RIS317201 Stand van zaken Oekraïense ontheemden en asielzoekers november 2023

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

060

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

OCW/10639354 RIS317201 Contactpersoon

Miriam Kremer Dienst

Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling

Opgave nieuwkomers Telefoonnummer

14070 Datum E-mailadres

28 november 2023

nieuwkomers@denhaag.nl Onderwerp

Stand van zaken Oekraïense ontheemden en asielzoekers november 2023

Inleiding In deze stand van zaken opvang asielzoekers en Oekraïense ontheemden informeren wij u over de voortgang van de Haagse aanpak opvang nieuwkomers (RIS316033) die in juli 2023 met de raad is gedeeld. De landelijke ontwikkelingen in de instroom van Oekraïense ontheemden en van asielzoekers zijn van grote invloed op de uitvoering van de Haagse aanpak. In deze raadsmededeling geven wij een toelichting op deze ontwikkelingen. Daarnaast hebben we de afgelopen maanden verder uitvoering gegeven aan de Haagse aanpak opvang nieuwkomers. Wij nemen u hierin mee aan de hand van vier pijlers die we in de aanpak onderscheiden: 1) realisatie en ontwikkeling locaties, 2) locatiemanagement, 3) sociale voorzieningen en 4) stad en bewoners. Zoals ook in de 1e stand van zaken (RIS313873) en 2e stand van zaken (RIS315281) aangegeven, zijn vraagstukken rondom (de opvang van) Oekraïense ontheemden, asielzoekers en soms ook andere nieuwkomers vaak direct aan elkaar gerelateerd. In de landelijke en regionale ontwikkelingen wordt de opvang van Oekraïense ontheemden en asielzoekers veelal besproken in samenhang met de huisvesting van statushouders. Om deze reden en op uw verzoek wordt u in deze rapportage ook geïnformeerd over de realisatie van de huisvesting van statushouders in Den Haag. 1.

Landelijke ontwikkelingen

1.1. Opvang Oekraïense ontheemden Voor de opvang van Oekraïense ontheemden geldt dat de afgelopen periode het landelijke tekort aan opvangplekken verder is toegenomen. Er is een situatie ontstaan waarin er weinig tot geen ruimte is om ontheemden die zich nieuw in Nederland melden, te plaatsen in locaties in het land. De zogenaamde ‘hub-locaties’ van Amsterdam en Utrecht, waar het proces van aanmelding en registratie wordt uitgevoerd, zitten aan hun maximale capaciteit. In de veiligheidsregio’s zitten de opvanglocaties vol en komen er weinig nieuwe plekken bij. De staatsecretaris van Justitie en Veiligheid heeft in meerdere brieven een noodoproep aan de gemeenten gedaan om extra tijdelijke plekken te realiseren en daarmee een verhoging en versnelling van de inspanningsverplichting die aan de veiligheidsregio’s gevraagd is te leveren.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10639354

Dit spoedverzoek heeft geleid tot een lichte toename in het aantal plekken, maar deze is niet voldoende om het opvangtekort het hoofd te bieden. Ook de gemeente Den Haag is gevraagd om een extra bijdrage te leveren. In deze stand van zaken lichten wij toe welke inspanningen wij doen om in onze stad opvangplekken aan Oekraïense ontheemden te (blijven) bieden en in hoeverre we aan de gevraagde inspanningsverplichting kunnen voldoen. 1.2. Richtlijn Tijdelijke Bescherming Op 28 september jl. heeft de EU de Richtlijn voor Tijdelijke Bescherming (RTB) verlengd. Oekraïense ontheemden mogen nu tot tenminste 4 maart 2025 in de EU blijven. De tijdelijke bescherming kan na 2025 niet nogmaals verlengd worden. Door de EU en het Ministerie van Justitie en Veiligheid wordt nu nagedacht over de periode na de tijdelijke bescherming. De Adviesraad Migratie heeft het ministerie opgeroepen om tot een langetermijnperspectief te komen op verblijf, participatie en terugkeer van ontheemden. Tijdelijke bescherming voor derdelanders Per 4 september liep de tijdelijke bescherming voor derdelanders met een tijdelijke verblijfsvergunning in Oekraïne af. In Den Haag gaat het om 15 derdelanders in de gemeentelijke opvang en 26 derdelanders in de particuliere opvang. De derdelanders verloren het recht op opvang en voorzieningen en moesten binnen 28 dagen Nederland.

Echter door tegenstrijdige rechterlijke uitspraken over de bevoegdheid van de staatssecretaris rond de tijdelijke bescherming, is het intrekken van het verblijfsrecht van derdelanders bevroren tot de uitspraak van de Raad van State. De Raad van State had op 23 oktober een zittingsdag, de uitspraak wordt eind november verwacht. 1.3. Overdracht coördinerende rol veiligheidsregio’s opvang Oekraïense ontheemden Uiterlijk per 1 januari 2024 gaat de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor de opvang van Oekraïense ontheemden van de veiligheidsregio’s over naar de zogenoemde Landelijke Regietafel. Aan de regio’s wordt overgelaten hoe de samenwerkingsverbanden worden samengesteld en op welke wijze de coördinerende operationele taken daarbinnen worden belegd. Het gaat dan bijvoorbeeld om de regionale coördinatie van de spreiding van de opvang van Oekraïense ontheemden over de locaties binnen de regio’s, de bemiddeling bij overplaatsingen, het vervoer tussen locaties en het houden van overzicht over de aard van de beschikbare plekken (bijvoorbeeld geschiktheid voor zorgbehoevenden, huisdieren binnen de opvanglocaties). In de regio Haaglanden worden hierover momenteel afspraken gemaakt. 1.4. Opvang asielzoekers Als het gaat om de opvangopgave voor asielzoekers is landelijk eveneens sprake van een aanhoudend hoge instroom, met name van alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV’s).

De staatsecretaris van Justitie en Veiligheid doet ook voor deze doelgroep een beroep op gemeenten om extra noodopvangplekken voor asielzoekers te realiseren. Tot op heden gaat het, vanwege het ontbreken van een dwingend wettelijk kader, om een vrijwillig aanbod van opvang, maar de staatsecretaris wijst op escalatiemogelijkheden wanneer onvoldoende plekken beschikbaar komen. Het gaat dan om het mogelijk ongevraagd onderbrengen van asielzoekers op opvanglocaties die doelgroeprestricties hanteren of in hotels, op het moment dat de gemeenten onvoldoende plekken aanbieden. Daarnaast wordt gevraagd om zo spoedig mogelijk huisvesting van statushouders te realiseren die op dit moment in de asielopvang zitten. 1.5. Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen ('Spreidingswet') Voor het dwingend organiseren van opvang voor asielzoekers door gemeenten is landelijke wet- en regelgeving in voorbereiding. Deze is neergelegd in de Spreidingswet die een wettelijke taak voor gemeenten instelt om de opvang van asielzoekers door het COA in gemeenten mogelijk te maken en die moet leiden tot een evenwichtiger verdeling van asielzoekers over gemeenten.

2/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10639354

Op 10 oktober is de Spreidingswet aangenomen in de Tweede Kamer. De behandeling in de Tweede Kamer heeft geleid tot meerdere wijzigingen in het oorspronkelijke wetsvoorstel. Zo is de verdeelsystematiek niet langer alleen op basis van inwoneraantal maar ook op basis van sociaaleconomische factoren. Het is nog niet duidelijk hoe deze wijzigingen hun weerslag zullen vinden in de uiteindelijke opgave voor de gemeente Den Haag. Op 31 oktober jl. heeft de Eerste Kamer besloten om de Spreidingswet niet-controversieel te verklaren en deze zal daarom binnenkort de wet behandelen. Wij zullen u informeren zodra er duidelijkheid is over de uitkomst van de behandeling en de implicaties voor de uitvoering van de Haagse aanpak opvang nieuwkomers. 2. Haagse aanpak in uitvoering De Haagse aanpak opvang nieuwkomers zoals in juli met u gedeeld is een integrale aanpak voor een duurzame opvang en huisvesting van vluchtelingen in onze stad. We hebben ons in de aanpak tot doel gesteld dat de opvang van nieuwkomers ook ten goede komt aan andere Haagse inwoners. Dit doen we door in te zetten op multifunctionele locaties, waarbij meerdere doelgroepen gecombineerd en/of gefaseerd opgevangen of gehuisvest kunnen worden en waar mogelijk sociale voorzieningen te plaatsen die ook voor de omgeving van toegevoegde waarde zijn.

De afgelopen maanden is de Haagse aanpak verder uitgewerkt en de zoektocht naar passende locaties onafgebroken voortgezet. We richten ons conform de aanpak op de lange termijn om de gewenste duurzame opvangplekken te vinden. Tegelijkertijd zijn we door het landelijke tekort aan opvangplekken voor zowel Oekraïense ontheemden als asielzoekers ook de komende periode genoodzaakt te bekijken wat we op de korte termijn aan extra opvangplekken kunnen realiseren. 2.1. Soorten opvang Voordat wij ingaan op de stand van zaken van de Haagse aanpak opvang nieuwkomers, schetsen we in onderstaand overzicht welke soorten vluchtelingenopvang we in Den Haag onderscheiden en de wijze waarop de sociale voorzieningen worden georganiseerd. Als het gaat om de opvang van asielzoekers, zijn de verantwoordelijkheden van het COA en de gemeente afhankelijk van het type opvang. Onderstaand is per opvangsoort het aantal Oekraïense ontheemden en asielzoekers dat we op dit moment in Den Haag opvangen weergegeven (peildatum: 1 november 2023).

Soort

Duur

Beheer & dagbesteding

Onderwijs

Zorg

Aantal in DH

Noodopvang

< 5 jaar

COA

Gemeente

COA

755

Crisisnoodopvang

< 5 jaar

Gemeente

Gemeente

COA

135

Gemeentelijke opvang Oekraïense ontheemden

< 5 jaar

Gemeente

Gemeente

Gemeente

1.285

Subtotaal aantal vluchtelingen in opvanglocaties gemeente/ COA

2.175

Particuliere opvang ontheemden

Gemeente

< 5 jaar

Totaal aantal vluchtelingen in Den Haag

Particulier

Gemeente

2.088

4.263

3/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10639354

2.2. Realisatie en ontwikkeling van locaties In de Haagse aanpak opvang nieuwkomers hebben we als doel gesteld om duurzame kwalitatief goede opvang te organiseren voor de vluchtelingen in onze stad. We kiezen voor een aanpak die past bij onze stad en de mogelijkheden die Den Haag kan bieden als de meest dichtbebouwde en dichtbevolkte stad van Nederland. Dit betekent dat we rekening houden met het draagvlak en de draagkracht van onze stad en het welzijn van de vluchteling en statushouder. Een aanpak die uitgaat van permanente opvang- en huisvestingsplekken, die langjarig inzetbaar zijn voor de hele stad. We zetten in op multifunctionele locaties, waarbij meerdere doelgroepen (gecombineerd/gefaseerd) opgevangen of gehuisvest kunnen worden. In deze locaties plaatsen we waar mogelijk ook sociale voorzieningen die voor de omgeving relevant zijn. Dit betekent dat per locatie beoordeeld wordt of er in het gebouw voorzien kan worden in de specifieke behoeften vanuit de directe omgeving. Hierbij kan gedacht worden aan zorg en medische voorzieningen, onderwijs, culturele, ontmoetings- en/of sportvoorzieningen, bedrijvigheid of (flex)woningen. We zijn inmiddels gestart met de ontwikkeling van deze multifunctionele opvang-/huisvestingslocaties door de eerste ruimtelijke verkenningen uit te voeren.

Deze ruimtelijke verkenningen maken onderdeel uit van een integrale verkenning voor de gehele huisvestingsopgave in Den Haag. We streven ernaar om in de loop van 2024 de eerste multifunctionele opvang-/huisvestingslocatie aan de raad te kunnen presenteren. De ontwikkeling van duurzame multifunctionele opvang-/huisvestingslocaties vraagt tijd. De urgentie van de opgave maakt echter dat we tot aan de realisatie van voldoende duurzame opvang blijven inzetten op het gebruik van tijdelijk leegstaand vastgoed en dat we indien nodig onze medewerking verlenen aan de inzet van hotels. 2.2.1. Opgave opvang Oekraïense ontheemden en asielzoekers De landelijke opgave in de opvang van ontheemden uit Oekraïne en asielzoekers is door het Rijk op basis van actuele instroom- en prognosecijfers vertaald naar inspanningsverplichtingen naar de veiligheidsregio’s en de gemeenten. In de Haagse aanpak opvang nieuwkomers wijken wij hiervan af en hebben we de kwantitatieve doelstellingen voor de opvang van Oekraïense ontheemden en asielzoekers voor Den Haag lager vastgesteld. We hebben hier bewust voor gekozen, omdat Den Haag niet beschikt over de ruimtelijke mogelijkheden en te maken heeft met een stapeling van opgaven die tezamen fors drukken op de fysieke ruimtelijke en sociale mogelijkheden in de stad.

In de aanpak gaan wij uit van 1.250 en 1.500 te realiseren opvangplekken voor respectievelijk Oekraïense ontheemden en asielzoekers. In onderstaande tabel staat het aantal opvangplekken weergegeven dat aan Den Haag gevraagd is om te realiseren, de doelstellingen die wij op basis van de Haagse aanpak nastreven en de huidige capaciteit. Gevraagd door het Rijk

Ontheemden uit Oekraïne Asielzoekers Totaal

Huidige Capaciteit (in bedden)

*1.852

Doel gemeente Den Haag (o.b.v. Haagse aanpak) 1.250

***2.800 4.652

1.500 2.750

890 2.175

**1.457

* op basis van de inspanningsverplichting vanaf 1 februari 2024 ** op basis van de peildatum: 1 november 2023 *** op basis van de verdeelsleutel Spreidingswet (1e concept)

4/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10639354

2.2.2. Huidige situatie opvang Oekraïense ontheemden Op dit moment vangt de gemeente Den Haag 1.285 ontheemden (peildatum: 1 november 2023) op in 12 gemeentelijke opvanglocaties. De bezetting is lager dan de beschikbare capaciteit, omdat we te maken hebben met ‘frictieleegstand’ en niet alle kamers volledig bezet zijn vanwege (veranderingen in) gezinssamenstelling en verhuizingen. De capaciteit is met 1.457 bedden hoger dan de doelstelling uit de Haagse aanpak. Dit aantal is destijds vastgesteld op basis van het aantal ontheemden dat op dat moment in de gemeentelijke opvang verbleef. De toename in de gemeentelijke opvang is te verklaren door instroom op basis van gezinshereniging en de instroom van ontheemden uit de Haagse particuliere opvang. Voor beide groepen geldt dat Den Haag de verplichting en verantwoordelijkheid heeft om opvang te bieden. Daarnaast hebben we 12 bedden in hotels beschikbaar voor calamiteiten en acute situaties. Momenteel zijn de gemeentelijke opvanglocaties nagenoeg bezet. Voor gezinsherenigingen van Oekraïense ontheemden die al in de opvang verblijven en urgente plaatsingen vanuit de particuliere opvang wordt maatwerk geleverd. Het laatste half jaar zijn 45 nieuwe Oekraïense ontheemden op locaties van de gemeente Den Haag opgevangen. Het ging met name om ontheemden die vanwege gezinshereniging worden opgevangen en medische evacuées. 2.2.3.

Ontwikkelingen opvanglocaties Schildershoek en SoZa Vanaf maart 2022 verblijven 234 Oekraïense ontheemden op de locatie de Schildershoek. Van deze locatie eindigt het huurcontract op 31 december. Om deze reden zullen de bewoners naar de opvanglocatie SoZa verhuizen (RIS316582). Op dit moment verblijven 204 Oekraïense ontheemden in het gebouw SoZa. Deze opvanglocatie krijgt een uitbreiding met 200 plekken. De locatie is beschikbaar tot tenminste 1 juni 2024. 2.2.4. Particuliere opvang Het aantal Oekraïense ontheemden dat in de particuliere opvang in Den Haag verblijft en geregistreerd is in de BRP, is met 2.088 relatief stabiel. Vanuit de particuliere opvang zijn het laatste half jaar 98 personen naar de gemeentelijke opvang doorgestroomd. De personen in de particuliere opvang kunnen zich middels een openbaar formulier aanmelden om in aanmerking te komen voor een plek in de gemeentelijke opvang. Door de hoeveelheid aanvragen en schaarse capaciteit aan bedden wordt hier gekeken naar binding aan Den Haag en urgentie van de aanvraag. 2.2.5. Noodopvang voor asielzoekers Noodopvang is tijdelijke opvang van asielzoekers onder regie van het COA. Momenteel verblijven er circa 755 asielzoekers in Haagse noodopvanglocaties: -

600 plekken voor volwassen asielzoekers aan de Regulusweg (t/m december 2024) 55 plekken voor minderjarige asielzoekers aan de Jupiterkade (t/m 31 maart 2024) 100 plekken voor statushouders in het Fletcher Stadshotel (t/m 31 december 2024)

De opvang op deze locaties gaat goed en er zijn geen signalen van overlast gemeld bij de gemeente. Deze opvanglocaties blijven voorlopig nog nodig. Daarom is het Fletcher Stadshotel verlengd tot en met 31 december 2024 (RIS316912). Het college en het COA zijn voorstander van meerjarige verlenging van de opvanglocatie aan de Regulusweg vanaf 1 januari 2024 (zie afdoening motie ‘Behoud opvang Regulusweg’, RIS316207). Hierover voeren we nog gesprekken met het COA en de pandeigenaar, het Rijksvastgoedbedrijf. We zullen u hierover informeren zodra er nieuwe ontwikkelingen zijn.

5/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10639354

Ook voor de Jupiterkade geldt dat het college en het COA voorstander zijn van meerjarige verlenging van deze locatie. We zijn in gesprek met de grondeigenaar over de mogelijkheden hiertoe. De raad wordt in het eerste kwartaal van 2024 geïnformeerd over de uitkomsten van deze gesprekken. Tijdelijke opvang NH Hotel Atlantic Kijkduin Vanwege de acute situatie in het aanmeldcentrum in Ter Apel heeft het COA op 24 november jl. het college gevraagd om in te stemmen met de tijdelijke opvang van 100 tot 120 geregistreerde asielzoekers in het NH Hotel in Kijkduin. Het college heeft op 25 november jl. met dit verzoek ingestemd voor een periode tot en met uiterlijk 15 januari 2024. Omwonenden zijn vervolgens direct per brief geïnformeerd. De raad is separaat geïnformeerd (RIS317180). Om ruimte te geven voor het uiten van zorgen en voor vragen van omwonenden en ondernemers, is er op 28 november een inloopavond georganiseerd. De opkomst van de inloopavond was met bijna 300 deelnemers hoog. De bijeenkomst is goed verlopen. Er bleken veel vragen over de maximale duur van de opvang, de communicatie rondom het besluit van het college om in te stemmen met de opvang en de opvang zelf (bijvoorbeeld over dagbesteding en toezicht). Er waren medewerkers van de gemeente, het COA en de politie aanwezig om de vragen te beantwoorden.

In de brief aan de omwonenden en op de inloopavond is aangegeven dat omwonenden voor hun vragen ook terecht kunnen bij de gemeente op nieuwkomers@denhaag.nl. Het COA organiseert de opvang en het sociaal beheer op de locatie. Zij zorgen ook voor een dagbesteding van de asielzoekers. Verder is er beveiliging vanuit het COA op en rondom de locatie. Op het moment dat er overlast op of rondom de locatie wordt veroorzaakt door de bewoner(s), wordt hiertegen door de beveiliging in opdracht van het COA opgetreden. Er zijn op dit moment geen signalen van overlast op de locatie. Het COA en de gemeente hebben nauw contact over het verloop van de opvang op deze tijdelijke locatie. 2.2.6. Crisisnoodopvang asielzoekers Crisisnoodopvang is tijdelijke opvang van asielzoekers onder regie van de gemeente. Momenteel worden circa 135 asielzoekers opgevangen op Haagse crisisnoodopvanglocaties: -

40 plekken in het Parkhotel (Centrum) t/m 31 december 2024 35 plekken in het Pink Flamingo Hostel (Centrum) t/m 31 december 2024 60 plekken in Jorplace (Scheveningen) t/m 31 december 2023

Recent is besloten om de locaties Parkhotel en Pink Flamingo Hostel met een jaar te verlengen tot en met 31 december 2024 (RIS316914). Het Jorplace hostel wordt per 1 januari 2024 beëindigd. De 60 asielzoekers die hier worden opgevangen, verhuizen naar het voormalige Aquarius Hotel (RIS316917). In september 2023 heeft het college medewerking verleend aan het COA voor de inzet van het Baparthotel Kennedy The Hague aan het Stadhoudersplantsoen 18 voor de noodopvang van 50 AMV’s (RIS316578). Het COA en het B-apart Hotel zijn uiteindelijk niet tot een overeenkomst gekomen. Dit betekent dat er geen AMV’s worden opgevangen op deze locatie. Een nadere toelichting op de communicatie over de voorgenomen noodopvang in het B-aparthotel richting omwonenden volgt onder 2.5.3. In de Haagse aanpak opvang nieuwkomers hebben we toegelicht waarom we geen voorstander zijn van opvang in hotels. Het streven is om in 2024 een duurzame oplossingen te vinden voor de opvang van deze asielzoekers.

6/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10639354

2.3. Locatiemanagement Het beheer op de gemeentelijke (crisisnood)opvanglocaties voor Oekraïense ontheemden en asielzoekers verloopt momenteel goed en zonder grote problemen. De locaties voor Oekraïense ontheemden beschikken over calamiteitenprotocollen en beheerplannen. Vanuit de gemeente is er (bijna) dagelijks contact met de sociaal beheerders van de locaties over onder meer de bezetting en mogelijke knelpunten binnen de opvang. 2.3.1. Overlast en incidenten De overlast is tot op heden beperkt: er zijn weinig incidenten. Als deze zich voordoen, wordt afgestemd tussen de sociaal beheerders en locatiemanagers van de gemeente. Wel komt het incidenteel voor dat specifieke (zorg)problematiek van een (of meerdere) bewoner(s) veel capaciteit en multidisciplinair overleg vraagt, zonder dat deze inzet onmiddellijk tot een passende oplossing leidt. In deze gevallen wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de kennis en expertise van de betrokken diensten op basis van beschikbare protocollen (bijvoorbeeld in het geval van huiselijk geweld) en bestaande afspraken. Verder is op enkele locaties weerstand ontstaan onder bewoners tegen de huisregels. Het gaat dan met name om de afspraak dat bewoners zich één keer per week op een vaste dag melden bij het sociaal beheer om onder meer vast te stellen of de bewoner nog gebruik maakt van de gemeentelijke opvang.

Het kost op deze locaties de nodige inzet van het sociaal beheer en het locatiemanagement van de gemeente om deze bewoners aan de afspraken te houden. 2.3.2. Ontwikkeling langetermijnperspectief In het algemeen zien we op de locaties dat het uitblijven van perspectief leidt tot emotionele reacties onder sommige bewoners. Dit vraagt extra aandacht en inzet van de woonbegeleiders op de locaties die op basis van gesprekken, indien nodig, doorverwijzen voor psychosociale hulp. De sociaal beheerders zijn voldoende toegerust op het uitvoeren van deze rol, omdat zij zoals gevraagd en overeengekomen in de aanbesteding medio 2023 ook zorgpartner zijn. Op landelijk niveau wordt de behoefte van gemeenten aan (de ontwikkeling van) een langetermijnperspectief voor de gemeentelijke opvang van Oekraïense ontheemden erkend, maar is er nog geen meerjarenbeleid vastgesteld. We houden in de Haagse aanpak opvang nieuwkomers rekening met de continuering en uitbreiding van deze nieuwe opvangtaak door de gemeenten. 2.4. Sociale voorzieningen Een belangrijk onderdeel van de Haagse aanpak is dat we de benodigde sociale voorzieningen en toegang tot werk en integratie voor de nieuwkomers in onze stad moeten kunnen garanderen. In de zoektocht naar vervangende en nieuwe opvanglocaties betrekken we dan ook nadrukkelijk de vraag welke voorzieningen nodig en mogelijk zijn voor nieuwkomers.

We organiseren alleen nieuwe opvangplekken wanneer de benodigde voorzieningen geregeld kunnen. Het gaat dan om meerdere gebieden: onderwijs en taal, zorg, werk en integratie en zinvolle dagbesteding. Het is nodig dat we goed in beeld hebben welke voorzieningen we kunnen bieden gelet op de druk die er al is op de sociale voorzieningen in de stad. Daarbij moeten we in de aanpak rekening houden met de verschillen in rechten tussen ontheemden en asielzoekers ten aanzien van werk en integratie. In onze aanpak streven wij ernaar de toegang tot sociale voorzieningen voor beide doelgroepen zo goed en passend mogelijk te organiseren. Om dit te kunnen doen, brengen we de belemmeringen in kaart. Bij het zoeken naar oplossingen werken we zoveel mogelijk samen met (keten)partners zoals het COA, onderwijs, UWV, taalaanbieders, jeugdgezondheidszorg en welzijnswerk. Tegelijkertijd zijn we realistisch. Meerdere knelpunten komen voort uit landelijke wet- en regelgeving en beleidskaders. We hebben hier niet direct invloed op. Voor deze knelpunten zijn wij in gesprek met het Rijk en andere (G4) gemeenten om gezamenlijk te bepalen welke oplossing gevonden kan worden.

7/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10639354

2.4.1. Registratie Oekraïense ontheemden in BRP Momenteel is er binnen de gemeente Den Haag sprake van een vertraging in de registratie bij het toekennen van een BSN-nummer aan Oekraïense ontheemden. Daarom is er vanaf eind november, voor zo lang als nodig is, wekelijks een flexibele mogelijkheid in de planning gecreëerd voor Oekraïense ontheemden om een BSN-nummer aan te vragen. Wanneer geen gebruik wordt gemaakt van de plekken, worden deze weer toegankelijk gemaakt voor alle aanvragers. 2.4.2. Onderwijs Op dit moment hebben we 34 scholen die nieuwkomersonderwijs bieden. Deze scholen hebben in totaal 63 groepen met nieuwkomers. Het gaat dan in totaal om bijna 950 onderwijsplekken. De gemeente heeft in samenwerking met de schoolbesturen vanaf de start van het nieuwe schooljaar het aantal groepen voor nieuwkomersonderwijs uitgebreid. Hierdoor zijn alle noodplangroepen reguliere groepen geworden. Door deze uitbreiding volgen alle nieuwkomerskinderen binnen de wettelijke termijn van drie maanden onderwijs. Het aantal instromende kinderen wisselt per dag en per week. In sommige wijken of stadsdelen (Scheveningen Laak en Centrum) is de instroom groter waardoor de capaciteit krapper wordt en er een beginnende wachtlijst ontstaat. Samen met de schoolbesturen monitoren we de instroom en beschikbare capaciteit.

Waar nodig wordt in overleg bekeken of er een extra groep moet en kan starten. Als het gaat om het voortgezet onderwijs was er gedurende de zomerperiode een beheerste instroom van kinderen. Sinds begin oktober is er echter een wachtlijst ontstaan. Op dit moment (peildatum 17 november) staan er 55 kinderen (minder dan drie maanden) op de wachtlijst. De schoolbesturen van het voortgezet onderwijs bekijken momenteel of en waar ze plekken kunnen uitbreiden. Daarbij wordt ook gekeken naar de mogelijkheid van een versnelde doorstroom. Dit is alleen van toepassing voor kinderen die toe zijn aan doorstroom naar bijvoorbeeld regulier onderwijs. Ook voor het voortgezet onderwijs monitoren de gemeente en schoolbesturen de instroom en beschikbare capaciteit. Bij de uitbreiding van het aantal opvangplekken wordt in nauwe samenwerking met de schoolbesturen en regiogemeenten besproken hoe extra onderwijsplekken georganiseerd kunnen worden. De reistijd wordt zo beperkt mogelijk gehouden. Daarbij kan echter niet altijd uitgesloten worden dat kinderen en jongeren een plek in een ander stadsdeel krijgen. 2.4.3. Nederlandse taallessen Oekraïense ontheemden kunnen gebruik maken van Nederlandse taallessen gefinancierd door de gemeente. Tussen 1 januari en 30 september 2023 volgden 360 ontheemden taallessen. Begin oktober stonden er circa 110 ontheemden op de wachtlijsten bij de taalaanbieders.

Ook hier is het lerarentekort de oorzaak van de wachtlijst. Verder maken ontheemden gebruik van inloop-taalles bij bibliotheken, het Taalhuis, de opvanglocaties en Servicepunten XL. De gemeente heeft in de zomer 2023 van het Rijk een bedrag van € 563.000,- gekregen voor het aanbieden van taalles aan Oekraïense ontheemden. Hiermee kunnen we laagdrempelige taalles in de wijken organiseren. Met de extra middelen is er meer taalaanbod mogelijk op de centrale locaties en in de wijken. 2.4.4. Zorg De medische zorg is voor Oekraïense ontheemden en asielzoekers verschillend georganiseerd. Ontheemden hebben toegang tot de noodzakelijke zorgvoorzieningen in Den Haag. Op casusniveau leveren we maatwerk. Hiervoor wordt geschakeld met zorgprofessionals in de stad. Het aanbod van huisartsen is op dit moment op basis van het huidige aantal Oekraïense ontheemden in de opvang voldoende. Als het gaat om meer complexe zorgvragen, zijn er contacten met het CJG, de schoolmaatschappelijk werkers, de GGZ en de dak- en thuislozenopvang. Waar nodig vindt afstemming over casuïstiek plaats, wordt zorg geleverd of wordt er met elkaar gekeken naar de zorgvraag en de bijbehorende oplossing (bijvoorbeeld met Parnassia).

8/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10639354

Asielzoekers maken geen gebruik van het eerstelijnszorgaanbod in de stad. Het COA is verantwoordelijk voor de organisatie en financiering van de medische zorg aan asielzoekers en statushouders op de noodopvanglocaties. Dit wordt gedaan door de Gezondheidszorg Asielzoekers (GZA). Hiervoor is een tijdelijk medisch centrum ingericht op de opvanglocatie aan de Regulusweg. De bewoners van de overige opvanglocaties maken ook gebruik van dit aanbod. 2.4.5. Werk en integratie Voor Oekraïense ontheemden en asielzoekers gelden verschillende juridische regimes als het gaat om werk en integratie. Daar waar Oekraïense ontheemden relatief makkelijk aan het werk komen vanwege het van rechtswege wegnemen van belemmeringen, zijn er voor asielzoekers de nodige belemmeringen. In de Haagse aanpak hebben wij aangegeven dat wij het belangrijk vinden dat het Rijk deze wegneemt, waarmee voorwaarden om deel te nemen aan werk en integreren in de samenleving meer gelijk worden getrokken. Vanaf begin 2023 kunnen de Oekraïense ontheemden gebruik maken van bemiddeling via de reguliere dienstverlening van “Den Haag werkt”. Door de inzet van casemanagers en accountmanagers, samen met publiek en private partners zoals het UWV en het werkloket, hebben we in 11 maanden tijd 342 vluchtelingen gesproken die hebben aangegeven graag te willen werken.

Hiervan hebben we er 213 succesvol direct kunnen bemiddelen naar een betaalde baan. Door bijvoorbeeld het loslaten van de taaleis binnen de huishoudelijke hulp zijn 30 vluchtelingen toegeleid naar een baan binnen de huishoudelijke hulp. Op de opvanglocaties zien we dat veel Oekraïense ontheemden werk hebben en daardoor overdag veel weg zijn. Het aantal werkende Oekraïense ontheemden dat in Den Haag verblijft, is op dit moment echter niet inzichtelijk in de registratie. UWV-gegevens over het aantal werkmeldingen per arbeidsmarktregio houden geen rekening met dubbelingen door bijvoorbeeld wisseling van banen. Daarom geven we zicht op het aandeel werkende Oekraïense ontheemden vanuit landelijke CBSgegevens op basis van de BRP en de polisadministratie van de belastingdienst. Waar op 1 november 2022 46% van de 65.000 ontheemden tussen 15-65 jaar die in Nederland verblijven betaald werk had, was dat in mei 2023 51%. Dit is uitgesplitst naar 50% van de vluchtelingen met de Oekraïense nationaliteit (wat in november nog 44% was) en 60% van de derdelanders (wat in november nog 68% was). Asielzoekers aan het werk In navolging van de toeleiding naar werk bij ontheemden zijn we vanuit de Haagse aanpak aan de slag om ook asielzoekers en statushouders toe te leiden naar werk binnen de mogelijkheden die de wettelijke kaders daarvoor geven.

Gestart is met het onderzoeken van de mogelijkheden voor statushouders met een koppeling aan een andere gemeente. Dit is bijvoorbeeld mogelijk door hen toe te leiden naar landelijke werkgevers. Vervolgstap is om ook asielzoekers en statushouders die gekoppeld zijn aan de gemeente Den Haag toe te leiden naar werk terwijl zij nog in de opvang verblijven. 2.4.6. Leefgeld en inkomen Oekraïense ontheemden ontvangen op basis van de Regeling opvang ontheemden Oekraïne (RooO) leefgeld. Op 1 oktober 2023 zijn 665 leefgelduitkeringen actief. Dit is leefgeld voor 972 personen. Als gevolg van de herziene Regeling opvang ontheemden Oekraïne (RooO) per 1 april 2023, is het aantal leefgeldverstrekkingen afgenomen van 1.262 uitkeringen naar een redelijk stabiel aantal uitkeringen. De wekelijkse mutaties liggen rond de 7. Dit betreft nieuwe aanvragen na een verhuizing vanuit een andere gemeente of nieuwkomers uit Oekraïne. Daarnaast keren mensen terug naar Oekraïne, verhuizen zij naar een andere gemeente of vinden werk.

9/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10639354

2.4.7. Dagbesteding We vinden het belangrijk dat Oekraïense ontheemden en asielzoekers die we in onze gemeente opvangen een zinvolle dagbesteding kunnen hebben. Als onderdeel van de Haagse aanpak bekijken we daarom welke voorzieningen we – naast (bemiddeling naar) werk, onderwijs en taallessen – nog meer kunnen inzetten. Het gaat dan bijvoorbeeld om het stimuleren van participatie en deelname aan sport en andere sociale activiteiten als dagbesteding. We zien hier ook vanuit de wijken mooie initiatieven ontstaan. Zo zijn voor de asielzoekers van Jorplace de afgelopen periode diverse activiteiten georganiseerd door en met de buurt zoals een jeugdkamp, voorleesmiddagen in de bibliotheek, samen koken, powerkiten en magneetvissen. Ook zijn de bewoners van Jorplace uitgenodigd voor de traditionele Vlaggetjesdag. Voor jongeren geldt dat zij vanuit de gemeente Den Haag kunnen maken van de ooievaarspas. De jongeren kunnen zich inschrijven bij verschillende sportverenigingen die samenwerken met de ooievaarspas. Daarnaast krijgen de jongeren door verschillende organisaties activiteiten aangeboden in de vakanties, weekenden en schoolweken op basis van subsidies van de gemeente. 2.5. Stad en bewoners De vierde pijler in de Haagse aanpak opvang nieuwkomers is het thema “stad en bewoners”.

We vinden het van groot belang om het draagvlak voor de opvang van vluchtelingen in Den Haag te behouden en gaan met de stad, bewoners en belangenorganisaties in het bijzonder in gesprek over de opvangopgave en de Haagse aanpak. Gelet op het aanhoudende landelijke tekort aan opvangplekken, blijft het echter ook nodig om een beroep te doen op de wettelijke bevoegdheid van het college om locaties aan te wijzen als opvang/huisvestingslocatie. Over de opening, uitbreiding en sluiting van locaties informeren we de raad en omwonenden zo snel mogelijk. Omwonenden, ondernemers in de nabijheid van de locatie en andere belanghebbenden ontvangen een bewonersbrief. Zij worden uitgenodigd voor een inloopbijeenkomst, waar medewerkers van het opgaveteam, het stadsdeel, maar ook externe professionals klaar staan om vragen te beantwoorden. Voorafgaand aan de bijeenkomst kunnen omwonenden vragen stellen per mail op nieuwkomers@denhaag.nl. De inloopbijeenkomsten worden tot op heden wisselend bezocht: soms slechts 5 mensen (bij uitbreiding van de SoZa-locatie), maar gemiddeld komen er rond de 35-45 geïnteresseerde omwonenden. In de Haagse aanpak zetten we breed in op communicatie en samenwerking met de inwoners van de stad. Dit doen wij door te investeren in het creëren van burenrelaties tussen nieuwkomers en omwonenden.

Hiervoor gebruiken we de communicatie- en participatietrajecten rond de realisatie van nieuwe locaties. We zullen de bovengenoemde bestaande inloopbijeenkomsten voor de opening van een nieuwe locatie omvormen naar burenbijeenkomsten, waarbij de nadruk ligt op participatie en samenwerking. In samenwerking met de stadsdeelorganisatie stellen we per locatie een participatieplan op om burenrelaties te stimuleren. Onderdeel van dit participatieplan is de inzet van additionele sociale interventies, zoals bijvoorbeeld het opbouwwerk of bewezen participatieprojecten, om de relatie tussen nieuwkomers en omwonenden actief op te bouwen. In het voorjaar van 2024 start een eerste pilot met het inzetten van aanvullend opbouwwerk in de Binckhorst. 2.5.1. Stadsgesprek We gaan de komende tijd in gesprek met bewoners, bewonersorganisaties en andere belangenbehartigers in de wijk over de aanpak en het beleid voor de opvang van nieuwkomers en kwetsbare doelgroepen, waaronder statushouders, in de stadsdelen. Op 7 november vond een stadsgesprek plaats. De opkomst was goed (120 deelnemers) en de bijeenkomst werd zeer gewaardeerd door de aanwezigen.

10/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10639354

Door de wethouders is uitgebreid ingegaan op de opgave om voor nieuwkomers en andere kwetsbare Hagenaren in de stad een plek te vinden, de dilemma's die daarbij spelen en wat dit betekent voor de stad. Het stadsgesprek krijgt een lokaal vervolg per stadsdeel, waarbij diverse organisaties, zoals belangen-, zorg-, en vrijwilligersorganisaties op wijk- en stadsdeelniveau worden uitgenodigd om hun mogelijke bijdrage aan de Haagse aanpak te verkennen. 2.5.2. Burenbijeenkomst opvanglocatie Zandvoortselaan Op 8 november is er op de opvanglocatie Oekraïense ontheemden aan de Zandvoortselaan een geslaagde burenbijeenkomst geweest. Met het besluit om de opvanglocatie in de huidige vorm tot 4 maart 2025 te verlengen, ontstond het idee om hier samen met de opvang en de buurt op een positieve manier bij stil te staan. In een brief zijn de omwonenden op de hoogte gesteld van de verlenging en uitgenodigd voor een burenbijeenkomst. Tijdens deze avond gaven de Oekraïense balletdansers die op deze locatie worden opgevangen een balletvoorstelling voor de bewoners uit de buurt. Na het optreden was er gelegenheid voor vragen en een gesprek met zowel omwonenden als bewoners. De aanwezige buren vroegen op welk manier zij kunnen helpen om de bewoners zich thuis te laten voelen, bijvoorbeeld door het geven van Engelse of Nederlandse les en donaties.

Deze burenbijeenkomst was daarmee een positief samenzijn, die mogelijk de drempel heeft verlaagd om makkelijker als buren met elkaar in contact te komen. 2.5.3. Flitspeiling Opvang Oekraïense ontheemden en asielzoekers Ongeveer één keer per zes maanden houdt de gemeente Den Haag een flitspeiling onder bewoners zodat we weten wat het draagvlak en de sentimenten zijn over de opvang van ontheemden uit Oekraïne en asielzoekers in onze stad en hoe we daar rekening mee kunnen houden. In augustus 2023 hebben 890 respondenten meegewerkt aan de vierde peiling over vluchtelingen in Den Haag. De belangrijkste conclusies van de flitspeiling zijn: •

• •

•

• •

Net als in eerdere peilingen vindt een ruime meerderheid van circa 80% het (heel) positief dat vluchtelingen uit Oekraïne in Nederland (80%) en ook in Den Haag (75%) worden opgevangen. Dit is enkele procentpunten lager dan bij eerdere peilingen. Nederland was 85%, Den Haag was 81%. 39% vindt het (heel) positief als Oekraïense vluchtelingen besluiten te blijven in Nederland, ook als de oorlog is afgelopen, versus 28% die hier (heel) negatief over is. 39% vindt het (heel) positief als vluchtelingen besluiten te blijven in Den Haag, ook als de oorlog is afgelopen, versus 31% die hier (heel) negatief over is. Zowel (heel) positief als (heel) negatief is groter dan bij eerdere peilingen. De groep ‘neutraal’ is gekrompen. 55% van de panelleden vindt het (heel) positief dat de gemeente ook asielzoekers uit andere landen opvangt. Dit is minder (was 66%) dan bij eerdere peilingen. De respondenten zijn daarmee kritischer over de opvang van asielzoekers dan de opvang van ontheemden uit Oekraïne gaat (75%). 22% is (heel) negatief, tegenover 7% wanneer het over Oekraïense ontheemden. Dit beeld is ook terug te zien in landelijke flitspeilingen. Ook daar zien we een licht dalend draagvlak wat betreft de opvang van asielzoekers.

Als er vluchtelingen of asielzoekers in de wijk komen wonen, zou driekwart (73%) van de respondenten niet specifiek anders reageren dan wanneer er een nieuwe buur zou komen. Circa 15% zou actief positief willen bijdragen aan kennismaken en integratie. Van de toelichtingen bij ‘anders’ (11%) is ruim de helft (dit is circa 6% van allen) juist (zeer) negatief over nieuwkomers in de wijk.

2.5.4. Communicatie rondom het B-aparthotel Zoals in de Haagse aanpak en in deze stand van zaken aangegeven, streven wij ernaar om omwonenden zo zorgvuldig en zo snel mogelijk na het besluit van het college over nieuwe opvanglocaties te informeren. Als het gaat om opvanglocaties voor asielzoekers, heeft het COA de regie voor de organisatie van de opvanglocatie en de gemeente voor de communicatie.

11/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10639354

Zoals ook gedeeld met uw raad in de beantwoording van schriftelijke raadsvragen (RIS316904) is onlangs de besluitvorming en communicatie rondom een van de opvanglocaties, het B-apart hotel, niet goed verlopen. Onderstaand volgt een verloop van dit traject en hoe wij hier lessen uit willen trekken. Voor een nadere toelichting verwijs ik u ook naar de beantwoording van de schriftelijke raadsvragen (RIS316904). Op 19 september jl. heeft het college besloten om medewerking te verlenen aan het voornemen van het COA om 50 alleenstaande minderjarige vreemdelingen op te vangen in het B-Aparthotel. Op 9 oktober jl. is een geplande bewonersbijeenkomst over de opvanglocatie afgezegd, omdat bleek dat het COA en het hotel nog met elkaar in onderhandeling waren over de voorwaarden omtrent de opvang. De omwonenden die de afzegging te laat hadden ontvangen, zijn alsnog te woord gestaan door medewerkers van de gemeente en het COA. De eigenaren van het B-Aparthotel en het COA zijn uiteindelijk niet tot overeenstemming gekomen over de voorwaarden waaronder het B-Aparthotel ingezet kon worden als tijdelijke opvanglocatie voor de doelgroep. De opvang is om die reden niet doorgegaan. Omwonenden zijn per e-mail en brief over dit besluit geïnformeerd. Het college betreurt de gang van zaken en houdt een ambtelijke en bestuurlijke evaluatie met het COA.

De raad wordt na deze evaluatie nader geïnformeerd over de uitkomsten, inclusief een complete tijdlijn. 3. Huisvesting statushouders We hebben de taak om 1.061 statushouders te huisvesten in heel 2023. Medio november zijn er 850 statushouders gehuisvest in Den Haag. De obstakels die we ondervinden zijn divers. Veelal is er een mismatch tussen de beschikbare woningen en de situatie van de statushouders. Voor het eerste half jaar van 2024 moeten er 588 statushouders gehuisvest worden. Daar komt een eventuele achterstand uit 2023 bij. 4. Evacués Soedan Sinds het voorjaar 2023 woedt er een burgeroorlog in Soedan. Als gevolg daarvan heeft de Rijksoverheid dit voorjaar een groep evacués uit Soedan gerepatrieerd. Het gaat om personen die in bezit zijn van een Nederlands paspoort omdat ze in het verleden lange tijd in Nederland hebben gewoond en gewerkt, en in sommige gevallen hun gezinsleden met een Soedanees paspoort. Vanaf 19 juni 2023 zijn door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 21 Nederlandse repatrianten, met hun familie uit Soedan, in het Moxy Hotel in Den Haag geplaatst. Op verzoek van het Rijk ondersteunt de gemeente Den Haag, net als andere gemeenten in Nederland, de evacuees met nazorg.

Zij zijn ingeschreven in de BRP, de Soedanese familieleden hebben een geldig verblijf in Nederland en een aantal hebben nu betaald werk, vrijwilligerswerk en/of taalles. De gemeente Den Haag zal op termijn naar een permanentere woning voor deze groep repatrianten zoeken. 5. Samenvatting In 2023 is er wederom een beroep gedaan op de stad voor de opvang van Oekraïense ontheemden en asielzoekers. We staan voor de opgave om meer duurzame locaties te realiseren en gelijktijdig de opvanglocaties voor de korte termijn te verlengen of uit te breiden. Het behouden van de kwaliteit van de huidige opvanglocaties heeft daarbij nadrukkelijk onze aandacht. De komende tijd zullen we investeren in het creëren van burenrelaties tussen de nieuwkomers en omwonenden in onze wijken en buurten. Daarnaast stellen we als randvoorwaarde dat we de toegang tot sociale voorzieningen moeten kunnen blijven bieden. Over de randvoorwaarden zijn we ook in gesprek met het Rijk en de provincie.

12/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10639354

We zullen u door middel van raadsmededelingen blijven informeren over de voortgang van de Haagse aanpak opvang nieuwkomers en separaat over de realisatie van nieuwe opvanglocaties in onze stad. Het college van burgemeester en wethouders, de locosecretaris, de burgemeester, Ronald Nomes

Jan van Zanen

13/13