RIS317690 Spionagerisico door Chinese apparatuur veiligheidsregio

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE

12 maart 2023

VRAGEN

Onderwerp

Ons kenmerk

Antwoord van het college op schriftelijke vragen van het raadslid mevrouw van Basten Batenburg, luidend: ‘Spionagerisico door Chinese apparatuur veiligheidsregio’

RIS317690 BSD/10702248

Het raadslid mevrouw van Basten Batenburg heeft op 28 december 2023 elf vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. Op 28 december publiceerde Follow the Money het artikel “Veiligheidsregio gebruikte jarenlang Chinese apparatuur ondanks spionagerisico’s”.1 In dit artikel wordt omschreven hoe de veiligheidsregio Haaglanden in 2020 netwerkapparatuur van het Chinese bedrijf Huawei installeerde, op advies van KPN als telecomleverancier van de veiligheidsregio. Huawei heeft nauwe banden met de Chinese overheid en wordt al jaren verdacht van cyberspionage. In 2023 werd de apparatuur, voor einde levensduur, plotseling vervangen. 1.

Kan het college toelichten of het klopt dat de veiligheidsregio Haaglanden op vitale delen van zijn netwerk gebruik maakte van Chinese apparatuur, ondanks alle zorgen over spionage door China via apparatuur van Chinese bedrijven? Zo ja, wat vindt het college ervan dat de veiligheidsregio deze apparatuur gebruikte?

De Veiligheidsregio Haaglanden (VRH) maakt gebruik van een ICT-leverancier voor een veilige werking van het ICT-netwerk. Binnen het netwerk van de VRH zijn van begin 2020 tot half 2023 switches van Chinese makelij gebruikt in het interne netwerk van de VRH. Voor het opzetten van internetverbindingen is geen gebruik gemaakt van Chinese apparatuur. In algemene zin geldt dat de toenemende digitale dreiging en ICT-kwetsbaarheden vragen om risicoafwegingen en geavanceerde maatregelen op technisch en organisatorisch vlak. Hoewel de gemeente en de VRH bij de inkoop van ICT-diensten en ICT-apparatuur de Europese aanbestedingsrichtlijnen volgen, en deze op dit moment niet voorzien in afwegingen op het gebied van nationale veiligheid en specifieke landen, hebben wij in de voorbereiding van aanbestedingen zoveel mogelijk aandacht voor veiligheidsrisico’s. De gemeente Den Haag heeft geen rol gespeeld in de aanbesteding van de ICT van de VRH. Het college kan daarom niet oordelen over de hierin door de VRH gemaakte risicoafweging, maar is zich terdege bewust van de bestaande risico’s op dit gebied 2.

Hoeveel Chinese apparatuur (bijvoorbeeld camera’s, switches en routers) heeft vanuit de Veiligheidsregio in Den Haag gehangen? Op welke locaties en hoe lang?

Het betreffen 79 switches en de camera's van 2 drones die afkomstig zijn van Chinese makelij. Zoals bij het antwoord op vraag 1 aangegeven gaat het om de interne ICT-netwerk van de VRH waar deze switches zijn gebruikt.

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10702248

Een deel van het materiaal waarover de VRH beschikt voor de operationele taken van de brandweer, is uitgerust met camera's. Alleen de brandweerdrones waarover de VRH beschikt, zijn uitgerust met een camera van Chinese makelij. De VRH gebruikt de drones uitsluitend tijdens een incident om de brandweer een beter operationeel beeld te geven van de situatie ter plaatse. De VRH gebruikt hiervoor hetzelfde type drone dat landelijk wordt gebruikt. Aan de vergunninghouder van de vliegorganisatie van de brandweer in Nederland – het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) – is daarom aanvullende informatie gevraagd over de eventuele risico’s die voortvloeien uit het gebruik van dit type drone. Op basis van deze informatie en de risicoanalyse die door de Nationale Politie is opgesteld, is de conclusie dat dit type drone met bijbehorende werkwijze veilig door de brandweer kan worden gebruikt. Naast de operationele toepassing van camera’s gebruikt de VRH alleen camera’s voor de objectbeveiliging van brandweerkazernes. Deze beveiligingscamera’s zijn niet van Chinese makelij. 3.

Kan het college toelichten waarvoor deze apparatuur werd gebruikt? Welke informatie is hiermee mogelijk in gevaar gekomen?

Zie voor de toelichting over het gebruik, de beantwoording van vragen 1 en 2. Voor de drones geldt dat deze niet zijn verbonden aan het netwerk van de VRH. De switches van Chinese makelij zijn ingezet achter een firewall. De ICT-leverancier heeft geen aanwijzingen gesignaleerd die erop wijzen dat informatie in gevaar is gekomen. 4.

Kan het college toelichten waarom er in 2023 is besloten de apparatuur te vervangen?

Deze apparatuur is vervangen om het interne netwerk beter te laten presteren. Hierbij heeft de ICTleverancier de Chinese switches vervangen door switches van niet-Chinese makelij. 5.

Kan het college aangeven welke verantwoordelijkheid het heeft ten opzichte van deze apparatuur? In hoeverre kan de gemeente invloed uitoefenen op of voorwaarden stellen aan de plaatsing van camera’s, sensoren en bijbehorende apparatuur in de stad?

In algemene zin hecht de gemeente er zeer aan veiligheidsrisico’s bij apparatuur blijvend onder de aandacht te brengen binnen verbonden partijen zoals VRH. De VRH is verantwoordelijk voor de organisatie van brandweerzorg, rampenbestrijding en de crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening. Deze taken heeft het college via de gemeenschappelijke regeling van de VRH overgedragen aan het bestuur van de VRH. De VRH legt over het toepassen van adequate informatiebeveiliging verantwoording af aan het bestuur, onder andere middels bestuurlijke rapportages. Uit de taken van de VRH vloeit voort, dat de VRH geen enkele rol heeft bij het plaatsen van camera’s, sensoren en bijbehorende apparatuur in de stad. Het gebruik van camera’s door de VRH beperkt zich tot de situaties zoals beantwoord bij vraag 2. 6.

Was het college ervan op de hoogte dat deze Chinese apparatuur werd gebruikt? Zo ja, hoe is het college hiermee omgegaan? Zo nee, hoe is het mogelijk dat de toepassing van dit soort gevoelige apparatuur niet wordt gedeeld met het college?

Zie de beantwoording van vraag 1 t/m 5. De keuze om de betreffende apparatuur toe te passen, is bij de VRH ambtelijk gemaakt binnen het verleende mandaat.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10702248

7.

Is het college het eens met de Haagse VVD dat we niet naïef moeten zijn over de veiligheidsrisico’s van camera’s, switches en andere apparatuur uit landen met een offensief cyberprogramma richting Nederland, zoals China, en het voorzorgbeginsel hierbij leidend moet zijn? Zo nee, graag een toelichting. Zo ja, graag een toelichting hoe het voorzorgbeginsel wordt toegepast in de praktijk?

Als het om de nationale veiligheid gaat volgt de gemeente Den Haag het beleid van de nationale overheid. Voor digitale veiligheid, veilige hard- en software, privacy en informatiebeveiliging is de Nederlandse cybersecuritystrategie (NLCS) leidend. Het Rijk heeft in de NLCS geen voorzorgsbeginsel opgenomen. Wel komt er veel nieuwe Europese regelgeving aan die op digitale veiligheid meer en zwaardere eisen stelt aan organisaties en hun apparatuur. In algemene zin geldt het uitgangspunt van het Rijk dat iedere organisatie zelf verantwoordelijk is voor haar eigen digitale veiligheid. Tegelijkertijd onderkent het college dat digitale veiligheid een brede en snelgroeiende maatschappelijke opgave is, waarbij incidenten bij organisaties in de stad kunnen leiden tot acute, grootschalige maatschappelijke verstoringen en schade. Om die reden heeft het college in 2022 de Agenda Digitaal Veilig Den Haag gepresenteerd (RIS311499) en - na toelichting in uw raad - hiervoor een uitvoeringsprogramma gestart. Het programma richt zich o.a. op het unieke risicoprofiel van Den Haag als internationale stad van vrede & recht en de digitale dreiging die daarbij hoort. De gemeente vervult hierbij een informele aanjagende rol en werkt intensief samen met verschillende ministeries en tientallen partijen uit de stad.

Eén van de projecten is de cursus internationale veiligheid bij Instituut Clingendael die de afgelopen 2 jaar door ca 40 gemeenteambtenaren is gevolgd om hun kennis over cyber en statelijke dreigingen te verhogen. Ook worden vanuit het programma Digitaal Veilig Den Haag cyberdialoogsessies georganiseerd, waarbij belangrijke organisaties uit de stad in een vertrouwelijke setting met elkaar in gesprek gaan over de uitdagingen op digitale veiligheid, daarbij is ook de veiligheidsregio nauw betrokken. 8.

Is het college bereid om met de veiligheidsregio en andere overheidsinstanties die camera’s gebruiken in gesprek te gaan om strikte afspraken te maken over de herkomst van camera’s en apparatuur die wordt gebruikt in Den Haag?

Zie de beantwoording bij vraag 1. De gemeente Den Haag en de VRH zijn gebonden aan de Europese aanbestedingsregels. Beleid over uitsluiting van bepaalde leveranciers zal op landelijk niveau tot stand moeten komen. De gemeente Den Haag is reeds in gesprek met de VRH en andere overheidsinstanties over het belang van digitale veiligheid en de wijze waarop gezamenlijk de digitale weerbaarheid van onze stad, regio en land kan en moet worden verhoogd. Zie ook de beantwoording bij vraag 7. Deze activiteiten zet het college ook de komende tijd door. In 2022 stelde de Haagse VVD (RIS311552) al schriftelijke vragen naar aanleiding van het gebruik van 142 camera’s van een Chinees bedrijf, Hikvision. In de beantwoording van deze schriftelijke vragen schreef het college op 22 februari 2022: “Andere sensoren, camera’s en overige apparatuur in het Living Lab Scheveningen zijn niet van Chinese merken. De nadere inventarisatie van camera’s en sensoren in de buitenruimte van Den Haag moet uitwijzen welke merken hiervoor worden gebruikt.” 9.

Is deze inventarisatie gedaan? Zo ja, wat is de uitkomst van deze inventarisatie? Hoeveel andere Chinese apparatuur hangt in Haagse straten? En hoeveel apparatuur uit andere landen met een offensief cyberprogramma richting Nederland? Graag ontvangen we een volledig overzicht.

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10702248

Ja, deze inventarisatie is gedaan. Behalve in de beantwoording van ‘Chinese camera's in Den Haag’ (RIS311552) genoemde verkeerscamera's, gebruikt de gemeente geen camera's uit landen met een offensief cyberprogramma gericht op Nederland. 10. Is het college bereid om al deze apparatuur versneld te laten vervangen en te zorgen dat er geen Chinese apparatuur meer wordt gebruikt in Den Haag? Graag een toelichting. Ja. De aanbesteding van de vervanging van de Haagse verkeerscamera's loopt. Naar verwachting worden deze in de loop van 2024 vervangen. In beantwoording van vragen van de Tweede Kamer heeft het kabinet op 8 juni 2022 aangekondigd dat het ministerie van BZK in samenwerking met andere overheidspartijen onderzoek doet naar mogelijke nationale veiligheidsrisico’s bij het gebruik van camera’s van partijen uit landen met een offensief cyberprogramma richting Nederland. 11. Is het college, gezien de vele overheidsinstanties en internationale organisaties in Den Haag die de stad een verhoogd risicoprofiel voor spionage geven, betrokken bij dit onderzoek? Zo nee, is het college bereid om contact op te nemen met BZK om betrokken te geraken bij het onderzoek? De gemeente Den Haag is niet betrokken bij dit onderzoek van de Rijksoverheid. De gemeente heeft geen uitvoeringstaak als het gaat om de beveiliging van overheidsinstanties en internationale organisaties.

Met de VNG en Amsterdam voert de gemeente Den Haag een analyse uit naar welke instrumenten een gemeente in dit kader kan hanteren bij de inkoop van camera's. Deze verkenning bevindt zich in de afrondende fase. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

1)

Jan van Zanen

https://www.ftm.nl/artikelen/veiligheidsregio-verwijdert-huawei

4/4