RIS317424 Bijlage Rapportage milieu- en ZE-zone kuststrook Den Haag

Een milieu- en zero-emissiezone in de kuststrook van Den Haag? In gesprek met bewoners en ondernemers Menno Jacobs Koen Gruijters Mohammed El-Hamchaoui Juli 2023

EMMA

Een milieu- en zero-emissiezone in de kuststrook van Den Haag?

juli 2023

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .......................................................................................... 2 Inleiding ......................................................................................................... 3 Doel van het onderzoek ............................................................................. 4 Centrale onderzoeksvraag ......................................................................... 4 Deelvragen ................................................................................................. 4 Werkwijze....................................................................................................... 5 Leeswijzer ....................................................................................................... 5 Resultaten ...................................................................................................... 6 Sentimenten ............................................................................................... 6 Argumenten ............................................................................................... 6 Financiële haalbaarheid ............................................................................. 6 Technische haalbaarheid............................................................................

7 Termijn ....................................................................................................... 8 (On)gemak .................................................................................................. 8 Geloofwaardigheid ..................................................................................... 8 Opbrengst................................................................................................... 9 Kennis en communicatie .......................................................................... 10 Conclusie ...................................................................................................... 10 Interpretatie van de argumentatie .......................................................... 10 Samenvattend .......................................................................................... 11 Lijst van bevraagde personen / partijen .................................................. 13

Foto omslag: Martijn Beekman

2

EMMA

Een milieu- en zero-emissiezone in de kuststrook van Den Haag?

juli 2023

Inleiding

Ten aanzien van de milieuzones zijn uitzonderingen mogelijk. Zo kunnen er onder bepaalde omstandigheden ontheffingen worden verleend en mogen old-timers (van 40 jaar en ouder) en kampeerauto’s (als de eigenaar in het milieuzonegebied woont) de zone inrijden.

In 2014 hebben ruim 200 bedrijven, lokale overheden en kennisinstellingen een convenant ondertekend: de Green Deal Zero Emissie Stadslogistiek. Doel daarvan is om stadskernen efficiënter en duurzamer te bevoorraden en tegelijkertijd te zorgen voor minder uitstoot van schadelijke stoffen. Dat bevordert de leefbaarheid en het is beter voor de gezondheid, voor de natuur en het milieu.1

Milieuzones en zero-emissiezones zijn mogelijkheden voor lokale overheden om op lokaal niveau bij te dragen aan een schoner milieu, betere luchtkwaliteit, minder uitstoot en meer biodiversiteit. Daarnaast ontstaat er zogeheten ‘stikstofruimte’ voor noodzakelijke voorzieningen die anders in het gedrang komen, zoals woningbouw. Een belangrijke vraag is natuurlijk waar de milieu- en zero-emissies precies moeten komen, om maximaal te kunnen renderen. En per wanneer kunnen of moeten ze ingaan? En onder welke voorwaarden moet dat gebeuren opdat er geen groepen burgers of ondernemers zijn die onevenredig hinder of oneerlijke concurrentie ondervinden van de maatregelen?

Den Haag is een van de steden die per 2021 een milieuzone in de binnenstad heeft ingesteld voor dieselpersonen- en -bestelauto’s en taxi’s met emissieklasse 3 en lager.2 In 2022 werd de milieuzone voor vrachtverkeer aangescherpt tot emissieklasse 5 en uitgebreid met touringcars. Per 2025 zal er een zero-emissiezone voor zakelijk bestel- en vrachtverkeer komen. Daarnaast geldt er al langer een verbod op tweetaktmotoren (brommers) in de gehele stad.

Op dit moment wordt overwogen de huidige milieuzone en de toekomstige zero-emissiezone in de binnenstad van Den Haag uit te breiden richting de kuststrook. Waar in de binnenstad de luchtkwaliteit als voornaamste argument voor een milieu- en zero-emissiezone geldt, is dat voor de kuststrook vooral de zogeheten stikstofdepositie. Dat komt omdat het beoogde gebied grenst aan drie Natura-2000-duingebieden, die op dit moment te lijden hebben van de stikstofdepositie door de uitstoot van onder meer voertuigen en machines. Een kaartje verduidelijkt dit.

Het is de bedoeling om geleidelijk aan in 2030 alle niet-elektrische voertuigen in het gebied te weren en het zakelijke bestel- en vrachtverkeer geheel uitstootvrij te laten zijn. Tot die tijd is er een overgangsregeling waarbij geleidelijk aan alleen nog voertuigen met hogere emissieklassen het gebied in mogen. Nieuw aangeschafte bestel- en vrachtauto’s dienen vanaf 2025 al emissieloos te zijn.

Het rood gearceerde gebied omvat de bestaande milieuzone in de binnenstad van Den Haag. Dat is ook waarschijnlijk het gebied waar in 2025 de zero-

1 https://open.overheid.nl/documenten/ronl-5418a5d4-7b82-481d-a901-594128709363/pdf

2 De emissieklasse is een cijfer dat aangeeft hoeveel schadelijke stoffen een voertuig uitstoot. Hoe hoger het cijfer,

hoe schoner het voertuig is, en vaak ook hoe jonger.

3

EMMA

Een milieu- en zero-emissiezone in de kuststrook van Den Haag?

juli 2023

emissiezone wordt ingevoerd. Het paars gearceerde gebied toont de beoogde uitbreiding van de milieu- en zero-emissiezone richting de kuststrook.3

We kunnen zeggen dat het beoogde gebied loopt vanuit het noordelijk duingebied (Oostduinpark), via Belgisch Park, Scheveningen, Duindorp, Vogelwijk, Bohemen en Kijkduin tot aan het zuidelijk duingebied (Solleveld). In dit rapport beschrijven we de bevindingen van een onderzoek naar de haalbaarheid van de beoogde uitbreiding van de milieu- en zero-emissiezones per 2025. EMMA heeft dit onderzoek in opdracht van de gemeente Den Haag uitgevoerd in de periode april tot juli 2023.

Doel van het onderzoek Bijdragen aan het vinden van randvoorwaarden om door middel van milieuen/of zero-emissiezones voor het verkeer de stikstofdepositie in de Haagse Natura-2000 gebieden vanaf 2025 te reduceren.

Centrale onderzoeksvraag Onder welke voorwaarden kan de invoering van milieu- en zeroemissiezones in de kustzone van Den Haag gepaard gaan met draagvlak onder de inwoners en ondernemers die het betreft?

Deelvragen Om deze vraag de beantwoorden onderscheiden we de volgende deelvragen: • Welke sentimenten roept de invoering van de milieu- en zero-emissiezone op bij inwoners en ondernemers in het beoogde gebied? • Welke bezwaren en argumenten voeren zij daarbij aan? • Zijn er maatregelen (flankerend beleid/voorwaarden) die genomen kunnen worden om aan deze bezwaren tegemoet te komen?

Bron: Royal HaskoningDHV: Onderzoek naar de effecten van een uitbreiding van de bestaande milieuzone in Den Haag Effecten op stikstofdepositie, luchtkwaliteit en CO2. November 2022.

3 Er is met nog twee scenario’s gewerkt, namelijk een smallere variant, die echt alleen de kuststrook beslaat, en

een ruimere variant, die grofweg reikt tot aan de Laan van Meerdervoort.

4

EMMA

•

Een milieu- en zero-emissiezone in de kuststrook van Den Haag?

juli 2023

Aan welke voordelen van invoering van de milieu- en zero-emissiezone wordt de meeste waarde gehecht?

vakantiepark ‘De Roompot’ in het zuiden, maar ook aan Madurodam, het Circustheater, het Kunstmuseum, het Museon, het World Forum, Sea Life, het Kurhaus. En dan hebben we het nog niet over de haven en de visafslag en natuurlijk de grote toeristische trekppleister: het strand.

Werkwijze

Leeswijzer

Eerder, in juni 2020, deed EMMA ook al onderzoek naar de bestaande milieuen toekomstige zero-emissiezone in de binnenstad van Den Haag. Bekeken werd onder welke voorwaarden aanscherping van de milieuzone en invoering van een zero-emissiezone in de binnenstad haalbaar leek.4

Van alle (groeps)gesprekken zijn verslagen gemaakt. Deze verslagen zijn samengevat tot sentimenten en argumenten die verderop in dit rapport worden genoemd. Ze zijn gerangschikt onder zeven overkoepelende thema’s. Aan het einde van het rapport geven we een interpretatie van de argumenten die zijn gegeven. En we beantwoorden de onderzoeksdeelvragen zoals die hierboven zijn beschreven. Dit kan als samenvatting van de rapportage worden gelezen.

Destijds werden er zes groepsgesprekken gehouden met in totaal een kleine vijftig deelnemers. In dit onderzoek is met ruim tachtig personen gesproken. Soms lang (langer dan een uur), soms kort (meestal op straat), vaak individueel (met name ondernemers en enkele grote partijen in het gebied), maar ook in groepsgesprekken (bewonersverenigingen en ondernemers). In Kijkduin is met een groep ondernemers gesproken in aanwezigheid van vier Haagse gemeenteambtenaren. Dit in het kader van de zogeheten MKB-toets5, waarmee de gemeente een start heeft gemaakt. In het huidige onderzoek worden deels dezelfde sentimenten en argumenten gehoord als die uit het onderzoek van 2020, maar deels ook andere. Dat heeft ermee te maken dat de Haagse kuststrook een wezenlijk ander gebied is dan de Haagse binnenstad. Dat komt voor een belangrijk deel door de aanwezigheid van de Natura-2000-duingebieden, maar ook doordat het gebied een aantal grote voorzieningen herbergt waar grote belangen spelen. Denk aan het waterwingebied Dunea in het noordelijk gedeelte of aan

4 https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/9012945/1/RIS305702_Bijlage_II

5 Met de MKB-toets wil de gemeente voorafgaand aan beleidsbeslissingen het gesprek aangaan met ondernemers

die door die beslissingen zouden kunnen worden geraakt in hun belangen.

5

EMMA

Een milieu- en zero-emissiezone in de kuststrook van Den Haag?

juli 2023

Resultaten

Het gaat om:

Bij de gesprekken die zijn gevoerd, bestond over het algemeen een grote bereidheid om over het onderwerp te praten. De sfeer was bij veruit de meeste gesprekken goed, een enkele keer grimmig. In het hiernavolgende bespreken we allereerst de sentimenten en vervolgens de argumenten. We gaan daarbij dieper in op de argumenten dan op de sentimenten.

• • • • • • •

Sentimenten In tegenstelling tot veel bewoners benaderen veel ondernemers het onderwerp op rationele wijze. Ondernemers wegen voor- en nadelen af, bekijken het vaak ook vanuit een breder duurzaamheidsperspectief. Bewoners van het beoogde gebied zijn óf sterk voorstander (‘ik heb mijn auto al weggedaan’) óf, de meesten, sterk tegenstander, vaak wel vanuit onwetendheid en wantrouwen. We zien ook welwillendheid, maar dan vooral bij ondernemers die kansen zien om in één moeite door alle vervoersproblemen in het kustgebied aan te pakken. Het vertrouwen in de gemeente is over het algemeen echter niet groot. Vooral op Scheveningen en Duindorp heersen soms sterke ‘anti-gemeente’-sentimenten. Maar ook elders voelen mensen zich soms onvoldoende gehoord en gezien.

Financiële haalbaarheid Technische haalbaarheid Termijn (On)gemak Geloofwaardigheid Opbrengst Kennis en communicatie

We bespreken de thema’s één voor één. Bij elk thema geven we de argumenten die zijn gegeven voor of tegen uitbreiding van de zone. Daarbij maken we onderscheid tussen algemene punten/argumenten en voor de kuststrook specifieke argumenten. Algemene punten markeren we met een A, specifieke punten met een S.

Financiële haalbaarheid A Elektrische vrachtwagens zijn met een aanschafwaarde van 250.000 à 300.000 euro nu 1,5 tot 4 keer zo duur als ‘gewone’ dieselvrachtwagens. De AanZET (Aanschaf Zero Emissie Trucks) subsidie bedraagt maximaal 131.900 euro. Daarnaast kan aanspraak worden gemaakt op de Milieuinvesteringsaftrek, een belastingmaatregel waarmee je tot 45% van het

Argumenten In de individuele en groepsgesprekken die zijn gevoerd zijn zeven thema’s aan te wijzen waarbinnen zo goed als alle argumenten die zijn aangevoerd, zijn onder te brengen.

6

EMMA

Een milieu- en zero-emissiezone in de kuststrook van Den Haag?

juli 2023

investeringsbedrag van de belasting kunt aftrekken. Er bestaat ook de Subsidieregeling Schoon en emissieloos Bouwmaterieel.6 A Kleine, maar ook grote ondernemers zijn financieel geraakt door achtereenvolgens de coronacrisis, de energiecrisis en de inflatie. Daardoor ontbreekt het ze soms aan middelen om nieuwe “Eerst corona en nu dit, hoe moet ik mijn vervoersmiddelen aan te hoofd boven water houden?'' schaffen. S Gevreesd wordt dat veel ‘kleine ondernemers’ de dupe zullen worden van de maatregelen, doordat ze geen geld hebben om voor 2030 over te schakelen op elektrisch vervoer. Denk aan schilders- en loodgietersbedrijfjes op Scheveningen en Duindorp. S Als de milieuzone zou worden uitgebreid richting kuststrook kunnen oudere kampeerwagens en personenauto’s met een caravan die op diesel rijden het gebied niet meer in. Dit leidt tot oneerlijke concurrentie voor het vakantiepark ‘De Roompot’, doordat klandizie vermoedelijk zal uitwijken naar Zeeland of juist naar noordelijker gelegen campings. S Als het havengebied gedwongen wordt om op korte termijn te elektrificeren, kan dat een concurrentieslag betekenen met andere visoverslagplaatsen zoals IJmuiden. De kans bestaat dan dat de visafslag in Scheveningen verdwijnt. Dat zou de identiteit van Scheveningen (en van de hele stad) op onverantwoorde manier aantasten.

S Aan de andere kant lijkt het besef te zijn doorgedrongen dat de elektrificering er hoe dan ook zal komen. Dat betekent dat als je daarmee te laat bent, je als haven ook je concurrentiepositie kunt verliezen. Het komt dus heel erg aan op een goede timing. Vrijheid lijkt daarbij beter dan dwang,

al kun je bijvoorbeeld wel (landelijk) verplicht stellen dat vanaf een bepaald jaartal elke nieuw aangeschafte truck elektrisch moet zijn.

Technische haalbaarheid A Voor sommige kleinere ondernemers is invoering van een zero-emissiezone geen enkel probleem. Zij rijden vaak zelf al elektrisch en vertrouwen erop dat hun leveranciers, vooral als dit uitsluitend de grotere bedrijven zijn zoals Sligro en Hanos, wel op tijd zullen kunnen overschakelen. Zij zien voordelen in de positieve uitstraling die een zone heeft. S In het duin- en havengebied zijn soms voertuigen/machines nodig waar op dit moment nog geen elektrisch equivalent voor is. Denk aan hijskranen, shovels, speciale boorvoertuigen. Het is ook niet duidelijk of en wanneer die er wel zullen zijn. ''Een elektrische visafslag is op zo’n korte termijn niet haalbaar. Ik zie nog nergens palen staan.''

S Sommige grote ondernemers moeten eens of enkele malen per jaar grote hoeveelheden vrachtverkeer het gebied in kunnen laten komen om bijvoorbeeld een nieuwe theatervoorstelling of kunsttentoonstelling te kunnen organiseren. Dat kan om twintig trucks per keer gaan, soms gaat het ook om gespecialiseerd en/of beveiligd vervoer. Het is niet duidelijk of de vervoerders, die uit alle delen van het land kunnen komen, op tijd zullen kunnen overschakelen naar elektrisch vervoer. S De vraag leeft of er in het havengebied een laadinfrastructuur kan komen die de toekomstige enorme vraag naar elektriciteit ter plaatse aankan. Op

6 https://www.rvo.nl/onderwerpen/elektrisch-rijden

7

EMMA

Een milieu- en zero-emissiezone in de kuststrook van Den Haag?

juli 2023

dit moment lijkt dat niet het geval. Wat er aan laadinfrastructuur is, wordt niet als zodanig ervaren. Dit geldt ook voor walstroom aan schepen.

oneerlijke concurrentie, doordat klandizie, maar ook afnemers, zullen uitwijken naar andere (bad)plaatsen.

''Je zou van de pier een S Er zullen wel elektrische distributiecentrum kunnen maken. vrachtwagens komen, maar ’s Nachts bevoorraden en overdag het is de vraag of die ook in (elektrisch) distribueren naar de staat zijn om grote strandpaviljoens.'' hoeveelheden vracht, al dan niet gekoeld, over langere afstanden te vervoeren. S Sommige grote partijen in het gebied werken met touringcars om bijvoorbeeld schoolkinderen op te halen en rond te leiden. Op dit moment zijn er nog geen elektrische touringcars en is het ook niet duidelijk of en wanneer die er zullen komen. Dit kan deze elementaire taak van deze partijen frustreren. S Een alternatief voor het vrachtverkeer bij de visafslag zou een zogeheten Sea Shore Terminal kunnen zijn, waar de vis per container op schepen naar andere havens kan worden getransporteerd. Er lag daarvoor een plan, maar er kon geen vergunning voor worden gegeven vanwege het overschrijden van de geluidsnormen.

(On)gemak

Termijn

Geloofwaardigheid

A Eén respondent heeft met zijn transportfirma gebeld en deze beweerde stellig dat ‘de markt’ de vraag naar elektrische vrachtwagens tot zeker 2030 niet zal aankunnen. A Financiële en technische haalbaarheid staan in directe relatie met de termijn. Velen achten een start met de invoering per 2025 ‘te vroeg’ en vragen meer tijd om over te kunnen schakelen. S Het beoogde gebied kent een aantal grote ondernemingen die, als de zones op korte termijn zouden worden ingevoerd, meteen te maken krijgen met

A Het feit dat gemeentelijk vervoer en publieke diensten (vuilnisophaaldiensten, groenvoorzieningen, wegverkeer, politie, brandweer, ziekenauto, etc.) nog lang niet allemaal geëlektrificeerd zijn, helpt niet om burgers te motiveren. Laat de overheid eerst maar eens het goede voorbeeld geven, klinkt het. A Het kan beter zijn voor het milieu om een oude dieselauto weinig te gebruiken en ‘op te rijden’, dan om een nieuw vervoermiddel aan te

A Het vertrouwde en goedkope klusbedrijf met dieselbus kan straks misschien het gebied niet meer in, waardoor er gezocht moet worden naar andere en mogelijk duurdere alternatieven. A Werken met hubs kan vertraging opleveren voor de levering van pakketten en bevoorrading. A Werken met hubs kan voor betere doorstroom van het goederenvervoer leiden, wat de leveringszekerheid ten goede kan komen. Zeker op ‘warme dagen’, als het zeer druk is op de stranden. S Inkomende speciale en onmisbare dienstverlening (denk met name aan technici) is misschien niet op tijd overgeschakeld op elektriciteit, waardoor noodzakelijke reparaties niet kunnen worden uitgevoerd. Denk daarbij ook aan het waterwingebied in de duinen, waar de leveringszekerheid in gevaar kan komen. S Oudere inwoners in met name Bohemen zullen niet geneigd zijn om nog een andere auto aan te schaffen als de huidige nog goed rijdt.

8

EMMA

Een milieu- en zero-emissiezone in de kuststrook van Den Haag?

juli 2023

schaffen, doordat de fabricage daarvan gepaard gaat met aanzienlijke milieubelasting. A De stikstofproblematiek is voor menig persoon op straat een onbekend of te ingewikkeld verhaal. S Het doel ‘bevorderen ''Niet eens zo ver hiervandaan in het van de biodiversiteit in de Ruhrgebied gaat van alles de lucht in. Dat Natura-2000-gebieden’ en klopt toch niet? En uitgerekend wij zouden het doel ‘lokale dan gepakt worden. '' bouwruimte creëren’ zijn tegenstrijdig aan elkaar. Als de ontstane stikstofruimte meteen weer wordt opgebruikt, hebben de Natura-2000 gebieden er alsnog niets aan. S Boten en vliegtuigen zijn vrijgesteld van iedere uitstootnorm. Met name de schepen die de Scheveningse haven aandoen stoten enorm veel schadelijke stoffen uit, alsook de dieselaggregaten op de wal. Dat van inwoners en ondernemers dan wordt gevraagd hun uitstoot wél te reduceren, wordt als oneerlijk ervaren. S De inspanning die daarvoor geleverd moet worden, wordt daardoor als disproportioneel ervaren ten opzichte van de opbrengst. S De term emissievrij (of zero-emissie) is niet geloofwaardig omdat schepen, hijskranen en shovels (nog lang) niet elektrisch aangedreven zullen zijn. S Er wordt geworsteld met de vraag waarom de gemeente misschien besluit om een deel van haar inwoners hiermee te belasten, terwijl het landelijk aangepakt zou moeten worden.

Waarom zijn uitgerekend ‘wij’ de klos? En ook, waarom zou de zone ophouden bij de gemeentegrens en wordt hij niet doorgetrokken richting het Westland?

Opbrengst A Niemand kan tegen minder schadelijke uitstoot en dus gezondheidswinst en schonere lucht zijn, zo wordt gezegd, en vrijwel niemand is dan ook (openlijk) tegen. S Grote spelers in het gebied zeggen soms stikstofruimte nodig te hebben om te kunnen bouwen en daarmee te kunnen uitbreiden en/of te verduurzamen. “We moeten wel. We moeten af van ‘de race naar de bodem’, waarbij alles alleen maar voortdurend goedkoper wordt. Het moet écht anders.”

S Er lijkt meer draagvlak te zijn voor het doel ‘natuurbehoud’ dan voor het doel ‘bouwen’. De bouwproblematiek wordt ervaren als een landelijk probleem, terwijl de stikstofdepositie in de Haagse Natura-2000-duingebieden een lokaal probleem is. S Mede uit oogpunt van de disproportionaliteit (zie thema geloofwaardigheid) wordt er door sommige ondernemers voor gepleit het allemaal ‘groots’ aan te pakken en daarmee tegelijkertijd een aantal andere problemen waar de kuststrook mee kampt op te lossen, te weten de vele vuilnisophaal-diensten terug te dringen, sowieso verkeersdrukte terug te dringen en beter te stroomlijnen, meer en/of betere parkeergelegenheid te scheppen, beter openbaar vervoer te creëren, ook andere verduurzamingsmaatregelen door te voeren, etc. S Sommigen zien mogelijkheden om de uitstoot van schadelijke stoffen terug te dringen door te zorgen voor goed en fijnmazig openbaar vervoer. Nu zijn bepaalde gebieden slecht bereikbaar. Gedacht wordt ook aan een metrolijn van de stations naar het centrum van Scheveningen.

9

EMMA

Een milieu- en zero-emissiezone in de kuststrook van Den Haag?

juli 2023

S Menig kuststrookbewoner voelt zich verbonden met het duingebied en vindt dat dat behouden moet blijven en beschermd moet worden. De vraag is wel of de gewone burger/inwoner dat moet doen, of ‘de grote vervuilers’, zoals de schepen.

S Een integrale visie vanuit de gemeente op het havengebied wordt node gemist. Nu zijn er talloze afdelingen en loketten die erover gaan, waardoor eenheid ontbreekt en de gemeente niet slagvaardig kan zijn.

Conclusie

''Alleen elektrisch vervoer hier? Op zich een goed idee. De natuur is in gevaar. We moeten wel wat doen. Maar de overheid moet dan heel goed begeleiden, en ruim financieel compenseren en stimuleren.''

In dit afsluitende hoofdstuk geven we een interpretatie van de opgehaalde argumenten. De vraag die we ons daarbij stellen is of en hoe de gemeente bestaand draagvlak kan behouden of vergroten om het uiteindelijke doel – verminderde uitstoot – te bereiken. We sluiten het rapport af met een beantwoording van de onderzoeksdeelvragen.

.”

Kennis en communicatie A Het ontbreekt duidelijk aan kennis over het onderwerp. Dat geldt voor de stikstofproblematiek, maar ook voor de regelingen zelf. Sommigen zeggen de (toekomstige) regels te kennen, maar dan blijkt heel vaak al snel dat ze het toch niet goed weten of begrijpen. Dat geldt vooral de gefaseerde invoering en de uitzonderings- en ontheffingsregelingen. A De kennis over subsidies en belastingvoordelen van elektrisch rijden is zeer beperkt te noemen. S Sommige grote partijen voelen zich miskend doordat zij niet vooraf door de gemeente geïnformeerd of geconsulteerd zijn over de plannen. S Om het bestaande draagvlak (in met name woongebieden) te benutten, zou een grootschalig participatietraject door de gemeente geïnitieerd moeten worden met bijeenkomsten met beleidsverantwoordelijken erbij om het uit te leggen en om zelf randvoorwaarden en ideeën voor flankerend beleid en uitzonderingsregels op te halen. Dit geldt specifiek voor woongebieden met relatief veel hoogopgeleide mensen (Vogelwijk). S Sommige ondernemers vinden de communicatie vanuit de gemeente te versnipperd en/of tegenstrijdig. Zij pleiten voor meer gezamenlijk, projectmatig optrekken van gemeente met de ondernemers, om (verdere) verduurzaming te realiseren.

Interpretatie van de argumentatie Het invoeren van een milieu- en/of een zero-emissiezone is voor sommige ondernemers en inwoners een ingrijpende maatregel die daarom goed moet kunnen worden uitgelegd. De kennis over het onderwerp is vaak beperkt. Dat wekt achterdocht: waarom wij, zijn er geen andere methoden die meer zoden aan de dijk zetten, hoeveel scheelt het eigenlijk sowieso en wie of wat heeft daar wat aan? De subsidieregelingen zijn ingewikkeld, reden waarom één ondernemer suggereerde dat je de maatregel als één pakket zou moeten aanbieden, ‘op een presenteerblaadje’. Denk aan een duidelijke, gebruiksvriendelijke rekentool die voorrekent wat het de ondernemer kost, hoeveel hij aan subsidie en belastingvoordeel kan krijgen en hoeveel hij dus op welke termijn

10

EMMA

Een milieu- en zero-emissiezone in de kuststrook van Den Haag?

juli 2023

gaat besparen.7 Beter nog: laagdrempelig en kosteloos advies op maat voor elk bedrijf dat dat wil.8

met elektrische gemeentevoertuigen, met een goede laadinfrastructuur, met autoluwe, rustige gebieden en een goede verkeersstroom dan kan dat, zo is de verwachting, menigeen over de streep trekken om ook te verduurzamen. Men kan immers zíen hoe dat er uitziet.

“Veel toeristen parkeren hun auto het liefste ‘in de zee’ en veel gokkers in de casino’s het liefst naast de gokautomaat. Dus er moet goed parkeerbeleid komen.”

De centrale vraag voor de gemeente is of zij het doel van verminderde uitstoot wil bereiken door het vooral af te dwingen of door mensen er vooral toe te verleiden. Dat verleiden kan grootschalig, zoals in de vorige alinea omschreven, maar ook kleinschalig, met duurzaamheidsleningen, verstrekken van vergunningen voor ondernemers met duurzaamheidsprojecten en ook, zoals gezegd, uitstekende voorlichting en informatieverstrekking. Waar het accent ook komt te liggen, steeds zal de moeilijk te beantwoorden vraag naar voren komen: wat kost het ons en wat levert het ons op?

.” Daarvóór moet helder zijn welke milieuvoordelen zijn gemoeid met verminderde uitstoot dan wel emissievrij (zakelijk) verkeer. Dat moet een helder verhaal zijn zonder tegenstrijdigheden. Gaat de gemeente stikstofuitstoot verminderen ten behoeve van de omliggende Natura-2000duingebieden of om te kunnen bouwen? De vraag ligt voor of je mensen dusdanig en blijvend kunt beperken in hun vrijheid om eenmalig te kunnen bouwen.

Samenvattend Ter afronding lopen we de onderzoeksvragen na.

Veel mensen zijn hoe dan ook slecht op de hoogte van de ins en outs van de stikstofproblematiek. De zin “De duinen zijn nog nooit zo gezond geweest” is herhaalde malen opgevangen. Hoe meer groen we zien, hoe beter, lijkt de redenering te zijn.

1. Welke sentimenten roept de invoering van de milieu- en zeroemissiezone op bij inwoners en ondernemers in het beoogde gebied?

Niemand is tegen schonere lucht en iedereen begrijpt dat het gebruik van fossiele brandstoffen in het verkeer een aflopende zaak is. Maar om dat draagvlak te benutten voor een milieu- en/of zero-emissiezone zouden mensen die daardoor in hun belangen geraakt worden op weg moeten worden geholpen, ontzorgd. Het is voor vrijwel iedereen heel moeilijk om zich een goede voorstelling te maken van hoe de wereld er over zeven jaar uit kan zien, of zal zien. Als de gemeente nu al zelf kan laten zien hoe het óók kan,

Het valt op dat inwoners en vooral ondernemers over het algemeen vrij nuchter reageren op het onderwerp milieu- en/of zero-emissiezone. De onvermijdelijkheid van het toewerken naar minder uitstoot wordt over het algemeen goed ingezien (“We gaan toch wel die kant op…”). Als voornaamste probleem wordt de termijn gezien. Het komt allemaal ‘te

7 Cf www.welkeebestelbus.nl. Ook de Rabobank heeft een tool ontwikkeld: 8 De voorziening bestaat al in Den Haag:. Https://logistiek070.com/adviesgesprek/ Alleen is de bekendheid ervan

https://www.rabobank.nl/bedrijven/groei/duurzaamheid/elektrische-bedrijfsmiddelen/elektrische-vrachtwagenfinancieel-informatie

bij ondernemers vooralsnog gering.

11

EMMA

Een milieu- en zero-emissiezone in de kuststrook van Den Haag?

juli 2023

snel’ en bovenop ‘eerdere crises’, “We willen weinig bemoeienis. We willen waarbij de Covidons doen en laten zelf invullen. Zo’n plan 19-pandemie bij als dit gaat sterke emoties oproepen.” velen nog vers in het geheugen ligt. Gezegd moet worden dat er met name op Scheveningen en Duindorp soms sterke ‘anti-gemeente’ sentimenten bestaan. Maar ook elders voelt men zich soms niet gezien, niet gehoord, en wordt er afstand ervaren.

e. Als gemeente het goede voorbeeld geven en snel (laten) elektrificeren van publieke diensten. f. Snelle (forse) uitbreiding van de laadinfrastructuur. g. Ondernemers op weg helpen met voorlichting op maat. h. Een grootse aanpak waarbij ook bestaande logistieke en vervoersproblemen in de kuststroook worden meegenomen, waaronder openbaar vervoer. i. Uitzonderingsclausules voor doelgroepenvervoer (bijvoorbeeld schoolklassen) en gespecialiseerde voertuigen die niet in elektrische varianten voorhanden of verkrijgbaar zijn (haven, waterwingebieden). j. Uitzonderingsclausules of compensatieregelingen voor ondernemers die door de maatregelen failliet dreigen te gaan of een fors deel van hun omzet kwijtraken. k. Een langere overgangstermijn.

2. Welke bezwaren en argumenten voeren zij daarbij aan? De argumenten die worden aangedragen zijn samen te vatten in zeven thema’s. Het gaat om financiële haalbaarheid, technische haalbaarheid en, in het verlengde van die twee, de termijn. Daarnaast spelen verwacht (on)gemak, beperkte geloofwaardigheid, onduidelijke opbrengst en een gebrek aan kennis & communicatie mee.

4. Aan welke voordelen van invoering van de milieu- en zeroemissiezone wordt de meeste waarde gehecht? In algemene zin geldt: niemand is tegen schonere lucht, minder lawaai, minder schadelijke uitstoot. Maar dat geldt overal, niet specifiek voor de kuststrook. Voor de kuststrook geldt de mogelijkheid van het behoud, of de verbetering, van de natuur in de omliggende Natura-2000-duingebieden en (voor een enkeling) de mogelijkheid tot bouwen. Veel inwoners van de Haagse woonbuurten die het betreft (met name Bohemen en Vogelwijk) voelen zich verbonden met de duingebieden. Zij zijn daar ‘niet voor niets’ bij in de buurt komen of blijven wonen en hechten aan rust en ruimte en een mooie natuur. Sommige ondernemers in de kuststrook beschouwen een mooie natuur als hun ‘verdienmodel.’

3. Zijn er maatregelen (flankerend beleid/voorwaarden) die genomen kunnen worden om aan deze bezwaren tegemoet te komen? De voorwaarden waaronder invoering van een milieu- en zeroemissiezone in de kuststrook gepaard kan gaan met draagvlak zijn: a. Een degelijke informatiepositie van overheid en burger. b. Een goed en helder verhaal van de gemeente zonder tegenstrijdigheden. c. Een groot opgezet voorlichtings- en participatietraject. d. Een Sea Shore Terminal voor de visafslag.

12

EMMA

Een milieu- en zero-emissiezone in de kuststrook van Den Haag?

juli 2023

Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging Koninklijk Nederlands Vervoer Ondernemers Kijkduin (MKB-toets) (5)

Lijst van bevraagde personen / partijen Belangenvereniging Scheveningse Havengebied Bewonersorganisatie Havengebied (11) Vereniging van Boulevardondernemers Vereniging van Strandpaviljoens Wijkberaad Vogelwijk Wijkvereniging Wijkberaad Bohemen, Kijkduin, Waldeck Verkeerscommissie Vogelwijk Vereniging Vrienden van Den Haag MKB Den Haag Waterbedrijf Dunea Kunstmuseum Circustheater Vertegenwoordiger taxibranche Vakantiepark ‘De Roompot’ Ondernemers Scheveningen (strandpaviljoenhouders en boulevardondernemers) (7) Ondernemers visafslag (5) Ondernemers Duindorp (2) Ondernemers BIZ Fahrenheit (5) Ondernemers BIZ De Fred (2) Ondernemers Keizerstraat Scheveningen (4) Inwoners Duindorp (4) Inwoners Belgisch Park (8) Inwoners Vogelwijk (6) Inwoners Bohemen (5) Algemene Vereniging voor Natuurbescherming Duurzaam Den Haag Egelstichting Haagse Vogelbescherming Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid Koninklijke Maatschappij voor Tuinbouw en Plantkunde

13