RIS317250 Verdiepende business case warmtenetten Den Haag

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Arjen Kapteijns Wethouder van Energietransitie, Mobiliteit en Grondstoffen

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Leefomgeving

DSO/10652737 RIS317250 Contactpersoon

Johan Noordhoek Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Energietransitie Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

5 december 2023

johan.noordhoek@denhaag.nl

Onderwerp

Verdiepende business case warmtenetten Den Haag

Geachte voorzitter, Het college wil grootschalige aansluitingen op en ontwikkeling van warmtenetten en duurzame bronnen stimuleren om een duurzame warmtevoorziening in de bestaande gebouwde omgeving mogelijk te maken. Het college heeft daarom in het voorjaar van 2023 de voorbereiding tot een aanbesteding van één of meerdere warmteconcessies in gang gezet. In het coalitieakkoord (RIS316672) is afgesproken dat een aanbesteding van concessies voor warmtenetten in de bestaande bouw alleen doorgang vindt indien de aanbestedingsstrategie voldoende waarborgen biedt voor de betaalbaarheid, duurzaamheid en inwonersbetrokkenheid. En natuurlijk let het college hierbij ook op de kosten en risico's voor de gemeente. Een warmtenet is het meest aantrekkelijke betaalbare alternatief voor de warmtevoorziening voor een deel van de inwoners van de stad, zoals in de transitievisie warmte (RIS313867) al is beschreven. Het college heeft met u de kans en mogelijkheid op het De Constant Rebecqueplein gedeeld om de ontwikkeling van duurzame bronnen en warmtenetten in de stad te versnellen door het uitgeven van bovengenoemde concessies voor warmtenetten. Het college heeft zich dan ook tot het uiterste ingespannen om deze aanbesteding zorgvuldig voor te bereiden. Onderdeel van de voorbereiding is het verkennen van de haalbaarheid en het opstellen van een verdiepende business case.

Het college heeft u in juni 2023 hierbij betrokken met het “Voorstel van het college inzake Wensen en bedenkingen op voornemen college om warmteconcessies te gunnen” (RIS315628). De lessen uit de eerdere (succesvolle) aanbesteding voor Laakhaven-West zijn opgevolgd en zijn in het gehele voorbereidingsproces verwerkt. U bent deze zomer tijdens de vertrouwelijke werkbespreking op 24 augustus 2023 geïnformeerd over de resultaten van de haalbaarheidsstudies. In overeenstemming is afgesproken dat de business case eerst nader wordt uitgewerkt. Hierdoor is het kenbaar maken van wensen en bedenkingen naar het einde van dit jaar doorgeschoven. Met deze brief wordt u nu geïnformeerd over de resultaten van de verdiepende business case. Conclusie Uit de resultaten van de verdiepende business case concludeert het college dat het succesvol uitgeven van concessies voor grootschalige uitbreiding van warmtenetten onder de huidige omstandigheden en marktordening niet haalbaar is. Dit komt hoofdzakelijk door externe redenen zoals de onzekerheid van nieuwe wetgeving en de financiering.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10652737

Het is duidelijk geworden dat ook de onzekerheden rondom de nieuwe Wet collectieve warmte (Wcw) een negatief effect hebben op de haalbaarheid van een succesvolle aanbesteding van warmteconcessies, doordat de markt hierdoor zekerheden van andere partijen vragen. Daarbij zijn, om de business case te financieren, extra substantiële financiële bijdragen noodzakelijk van, woningcorporaties, particuliere vastgoedeigenaren, de Rijksoverheid en de gemeente naast de investering van marktpartijen. Het is niet realistisch om te verwachten dat we al de onzekerheden kunnen wegnemen en ook nog de benodigde beslissingen over dergelijke bedragen te verwachten van deze partijen, op een termijn die past binnen de huidige context. Het college concludeert dan ook dat het uitgeven van warmteconcessies voor 45.000 – 60.000 woningen binnen het huidig gesternte, ook met de meest gunstige uitgangspunten en inzet van alle instrumenten, op dit moment niet financierbaar is en onacceptabele risico’s met zich meebrengt. Daarom acht het college het onverstandig om door te gaan met voorbereiding en uitvoering van de aanbesteding van warmteconcessies. Toelichting De verdiepende business case biedt inzicht in de investeringen, kosten en opbrengsten die gemoeid zijn met het aanleggen en exploiteren van een warmtenet in een aantal concessiegebieden.

Daarnaast laat het zien hoe de financiële verhoudingen liggen tussen de verschillende betrokken partijen in de warmteketen: de warmteproducent, netbeheerder, energieleverancier, vastgoedeigenaar en afnemer. In de business case wordt de onrendabele top berekend voor de marktpartijen die het warmtesysteem gaan aanleggen en exploiteren. Deze onrendabele top wordt ten laste gebracht van de vastgoedeigenaren. Deze krijgen daarnaast te maken met aanvullende kosten die zij in de woning moeten maken ter voorbereiding op de aansluiting op het warmtenet. Het rapport maakt inzichtelijk wat de samenhang is tussen de onrendabele top, de totale hoogte van de bijdrage die aan vastgoedeigenaren wordt gevraagd en de benodigde bijdragen van andere partijen om de business case sluitend te maken. De totale benodigde kosten om 45.000 woningen aan te sluiten bedragen vele honderden miljoen (zonder overheidssubsidies). Ook maakt het rapport de uitgangspunten en welke instrumenten ingezet kunnen worden om de totale kosten te verminderen inzichtelijk en wat daar de kwantitatieve effecten van zijn. Het gaat bijvoorbeeld om het al dan niet gebruik maken van de verplichting om in de toekomst van het gas af te gaan, het deels voorfinancieren en het percentage van de woningen dat wordt verwacht aan te sluiten.

Daaruit blijkt dat, als alle instrumenten en overheidssubsidies maximaal kunnen worden ingezet, de business case nog steeds niet sluitend is en substantiële aanvullende bijdragen nodig zijn. Als de bijdrage van een particuliere vastgoedeigenaar bijvoorbeeld op € 2.000,- wordt vastgesteld, wat het college redelijk acht, is er op korte termijn een gemeentelijke inbreng nodig van enkele honderden miljoenen, naast de forse bijdragen van Rijk en woningcorporaties. De inbreng van de gemeente bestaat voor een groot deel uit subsidie aan de inwoners en ook is hierin een bedrag aan voorfinanciering opgenomen dat revolverend is en dus op termijn kan terugvloeien naar de gemeente. Gezien de geschetste context en dat de aanbesteding in 2024 (vooruitlopend op de Wcw) zou moeten plaatsvinden is het niet de verwachting dat de verschillende partijen harde financiële toezeggingen kunnen doen. Het rapport geeft hiermee ook een aantal risico’s aan waarmee aanvullend rekening moet worden gehouden zoals het percentage woningen dat wordt aangesloten (vollooppercentage), de warmtevraag en het inkooptarief van warmte. De business case gaat uit van de aanname dat 70% van de vastgoedeigenaren aansluiten op het warmtenet, gebaseerd op vrijwilligheid. Als dat in de praktijk lager blijkt te liggen, dan heeft dat een sterk negatief effect op de bedragen uit de business case.

Ook de toekomstige Wet collectieve warmtevoorzieningen (Wcw) brengt risico’s met zich mee.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10652737

In de eerste plaats omdat de onzekerheden van de wetgeving voor warmtebedrijven waarschijnlijk aanleiding zijn om terughoudend te zijn. Dit risico kan weggenomen worden als de gemeente alle financiële gevolgen van de onzekerheden op zich neemt. Daarnaast zal deze aanpak een grote vraag op de landelijke subsidiepot voor het aanleggen van warmtenetten betekenen. Het is niet zeker of het Rijk zo’n groot deel aan Den Haag zal toewijzen. Een ander belangrijk risico dat met de nieuwe wetgeving wordt geïntroduceerd, is dat een warmteleverancier dan verplicht is om alle woningen waarvoor een aanvraag wordt gedaan, aan te sluiten. Ook hier geldt dat warmtebedrijven uitsluitend zullen inschrijven op een aanbesteding van een warmteconcessie als de financiële risico’s van deze wettelijke plicht door de gemeente worden gedragen. Wat het college betreft kan redelijkerwijs niet worden verwacht dat de gemeente al deze risico’s op zich neemt binnen de huidige context. Met het oog op maximale transparantie wil het college de verdiepende businesscase openbaar toesturen om ook in de openbaarheid te kunnen bespreken. Tegelijkertijd is het college dit nog zorgvuldig aan het bekijken om te voorkomen dat er hiermee de facto een onomkeerbaar besluit ligt om de voorbereiding van de aanbesteding te stoppen.

Om ruimte te bieden aan input van uw raad en wel snel de verdiepende businesscase met u te kunnen delen, is de verdiepende businessclass daarom als geheime bijlage meegestuurd. Wanneer uit de afweging blijkt dat het in zijn geheel openbaar kan of uw raad de conclusie deelt om de voorbereiding op de aanbesteding te stoppen, dan kan de geheimhouding worden opgeheven. Op 13 december staat een werkbespreking met de commissie Leefomgeving gepland waarin wij u voorstellen een inhoudelijk technische toelichting te geven op de verdiepende businesscase. Hoe nu verder De ambitie van het college voor de energietransitie blijft onverminderd groot. Naast het stimuleren en ondersteunen van individuele en kleinschalige oplossingen, blijft het college zich inzetten om de ontwikkeling van warmtenetten in de stad mogelijk te maken. Dit blijft immers de beste alternatieve oplossing voor de warmtevoorziening voor de inwoners van de stad. Nieuwe aanleg en uitbreiding van bestaande netwerken met bij voorkeur lokale bronnen zijn hard nodig om onze ambities te realiseren. Dit geldt dus ook voor de ontwikkeling van de bronnen op het De Constant Rebecqueplein. Wat betreft het college zal de gemeente zich de komende tijd voorbereiden op het ontwikkelen van warmtenetten met tenminste 51% eigendom in publieke handen.

Dit in voorbereiding op de verwachte inwerkingtreding van de Wet collectieve warmte, waarin de marktordening van warmte een publiek karakter krijgt. Het college onderzoekt de komende tijd hoe de gemeente zich hiertoe kan en wil verhouden om de realisatie van collectieve warmte te versnellen, inclusief de invulling van de rol van de gemeente in deze publieke marktordening. Dat gaat bijvoorbeeld over de mogelijke rol van de gemeente bij oprichting van een publiek warmtebedrijf en betrokkenheid van andere mogelijke partijen zoals Stedin en EBN. Daarnaast onderneemt het college in ieder geval ook de volgende acties: in samenwerking met marktpartijen wordt verkend hoe de duurzame bronnen op het De Constant Rebecqueplein toch ontwikkeld kunnen worden; in samenwerking met woningcorporaties wordt de gezamenlijke voorbereiding van de ontwikkeling van warmtenetten vervolgd; in samenwerking met regionale partners worden afspraken gemaakt over de inzet van lokale en regionale duurzame bronnen; vooruitlopend op de grootschalige ontwikkeling van warmtenetten, wordt gezocht naar op korte termijn realiseerbare inloopoplossingen of andere kleinschalige oplossingen op wijk of buurtniveau;

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10652737

-

op dit moment heeft het Rijk nog niet de juiste omstandigheden gecreëerd om de warmtetransitie in Nederland te realiseren.

Daarom zal het college met deze uitgebreide studies het voortouw nemen in de lobby naar het Rijk om samen naar een oplossingsrichting te zoeken voor de huidige financieringsproblematiek van collectieve warmtenetten. Bij deze stappen blijft het college aandacht houden voor betaalbaarheid, duurzaamheid, inwonersbetrokkenheid en de kosten en risico's voor de gemeente. Het college geeft graag in samenspraak met uw raad en de stad vorm aan het vervolg. Met vriendelijke groet, de wethouder van Energietransitie, Mobiliteit en Grondstoffen Arjen Kapteijns

4/4