilligersacademie zijn vrijwel kosteloze cursussen beschikbaar voor Haagse vrijwilligers en mantelzorgers. Samen met PEP Den Haag kijken we naar aanpassing van het aanbod van de Vrijwilligersacademie. Ook blijven we subsidierelaties verplichten om de door de gemeente gesubsidieerde cursussen aan te bieden via de academie. Zo kunnen we overgebleven plekken van deze cursussen aan anderen beschikbaar stellen via deze academie. Het uitgangspunt daarbij blijft ‘pas toe of leg uit’. Het aanbod van de academie moet blijven aansluiten op behoeften van de steeds verder veranderende samenleving. • Op het gebied van cliëntondersteuning bij vrijwilligerswerk (ook werkzaamheden van de vrijwilligerspunten én begeleiding naar vrijwilligerswerk) gaan we meer inzetten op wijk-/ gebiedsgerichte dienstverlening, die aansluit op toekomstige maatschappelijke ontwikkelingen. Zo vraagt het vrijwilligerstekort dat organisaties ervaren én een grotere toekomstige druk op de informele zorg om een intensivering van dienstverlening. Ook vraagt het een andere werkwijze.

Bijvoorbeeld voor vrijwilligers die zich steeds meer bezighouden met kwetsbare hulpvragers met multiproblematiek. • In het kader van het ervaren vrijwilligerstekort zetten we binnen de huidige dienstverlening extra in op matching van doelgroepen die mogelijk meer begeleiding vragen, maar wel een schat een kennis en kunde hebben. Bijvoorbeeld internationals – waaronder statushouders en kenniswerkers. In totaal zijn er 60.000 internationals in Den Haag. Deze extra matching doen we onder meer samen met PEP Den Haag, The Hague International Centre en de dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Daarnaast blijven we waar mogelijk meedenken met gemeentelijke trajecten gericht op bijstandsgerechtigden, zoals de Instapeconomie en het Gelijkwaardig Meedoen Lab. Ook staan we continu in verbinding met de beleidscollega’s op het gebied van armoede en schulden. Verder blijven jongeren en (pas- of net niet-)gepensioneerde inwoners aandachtsgroepen met potentie. • Samenwerking tussen vrijwilligersorganisaties wordt gestimuleerd. We willen voorkomen dat zij met elkaar de concurrentie moeten aangaan voor dezelfde vrijwilliger. Platforms zoals het Platform Zorgvrijwilligers vragen we actief na te denken over gezamenlijke werving en deling van vrijwilligers.

Een voorbeeld is hoe leden van de Alliantie Financiële Ondersteuning Den Haag gezamenlijk inloopspreekuren bemensen met elkaars vrijwilligers. • We zetten de Haagse Polis voort. Dit is een aanvullende verzekering voor Haagse mantelzorgers, Haagse vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties, die specifiek verzekert voor aansprakelijkheid en schade tijdens de uitvoering van taken behorend bij vrijwilligerswerk en mantelzorg verlenen. We willen daarnaast de bekendheid van de polis vergroten onder mantelzorgers en vrijwilligers(organisaties). Dit doen we onder meer door een andere naam en verbeterde communicatie op www.denhaag.nl en sociale media. We beginnen hiermee in 2024 en blijven de daaropvolgende periode monitoren.

16

ACTIELIJN INFORMELE ZORG | 2024-2026

17

4. Ondersteunen van mantelzorgers De gemeente zet in op het voorkomen van overbelasting van mantelzorgers. Om mantelzorgers te ondersteunen, zijn er verschillende mogelijkheden. Uit onderzoek van Movisie bleek dat mantelzorgers op acht vraaggebieden een ondersteuningsbehoefte kunnen hebben: informatie

Het is de ambitie om het aantal mantelzorgers die overbelasting ervaren te verlagen. Hierbij kijken we naar de jaarlijkse resultaten uit het bewonersonderzoek.

4.1 Investering (cliënt)ondersteuning voor mantelzorgers(organisaties) Acties: • Het is belangrijk om de positie van mantelzorgers te verstevigen: de Subsidieregeling belangenbehartiging mantelzorgers en senioren Den Haag ondersteunt het Platform

en advies, persoonlijke ondersteuning, emotionele steun, educatie,

Mantelzorgbelang Den Haag. Zij brengen signalen van mantelzorgers onder de aandacht.

praktische hulp, vervangende mantelzorg, financiële regelingen en

In 2024 willen we in het bijzonder aandacht geven aan de administratieve last die mantel-

materiële hulp.7

zorgers ervaren en het behartigen van de belangen van mantelzorgers. • Omdat er grote informatiebehoefte is bij mantelzorgers breiden we de geboden cliëntondersteuning vanuit vier Servicepunten XL uit. Dit doen we in Loosduinen, Segbroek,

De ondersteuningsbehoefte van een mantelzorger hangt van verschillende factoren af.

Centrum en Scheveningen. Cliëntondersteuners hebben goed zicht op de ondersteunings-

Jonge mantelzorgers hebben bijvoorbeeld een andere behoefte dan gepensioneerde

mogelijkheden in het sociaal domein. Ook zetten we in op de ontwikkeling van expertise

mantelzorgers. De behoefte hangt ook af van de zorg en ondersteuning die de mantelzorg-

en kennisborging om mantelzorgers optimaal te kunnen ondersteunen. Na één jaar kijken

ontvanger krijgt. Mantelzorgers ervaren bijvoorbeeld ondersteuning door hun zorg te delen

we hoe we dit structureel en breder kunnen voortzetten.

met anderen. Technologische hulpmiddelen kunnen hierbij ook helpen. Zo zijn er apps om het netwerk van mantelzorgers goed te regelen en onderling af te stemmen (wie wanneer wat). Veel mantelzorgers geven aan last te hebben van veel administratieve taken die te veel tijd kost. Ook kunnen mantelzorgers gebaat zijn bij een Wmo-maatwerkvoorziening (zoals huishoudelijke hulp), maar ook bij een algemene voorziening (zoals dagbesteding en cliëntondersteuning). Zorgverzekeraars bieden in aanvullende pakketten ook geregeld ondersteuning aan. Zo kunnen mensen via een zorgadviseur bijvoorbeeld een mantelzorgmakelaar aanvragen. Dit geldt ook voor de Haagse zorgverzekering (de minimapolis) van de gemeente Den Haag. Uit onderzoek naar de effectiviteit van mantelzorgondersteuning8 blijkt: 1. dat ernstig belaste mantelzorgers en intensief zorg verlenende mantelzorgers meer behoefte hebben aan ondersteuning dan andere mantelzorgers; 2. dat mantelzorgers met een betaalde baan behoefte hebben aan informatie, advies en financiële hulp; 3. dat mantelzorgers die relatief kort mantelzorger zijn behoefte hebben aan informatie en advies; 4. dat mantelzorgers die zorgen voor hun partner vaak meer behoefte hebben aan lot­genotencontact, maar ook aan materiële hulp. Dit betekent dat het belangrijk is om als stad verschillende vormen van ondersteuning aan te bieden.

Ook is het belangrijk de ondersteuning van mantelzorgers integraal te bekijken. Het wordt komende jaren de uitdaging om op alle beleidsterreinen – behorend bij het leven en de positie van mantelzorgers – te kijken of het beleid de mantelzorg ondersteunt. Het gaat hierbij om wonen, uitkeringen (waaronder de Participatiewet), de Wmo, de Jeugdwet, maar ook om de ruimtelijke ordening, inkoop van respijt, parkeerbeleid etc. Mantelzorgondersteuning vraagt om integrale oplossingen. 7 Movisie , Verwijzer Mantelzorgondersteuning, 2021 website: Verwijzer mantelzorgondersteuning | Movisie 8 Ecorys, Onderzoek naar effectiviteit van mantelzorgondersteuning’- 2023 website: Onderzoek naar de effectiviteit van mantelzorgondersteuning | Rapport | Rijksoverheid.nl

18

ACTIELIJN INFORMELE ZORG | 2024-2026

19

• Er is een brede behoefte bij partners in de stad om het professionele netwerk rondom

de mantelzorgers zich voorbereid voelde op de veranderingen die dementie teweeg zou

mantelzorg te versterken. Met PEP Den Haag en het Platform Mantelzorgbelang Den Haag

brengen. Voorbeelden zijn gedragsveranderingen, verhuizing naar een zorginstelling,

evenals met Haags Ontmoeten en zorgpartners in de stad werken we aan een netwerk

gezondheidsproblemen en overlijden. Op dit punt is dus nog winst te behalen.10

mantelzorg. Dit netwerk wordt in 2024 opgericht, waarna de eerste bijeenkomsten plaatsvinden.

Onder respijtzorg verstaan wij het tijdelijk overnemen van zorgtaken van de mantelzorger,

• Haags Ontmoeten is een voorliggende voorziening voor senioren met beginnend regiever-

zodat de mantelzorger op adem kan komen. Welke vorm van respijtzorg geschikt is, hangt af

lies en hun mantelzorgers. Zij kunnen op 57 plekken in de stad terecht voor ontmoeting,

van de situatie van de mantelzorger én mantelzorgontvanger. Voorbeelden zijn dagopvang,

activiteiten en informatievoorziening. Haags Ontmoeten biedt niet alleen dagbesteding

respijtzorg thuis en logeeropvang. Hierbij moeten we onderscheid maken tussen maatwerk-

voor de senioren met beginnend regieverlies, maar is ook een vorm van respijtzorg voor

voorzieningen en algemene voorzieningen binnen de Wmo.

mantelzorgers. Vanuit die rol wordt ook informatiemateriaal en andersoortige onder­ steuning voor mantelzorgers geboden. We zorgen ervoor dat mantelzorgers met hun

Een opkomende lichtere vorm van respijtzorg is respijtzorg thuis. Er komt dan onder­

naasten in de komende periode duurzame toegang tot de voorzieningen van Haags

steuning thuis om overbelasting te voorkomen en ruimte te geven voor het organiseren van

Ontmoeten houden. We hebben als doel dat meer mantelzorgers de locaties van Haags

structurele oplossingen. Bijvoorbeeld via het eigen netwerk, informele zorg, overig (respijt)

Ontmoeten weten te vinden.

zorgaanbod, etc. Gemeenten krijgen in de periode 2023-2026 extra middelen vanuit het Rijk

• In de periode 2022-2023 is er in samenwerking met PEP Den Haag en Mantelzorg.nl

(als onderdeel van de specifieke uitkering – SPUK) om mantelzorgers extra te ondersteunen.

gewerkt aan het project Opzetten netwerk mantelzorgers met een migratieachtergrond.

In het bijzonder wordt genoemd dat deze middelen ook zijn bedoeld voor de versterking en

Zo is onder andere gekeken naar de behoefte van mantelzorgers met een migratieach-

doorontwikkeling van het respijtaanbod.11

tergrond. Van belang is dat organisaties die de opdracht hebben om mantelzorgers te ondersteunen oog hebben voor dit onderwerp. Er is veel kennis en ervaring bij migranten-

Uit de stadsenquête blijkt dat 13% van alle mantelzorgers in Den Haag van achttien jaar

organisaties. Wij zien het netwerk Kleurrijk mantelzorg van PEP Den Haag als belangrijke

en ouder behoefte heeft aan tijdelijke vervangende zorg. Gedurende de looptijd van deze

partner om cultuursensitiviteit te verbeteren.

actielijn kijken we wat op het gebied van respijtzorg aanvullend nodig is en wat aansluit op

• Mantelzorgers die bijstandsgerechtigd zijn bij de gemeente en intensief mantelzorg

de behoeften van mantelzorgers.

verlenen voor een naaste, kunnen in sommige gevallen en onder voorwaarden tijdelijk vrijstelling van de gemeente op de sollicitatieplicht krijgen. We kijken of en hoe we deze

De gemeente Den Haag maakt verschillende laagdrempelige groepsactiviteiten mogelijk.

mogelijkheid in samenwerking met de dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid verder

Er zijn ook individuele activiteiten voor mensen die niet in staat zijn een groepsactiviteit bij

kunnen verduidelijken en benutten in het voordeel van de Haagse mantelzorgers waar-

te wonen. Denk bijvoorbeeld aan de inzet van een vrijwillig maatje. Dit komt tegemoet aan

voor deze maatregel noodzakelijk is.

de behoefte aan maatwerk, wat onder meer blijkt uit landelijk onderzoek.12

• Mantelzorgers die aan de voorwaarden voldoen, kunnen zich aanmelden voor de Haagse zorgverzekering bij VGZ.9 Voorwaarden zijn onder meer: een beperkt eigen vermogen

Acties:

en een inkomen onder een percentage van de bijstandsnorm. De Haagse zorgverzeke-

• We breiden het respijtaanbod uit door vervangende mantelzorg thuis mogelijk te maken.

ring bevat ook vergoeding van vervangende mantelzorg, een mantelzorgmakelaar en

Dit is een vorm van lichte respijtzorg. Het gaat dan bijvoorbeeld om gezelschap houden,

mantelzorgcursussen.

lichte zorgtaken, persoonlijke verzorging, en praktische hulp. Respijtzorg aan huis is bedoeld om snel en laagdrempelig de druk op de mantelzorger tijdelijk te verlichten.

4.2 Respijtzorg, lotgenotencontact en ­psycho-educatie

Zo hopen we overbelasting te voorkomen en ruimte te geven voor het organiseren van structurele oplossingen. Bijvoorbeeld via het eigen netwerk, informele zorg, overig (respijt) zorgaanbod, etc. Ook kijken we of er naast geïndiceerde vormen van logeerzorg mogelijkheid is om voorliggende vormen van logeerzorg aan te bieden, die niet overlappen met de maatwerkvoorzieningen voor logeerzorg.

Lotgenotencontact en educatie hebben een belangrijke psychosociale functie. Mantelzorgers

• We breiden de voorzieningen op het gebied van lotgenotencontact, familiecoaches en

die voor hun partner zorgen, hebben hierbij baat. Dit geldt ook voor jonge mantelzorgers,

psycho-educatie voor mensen met dementie uit. Zo voeren we met verschillende zorg- en

zoals kinderen van ouders met psychische problemen.

welzijnspartners het gesprek over het aanbieden van een cursus voor mantelzorgers en hun partner met dementie. Met deze cursus willen we in 2024 starten.

Ook psycho-educatie kan in veel vormen bijdragen aan het welzijn van mantelzorgers.

• Innovatie en e-health kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de ondersteuning van

Hierdoor leren mantelzorgers hoe ze kunnen omgaan met het ziektebeeld van de hulp­

mantelzorgers. Zo kunnen apps helpen bij het plannen en afstemmen van zorg en onder-

behoevende persoon. Dit zijn bijvoorbeeld cursussen speciaal voor mantelzorgers.

steuning binnen een familie of vriendengroep. Ook kan een sensor in huis met een alarm-

De komende periode willen we met name voor mantelzorgers die te maken hebben met

functie een mantelzorger rust geven. Samen met het gemeentelijk team rondom Innovatie

dementie de mogelijkheden voor psycho-educatie vergroten. Voor de komende jaren willen

en Zorg gaan we kijken naar mogelijkheden om innovaties beter bekend te maken onder

we sowieso aandacht besteden aan mantelzorgers die te maken hebben met dementie.

mantelzorgers.

Uit de Dementiemonitor Mantelzorg Haaglanden komt naar voren, dat circa 50% van

10 Nivel & Alzheimer Nederland Dementiemonitor Mantelzorg 2022, Regionaal rapport; regio Haaglanden, 11 Ministerie Volksgezondheid Welzijn en Sport, Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), 2023

9 https://www.denhaag.nl/nl/zorg-en-ondersteuning/haagse-zorgverzekering-bij-vgz/

20

ACTIELIJN INFORMELE ZORG | 2024-2026

12 Ministerie Volksgezondheid, Welzijn en Sport, ‘aanjager respijtzorg, Cl mence Ross’, 2020

21

4.3. Wmo-maatwerkvoorzieningen Mantelzorgers hebben een belangrijke plek bij een Wmo-melding. Nadat iemand een Wmo-melding doet, volgt een gesprek om de situatie van de melder te bespreken. Dan volgt een onderzoek, waarin wordt zorgvuldig gekeken of en hoeveel hulp vanuit het eigen netwerk mogelijk is. De mogelijkheden van de hulpbehoevende en de mantelzorger zijn het uitgangspunt in de Wmo. In het gesprek ‘aan de keukentafel’ wordt niet alleen bekeken wat de mantelzorger kan bijdragen aan de zorg. Ook ter sprake komen de grenzen aan de belastbaarheid van mantelzorgers en hun ondersteuningsbehoefte. De aanwezigheid van de mantelzorger bij dit gesprek is verrijkend. En, hoewel maatwerkvoorzieningen niet als mantelzorgondersteuning zijn bedoeld, hebben ze wel invloed op de situatie en belasting van mantelzorgers.

Acties: Samen met de JMO kijken we hoe de positie van mantelzorgers valt te verbeteren. Dit sluit ook aan bij de oproep van het Platform Mantelzorgbelang Den Haag. Dit platform geeft in het Pamflet Mantelzorg het belang van goede ondersteuning aan. “(…) Want wanneer zij door de druk van de zorg die ze verlenen uitvallen, hebben twee mensen hulp nodig. Daarom is er ook goede kennis nodig over punten waar mantelzorgers tegenaan lopen bij een Wmo-aanvraag.” Op het moment dat zich een noodsituatie voordoet waarin de mantelzorger niet langer verantwoord mantelzorg kan verlenen en niemand die taak kan overnemen, kan een spoedmelding worden gedaan via het Klanten Contact Centrum (KCC) van de gemeente. We kunnen dan uiterlijk de volgende dag een logeervoorziening of respijtzorg regelen. Mantelzorgers die voor iemand met een Wmo-indicatie zorgen, kunnen een beroep doen op een gratis parkeervergunning. Met deze vergunning kunnen mantelzorgers en verzorgers parkeren zonder ter plekke te hoeven betalen. Iedereen met een Wmo-, CIZ- of Zvw-indicatie kan deze vergunning aanvragen voor zijn/haar mantelzorger. De gemeente Den Haag (afdeling Parkeren van de Dienst Stadsbeheer) continueert het aanbieden van een parkeervergunning voor mantelzorgers.

22

ACTIELIJN INFORMELE ZORG | 2024-2026

23

5. Waardering en erkenning van vrijwilligers en mantelzorgers Mantelzorgers en vrijwilligers vervullen een belangrijke maatschappelijke functie. Het is moeilijk de waarde hiervan uit te drukken. Hoewel, uit onderzoek13 blijkt dat de maatschappelijke waarde van mantelzorgers in Nederland tot 22 miljard euro oploopt en de maatschappelijke waarde van vrijwilligerswerk (het Bruto Nationaal Vrijwilligersproduct of BVP) tot 22,8 miljard euro.14 Veel mantelzorgers en vrijwilligers realiseren zich ook niet dat zij mantelzorger en/of vrijwilliger zijn of vinden die taak heel vanzelfsprekend. Hierdoor weten ze niet dat er op veel vlakken een hulpaanbod is voor problemen waar ze tegenaan lopen.

Om mantelzorgers en vrijwilligers te waarderen, kennen we (als onderdeel van een breder aanbod) het waarderingsprogramma. Het is belangrijk om in lijn met de behoeften van

• De Dag van de Mantelzorger is een landelijk initiatief, waaraan ook de gemeente Den Haag

mantelzorgers en vrijwilligers een aanbod te blijven bieden, waarbij zij zelf kunnen kiezen

meedoet. In de stad vinden rond 10 november activiteiten plaats om mantelzorgers in het

welke vorm van waardering zij passend vinden. Ook is het van belang aanbod te verzorgen, dat past bij de verschillen in hun leeftijden en culturen. Mantelzorgers en vrijwilligers die gebruikmaken van deze waardering, zullen ook proactief verdere informatie aangeboden krijgen over het ondersteuningsaanbod.

zonnetje te zetten. • De Week van de Jonge Mantelzorger draait om bewustzijn en geeft in het bijzonder aandacht aan deze groep. Voor deze week wordt heel gericht samenwerking met scholen gezocht. • Elk jaar worden de Haagse Vrijwilligersprijzen georganiseerd om vrijwilligers en vrijwil-

Het is onze ambitie dat de vrijwilligers en mantelzorgers in Den Haag zich gewaardeerd

ligersorganisaties te erkennen en waarderen. Daarbij is extra aandacht voor representati-

voelen.

viteit in de stad, zodat dit een feest van iedereen is. De Haagse Vrijwilligersprijzen zetten we voort.

Acties:

• Veel projecten op het gebied van vrijwilligerswerk en mantelzorg ontvangen subsidie

• We gaan door met het waarderen van mantelzorgers en vrijwilligers.

via de Subsidieregeling samen sociaal en vitaal Den Haag 2023 (RIS315437). Deze rege-

• De raad is geïnformeerd over het oneigenlijk gebruik van het waarderingsprogramma

ling wordt in 2024 verder verbeterd, we kijken naar een meerjarige variant, zodat deze

in 2023. De maatregelen die als onderdeel van een breed maatregelenpakket zijn aange-

nog beter aansluit bij de behoeften in de stad. Als proef binnen deze regeling is onkos-

kondigd, zijn in de desbetreffende raadsmededeling (RIS317006) te lezen. We verwerken de

tenvergoeding en vrijwilligersvergoeding, op verzoek van de stad, onder voorwaarden

geleerde lessen in een verbeterd aanmeldproces. Hierna is het waarderingsprogramma in

subsidiabel gemaakt. Bij de evaluatie van de regeling wordt ook deze proef geëvalueerd

de loop van 2024 weer open voor Haagse vrijwilligers en mantelzorgers van Haagse hulp-

en indien nodig herzien. Daarbij is aandacht voor het (via PEP Den Haag) informeren van

behoevenden. Bij de doorontwikkeling van het aanmeldproces betrekken we het veld.

vrijwilligersorganisaties.

• Het bestaande waarderingsprogramma wordt gecontinueerd tot het einde van de contractperiode of het bereiken van de aanbesteedde contractwaarde. Daarna wordt bezien hoe het bredere waarderingsaanbod van de gemeente voor mantelzorgers en vrijwilligers nog optimaler vormgegeven kan worden.

13 Ecorys, De maatschappelijke waarde van mantelzorg, 2021 14 Website Erasmus Universiteit: https://www.eur.nl/nieuws/het-bruto-vrijwilligersproduct-van-nederland-loopt-de-miljarden

24

ACTIELIJN INFORMELE ZORG | 2024-2026

25

6. Inzet werkgevers en bedrijven Werkgevers en bedrijven zijn een belangrijke schakel in vrijwilligerswerk en mantelzorg. Elke werkgever heeft werknemers die ook mantelzorger zijn. Bedrijven zijn ook steeds meer gedreven hun maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen en iets terug te geven aan de maatschappij. Dit wordt maatschappelijk verantwoord of betrokken ondernemerschap genoemd (MVO). Werknemers van bedrijven zijn bijvoorbeeld soms kosteloos aan het werk voor maatschappelijke initiatieven. Of werknemers van bedrijven mogen tijdens werktijd vrijwilligerswerk doen. Werk en mantelzorg is soms lastig te combineren. Daarom is het belangrijk dat werkgevers rekening houden met de belastbaarheid van werknemers, die hun werk met zorg combineren. De gemeente Den Haag ziet hierin een belangrijke taak voor werkgevers en werkgeversorganisaties en wil zelf ook een goed voorbeeld zijn. Al een paar jaar is aandacht voor het keurmerk Mantelzorgvriendelijke werkgever. Een aantal partijen in de stad sloot zich hierbij aan, zoals de Provincie Zuid-Holland, Stichting Eykenburg en Stichting Dr. Schroeder van der Kolk. De gemeente heeft dit keurmerk ook en wil zelf ook het goede voorbeeld geven op het gebied van mantelzorg én vrijwilligerswerk. De gemeente Den Haag neemt ook haar verantwoordelijkheid door pensionerende werknemers te blijven wijzen op vrijwilligerswerk

en kennis van de stad. Aan de andere kant betreft het collega’s die net starten bij de

(en zo hun kennis en kunde belangeloos verder te brengen in de stad) en nieuwe werkne-

gemeente Den Haag en vrijwilligerswerk tijdens werktijd kunnen doen. Deze aanpak is

mers van de gemeente (zoals traineegroepen) aan te moedigen om ook als vrijwilliger actief

in lijn met de Haagse organisatiewaarden en zorgt ervoor dat collega’s met eigen ogen

te worden.

zien wat in de stad gebeurt. Ook draagt deze aanpak mogelijk bij aan een herstel van vertrouwen in de (decentrale) overheid.

Het is onze ambitie dat werkgevers zich bewust zijn van de maatschappelijke bijdrage, die ze kunnen leveren op het gebied van informele zorg.

• We stimuleren opdrachtnemers van de gemeente Den Haag door hun social return verplichtingen (SROI) en maatschappelijk betrokken ondernemerschap terug te geven aan het maatschappelijk middenveld. We evalueren samen met PEP Den Haag en de dienst

Acties:

Sociale Zaken en Werkgelegenheid de pilot, waarbij PEP Den Haag maatschappelijke

• We stimuleren Haagse werkgevers, via bestaande overlegstructuren, om op innovatieve

impact maakt door matches tussen maatschappelijke organisaties en opdrachtnemers

manieren mantelzorgers te ondersteunen via grote werkgevers in de stad. Een voorbeeld

van de gemeente die invulling moeten geven aan hun social return verplichtingen.

hiervan is het rondetafelgesprek met bedrijven. Dit werd in 2023 georganiseerd voor

Daarnaast behouden we het succes van de maatschappelijke beursvloer van PEP. Hiermee

de Dag van de Mantelzorg. Het doel: praten over de gevolgen van werk en mantelzorg.

moedigen we ook bedrijven aan zonder SROI-verplichtingen naar de gemeente om een

We kijken naar een volgende stap – na de inzet van het college de afgelopen jaren – om

bijdrage te leveren aan het maatschappelijk veld.

het thema werk en mantelzorg onder de aandacht te brengen. • Voor werknemers van de gemeente Den Haag blijft de mogelijkheid bestaan om verlofuren te doneren aan collega’s die mantelzorg verlenen. • We ontwikkelen in nauwe samenspraak met de afdeling Personeel en Organisatie de mogelijkheid voor collega’s van de gemeente Den Haag om voor een aantal uren per jaar vrijwilligerswerk tijdens werktijd te kunnen uitvoeren. Dit doet goed voor de vitaliteit en het werkplezier van de collega’s bij de gemeente Den Haag. Deze actie sluit niet alleen aan op de Haagse organisatiewaarden (samen Haags) om in en samen met de stad te werken, maar ook op de ambitie van de gemeente om zich te ontwikkelen als aantrekkelijke werkgever. • We moedigen collega’s aan om vrijwilligerswerk te doen. Dit gaat aan de ene kant om collega’s die op het punt staan met pensioen te gaan, met een schat aan ervaring

26

ACTIELIJN INFORMELE ZORG | 2024-2026

27

7. Communicatie en monitoring 7.1 Vindbaarheid en aandacht voor inclusie en diversiteit

• We blijven in gesprek met vrijwilligersorganisaties in het kader van het ervaren vrijwilligers­tekort. We vragen van hen om zich ook open te stellen voor doelgroepen die een schat aan kennis en ervaring hebben, maar mogelijk meer begeleiding van organisaties verlangen. Voorbeelden hiervan zijn ervaringsdeskundigen, internationals, bijstands­ gerechtigden etc. • Op de volgende indicatoren wordt in de Wmo-rapportages ten minste gerapporteerd (deze set wordt uitgebreid): ° het percentage overbelaste mantelzorgers; ° het percentage inwoners dat vrijwilligerswerk heeft gedaan in de afgelopen twaalf maanden;

Om mantelzorgers en vrijwilligers(organisaties) te kunnen waarderen en ondersteunen, moeten ze op de hoogte zijn van de informatie op de beschikbare kanalen. Het is belangrijk dat ze de informatie waaraan ze

° het percentage inwoners dat bereid is vrijwilligerswerk te doen. • In de halfjaarlijkse Wmo-rapportages en de jaarrekening wordt de raad op de hoogte gehouden van de voortgang van de uitvoering van deze actielijn.

behoefte hebben daadwerkelijk vinden. Deze informatie moet ook eenduidig, herkenbaar en actueel zijn.

Daarom moeten we de toegankelijkheid en de informatie voor vrijwilligers en mantelzorgers binnen de bestaande informatiestructuur versterken. Zo blijkt uit het inwonersonderzoek dat een groot deel van de mantelzorgers (83%) de huidige website d ­ enhaagmantelzorg.nl niet kent. Er is breed draagvlak om de informatie op de website per 1 januari 2024 om te zetten naar denhaag.nl/mantelzorg en de sociale kaart. De sociale kaart biedt een actueel overzicht van het ondersteuningsaanbod in de breedte, maar ook specifiek voor mantel­zorgers (zoals respijtzorg). Ook zetten we in op verbetering van online en offline communicatie. Het is onze ambitie de informatievoorziening voor vrijwilligers en mantelzorgers te verbeteren.

Acties: • We herzien de informatievoorziening voor vrijwilligers(organisaties), zoals de website www.denhaag.nl en andere informatiebronnen. Zo kunnen we laten zien aan aan­komende vrijwilligers wat de voordelen van vrijwilligerswerk zijn, wat alle voor­zieningen voor vrijwilligers(organisaties) in Den Haag zijn en waar organisaties meer informatie kunnen vinden of hun vragen kunnen stellen. Ook kijken we naar nieuwsbrieven. • We actualiseren de informatievoorziening voor vrijwilligers en mantelzorgers. Informatie over de ondersteuning en de aanspraakmogelijkheden voor mantelzorgers en vrijwilligers(organisaties) wordt beter vindbaar. • We integreren de website denhaagmantelzorg.nl in bestaande en bekende websites van de gemeente Den Haag, zoals www.denhaag.nl en de Sociale Kaart Den Haag. Daarmee wordt informatie beter bereikbaar en sneller gezien, met name voor mantel­zorgers die niet weten dat ze mantelzorger zijn. • Ook offline versterken we de informatievoorziening voor mantelzorgers. Zo actualiseren we factsheets en ander informatiemateriaal over mantelzorg. • Uitingen (zowel tekstueel als visueel) op het vlak van mantelzorg en vrijwilligers zijn in lijn met het gemeentelijk beleid begrijpelijk en representatief voor iedere Haagse inwoner.

Daarbij is onder meer aandacht voor de diversiteit en (culturele) achtergrond van mantelzorgers en vrijwilligers om een positieve en representatieve beeldvorming te bevorderen.

28

ACTIELIJN INFORMELE ZORG | 2024-2026

29

Colofon Dit is een uitgave van Gemeente Den Haag Vormgeving en productie Dienst Bedrijfsvoering Januari 2024