RIS317350 Stand van zaken lerarentekort 2023

Typ tekstTyp

Hilbert Bredemeijer

tekstTyp tekst

Wethouder van Onderwijs, Jeugd, Sport en Dienstverlening

060

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Uw kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Samenleving

Ons kenmerk

OCW/10658062 RIS317350 Contactpersoon

Loes Dragt Dienst

Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling Datum

Stad en Bestuur OCW

15 december 2023

Telefoonnummer

14070 Onderwerp

E-mailadres

Stand van zaken lerarentekort 2023

loes.dragt@denhaag.nl

Geachte voorzitter, Het onderwijs verkeert in een crisis. Het tekort aan bevoegde leerkrachten zet de kwaliteit en continuïteit van het primair en voortgezet onderwijs dagelijks onder druk. Dit landelijke vraagstuk vraagt om een ingrijpende aanpak en doordachte herziening van nationaal onderwijsbeleid. Dat betekent niet dat we als gemeente stilzitten. In samenwerking met de Haagse schoolbesturen doet het college op lokaal niveau dat wat binnen haar macht ligt om de gevolgen van de tekorten zoveel mogelijk te beperken. In de door de raad vastgestelde Haagse Educatieve Agenda (HEA) 2022-2026 (RIS311077) staat onder Ambitie 1 ‘Voldoende bevoegde en bekwame onderwijsprofessionals’ beschreven welke afspraken de gemeente en het scholenveld hebben gemaakt om de personeelstekorten in het onderwijs het hoofd te bieden. Middels deze brief informeer ik u over de stedelijke maatregelen die in 2023 zijn getroffen om aan deze ambitie te voldoen. Om de huidige situatie met betrekking tot de personeelstekorten in het primair en voortgezet onderwijs in Den Haag te schetsen, licht ik eerst de conclusies toe van de laatste tekortmetingen uit de jaarlijkse landelijke uitvraag van Centerdata (peildatum 1 oktober 2023). Het college gaat in Q1 van 2024 in gesprek met het onderwijsveld over de in deze brief opgenomen cijfers.

Tekorten primair onderwijs Het lerarentekort wordt gedefinieerd als het verschil tussen het aantal leraren dat momenteel werkzaam is in het onderwijs (in fte) en het aantal leraren dat op basis van leerlingenaantal (leerlingleraar ratio) volgens het huidige systeem nodig is (de werkgelegenheid). In oktober 2023 bedroeg het lerarentekort in Den Haag voor het regulier basisonderwijs 21,8% van de werkgelegenheid, oftewel 689 fte (figuur 1). Dat betekent een stijging van 4,5% ten opzichte van het tekort in oktober 2022 (17,3% of 547 fte). De tekorten in het speciaal basisonderwijs zijn gedaald, van 25,9% (50 fte) in 2022 naar 15% (25 fte) in 2023. Ook in het (voortgezet) speciaal onderwijs is sprake van een procentuele daling van 18,5% in 2022 naar 14,6% in 2023. Door de toegenomen werkgelegenheid in het (v)so is er echter wel sprake van een toename in het absolute tekort, van 48 fte in 2022 naar 64 fte in 2023. De ontwikkeling van de tekorten in het primair onderwijs in Den Haag is weergegeven in figuur 2. Gegeven het geringe aantal scholen voor speciaal basisonderwijs (9) en (voortgezet) speciaal onderwijs (14) wordt hierna gefocust op de tekorten in het regulier basisonderwijs.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Werkgelegenheid

Totaal tekort (fte)

Percentage van werkgelegenheid

Regulier basisonderwijs

3.158

689

21,8%

Speciaal basisonderwijs

169

25

15,0%

(voortgezet) speciaal onderwijs

437

64

14,6%

totaal

3.764

778

20,7%

Figuur 1. Lerarentekorten in primair onderwijs (regulier, speciaal en voortgezet speciaal)

Figuur 2. Ontwikkeling lerarentekort primair onderwijs Den Haag (in % van de werkgelegenheid)

Invulling lerarentekort basisonderwijs Het totale lerarentekort kan worden onderverdeeld in openstaande en verborgen vacatures/tekorten. Er is sprake van een verborgen vacature of verborgen tekort wanneer scholen in plaats van een bevoegde leraar een onbevoegde of (tijdelijk) benoembare leraar inzetten, of wanneer groepen uit nood worden samengevoegd. Wanneer we alleen kijken naar het totaal aantal openstaande vacatures, ontstaat een vertekend beeld. In oktober 2023 betrof namelijk slechts 15% van het tekort in Den Haag een open vacature, in totaal 106 fte. Maar liefst 85% van het tekort, ofwel 583 fte, betrof een verborgen vacature (zie figuur 3). Van de verborgen tekorten in het basisonderwijs wordt 78% intern opgevuld.

Totaal tekort (fte)

Percentage van

Percentage van

Percentage van

verborgen

totaal

werkgelegenheid

totaal

689

100%

- openstaand

106

15%

21,8% 3,4%

- verborgen

583

100%

85%

18,5%

> intern opgevuld

457

78%

66%

14,5%

> extern opgevuld

126

22%

18%

4,0%

Figuur 2. Openstaande en verborgen lerarentekorten regulier basisonderwijs Den Haag

2/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Tekort aan schoolleiders Op 1 oktober 2023 bedroeg het tekort aan schoolleiders in het reguliere basisonderwijs 12,6%, ofwel 31 fte (zie figuur 4). Dat betekent een daling ten opzichte van vorig jaar, toen het tekort 15,2% of 37 fte was. In het speciaal onderwijs kon 1 openstaande vacature voor een schoolleider niet worden ingevuld (7%) tegenover 6 open en verborgen vacatures (32,3%) vorig jaar. Het tekort aan schoolleiders in het (voortgezet) speciaal onderwijs is met 22,8% procentueel veel hoger dan in het basisonderwijs maar in absolute zin door het kleinere aantal vestigingen veel lager (9 fte). Ruim twee derde van het schoolleiderstekort in het basisonderwijs is verborgen (68%). Het grootste deel daarvan wordt opgevuld met intern personeel (figuur 5).

Werkgelegenheid

Totaal tekort (fte)

Percentage van werkgelegenheid

Regulier basisonderwijs

245

31

12,6%

Speciaal basisonderwijs

14

1

7%

onderwijs

39

9

22,8%

totaal

299

41

13,7%

(voortgezet) speciaal

Figuur 4. Schoolleiderstekorten in primair onderwijs (regulier, speciaal en voortgezet speciaal)

Totaal tekort (fte)

Percentage van

Percentage van

Percentage van

verborgen

totaal

werkgelegenheid

totaal

31

100%

12,6%

- openstaand

10

32%

4,1%

- verborgen

21

100%

68%

8,6%

> intern opgevuld

17

80%

54%

6,8%

> extern opgevuld

4

20%

14%

1,8%

Figuur 5. Openstaande en verborgen schoolleiderstekorten regulier basisonderwijs Den Haag

Tekort naar stadsdeel De personeelstekorten zijn niet evenredig verspreid over de stadsdelen (zie figuur 6). Net als vorig jaar is het totale lerarentekort – op basis van de tekortcijfers in het basisonderwijs, speciaal basisonderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs – procentueel gezien het hoogst in stadsdeel Laak met 32,2%. Dat betekent een stijging ten opzichte van vorig jaar, toen het tekort in dit stadsdeel nog 25,9% betrof. In absolute zin zijn de tekorten in Laak gestegen van 54 naar 75 fte. De stadsdelen Scheveningen en Loosduinen hadden op 1 oktober 2023 zowel absoluut als relatief de laagste tekorten, respectievelijk 12,8% (37 fte) en 14,6% (31 fte). Haagse Hout en Leidschenveen-Ypenburg zijn de enige stadsdelen waar het tekort zowel procentueel als absoluut iets is gedaald ten opzichte van vorig jaar. In de overige wijken zijn de tekorten toegenomen. De sterkste stijging van de tekorten is zichtbaar in stadsdeel Centrum. De tekorten waren daar vorig jaar nog 16,6% of 137 fte en zijn inmiddels opgelopen tot 25,4% of 199 fte (zie figuur 7).

3/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062 % van werkgelegenheid Totaal tekort stadsdeel

werkgelegenheid

(fte)

open

verborgen

totaal

Centrum

783

199

1,8%

23,5%

25,4%

Escamp

804

207

5,8%

19,9%

25,7%

Haagse Hout

255

41

2,7%

13,5%

16,2%

Laak

232

75

6,4%

25,8%

32,2%

Leidschenveen-

308

54

1,7%

15,8%

17,6%

Loosduinen

213

31

2,2%

12,4%

14,6%

Scheveningen

290

37

2,2%

10,6%

12,8%

Segbroek

273

46

2,7%

14,0%

16,7%

Ypenburg

Figuur 6. Spreiding lerarentekorten primair onderwijs per stadsdeel

Figuur 7. Verandering lerarentekorten primair onderwijs per stadsdeel

Het tekort aan leraren en schoolleiders is niet op dezelfde manier verspreid over de stadsdelen (zie figuur 8). Stadsdeel Laak behoort met een tekort van 3,5%, ofwel 1 fte, tot de twee wijken met het laagste schoolleiderstekort. Vorig jaar betrof het schoolleiderstekort hier nog 25,9% (5 fte). Het schoolleiderstekort is in 2023 het hoogst in stadsdeel Leidschenveen-Ypenburg met 29,9%, ofwel 8 fte. Dat is significant hoger dan de tekorten in de overige stadsdelen. Het tekort aan schoolleiders is het laagst in stadsdeel Loosduinen (2,6%).

4/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Figuur 8. Tekorten aan leraren en schoolleiders in primair onderwijs naar stadsdeel

Tekorten voortgezet onderwijs In oktober 2023 bedroeg het lerarentekort in het totale voortgezet onderwijs in Den Haag 10,1%, ofwel 155 fte. Dat betekent een stijging ten opzichte van vorig jaar, toen het tekort nog 5,5% of 85 fte was. De tekorten verschillen sterk voor de verschillende onderwijstypen (zie figuur 9). Zo waren de tekorten in 2023 het hoogst in het vmbo/havo/vwo met 10,6%, ofwel 148 fte. In 2022 waren deze categorieën nog uitgesplitst in vmbo-bk (basis- en kaderberoepsgerichte leerweg) en het vmbo-tg (theoretische en gemengde leerweg)/havo/vwo met tekorten van respectievelijk 5,9% (19 fte) en 5,2% (52 fte). Het tekort in het praktijkonderwijs was in 2022 3,5% (6 fte) en is in 2023 procentueel toegenomen tot 4,9% maar in absolute fte gelijk gebleven. De tekorten in de internationale schakelklassen (ISK) zijn flink gedaald van 10,6% (8 fte) in 2022 naar 5,8% (2 fte) in 2023. De ontwikkeling van de tekorten in het voortgezet onderwijs in Den Haag is weergegeven in figuur 10. Gegeven de lage werkgelegenheid in de ISK (26 fte) en op het praktijkonderwijs (115 fte) wordt hierna gefocust op de tekorten in het vmbo/havo/vwo.

Totaal Internationale schakelklassen

Werkgelegenheid

Totaal tekort

Percentage van werkgelegenheid

1.535

155

10,1%

26

2

5,8%

Praktijkonderwijs

115

6

4,9%

vmbo/havo/vwo

1.395

148

10,6%

- eerstegraads

568

41

7,3%

- tweedegraads

827

107

13%

Figuur 9. Lerarentekorten in voortgezet onderwijs (praktijk, vmbo/havo/vwo)

5/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Figuur 10. Ontwikkeling lerarentekort voortgezet onderwijs Den Haag (in % van de werkgelegenheid)

Tekort naar graadgebied en vak Binnen het vmbo/havo/vwo bestaat er een groot verschil in de tekorten tussen het eerstegraads en tweedegraads vakgebied. In oktober 2023 was er een tekort van 7,3%, ofwel 41 fte, aan leraren met een eerstegraads bevoegdheid en 13%, ofwel 107 fte, aan leraren met een tweedegraads bevoegdheid (zie figuur 9). In 2022 lag het tekort voor beide graadgebieden nog op 3,5% (13 fte) en 6% (58 fte). Het merendeel van de lessen wordt gegeven in het tweedegraads vakgebied. In de praktijk betekent dit dat er in het tweedegraads vakgebied meer lessen worden gegeven door een onbevoegde docent. In tegenstelling tot het primair onderwijs is het voortgezet onderwijs volledig ingericht met vakdocenten. De vakken waarvoor het tekort aan docenten het grootst is, zijn de zogenoemde tekortvakken. In Den Haag zijn dit de vakken Nederlands (52 fte) en Wiskunde (25 fte), zowel voor het eerstegraads als het tweedegraads vakgebied. In 2022 waren dit ook de grootste tekortvakken, hoewel de tekorten toen een stuk lager waren met respectievelijk 11 fte en 9 fte dat niet kon worden ingevuld met bevoegde docenten (zie figuur 11). Ook hier is zichtbaar dat de meeste onbevoegde lessen worden gegeven in het tweedegraads vakgebied.

Figuur 11. Grootste tekortvakken in het voortgezet onderwijs in Den Haag (in fte in 2022 en 2023)

6/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Invulling lerarentekort voortgezet onderwijs Ook in het voortgezet onderwijs is in grote mate sprake van verborgen tekorten. In 2023 betrof 29% van het tekort een openstaande vacature en 71% een verborgen vacature (zie figuur 12). Van de verborgen tekorten wordt 31% intern ingevuld, 21% extern ingevuld en is in 19% van de gevallen sprake van het samenvoegen van klassen.

totaal

Totaal tekort

Percentage van

(fte)

verborgen

Percentage van Percentage van totaal

werkgelegenheid

100%

10,6%

148

- openstaand

43

29%

3,0%

- verborgen

106

100%

71%

7,6%

> intern opgevuld

45

42%

30%

3,2%

> extern opgevuld

31

29%

21%

2,2%

> klassen samengevoegd

30

28%

20%

2,2%

Figuur 12. Openstaande en verborgen lerarentekorten in het vmbo/havo/vwo in Den Haag

Tekort aan schoolleiders Op 1 oktober 2023 bedroeg het tekort aan schoolleiders in het voortgezet onderwijs slechts 1,2%, oftewel 2 fte. Dat betekent een daling ten opzichte van vorig jaar, toen het tekort aan schoolleiders nog 4,8%, ofwel 8 fte was. Tekort naar stadsdeel Ook in het voortgezet onderwijs is het lerarentekort ongelijk verdeeld over scholen en stadsdelen (zie figuur 13). In 2022 was het tekort het hoogst in Escamp met 10,7% ofwel 13 fte. Dat tekort is in 2023 iets opgelopen naar 11,1% ofwel 18fte, maar het hoogste tekort in 2023 is gemeten in stadsdeel Centrum met 25,2% ofwel 49 fte. In 2022 was het tekort daar nog 8,2%, ofwel 25 fte van de werkgelegenheid. Omdat het totale tekort aan schoolleiders in het voortgezet onderwijs slechts 2 fte bedraagt, is hiervan geen verdeling over de stadsdelen opgenomen. Figuur 14 toont de spreiding van de lerarentekorten in het voortgezet onderwijs over de stadsdelen, in vergelijking met vorig jaar. % van werkgelegenheid

stadsdeel

werkgelegenheid

Totaal tekort (fte)

open

verborgen

totaal

Centrum

193

49

13,5%

11,7%

25,2%

Escamp

161

18

1,1%

10,0%

11,1%

Haagse Hout

326

31

2,1%

7,3%

9,4%

Laak

4

0

0,0%

0,0%

0,0%

Leidschenveen-Ypenburg

165

9

0,5%

5,0%

5,5%

Loosduinen

231

16

0,5%

6,2%

6,7%

Scheveningen

256

17

0,6%

6,0%

6,6%

Segbroek

200

17

3,8%

4,8%

8,5%

Figuur 13. Spreiding lerarentekorten voortgezet onderwijs per stadsdeel

7/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Figuur 14. Verandering lerarentekorten voortgezet onderwijs per stadsdeel* * In Laak staat één school voor middelbaar onderwijs. Hier was in oktober 2023 geen sprake van een tekort aan de benodigde leraren.

Tekorten in de G4 + Almere vergeleken De lerarentekorten in het basisonderwijs zijn in alle vijf de grote gemeenten gestegen ten opzichte van vorig jaar, met uitzondering van de gemeente Utrecht (figuur 15). De hoogste lerarentekorten werden net als voorgaande jaren gemeten in Almere (23,8%), gevolgd door Den Haag (21,8%), Amsterdam (18,7%), Rotterdam (16,6%) en Utrecht (9%). De lerarentekorten in de gemeente Rotterdam vertonen in 2023 de sterkste stijging ten opzichte van vorig jaar. Het lerarentekort in het voortgezet onderwijs is binnen de G4 + Almere het hoogst in Den Haag (10,1%), gevolgd door Almere (7,8%), Amsterdam (6,5%), Rotterdam (6,1%) en Utrecht (4,8%). Figuur 16 toont de ontwikkeling van de lerarentekorten in het voortgezet onderwijs in de G4 + Almere, ten opzichte van vorig jaar.

Figuur 15. Ontwikkeling lerarentekort primair onderwijs G4 + Almere

8/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Figuur 16. Ontwikkeling lerarentekort voortgezet onderwijs G4 + Almere* * In 2022 zijn de tekortcijfers voor het vo alleen uitgevraagd in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam

Den Haag heeft in 2023 zowel voor het basis- als het voortgezet onderwijs de laagste schoolleiderstekorten van de grote steden. In het basisonderwijs kent Almere het hoogste schoolleiderstekort (33,2% of 43 fte), gevolgd door Amsterdam (28,1% of 104 fte), Rotterdam (23,1% of 73 fte), Utrecht (21% of 31 fte) en Den Haag (12,6% of 31 fte) (zie figuur 17). In 2022 had Amsterdam nog het hoogste schoolleiderstekort in het basisonderwijs (18,5% of 51 fte), gevolgd door Den Haag (15,2% of 37 fte), Utrecht (12,9% of 16 fte), Almere (12% of 15 fte) en Rotterdam (9,2% of 23 fte). In het voortgezet onderwijs waren de hoogste schoolleiderstekorten dit jaar te vinden in Rotterdam (9,7%), gevolgd door Almere (6,2%), Utrecht (5,1%), Amsterdam (2,5%) en Den Haag (1,2%) (zie figuur 18). Voor 2022 zijn in het voortgezet onderwijs alleen de schoolleiderstekorten van Amsterdam, Den Haag en Rotterdam onderzocht. Ook toen al had Den Haag het laagste schoolleiderstekort met 4,8%, tegenover Amsterdam en Rotterdam met 5,8%.

Figuur 17. Ontwikkeling schoolleiderstekort primair onderwijs G4 + Almere

9/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Figuur 18. Ontwikkeling schoolleiderstekort voortgezet onderwijs G4 + Almere* * In 2022 zijn de tekortcijfers voor het vo alleen uitgevraagd in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam

Verwachte ontwikkeling lerarentekort Prognoses geven aan dat het lerarentekort de komende jaren verder toeneemt.1 Veruit de belangrijkste oorzaak van het tekort betreft de landelijke situatie op de arbeidsmarkt. Als gevolg van onder andere de vergrijzing is het aantal leraren dat de komende jaren met pensioen gaat groter dan de instroom van nieuwe leraren. Die trend is niet alleen zichtbaar binnen de onderwijssector, maar van toepassing op vrijwel de gehele arbeidsmarkt. Daarnaast wordt in de Randstad tot 2042 een groei van het aantal leerlingen verwacht.2 Hierdoor stijgt de vraag naar leraren met name in de grote steden, terwijl voor de zogenoemde krimpregio's een daling van het aantal jonge inwoners wordt verwacht. Juist vanwege deze grote verschillen tussen regio’s wordt vanuit het ministerie van OCW aangestuurd op een ‘versterking van de regionale samenwerking’ en de opzet van de zogenoemde Onderwijsregio's. Uitgangspunt voor de Onderwijsregio is dat het vraagstuk ‘lerarentekort’ niet door individuele schoolbesturen kan worden opgelost, maar vraagt om regionale partnerschappen en solidariteit. De planvorming van de Onderwijsregio Haaglanden e.o. waar ook de gemeente Den Haag deel van uitmaakt, is gestart en wordt hieronder verder toegelicht.

Stand van zaken lopende programma’s Bovenstaande cijfers schetsen een weinig positief, maar realistisch beeld van de huidige crisis waarin het onderwijs verkeert. Samen met het Haagse onderwijsveld voeren we dan ook regelmatig gesprekken met het ministerie van OCW over meer landelijke sturing ten aanzien van het lerarentekort. Daarnaast zetten we als college in op stedelijke maatregelen, met de nadruk op drie speerpunten (Haagse Educatieve Agenda, RIS312695): • • •

het ondersteunen van professionals in en om de klas; het realiseren van een breed aanbod van opleidingen en bijscholingsmogelijkheden; het inzetten van een arbeidsmarktstrategie voor onderwijsprofessionals.

10/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Speerpunt 1. Professionals in en om de klas ondersteunen De kerntaak van leraren is het geven van goed onderwijs. Klassikale ondersteuning van leraren door andere onderwijsprofessionals bij wie organisatorische en/of begeleidende taken kunnen worden belegd, zoals onderwijsassistenten, leraarondersteuners of studenten, biedt leraren meer ruimte om tot die kerntaak te komen. Ontwikkeldoor Met het stedelijk programma Ontwikkeldoor dat is opgezet vanuit het Nationaal Programma Onderwijs (RIS316048) en in samenwerking met de Haagse po-besturen, pabo's en ROC Mondriaan, stimuleren we onderwijsondersteuners zich verder te ontwikkelen. Ontwikkeldoor betreft een modulair programma waarbinnen deelnemers zich inhoudelijk, pedagogisch en didactisch verder kunnen bekwamen. Vanaf schooljaar 2022-2023 zijn 31 deelnemers met het opleidingstraject gestart. Binnen het onlangs ontwikkelde EVC-traject (Erkenning Verworven Competenties) kunnen eerder opgedane kennis, inzichten en ervaringen officieel worden geregistreerd en gevalideerd in de vorm van een onderwijscertificaat. In 2024 (Q1/Q2) wordt het programma geëvalueerd en wordt het opleidingstraject in afstemming met de gemeente volledig belegd bij het werkveld.

Andersom Den Haag De inzet van vakkrachten zoals muziek- of kunstdocenten leidt niet alleen tot een rijkere schooldag, maar draagt – mits doordacht en structureel - tevens bij aan werkdrukverlaging voor de groepsleerkracht. Po-scholen in de G4 + Almere met een tekort in de formatie mogen een deel van de verplichte onderwijstijd voor maximaal 22 uur per maand invullen met activiteiten onder leiding van vakkrachten. Uitgezonderd zijn lessen taal, rekenen, wiskunde en zintuigelijke en lichamelijke oefening. Om het voor schoolleiders en leerkrachten eenvoudiger te maken die vakkrachten te vinden, is in 2023 op initiatief van de Haagse po-besturen en in navolging van het platform Andersom Amsterdam het platform Andersom Den Haag in gebruik genomen. Op het platform wordt een overzicht gegeven van beschikbaar aanbod in de kennisdomeinen Natuur & Milieu, Kunst & Cultuur, Burgerschap & Persoonlijke Ontwikkeling, Ook worden er inspirerende voorbeelden gedeeld van constructieve samenwerkingen tussen onderwijsinstellingen en externe vakprofessionals. In het verlengde van Andersom Den Haag zijn in 2023 twee kennismakelaars gestart. Zij adviseren scholen over en ondersteunen bij het realiseren van duurzame samenwerking met externen. In de loop van kalenderjaar 2024 wordt gestart met een opleidingstraject voor vakprofessionals, gericht op pedagogische en didactische kennis en vaardigheden.

Voor een uitgebreidere stand van zaken met betrekking tot Andersom Den Haag verwijs ik u naar de brief ‘Stand van zaken matchingsplatform Andersom Den Haag’ (RIS315965). Naar aanleiding van de motie ‘Zet MKB gerichter in op het onderwijs’ (RIS315076) is een gesprek gevoerd met MKB Den Haag. In dit gesprek is samen met een vertegenwoordiger van de Haagse pobesturen verkend hoe het MKB constructief bij het Haagse onderwijs te betrekken, binnen de kaders van de hierboven toegelichte 22-uurs constructie. Dit gesprek heeft vooralsnog geen concreet resultaat opgeleverd. Mocht vanuit het onderwijs toch behoefte blijken deze route verder te willen verkennen, dan neemt de gemeente Den Haag opnieuw initiatief voor een gesprek. Studenten voor Educatie Met het project Studenten voor Educatie worden leraren in zowel het primair als het voortgezet onderwijs ontlast. Studenten vanuit de Universiteit Leiden, de Universiteit Delft, de Haagse Hogeschool en hogeschool Inholland worden binnen dit programma bij wijze van bijbaan ingezet in de klas, ter ondersteuning van een bevoegde leraar. Dat geeft de bevoegde leraar ruimte voor meer maatwerk in de klas, wat bijdraagt aan werkdrukverlaging.

11/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Stichting Brede Buurtschool voorziet alle scholen in Den Haag bij de selectie, matching, scholing, begeleiding, monitoring en duurzame verloning (arbeidscontract). In schooljaar 2023-2024 zijn reeds 60 studenten gestart met het project. Uit de meest recente evaluatie blijkt dat leerkrachten de inzet en samenwerking met studenten hoog waarderen. Zij geven aan dat op de dagen waarop de studenten aanwezig zijn minder werkdruk en meer werkplezier wordt ervaren. Speerpunt 2. Breed aanbod van opleidingen en bijscholingsmogelijkheden realiseren Leraren die goed zijn opgeleid, kunnen ook kwalitatief goed lesgeven. Ze spelen in op de onderwijsbehoeften van hun leerlingen en weten om te gaan met de context van een grote stad. Onderwijsprofessionals die beschikken over de juiste pedagogische en didactische handvatten, ruimte krijgen om zich passend bij de loopbaanfase waarin zij verkeren te ontwikkelen, lopen daarnaast minder risico om uit te vallen. Lerarenopleidingen Den Haag kent een breed aanbod van onderwijsopleidingen. Daartoe behoren zowel de initiële lerarenopleidingen als de opleidingstrajecten voor bijscholing en verdieping voor zittende leraren. Het merendeel van de pabo-studenten dat stageloopt in Den Haag volgt deze opleiding aan De Haagse Hogeschool, hogeschool Inholland of Hogeschool Leiden.

Zoals eerder toegelicht naar aanleiding van de motie ‘Haags Docentenoffensief’ (RIS315075), hebben pabo's een regionale opleidingsfunctie en leiden zij studenten niet alleen op voor de gemeente Den Haag. Tijdens de opleiding lopen studenten op verschillende scholen stage, zowel binnen als buiten de gemeente Den Haag. Monitoring wijst uit dat ca. 28% van de studenten aan de Haagse Hogeschool, hogeschool Inholland en Hogeschool Leiden na het afstuderen aan de slag gaat als leraar in het primair onderwijs binnen de gemeente Den Haag. In schooljaar 2022-2023 hebben zich 449 studenten ingeschreven voor de pabo-opleiding aan één van deze hogescholen, het merendeel daarvan (303) voor de voltijd opleiding. Ca. 370 pabostudenten zaten in het laatste jaar van hun opleiding. Daarvan liepen ca. 90 studenten stage op een school in Den Haag. Met ingang van schooljaar 2023-2024 ontvangen alle voltijdstudenten die stagelopen bij een Haags schoolbestuur een stagevergoeding. Studenten die een onderwijsloopbaan in het voortgezet onderwijs ambiëren, kunnen daarvoor terecht op een van de lerarenopleidingen aan de Hogeschool Rotterdam of de Hogeschool Leiden. Voor het behalen van een eerstegraads bevoegdheid kunnen studenten naar Rotterdam (Erasmus Universiteit Rotterdam), Leiden (Universiteit Leiden) of Delft (TU Delft).

Nieuwe opleidingsvarianten Om nieuwe doelgroepen aan te spreken en een meer diverse groep onderwijsprofessionals op te leiden, ontwikkelen lerarenopleidingen nieuwe opleidingsvarianten. Zo is de Haagse Hogeschool in schooljaar 2023-2024 gestart met 43 studenten op de nieuwe PABO/HALO-opleiding. In deze opleidingsvariant halen studenten in 4,5 jaar tijd twee bachelordiploma's: een pabobevoegdheid om les te geven in het basisonderwijs en een eerstegraads bevoegdheid waarmee ze lichamelijke opvoeding kunnen geven in het primair, voortgezet, middelbaar beroeps- en hoger beroepsonderwijs. In 2023 werkte De Rode Loper (het samenwerkingsverband van 41 vo-scholen in Den Haag, Rijswijk en LeidschendamVoorburg) in samenwerking met de Haagse Hogeschool verder aan verankering van de minor Ingenieur & Docent (faculteit Technologie, Innovatie en Samenleving). De ca. 25 studenten die zich jaarlijks voor deze minor inschrijven, maken zo kennis met het onderwijs, doen hun eerste leservaring op en worden gewezen op de mogelijkheid hun onderwijsbevoegdheid te halen. In afstemming met de Hogeschool Rotterdam wordt gewerkt aan een lesprogramma waarmee studenten, wanneer zij vervolgens kiezen voor de lerarenopleiding, met ingang van schooljaar 2025-2026 in aanmerking komen voor vrijstellingen.

Daarnaast werkt de Universiteit Leiden in samenwerking met de gemeente aan de realisatie van de Universitaire Lerarenopleiding Grootstedelijk Onderwijs (RIS202480).

12/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Deze nieuwe opleiding beoogd per schooljaar 2025-2026 te starten en voorziet in zowel een pabo als tweedegraads lesbevoegdheid. Binnen de opleiding wordt specifiek aandacht besteed aan grootstedelijke problematiek en vraagstukken rondom kansengelijkheid. Zij-instroom Een opleidingsvariant waarmee relatief snel nieuwe leraren kunnen worden opgeleid, is het Zijinstroom in Beroep-traject (ZiB). Middels deze route kunnen mensen met een afgeronde hbo- of wodiploma zich binnen twee jaar omscholen tot leraar in het basis- of voortgezet onderwijs. Voor het Haagse basisonderwijs hebben de po-besturen op stedelijk niveau afspraken gemaakt over de inzet en begeleiding van zij-instromers. Deze afspraken zijn vastgelegd in het Noodplan Lerarentekort G5 (RIS304489). In schooljaar 2022-2023 startten er in Den Haag 89 nieuwe zij-instromers, die in de meeste gevallen hun opleiding volgden aan De Haagse Hogeschool, hogeschool Inholland of hogeschool Leiden. Ook in het voortgezet onderwijs en mbo werken schoolbesturen samen om zijinstromers te werven en te begeleiden naar een aanstelling op een school in de regio. Daartoe worden vanuit het programma Leraar van Buiten regionale informatie- en oriëntatieactiviteiten aangeboden. In schooljaar 2022-2023 hebben ruim 30 online bijeenkomsten plaatsgevonden die door ca. 500 geïnteresseerden zijn bijgewoond.

In totaal hebben 75 deelnemers in 2023 met hulp van Leraar van Buiten en De Rode Loper de overstap naar het onderwijs in de Haagse regio gemaakt. Daarvan hebben ca. 20 deelnemers een aanstelling gekregen op een Haagse vo-school. Wereldburgers voor de Klas Het programma Wereldburgers voor de Klas – eveneens geïnitieerd en gecoördineerd door De Rode Loper – richt zich op statushouders met een onderwijsachtergrond in het land van herkomst. Deelnemers aan dit programma zijn hoog opgeleid, hebben ruime ervaring in lesgeven (met name in de tekortvakken) en zijn gemotiveerd om ook in Nederland in het voortgezet onderwijs te werken. Deelnemers volgen een intensief traject van anderhalf jaar. Naast het volgen van taallessen (NT2), workshops pedagogiek en vakdidactiek, lopen zij stage op een Haagse vo-school. Na afronding van het programma zijn de deelnemers klaar voor een vervolgopleiding zij-instroom of voor een opleiding tot onderwijsassistent. In 2023 is de derde groep ‘wereldburgers’ gestart, bestaande uit 10 deelnemers. Opleidingsscholen Binnen een opleidingsschool werken lerarenopleidingen en scholen samen aan het opleiden van studenten tot leraar en aan de professionalisering van startende leraren in de eerste jaren van de onderwijscarrière. Er is zo een gedeelde verantwoordelijkheid voor het opleidingscurriculum en de opleiding vindt grotendeels plaats op school.

Het ministerie van OCW heeft de ambitie om vóór 2030 alle studenten die een lerarenopleiding volgen via deze partnerschappen op te leiden. Voor het primair onderwijs zijn er in Den Haag twee erkende opleidingsscholen: Opleidingsschool Zuid-West Holland (OZWH) in samenwerking met De Haagse Hogeschool en Talentum Haagland in samenwerking met hogeschool Inholland. Voor het voortgezet onderwijs zijn er in Den Haag vier opleidingsscholen: Opleidingsschool Haaglanden (OSH), Nieuwe Opleidingsschool Den Haag (NOD), Haagse Opleidingsschool (HOS) en de Vierde Haagse Opleidingsschool (4OLS, naar verwachting in 20242025 geaccrediteerd). De lerarenopleidingen van de TU Delft, Hogeschool Rotterdam en de Universiteit Leiden werken met nagenoeg alle Haagse vo-scholen binnen de constructie van deze opleidingsscholen samen. Gezien het (nog) ontbreken van een eerste- of tweedegraads lerarenopleiding in Den Haag vormen deze partnerschappen een belangrijke schakel voor de instroom van startende leraren op Haagse vo-scholen.

13/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Haags Inductieprogramma Na afronding van een lerarenopleiding zijn leraren startbekwaam om aan de slag te gaan in de klas. Over het algemeen wordt een leraar na gemiddeld 3 jaar basisbekwaam geacht en na 7 jaar vakbekwaam. Ook begeleiding na het afstuderen is dus noodzakelijk om vroegtijdige uitval te voorkomen. Om hierin te voorzien is in Den Haag het Haags Inductieprogramma (HIP) ontwikkeld. Startende vo-docenten kunnen via het HIP deelnemen aan een breed aanbod van professionaliseringsen coachingstrajecten. Zo kunnen startbekwame docenten zich verder ontwikkelen tot vakbekwame onderwijsprofessionals. De HIP-trajecten vormen een doorlopende professionaliseringslijn met de programma’s van de vier Haagse opleidingsscholen en zijn aanvullend op de inductieprogramma’s die door de scholen aan startende docenten worden aangeboden. In het schooljaar 2022-2023 hebben zich 270 leraren aangemeld voor het programma. Haagse Lerarenbeurs Bevoegde leraren in het basis- en voortgezet onderwijs die een tweede bevoegdheid willen halen of zich willen professionaliseren door het volgen van een aanvullende bachelor- of masteropleiding, kunnen gebruikmaken van de landelijke Lerarenbeurs. In Den Haag is het ook voor onbevoegde leraren in het voortgezet onderwijs mogelijk gemaakt om een bevoegdheid te halen met behulp van de Haagse Lerarenbeurs.

Aanvragen worden door De Rode Loper beoordeeld en toegekend. In schooljaar 20222023 is de Haagse Lerarenbeurs door 27 leraren aangevraagd. Speerpunt 3. Arbeidsmarktstrategie voor onderwijsprofessionals inzetten Naast bovenstaande activiteiten wordt doorlopend ingezet op (imago)campagnes en activiteiten om verschillende doelgroepen te enthousiasmeren voor een baan in het onderwijs. Ook wordt ingezet op maatregelen om het werken in Den Haag voor leraren zo aantrekkelijk mogelijk te maken. Imago- en wervingscampagnes In 2023 werden verschillende campagnes ingezet om mensen te enthousiasmeren voor een baan in het onderwijs. De campagne Word Leraar in De Haag is een samenwerking tussen het po, vo en mbo en richt zich met name op scholieren die op het punt staan een studie te kiezen. Een team van (Haagse) leraren deelt daarvoor op sociale media eigen ervaringen in het onderwijs door middel van ludieke filmpjes. Voor het voortgezet onderwijs organiseerde De Rode Loper in samenwerking met de vier opleidingsscholen de Haagse Banenmarkt voor tweede-, derde- en vierdejaars studenten. Toekomstige docenten kunnen hier laagdrempelig kennismaken met het brede Haagse onderwijsveld en het eerste contact leggen voor stages en een aanstelling.

Daarnaast is in oktober de nieuwe campagne Les is More gestart, waarmee wordt benadrukt welke toegevoegde waarde je als leraar kunt hebben op het leven van jonge Haagse inwoners. Haagse LerarenPas Op 5 oktober 2022, de internationale Dag van de Leraar, lanceerde de gemeente Den Haag de vernieuwde digitale Haagse LerarenPas. Iedereen die werkzaam is in het Haagse po, vo en mbo kan de pas gratis aanvragen als blijk van waardering voor hun inzet. Op vertoon van de pas ontvangen leraren mooie kortingen en aanbiedingen op verschillende locaties in Den Haag, zoals bij musea, winkels en restaurants. Zo zetten we niet alleen in op het behoud van leraren, maar promoten we tevens de lokale ondernemers. Den Haag is daarmee de enige stad in Nederland met een kortingspas speciaal voor leraren. Vanaf schooljaar 2023-2024 is de Haagse LerarenPas uitgebreid naar de kinderopvang en in oktober is er exclusief voor pashouders een gratis onderwijsevenement georganiseerd in het Filmhuis Den Haag. Inmiddels hebben ca. 5.000 medewerkers uit het onderwijs en de kinderopvang de Haage LerarenPas aangevraagd.

14/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Parkeren & Huisvesting De gemeente Den Haag wil een aantrekkelijke stad zijn en blijven voor leraren om in te werken en te wonen. Om parkeerproblemen te ondervangen kunnen scholen in Den Haag daarom per fte een parkeervergunning aanvragen. Standaard ligt het aantal aan te vragen vergunningen lager, tussen 1 vergunning per 2 fte en 1 vergunning per 10 fte. Ook zijn de kosten voor deze parkeervergunningen lager dan het standaardtarief (€79,95 per jaar tegen €415,60 per jaar). Aan het begin van schooljaar 2023-2024 zijn in totaal 955 van deze vergunningen uitgegeven. Daarnaast voert de wethouder Onderwijs vanuit zijn portefeuille regelmatig overleg met de wethouder Volkshuisvesting om de mogelijkheden met betrekking tot het huisvesten van leraren te verkennen. In 2023 is samen met pensioenuitvoerder MN verkend hoe leraren en andere vitale beroepsgroepen als politieagenten en zorgpersoneel konden worden gehuisvest in de woontoren Adagio aan de Wijnhaven. Door de doelgroepen rechtstreeks via de werkgevers te attenderen op het aanbod en de inkomensnorm te verhogen, konden uiteindelijk 80 doelgroep huishoudens, waarvan 20 leraren en hun eventuele partners, in de toren worden gehuisvest. Op initiatief van woningbouwcorporatie Haag Wonen is daarnaast in 2023 gestart met een proef voor het huisvesten van leraren uit Den Haag Zuidwest in sociale huurwoningen.

Van de 25 kandidaten die zich hebben aangemeld voor de proef voldeden uiteindelijk 9 kandidaten aan de gestelde voorwaarden omtrent inkomen, arbeidscontract en huisvestingsprobleem. Zij zijn overgedragen aan de woningbouwcorporaties om te worden bemiddeld naar een sociale huurwoning. Zoals toegezegd in het Onderwijsdebat van 2 november jl. (Toezeggingenregister, nr. 123) geef ik bij deze ook een update over het aantal woningen dat in 2023 is toegewezen aan leraren in verhouding tot statushouders. Daarbij wil ik opmerken dat de mogelijkheden voor het huisvesten van leraren zeer beperkt zijn en afhankelijk van de initiatieven vanuit marktpartijen. Dit komt enerzijds voort uit de bestaande woningnood, waardoor met name het aanbod van woningen aan de onderkant van het middenhuursegment schaars is. Anderszijds heeft de gemeente vanuit de Huisvestingswet 2014 alleen een wettelijke taak ten aanzien van het huisvesten van statushouders. De zogenoemde vitale beroepsgroepen hebben daarom geen urgentiestatus in de huidige Huisvestingsverordening. In 2023 heeft Den Haag vanuit het Rijk de taakstelling gekregen om 1.061 statushouders verplicht te huisvesten. In november waren reeds 870 statushouders ondergebracht, in 440 woningen. In juni 2023 is een wetsvoorstel aangenomen om de Huisvestingswet te wijzigen.

Hiermee wordt het mogelijk voor gemeenten om voor de helft van de beschikbare huurwoningen te bepalen hoe zij deze ruimte verdelen tussen mensen met een economische, maatschappelijke of een lokale binding. Ook mogen gemeenten op basis van deze wijziging zelf specifieke beroepen aanmerken als cruciaal, zodat zij hen kunnen helpen bij het vinden van een woning. Naar verwachting treedt de nieuwe wet begin 2024 in werking. Nadat de wet officieel is, kunnen gemeenten hun huisvestingsverordening met de lokale voorschriften aanpassen indien gewenst. Overige ontwikkelingen Bovenstaand overzicht van stedelijke interventies is niet uitputtend. Zo worden ook vanuit het Noodplan Lerarentekort G5 (RIS304489) stedelijke maatregelen genomen, onder andere gericht op de inzet van bovenschoolse coaching en begeleiding voor leerkrachten. Daarnaast dragen we bij aan stedelijke leernetwerken om de beweging richting toekomstbestendig onderwijs verder te stimuleren. Een drietal ontwikkelingen die van belang zijn, licht ik hieronder graag verder toe: • • •

de pilot beurs pabo; de wijkaanpak Laak; Onderwijsregio Haaglanden.

15/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Pilot Beurs Pabo Op dit moment wordt de haalbaarheid van een studiebeurs voor pabo-studenten onderzocht. Een dergelijke studiebeurs zou pabostudenten kunnen stimuleren om in het Haagse onderwijs te gaan werken. Afhankelijk van de opzet van de pilot komen studenten voor deze beurs in aanmerking wanneer zij zich voor een vooraf bepaalde periode committeren aan lesgeven binnen de gemeente Den Haag. De pilot wordt in samenwerking met het werkveld opgezet en naar verwachting uitgewerkt in de eerste helft van 2024. Wijkaanpak Laak Zoals aan het begin van deze brief uiteen is gezet, blijft het lerarentekort in stadsdeel Laak het hoogste van Den Haag en stijgende. Dit vraagt om een intensievere en meer integrale aanpak van het lerarentekort in dit stadsdeel. In 2023 is een start gemaakt met het programma Wijkaanpak Laak, waarbij intensief en bovenbestuurlijk wordt samengewerkt tussen scholen, lerarenopleidingen, kinderopvang, gemeente en andere organisaties. De achterliggende gedachte is dat een gezamenlijke aanpak en coördinatie ervoor zorgen dat scholen meer van elkaar en van de voorzieningen in de wijk kunnen profiteren. Dit komt de draagkracht van de scholen in de wijk ten goede. De aanpak richt zich nadrukkelijk niet op het aantrekken van bevoegde leerkrachten uit andere delen van de stad, aangezien dit het probleem op stedelijk niveau alleen verplaatst in plaats van vermindert.

In 2023 zijn er verschillende bijeenkomsten georganiseerd met de genoemde partners om de uitwerking verder vorm te geven a.d.h.v. enkele werklijnen. Deze worden in 2024 verder uitgewerkt. De werklijnen richten zich onder andere op het ondersteunen van schoolleiders, het verbeteren van de zorg op school, het beter benutten van digitale middelen, het inrichten van Laak als opleidingswijk en het ontwikkelen van een langetermijnperspectief op onderwijs. Onderwijsregio Haaglanden In 2023 is de Onderwijsregio Haaglanden e.o. opgericht en heeft deze de voorloperstatus toegekend gekregen vanuit het ministerie van OCW. Binnen deze context is sprake van regionaal partnerschap tussen diverse partijen (primair onderwijs, voortgezet onderwijs, kinderopvang, mbo, opleidingsinstituten, opleidingsscholen, vakbond, gemeenten, e.a.) en wordt een nauwere samenwerking opgezet via bestaande en nog op te zetten structuren. Het initiatief voor regionale samenwerking komt vanuit het ministerie van OCW, vanuit de eerder al genoemde opvatting dat het vraagstuk ‘lerarentekort’ vraagt om een regionale aanpak. De gemeente Den Haag neemt mede namens de gemeenten Delft, Westland, Rijswijk, Leidschendam/Voorburg deel aan het zogenoemde Onderwijsregioberaad (ORB). Dat is het kernteam binnen de Onderwijsregio Haaglanden e.o. Aansturing van de Onderwijsregio ligt primair bij het werkveld zelf.

16/17

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10658062

Tot slot De gedeelde cijfers over het lerarentekort in Den Haag zijn zorgelijk, maar helaas niet onverwacht. Zoals eerder aangegeven vraagt deze onderwijscrisis om meer dan stedelijke maatregelen. Er zal dan ook doorlopend een gesprek met het ministerie van OCW moeten worden gevoerd over een duurzame en landelijke onderwijsvisie. Daar zullen wij ons ook de komende periode hard voor maken. Scholen en schoolbesturen spannen zich ook buiten de beschreven gemeentelijke programma’s onverminderd in om de kwaliteit en continuïteit van onderwijs voor Haagse leerlingen te realiseren, ondanks het oplopende tekort aan bevoegde leerkrachten. De gemeente is daarnaast samen met het onderwijsveld continue op zoek naar aanvullende kansrijke maatregelen, passende interventies en creatieve oplossingen. Hierbij dient alles wat we doen hetzelfde doel; dat onze Haagse kinderen en jongeren het onderwijs en de kansen krijgen die ze verdienen. Met vriendelijke groet, de wethouder van Onderwijs, Jeugd, Sport en Dienstverlening Hilbert Bredemeijer

17/17