RIS317032 Beantwoording SV Misbruik waarderingsprogramma mantelzorgers

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE

16 januari 2024

VRAGEN

Onderwerp

Ons kenmerk

Antwoord van het college op de vragen van het raadslid mevrouw Verdonk, luidend: ‘Misbruik waarderingsprogramma mantelzorgers’

OCW/10655501 RIS317032

Het raadslid mevrouw Verdonk heeft op 5 november 2023 een brief met daarin vijftien vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. 1.

De brief van het college over oneigenlijk gebruik waarderingsprogramma mantelzorgers en vrijwilligers (RIS317006) is 3 november naar de Gemeenteraad gestuurd; waarom is de raad niet eerder geïnformeerd?

Het college heeft de raad zo snel mogelijk geïnformeerd. Het college heeft op dit moment de raad geïnformeerd omdat de nodige informatie voor de raadsmededeling werd verzameld. Zo werden onderzoeken naar eerdere signalen nog afgerond, was er nog afstemming met Logius nodig en andere samenwerkingspartners, en heeft de gemeente zo snel mogelijk aangifte gedaan. Dit vroeg een zorgvuldige en volgordelijke werkwijze. 2.

Kan het college aangeven of een/meerdere informatiebeveiligingstoets(en) is/zijn gedaan?

De onlinevoorziening ‘Waardering mantelzorgers en vrijwilligers’ maakt enerzijds gebruik van standaard componenten van het gemeentelijke Zaakgericht Werken Platform die periodiek gepentest worden (twee keer in de afgelopen 12 maanden) en anderzijds van een webwinkel waaraan in een Europese aanbesteding gunningseisen gesteld zijn op het gebied van onder andere informatieveiligheid. Tijdens de periode van voorlopige gunning heeft de leverancier van de webwinkel bewijsstukken overlegd waaruit blijkt dat hij aan alle (informatiebeveiligings)eisen voldoet. 3.

Kan het college aangeven of er PEN testen zijn gedaan?

Het platform Zaakgericht Werken is gepentest. Het type misbruik dat zich heeft voorgedaan is niet met een penetratietest te ondervangen. 4.

Kan het college aangeven of het aantal aanvragen in de periode tussen 10 augustus en 31 augustus is gemonitord?

In de periode tussen 10 augustus en 31 augustus is het aantal aanvragen dagelijks gemonitord. 5.

Kan het college aangeven waarom er op 4 september voor is gekozen om het aanvraagformulier offline te halen, terwijl in de tussentijd het aantal aanvragen sterk opliep?

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10655501

Op 1 september was nog niet met zekerheid vast te stellen of er sprake was van een trendbreuk in de aantallen aanmeldingen. Zo zag het college meer aanvragen als positieve ontwikkeling in lijn met de wens om meer mantelzorgers en vrijwilligers te bereiken. In het verleden heeft het college gezien dat een piek in het aantal aanvragen was te verklaren door bijvoorbeeld een organisatie die een nieuwsbrief verstuurde naar vrijwilligers of organisaties om hen op het waarderingsprogramma te wijzen. Op maandag 4 september stelde het college vast dat sprake was van een significante trendbreuk, waarna het waarderingsprogramma gesloten is voor nader onderzoek. 6.

Kan het college aangeven waarom er op vrijdag 1 september niet meteen werd ingegrepen toen het aantal aanvragen steeg tot 4500 die dag?

De genoemde 4.500 is een gemiddelde. De werkelijke aantallen verschillen per dag, op vrijdag 1 september was het aantal lager. Zie verder het antwoord op vraag vijf. 7.

Er werd in het weekend niet gemonitord, dus pas op maandag werd geconstateerd dat de sterke stijging zich had voortgezet tot 18.000 aanvragen. Toch duurde het nog tot 16.30 uur voordat het aanvraagformulier offline werd gehaald? Wat is daarvan de reden?

Het college heeft een zorgvuldige afweging gemaakt omdat dit betekent dat werkelijke mantelzorgers en vrijwilligers na het offline halen van het aanvraagformulier niet meer kunnen aanvragen. Gedurende de maandag is data gegenereerd van de afgelopen dagen, gekeken naar sporen van onregelmatigheden en een tekst voor op de website opgesteld, waarna besluitvorming is doorlopen om het waarderingsprogramma offline te halen. 8.

In totaal zijn 38442 aanvragen gedaan voor een totaalbedrag van 2.550.000 euro. Kan het college aangeven of er bekend is welk percentage aanvragers misbruik heeft gemaakt van de regeling?

Het college kan dat op dit moment niet aangeven. In de raadsmededeling (RIS317006) die het college aan de raad heeft gestuurd, is aangegeven dat nog onderzoek wordt gedaan naar de aard en omvang van het oneigenlijk gebruik. 9.

Men denkt dat hele schoolklassen via de website gratis geld hebben opgehaald bij de gemeente. Kan het college aangeven wat dit zegt over de beveiliging van de site?

Het feit dat misbruik gemaakt kon worden van het waarderingsprogramma op de website houdt geen verband met de beveiliging ervan. Zoals aangegeven is voldaan aan de beveiligingseisen, maar is bewust gekozen om het programma laagdrempelig in te richten zonder additionele autorisaties. Echter neemt het college dit wel mee als geleerde les in de doorontwikkeling van het aanmeldproces. Belangrijke vraag daarbij is op welke manier de waardering zoveel mogelijk terecht kan komen bij mantelzorgers van Haagse hulpbehoevenden en Haagse vrijwilligers. 10. Kan het college aangeven of het mogelijk is dat er een/meerdere criminele bende(s) actief zijn geweest in deze zaak? Dit kan het college niet uitsluiten. De gemeente heeft op 30 oktober 2023 aangifte gedaan, zodat dit verder onderzocht kan worden.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10655501

11.

Vindt het college, achteraf gezien, dat er zorgvuldig genoeg is omgegaan met 2,5 miljoen euro gemeenschapsgeld?

Het is op dit moment nog niet vast te stellen hoeveel van de 2,55 miljoen euro bij mantelzorgers en vrijwilligers terecht is gekomen. Dit wordt nog nader onderzocht. Het college verkeert in de hoop en het vertrouwen dat een aanzienlijk deel van de middelen bij hen terecht is gekomen, gezien een aanzienlijke stijging van het aantal aanvragen pas plaatsvond op het moment dat al ongeveer 19.000 aanvragen waren gedaan. 12. Hoe gaat het college ervoor zorgen dat aanvragen van mensen die recht hebben op een vergoeding als vrijwilliger of mantelzorger z.s.m. in behandeling worden genomen en gehonoreerd worden, m.a.w. hoe wordt het gat van 2,5 miljoen euro gedicht? Het college kent een divers aanbod voor mantelzorgers en vrijwilligers om hen te waarderen. Het waarderingsprogramma is daar een van, waarvoor het college tevens vanuit het Rijk financiële middelen ontvangt. De mantelzorgwaardering is geen wettelijk recht. De 2,55 miljoen euro betreft geen gat. De kosten voor 2023 waren begroot op 1 miljoen euro. De resterende kosten worden gedekt binnen programma 8. Het college neemt op dit moment geen aanvragen meer in behandeling na het sluiten van het waarderingsprogramma. De wens is om in de loop van 2024 het waarderingsprogramma opnieuw te openen met een verbeterd aanmeldproces, met inachtneming van de resultaten van de verschillende onderzoeken die nu lopen.

Aanvragen die voor het sluiten van het waarderingsprogramma nog openstonden, zijn door het systeem reeds afgehandeld. In totaal zijn 32.460 aanvragen (84%) door het systeem gehonoreerd. 13. Kan het college aangeven hoe het onterecht verkregen geld wordt teruggevorderd? In welke gevallen wel en niet tot terugvordering kan worden overgegaan moet nog duidelijk worden op basis van de uitkomsten van de verschillende onderzoeken. In de raadsmededeling aan de raad over dit onderwerp (RIS317006) heeft het college omschreven wat zij doet om geld terug te vorderen bij aanvragers die meerdere keren de waardering hebben ontvangen. Voor het zicht op overige onterecht verkregen waardering (onterecht omdat ontvanger niet aan de voorwaarden voldoet) wordt nader onderzoek gedaan. In Q1 zullen wij u nader berichten over de voortgang met betrekking tot de terugvorderingen. 14. Kan het college aangeven wat de reden is dat de gemeente besluit om m.i.v. 20 oktober een vorm van tweefactorauthenticatie verplicht te stellen bij alle inlogpogingen bij de gemeente? De gekozen bewoordingen in de raadsmededeling hebben mogelijk ten onrechte de indruk gewekt dat m.i.v. 20 oktober de tweefactorauthenticatie (2FA) direct daadwerkelijk voor alle inlog met DigiD ingevoerd is. Dit is niet het geval.

Omdat deze 2FA dan voor alle gemeentelijke services (met DigiDinlog) gaat gelden, wordt de impact daarvan eerst zorgvuldig onderzocht. We zijn in afwachting van het fraudeonderzoek en spannen ons in om de raad hierover zo snel mogelijk verder te kunnen informeren. Het college acht het van belang dat de Haagse burger laagdrempelig kan inloggen om zaken te doen met de gemeente, ook omdat niet iedereen even digitaal vaardig is. Tegelijkertijd wil het college dat de gemeente zaken doet met de daadwerkelijke persoon achter het DigiD-account.

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10655501

15.

Is het college bekend met andere signalen over oneigenlijk gebruik van websites bij de gemeente Den Haag?

Het college heeft tot dusver geen signalen ontvangen over misbruik van regelingen anders dan het waarderingsprogramma voor mantelzorgers en vrijwilligers. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

4/4