RIS316918 Bijlage 3 Toelichting op begrotingswijzigingen huidige uitvoeringsjaar 2023

BIJLAGE 3 Toelichting bijstellingen huidige uitvoeringsjaar 2023 groter dan € 2,5 mln. Overzicht bijstellingen 2023 - totaal voor de gehele begroting T otaal Gem eente Den Haag

(bedragen * € 1 .000) Mutaties huidig uitv oeringsjaar 2023

Vastgestelde begroting 2023

Budgettair v ertrekpunt

Coalitieakkoord per programma

Ov erige mutaties

Actuele begroting 2023

Allocatie incidentele middelen

Lasten

2.964.061

-3.443

3.529

1 92.324

0

3.156.47 2

Baten

2.835.393

41 .1 31

87 9

1 7 8.1 50

0

3.055.553

Toev oegingen

155.7 37

2.500

22.7 42

1 21 .096

58.301

360.37 6

Onttrekkingen

284.406

36.669

4.950

1 35.27 0

0

461.294

0

-78.743

20.442

0

58.301

0

Saldo

In navolgende passages zijn, per onderdeel, de verwerkte aanpassingen voor 2023 per programma weergegeven. Indien deze (separate mutaties) groter zijn dan € 2,5 mln. worden deze nader toegelicht. Hiermee worden de belangrijkste bijstellingen met betrekking tot het saldo van 2023, en de grootste begrotingsaanpassingen, verklaard. Begrotingswijzigingen samenhangend met “Financieel kader” De volgende begrotingswijzigingen komen direct voort uit de Voorjaarsnota 2023 (RIS315797) de overige onderdelen uit het financieel kader die in hoofdstuk 1 van de begroting worden toegelicht. Financieel Kader Programma 01 - Gemeenteraad 07 - Werk en Inkomen

Lasten

(bedragen * € 1 .000) Onttrekkingen Saldo

Baten

Toev oegingen

91 1

0

0

0

911

0

1 0.000

0

0

-10.000

08 - Zorg, welzijn, jeugd en v olksgezondheid

-3.27 0

0

0

0

-3.27 0

1 5 - Financiën

-1 .084

31 .1 31

2.500

36.669

-66.384

Totaal

-3.443

41.131

2.500

36.669

-78.743

Programma 1 Gemeenteraad Versterking hoogste orgaan 2023 € 0,6 mln. Conform amendement ‘Herstel van vertrouwen’ bij de raadsbehandeling van de Programmarekening 2022 (RIS315244) en resultaatbestemming 2022 (RIS315249) op 6 juli is € 0,6 mln. toegevoegd aan de begroting 2023 van programma 1 Gemeenteraad, ter versterking hoogste orgaan. Extra geld accountant € 0,3 mln. Conform raadsvoorstel RIS315568 wordt het budget voor de accountant (GAD) in 2023 verhoogd met € 0,311 mln. Programma 7 Buig € -10,0 mln. Op basis van de onderbesteding van de afgelopen jaren wordt de raming voor de BUIG structureel met €10 mln. verlaagd. Het uitgevoerde beleid op programma 7 blijft ongewijzigd en de geraamde uitgaven in de begroting voor de BUIG zijn nog steeds hoger dan de middelen die Den Haag van het rijk krijgt voor de BUIG. De afspraak dat dat voor- en nadelen op de BUIG in de jaarrekening worden verrekend met de algemene reserve blijft van kracht. Programma 8 WMO € -3,3 mln. Door onder andere gunstigere contracten die zijn afgesloten met Wmo-aanbieders was er de afgelopen jaren onderbesteding (€20,6 mln. in 2022 en € 8,3 mln. in 2021). De verwachting is dat een deel van deze onderbesteding structureel is. Het Wmo-budget wordt daarom met €3,27 mln. verlaagd. De verwachting is dat er voldoende middelen beschikbaar blijven om het Wmo-beleid te kunnen uitvoeren.

In de motie ‘niet verder bezuinigen op ouderenzorg’ (RIS 316872) heeft de raad uitgesproken om eventuele tekorten in de periode 2023 tot 2026 niet op te lossen met bezuinigingen. Hierbij geldt dat bij het optreden van onverhoopte tekorten algemene middelen aangewend kunnen worden.

1

Programma 15 Financiën Rente € 15,0 mln. De rentestijging levert de gemeente naar schatting een voordeel op van € 15 mln. in 2023. Dit wordt grotendeels verklaard door het schatkistbankieren. Schatkistbankieren houdt in dat gemeenten verplicht zijn liquide middelen bij het Rijk op een bankrekening te zetten. BTW compensatiefonds € 15,5 mln. Uit de septembercirculaire blijkt een incidentele meevaller van € 15,5 mln. op de algemene uitkering. De middelen die overblijven uit het BTW-compensatiefonds worden toegevoegd aan de algemene uitkering. Algemene reserve € 35,3 mln. Zoals toegelicht in de voorjaarsnota was de hoogte van de algemene reserve na de jaarrekening 2022 € 19,3 mln. hoger dan de benodigde hoogte op basis van het weerstandsvermogen. Daarnaast wordt elk jaar bij de begroting het weerstandsvermogen herzien, wat effect heeft op hoe hoog de algemene reserve minimaal moet zijn. In totaal kan €4,2 mln. extra ingezet worden vanuit de algemene reserve, omdat het risico op de WMO naar beneden is bijgesteld. Deze middelen worden uit de algemene reserve onttrokken. Tot slot was er de afgelopen jaren sprake van onderbesteding op diverse programma’s. De verwachting is dat er ook in 2023 sprake zal zijn van onderbesteding. Daarom wordt vooruit lopend op de jaarrekening €12 mln. van de algemene reserve ingezet.

Hierbij geldt dat het jaarrekeningresultaat 2023 als eerste wordt gebruikt om de algemene reserve aan te vullen tot het minimaal vereiste niveau op basis van het benodigde weerstandsvermogen (€ 107 mln.) Dakconstructie ADO € 2,5 mln. Voor de dakconstructie van het ADO-stadion is in 2022 een voorziening getroffen met een negatief programmaresultaat als gevolg. Deze middelen worden nu aangevuld vanuit het financieel kader. Begrotingswijzigingen samenhangend met “Coalitieakkoord per programma” In de onderstaande tabel is de besluitvorming uit het coalitieakkoord per programma opgenomen. De besteding van de extra middelen wordt uitgebreider toegelicht in het coalitieakkoord en de desbetreffende programmahoofdstukken. De volgende begrotingsaanpassingen hebben betrekking op 2023. Coalitieakkoord per program m a Lasten

02 - College en Bestuur 04 - Openbare orde en Veiligheid 06 - Onderwijs 08 - Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid 10 - Sport 11 - Economie 13 - Stadsontwikkeling en Wonen 14 - Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening 15 - Financiën

2.950

0

0

0

0

87 9

87 9

0

-

2.1 50

0

0

0

2.150

-3.850

0

8.500

0

4.650

0

0

1 .500

0

1.500

65

0

0

0

65

500

0

4.050

0

4.550

1 .31 4

0

0

0

1.314

400

0

7 .81 3

4.950

3.263

3.529

879

22.742

4.950

20.442

Totaal

Baten

Toev oegingen

(bedragen * € 1 .000) Onttrekkingen Saldo

Programma

2.950

Programma 2 College en Bestuur Verkiezingen € 2,6 mln. De verkiezingen in maart 2023 voor de provinciale staten en de waterschappen vielen 2,1 mln. duurder uit. Daarnaast is er € 3 mln. nodig voor de 2e Kamerverkiezingen in november. In totaal is er € 5,1 mln. nodig. Deze wordt gedekt met € 2,6 mln. uit het coalitieakkoord 2023-2026 en met € 2,5 met middelen uit het coalitieakkoord 2022-2026. Programma 8 Zorg, Welzijn, Jeugd en Volksgezondheid Maatschappelijke opvang € 8,5 mln. Voor maatschappelijke opvang wordt € 8,5 mln. euro beschikbaar gesteld in de reserve Maatschappelijk opvang. Met deze middelen wordt een fonds ingericht voor het toevoegen van innovatieve woonvormen, het toevoegen van flexwoningen en het ontwikkelen van een strategie inzet leegstaand vastgoed in Den Haag. GGZ € -3,0 mln. Binnen de GGZ wordt in 2023 incidenteel een onderbesteding verwacht in programma 8. Dit wordt ingezet voor Maatschappelijke opvang.

2

Programma 13 Stadsontwikkeling en wonen Binckhorst € 2,9 mln. Voor Binckhorst wordt €2,9 mln. beschikbaar gesteld voor een nieuw omgevingsplan en de verplaatsing van de gasoverslag. Dit wordt toegevoegd aan de reserve Stedelijke Ontwikkeling Stadsontwikkeling. Programma 15 Financiën Negatieve programmareserve onderwijs € 2,6 mln. De negatieve programmareserve van programma 6 als gevolg van de aanbesteding leerlingen vervoer wordt aangevuld. Transvaal saldo neutraal In Transvaal wordt een park aangelegd (o.a. met speeltoestellen en sportvoorzieningen). Hiervan wordt € 3,7 mln. bekostigd door de gemeente vanuit het cofinancieringsfonds. Begrotingswijzigingen samenhangend met “Overige (neutrale) mutaties” Neutrale mutaties hebben als gemeenschappelijk kenmerk dat deze geen invloed hebben op het saldo van de gemeentelijke begroting als geheel. Deze categorie heeft vooral betrekking op: het verplaatsen van budget tussen begrotingsprogramma’s, het herfaseren van (project)uitvoering en het toevoegen van activiteiten waarvoor eveneens dekking is ontvangen zoals een rijks- of Europese subsidie. De belangrijkste begrotingswijzigingen (met een omvang groter dan € 2,5 mln.) worden per programma toegelicht. Ov erige (neutrale) m utaties in/tussen program m a's

(bedragen * € 1 .000) Onttrekkingen Saldo

Lasten

Baten

Toev oegingen

01 - Gemeenteraad

2.01 6

309

0

0

1.7 07

02 - College en Bestuur

7 .385

0

0

0

7 .385

Programma

03 - Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie

1 .665

1 5.224

0

-1 .57 7

-11.981

04 - Openbare orde en Veiligheid

1 5.81 1

1 3.507

1 36

0

2.440

05 - Cultuur en Bibliotheek

2.520

-21 4

0

0

2.7 34

06 - Onderwijs

20.660

1 4.1 98

4.260

6.7 00

4.022

07 - Werk en Inkomen

2.808

-1 7 .351

25.37 5

21 .1 01

24.434

1 1 2.1 26

80.246

1 68

7 .297

24.7 51

09 - Buitenruimte

3.97 5

2.7 06

3.566

1 .850

2.985

1 0 - Sport

1 2.51 6

7 .549

0

4.205

7 62

1 1 - Economie

-3.957

-81

0

-1 .953

-1.923

08 - Zorg, welzijn, jeugd en v olksgezondheid

1 2 - Mobiliteit

-9.351

2.330

8.505

1 30

-3.307

1 3 - Stadsontwikkeling en Wonen

27 .1 50

21 .329

4.27 5

7 .998

2.098

1 4 - Stadsdelen, Integratie en Dienstv erlening

4.350

2.1 1 4

0

2.000

236

-47 .951

35.7 06

7 4.81 0

87 .51 8

-96.365

1 5 - Financiën Ov erzicht Ov erhead Totaal

40.601

57 8

0

0

40.023

192.324

178.150

121.096

135.270

0

Programma 1 Gemeenteraad Reorganisatie GAD € 3,3 mln. De Raadsorganisatie is met ingang van 1 april 2023 uitgebreid met de Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag (GAD). De middelen zijn overgeheveld vanuit programma 15 Financiën en 16 Overzicht Overhead. Programma 2 College en Bestuur Verkiezingen € 4,9 mln. De taakmutaties verkiezingen (per saldo € 2,4 mln.) zijn verwerkt. Hiertegenover staan extra lasten. De baten worden bij het programma 15 Financiën (gemeentefonds) geraamd. Daarnaast is er in het coalitieakkoord 2022-2026 in totaal € 2,5 mln. extra beschikbaar gesteld voor de verkiezingen in 2024 en verder. Deze middelen worden nu naar 2023 overgeheveld omdat er dit jaar zowel provinciale statenverkiezingen als tweede Kamerverkiezingen zijn/worden gehouden.

3

Programma 3 Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie Uitvoeringsmiddelen klimaat- en energiebeleid (klimaatakkoord) saldo neutraal In oktober 2022 (DGKE-K / 22510197) heeft het Rijk aangekondigd dat gemeentes middelen ontvangen om in 2030 de CO2-uitstoot met ten minste 55% te laten dalen als opmaat naar een klimaatneutraal Nederland in 2050. De gemeente Den Haag ontvangt in 2023 € 9,9 mln. Dit is saldoneutraal opgenomen met hogere lasten en baten voor € 9,9 mln. Actualisatie reserve Duurzaamheid en Energietransitie saldo neutraal In 2023 wordt € 11 mln. minder uit deze reserve onttrokken (€ 11 mln.) uit de Eneco reserve Duurzaamheid en Energietransitie. De lagere onttrekkingen worden op programma 15 Financiën verantwoord. Dit heeft betrekking op: Energietransitieprojecten en Regeling Groene Daken. (€ 7,9 mln.) Voor € 1,7 mln. vindt een herfasering binnen de activiteit Milieubeleid plaats met betrekking tot de inzet voor laadinfrastructuur. Bestedingsplan Enecomiddelen Duurzaamheid en Energietransitie (RIS 306372) is besloten om versneld laadpalen aan te brengen en dat dit op termijn wordt terugbetaald (revolverend inzetten van de duurzaamheidsreserve, € 1,5 mln.). Subsidie energiearmoede saldo neutraal Er zijn (Rijks)middelen ontvangen voor subsidie energiearmoede (Wonen), deze zijn saldoneutraal opgenomen met hogere lasten en baten voor € 3 mln.

Laadinfra saldo neutraal Er zijn nieuwe laadpalen geplaatst en in gebruik genomen. Hierdoor zijn er meer inkomsten, maar ook meer kosten voor de exploitatie (o.a. energiekosten en beheer en onderhoud). Dit is saldoneutraal opgenomen met hogere lasten en baten voor € 1 mln. Verder is het concessiecontract voor de walstroominstallaties in de Scheveningse haven verlopen en loopt de exploitatie vanaf 2023 via de gemeentelijke exploitatie. Hierdoor zijn er meer baten, maar ook meer lasten (onder andere energiekosten en beheer/onderhoud). Dit is saldoneutraal opgenomen met hogere baten en lasten (€ 0,7 mln.). Programma 4 Openbare orde en veiligheid Diverse (Rijks)middelen voor Bestrijding onveiligheid saldo neutraal Voor een gebiedsgerichte, integrale aanpak van onveiligheid in wijken, en de aanpak van ondermijnende criminaliteit, jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit zijn extra (rijks)middelen ontvangen. Dit is saldoneutraal opgenomen. Baten en lasten stijgen met € 13,5 mln. Programma 5 Cultuur en Bibliotheek Meerjarenplan onderhoud € 3,0 mln. Vanuit de centrale vastgoedorganisatie worden de onderhoudslasten toegevoegd aan de begroting van programma 5 voor het onderhoud van gemeentelijke eigendommen. Deze middelen worden onttrokken uit de reserve vastgoed in programma 15.

Programma 6 Onderwijs Actualisatie Specifieke Uitkeringen onderwijs saldo neutraal Jaarlijks ontvangt de gemeente een aantal specifieke uitkeringen op het gebied van onderwijs vanuit het Rijk. Deze uitkeringen hebben betrekking op het tegengaan van onderwijsachterstanden, het voorkomen van voortijdig schoolverlaters, voorschoolse educatie, onderwijs voor ontheemde Oekraïners en ventilatie in scholen. De hoogte van deze uitkeringen wordt jaarlijks door het rijk geactualiseerd, deze actualisatie wordt verwerkt in de begroting. Dit leidt, in totaal, tot een verhoging van zowel de baten als de lasten met € 14,6 miljoen. Actualisatie onderwijshuisvesting saldo neutraal Er is een nieuwe inschatting gemaakt van de activiteiten die in 2023 gedaan worden in het kader van onderwijshuisvesting. Deze inschatting komt uit op een benodigd budget van € 7.5 miljoen. Dit bedrag wordt onttrokken aan de reserve onderwijshuisvesting. Taakmutaties Rijk € 3,2 mln. Van het Rijk is € 3,2 mln. extra ontvangen. Dit is vooral voor het leerlingenvervoer van Oekraïense kinderen (€ 1,7 mln.) en de aanpak van het lerarentekort (€ 1,0 mln.). Hiertegenover staan extra lasten. De baten worden bij het programma 15 Financiën (gemeentefonds) geraamd.

4

Programma 7 Taakmutaties Rijk € 19,5 mln. Van het Rijk is €19,5 mln. extra ontvangen. Dit is vooral voor de ondersteuning van huishoudens met een laag inkomen voor onder andere de hoge energiekosten (€ 8 mln.), schuldhulpverlening (€ 4,7 mln.) en de sociale werkvoorziening (€ 2,9 mln.). Hiertegenover staan extra lasten. De baten worden bij het programma 15 Financiën (gemeentefonds) geraamd. Bijstand en loonkostensubsidie (BUIG-budget) saldo neutraal De gemeente ontvangt €18,5 mln. minder van het rijk voor de BUIG, omdat de werkloosheid lager uitvalt dan in het begin van het jaar verwacht werd. De lasten voor den Haag nemen ook met €18,5 mln. af. Samenvoegen reserves saldo neutraal De reserve ‘Stip 2.0 wordt samengevoegd met de reserve ‘LKS meer mensen aan het werk/ Stip 3.0’. Hierdoor wordt €5 mln. onttrokken uit de reserve ‘Stip 2.0’ en toegevoegd aan de reserve ‘LKS meer mensen aan het werk/ Stip 3.0’. Ook de reserves ‘armoede, inkomen en werk’ en ‘werkgelegenheidseffecten worden samengevoegd’. Hierdoor wordt €8,4 mln. onttrokken uit de reserve ‘werkgelegenheidseffecten’ en toegevoegd aan de reserve ‘armoede, inkomen en werk’. Minimabeleid saldo neutraal Voor minimabeleid wordt in totaal € 12 mln. toegevoegd aan de reserve ‘armoede, inkomen en werk’. Het gaat om € 2 mln. uit het coalitieakkoord voor armoede en schulden, € 6 mln.

rijksmiddelen voor de energietoeslag en € 4 mln. rijksmiddelen uit de enveloppe armoede. Van deze middelen wordt €5,8 mln. onttrokken voor extra uitgaven aan minimabeleid in 2023. De overige middelen worden in latere jaren uitgegeven. Actualisatie kostenverdeling € -3,5 mln. De kostenverdeling tussen programma 7 en overhead is geactualiseerd. Dat heeft een verschuiving van € 3,5 mln. tot gevolg aan budget (lasten) van programma 7 naar overhead. Programma 8 Opvang ontheemden Oekraïne en Crisisnoodopvang voor het COA saldo neutraal Den Haag vangt vluchtelingen uit Oekraïne en asielzoekers op. De gemaakte kosten worden vergoed vanuit het Rijk. Voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne worden € 43,7 aan lasten en baten begroot. Voor de opvang in crisisnoodlocaties en versnelde uitstroom statushouders worden € 7,0 mln. aan lasten en baten begroot. Taakmutaties Rijk € 16,0 mln. Van het Rijk is € 16,0 mln. extra ontvangen. Dit heeft met name betrekking op de extra middelen voor maatschappelijk opvang (6,5 mln.) en diverse loon-en prijsbijstellingen voor decentralisatie uitkeringen voor beschermd wonen (5,0 mln.) en voogdij 18+ (1,6 mln.). De lasten die samenhangen met de taakmutaties worden op dit programma verantwoord, de baten worden bij programma 15 Financiën geraamd.

De lasten die samenhangen met de taakmutaties worden op dit programma verantwoord, de baten worden bij programma 15 Financiën geraamd. Actualisatie GGD Gemeenschappelijke Regeling € 0,9 mln. Jaarlijks worden – na besluitvorming in het Bestuur van de GR GGD en Veilig Thuis – de begrotingen van de uitvoeringsorganisaties GGD en Veilig Thuis Haaglanden geactualiseerd. In 2023 stijgt de totale begroting met € 16.6 mln. lasten (€ 15,65 mln. op programma 8 en € 0,95 mln. op programma 16) en € 16,6 mln. aan baten. De voornaamste reden van deze stijging is het opvoeren van de verwachte kosten met betrekking tot het testen en traceren in het kader van de bestrijding van het Corona-virus. Deze was voor 2023 nog niet in de begroting opgenomen. Actualisatie kostenverdeling stad en bestuur € 3,4 mln. Binnen de dienst OCW heeft actualisatie van de kostenverdeling van personeelslasten naar de verschillende activiteiten plaatsgevonden. Per saldo is deze actualisatie neutraal, maar binnen de verschillende programma’s vinden verschuivingen plaats waardoor er voornamelijk minder lasten verantwoord worden op programma 16 overhead (-3,0 mln.). Versterking dienstverlening kwetsbare inwoners € 2,6 mln. Als gemeente hebben we van het Rijk zogenaamde ‘POK-middelen’ ontvangen (POK staat voor ‘Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag’). Deze middelen zijn toegevoegd aan de

5

reserve Versterking dienstverlening kwetsbare inwoners en worden voor diverse projecten ingezet. In totaal wordt er in 2023 € 6,5 mln. ingezet, waarvan € 2,6 mln. op programma 8. Brede SPUK Sport, Volksgezondheid, Cultuur en Sociale basis saldo neutraal De Brede SPUK-regeling is voor alle gemeenten beschikbaar gesteld voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. Voor de onderdelen gezondheidsbevordering (o.a. terugdringen gezondheidsachterstanden, valpreventie en aanpak obesitas) en het onderdeel Sociale basis (o.a. kansrijke start en versterken sociale basis) ontvangt Den Haag € 6,3 mln. vanuit het Rijk. Zowel de lasten als de baten worden met dit bedrag verhoogd. Herfasering reserve maatschappelijke opvang saldo neutraal Binnen maatschappelijke opvang en vrouwenopvang wordt in 2023 minder uit de reserve ingezet vanwege de actualisatie van de beleidskader aanpak dakloosheid. Bij vrouwenopvang is meer tijd nodig voor uitvoering van de beleidsplan geweld tegen vrouwen en de implementatie van de ontwikkelsporen van de regiovisie. Het gaat bij Maatschappelijke opvang in totaal om € 6,0 mln. en voor vrouwenopvang om €1,6 mln. Programma 9 Buitenruimte Reserve Werk met Werk en kunstwerken 1,7 mln. Er is € 5,0 mln. uit de reserve onttrokken voor projecten in het Meerjarenprogramma Kunstwerken IV (RIS311239).

Dit wordt gedekt vanuit de activareserve voor investeringen (programma 15 Financiën). Daarnaast is € 3,3 mln. aan de reserve toegevoegd (gedoteerd). Dit betreft met name de niet benodigde kapitaallastendekking (€ 2,3 mln.) voor de uitvoering van het Meerjarenprogramma Kunstwerken. Deze worden jaarlijks toegevoegd aan de reserve zodat deze middelen beschikbaar blijven voor dit doel. Actualisatie inzet reserve verduurzaming openbare verlichting saldo neutraal Door langere levertijden en langere doorlooptijd van aanbestedingen worden er € 2,5 mln. minder kosten gemaakt in 2023 die minder onttrokken worden uit de reserve verduurzaming openbare verlichting. Stijgende energiekosten openbare verlichting - € 2,6 mln. Ten opzichte van eerdere jaren zijn de energietarieven voor 2023 sterk gestegen. Door deze sterke stijging heeft de gemeente een gedeelte van haar energievolume tegen een hoger bedrag moeten inkopen voor met name openbare verlichting. De extra energiekosten worden voor € 2,6 mln. gecompenseerd uit de energie en inflatie buffer. Programma 10 Sport BTW Sport saldo neutraal Sinds 2019 bestaat de Specifieke Uitkering Sport (SPUK) ten behoeve van de niet-verrekenbare BTW. Door het Ministerie van VWS is voor 2022 een beschikking afgegeven voor een bedrag van maximaal € 3,5 mln. Hierdoor worden zowel de lasten als de baten met € 3,5 mln. bijgesteld.

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Preventieakkoord. saldo neutraal De Brede SPUK-regeling is voor alle gemeenten beschikbaar gesteld voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. Voor de onderdelen Lokaal Sportakkoord en Brede Regeling Combinatiefuncties (buurtsportcoaches) ontvangt Den Haag € 3,3 mln. vanuit het Rijk. Zowel de lasten als de baten worden met dit bedrag verhoogd. Programma 11 Economie Herinrichting winkelstraten - € 1,6 mln. In de begroting is dekking beschikbaar voor herinrichting winkelstraten (Loosduinse Hoofdplein en Kop Keizerstraat) in 2023. Herfasering van € 1,6 mln. budget is nodig omdat middelen in 2024 en 2025 ingezet worden. Dit verloopt via de herfaseringsreserve op programma 15 Financiën. Afwikkeling voormalig pand Amerikaanse Ambassade - € 1,9 mln. In 2022 is in de Uitvoeringsnota 2022 (RIS313771) besloten om voor de dekking van de begrote verkoopbaten de bestaande reserveringen van de Amerikaanse Ambassade voor het Eschermuseum aan te wenden. Programma 13 Stadsontwikkeling heeft destijds € 1,9 mln. voorgeschoten, met deze technische correctie wordt het bedrag van programma 11 Economie overgeheveld naar de reserve Stedelijke Ontwikkeling van programma 13 Stadsontwikkeling.

6

Reserve overcommittering - € 1,4 mln. Kansen voor west II loopt eind 2023 af en hierop was ook begroot. De afrekening vindt echter in 2024 plaats, waardoor de lasten met € 1,4 mln. lager zijn in 2023. Programma 12 Mobiliteit Bestemmingsreserve Parkeren en Handhaven saldo neutraal Nagekomen coronacompensatie van het rijk € 8,5 mln. is ontvangen voor gederfde parkeerbaten en wordt toegevoegd aan de reserve Parkeren en Handhaven. De middelen worden de komende jaren ingezet voor ANPR, onderhoud stallingsgarages en basis op orde van de backoffice parkeren. Ook maakt een nieuw vergunningensysteem onderdeel hiervan uit. Herfasering incidentele middelen - € 8,1 mln. De activiteit Noise Patrol (€ 0,5 mln.) wordt vanwege onvoldoende ambtelijke capaciteit doorgeschoven naar 2024, 2025 en 2026. Bij mobiliteitsdoorstromen (€ 4 mln.) is de verwachting dat VO Hobbemaplein en Hobbemastraat niet in 2023 tot besluitvorming komen, maar in 2024. Verkeersveiligheid (UVP) vraagt extra voorbereiding. Deel (€ 1,9 mln.) van de uitvoering schuift daarmee naar achteren. De werkzaamheden aan de Wateringse Veld (€ 1 mln.) worden naar achteren geschoven omdat besluitvorming pas eind van het jaar wordt verwacht. Daarnaast worden de middelen voor Madestein (€ 0,25 mln.), Mobiliteisthubs (€ 0,2 mln.) en parkeren op afstand (€ 0,25 mln.) naar achteren geschoven.

Investeringsbijdragen naar het Meerjaren investeringsplan - € 6,1 mln. In het kader van de kwaliteitsverbeteringen voor de Hoefkade, Winkelcentrum MariaHoeve en Piet Heinstraat moeten investeringen gedaan worden. Omdat deze projecten groter zijn dan € 2,5 mln. moeten deze projecten worden geactiveerd en afgeschreven, volgens de financiële verordening. De middelen voor deze projecten uit programma 12 Mobiliteit zijn daarom verlaagd en toegevoegd aan de activa reserve van programma 15 Financiën. Hiervoor zijn de desbetreffende investeringskredieten in het meerjaren investeringsplan verhoogd. Programma 13 Stadsontwikkeling Implementatie omgevingswet saldo neutraal Een onttrekking (€ 2,5 mln.) uit de reserve omgevingsvisie/plan ten behoeve voor de implementatie van de Omgevingswet. Omgevingsvergunningen saldo neutraal Vanwege het achterblijven van omgevingsvergunningen voor grote projecten nemen de baten af (€ 2,7 mln.) Voor hetzelfde bedrag nemen ook de lasten af. Faciliterend Grondbeleid € 3,5 mln. Er vindt een actualisatie plaats van diverse projecten, waarvan de grootste de Kasteeltuin Binckhorst is (€ 1,1 mln.). De totale mutatie is een verhoging van € 3,5 mln. lasten die wordt onttrokken uit de reserve Omgevingsplan Binckhorst. Nationaal Programma Zuidwest - € 2,8 mln. Voor het Nationaal programma Zuidwest heeft er een herverdeling plaatsgevonden van de beschikbare middelen.

De € 8 mln. is verdeeld over 4 jaar, dus voor 2023 € 2 mln. Daarnaast zijn er extra middelen beschikbaar gesteld door het Rijk voor dit programma (€ 0,8 mln.). De totale € 2,8 mln. wordt gedoteerd aan de concernreserve Grote Projecten onder een nieuw label ‘Nationaal Programma Zuidwest’ van programma 15 Financiën. Actualisatie Bouwgrondexploitaties saldo neutraal De grondexploitatieportefeuille is geactualiseerd. Dit is gebaseerd op de Meerjarenprognose Grondexploitaties 2023, waarin de recente (verwachte) ontwikkelingen zijn verwerkt. Lasten worden met € 27 mln. verhoogd en de baten met € 27 mln. De grootste wijzigingen zijn: Een verschuiving in jaren van kosten voor duurzame infrastructurele werken. Dit doet zich voor bij onder andere de grondexploitaties Spuikwartier, Den Haag Nieuw Centraal en Noordelijk Havenhoofd. De hogere lasten bij het Spuikwartier worden veroorzaakt door vertraging in de voorbereiding waardoor de werkzaamheden aan de openbare ruimte en de transformatie van de Turfmarktgarage in 2023 plaatsvinden in plaats van 2022. Ook de werkzaamheden Den Haag Nieuw Centraal zijn geactualiseerd en deels verschoven naar 2023.

7

Actualisatie reserve Grote Projecten - € 6,5 mln. Actualisatie van diverse projecten, waarvan de grootste posten zijn € 2,3 mln. voor Openbare Ruimte Moerwijk-Oost en € 4,0 mln. voor Openbare Ruimte Binckhorst. De lasten van deze projecten worden verlaagd en de onttrekking vindt plaats bij programma 15 Financiën. Binckhorst € 2,9 mln. Het gebied wordt met deze doorontwikkeling uitgebreid naar 10.000- 12.500 woningen (toevoeging van 5.000-7.500 woningen). Om deze doorontwikkeling te kunnen realiseren is een nieuw omgevingsplan (€ 2,8 mln.) nodig. Ook voor de inpassing van een de HOV-verbinding is een nieuw omgevingsplan noodzakelijk. Daarnaast is de verplaatsing van de gasoverslag (€ 0,1 mln.) noodzakelijk. De middelen worden toegevoegd aan de reserve Stedelijke Ontwikkeling Stadsontwikkeling. Omgevingsvisie 2050 € 1,2 mln. De intensieve sturing op de ruimtelijke ordening in de stad krijgt vorm op basis van de nieuwe omgevingsvisie. Hiervoor wordt € 1,2 mln. gedoteerd aan de reserve voorbereidingskosten Omgevingswet, Omgevingsvisie en Omgevingsplan. Verkooptaakstelling Vastgoed € 7 mln. Als onderdeel van het herstelplan van de algemene reserve, verkoopt de gemeente vastgoed. Initieel was € 7 mln. op dit programma geraamd in 2023.

Momenteel wordt het strategisch vastgoedbeleid herijkt waarbij rekening gehouden wordt met de strategisch inzet van vastgoed voor bijvoorbeeld relevante maatschappelijke functies, actief grondbeleid, alsmede het behoedzaam omgaan met structurele huurinkomsten. In dat kader is de verkooptaakstelling vastgoed voor 2023 voorlopig opgeschort en is de baat € 7 mln. in 2023 verlaagd. Actualisatie reserve Verhogen Gebiedsontwikkeling - € 2,6 mln. Actualisatie van diverse projecten, waarvan de grootste post is het verschuiven van € 2,9 mln. voor bijdrage in de cofinanciering van de Venen van 2023 naar 2024. De lasten van deze projecten worden verlaagd en de verlaging van de onttrekking vindt plaats bij programma 15 Financiën op de reserve Verhogen kwaliteit in gebiedsontwikkelingen en sociale woningbouw. Inzet vanuit de inflatiebuffer € 3,7 mln. Het project Schedeldoekshaven is onderhevig aan excessieve inflatie, het project is € 2,2 mln. duurder geworden. Ook de incidentele apparaatslasten van Dienst Stedelijke Ontwikkeling ten behoeve van uitvoeren van projecten is met € 1,5 mln. gestegen. Beiden worden onttrokken uit de inflatiebuffer van Programma 15 Financiën.

Programma 14 Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening Op dit programma is geen sprake van majeure begrotingsbijstellingen (> €2,5 mln.) met een neutraal effect, met uitzondering van de correctie voorcalculatie trend van € 3,2 mln. (zie toelichting programma 15 Financiën). Programma 15 Financiën Loon- en prijscompensatie - € 42,3 mln. Elk jaar wordt er in de begroting een loon- en prijsbijstelling gedaan. Dit doen we ter compensatie van de stijgende lonen en prijzen. Voorafgaand aan het begrotingsjaar, wordt een eerste bijstelling gedaan. Gedurende het jaar vindt er een nacalculatie plaats, op basis van de definitieve inflatiecijfers van het CPB. Deze nacalculatie leidt tot een bijstelling van € 42 miljoen, dit wordt vanuit het programma financiën verdeeld over de alle andere programma's. De programma's waar meer dan € 2,5 miljoen aan toegevoegd wordt, zijn programma 8 zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid (13,5 mln.), overhead (7,5 mln.), programma 7 werk en inkomen (5,5 mln.), programma 9 buitenruimte (3,5 mln.) en programma 4 openbare orde en veiligheid (2,6 mln.). Inkomsten dekking taakmutaties € 52,4 mln. In de september- en decembercirculaire van 2022, de meicirculaire en septembercirculaire 2023 zijn diverse taakmutaties toegekend.

Op de betreffende beleidsprogramma's zijn de budgetten op basis van deze taakmutaties opgehoogd, de inkomsten vanuit het rijk komen in het programma financiën terecht. In totaal gaat het om € 53 miljoen. Hiervan is € 30 miljoen reeds in de september- en decembercirculaire 2022 ontvangen, dit wordt nu onttrokken aan de reserve taakmutaties. Daarnaast is er in de meicirculaire nog € 23 miljoen aan taakmutaties toegekend. Bij de beleidsprogramma's is toegelicht waar deze taakmutaties betrekking op hebben.

8

Kapitaallasten investeringen - € 20,6 mln. De kapitaallasten voor het meerjarig investeringsplan staan centraal begroot binnen programma financiën. Op basis van de investeringen die in 2022 gerealiseerd zijn, wordt het budget dat nodig is voor de kapitaallasten overgeheveld naar de betreffende beleidsprogramma's. In totaal wordt het budget op programma financiën met € 12,6 miljoen verlaagd, dit bedrag wordt aan de overige programma's toegevoegd. Actualisatie reserve activafinanciering € 48 mln. Op basis van het meerjarig investeringsplan wordt het budget in de reserve activafinanciering geactualiseerd. Door dit te doen, behouden we de aansluiting tussen de reserve en de verwachte kapitaallasten die vanuit deze reserve gedekt gaan worden. Per saldo wordt er € 20 miljoen aan de reserve toegevoegd, ten laste van de exploitatie. Waarvan 8 mln. vanuit programma 15 en de rest uit de overige programma’s (lagere lasten). Deze worden toegelicht in de verschillende programma’s Actualisatie reserve grote projecten -€ 2,6 mln. Er wordt € 5,5 mln. minder onttrokken aan de reserve grote projecten door actualisatie van lopende projecten met name in de Binckhorst en het CID. Er is daarnaast € 2,9 mln. toegevoegd voor het Nationaal programma Zuidwest. Actualisatie reserve versterking dienstverlening kwetsbare inwoners € 6,5 mln.

Als gemeente hebben we van het Rijk zogenaamde ‘POK-middelen’ ontvangen (POK staat voor ‘Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag’). Deze middelen zijn toegevoegd aan de reserve Versterking dienstverlening kwetsbare inwoners en worden van daaruit voor diverse projecten ingezet. In totaal gaat het in 2023 om € 6,5 miljoen. Actualisatie onderhoudsreserve € 7,2 mln. Voor alle objecten die we als gemeente minimaal 5 jaar in beheer hebben, is een meerjarig onderhoudsplan opgesteld. De kosten van dit onderhoud fluctueren en wijken daarmee eigenlijk per definitie af van het structurele budget dat voor dit onderhoud begroot is. Deze afwijkingen, zowel positief als negatief, verrekenen we met de onderhoudsreserves vastgoed en sportaccommodaties. In 2023 leidt dat ertoe dat er € 7,2 miljoen aan de reserve wordt onttrokken. De lasten worden gemaakt op de verschillende programma’s. Actualisatie reserve duurzaamheid en energietransitie -€ 11 mln. In 2023 wordt er ongeveer € 11 miljoen minder onttrokken aan de reserve duurzaamheid en energietransitie dan oorspronkelijk begroot. Dit is het gevolg van onderbesteding op onder meer de energietransitie projecten, Groene Herinrichting en Regeling Groene Daken. Inzet inflatie- en energiebuffer € 25 mln. Er wordt € 25 miljoen aan de inflatie- en energiebuffer onttrokken.

Dit budget wordt voor een aantal doelen ingezet: De incidentele stijging van de energielasten bij de zwembaden, openbare verlichting en binnen de bedrijfsvoering (€ 8,3 mln.) De apparaatslasten van DSO (€ 1,5 mln.) Specifieke investeringen waarbij sprake is van een grote prijsstijging (€ 15,2 mln.). De grootste investeringen hierbinnen zijn de sporthal Loosduinen en de Utrechtsebaan. Dit wordt grotendeels toegevoegd aan de reserve activafinanciering. Opschorten verkooptaakstelling vastgoed -€ 7,7 mln. Door het positieve resultaat over het jaar 2022 is de algemene reserve weer op het gewenste niveau. Hierom is de verkooptaakstelling op het vastgoed, die was bepaald als onderdeel van het herstelplan van de algemene reserve, opgeschort. In de begroting was rekening gehouden met een toevoeging van de verkoopopbrengsten van € 7,7 miljoen aan de algemene reserve. Deze toevoeging wordt nu teruggedraaid, dit heeft betrekking op Programma 6 Onderwijs (€ 0,7 mln.) en programma 13 Stadsontwikkeling (€ 7 mln.). Herfaseringen € 19 mln. Een aantal projecten die aanvankelijk in 2023 gepland stonden, worden op een ander moment, of in een ander ritme uitgevoerd. Hierdoor wordt het budget naar andere jaren verschoven en dit gaat via de reserve herfaseringen. In 2023 wordt er in totaal € 19 miljoen aan deze reserve gedoteerd, dit wordt in 2024 en 2025 opnieuw onttrokken.

De meest omvangrijke herfaseringen hebben betrekking op mobiliteit en overhead en worden binnen die programma's apart toegelicht.

9

Aanpassen van de omslagrente € 8 mln. De interne rente die we toerekenen aan onze investeringen daalt van 1,5% naar 1%. Als gevolg hiervan dalen de kapitaallasten, want de rente is hier, naast afschrijving, een component van. Dit leidt tot lagere lasten binnen de begrotingsprogramma's en een hogere last op het onderdeel treasury. In totaal gaat het om € 8 miljoen; op het totaal van de gemeentelijke begroting is dit budgettair neutraal. Actualisatie treasury saldo neutraal Dit is een technische begrotingsmutatie waarmee de activiteit treasury is geactualiseerd op basis van de meest recente rentestanden binnen onze vermogenspositie. Deze actualisatie leidt tot een verhoging van zowel de baten als de lasten met bijna € 17 miljoen. Mutaties programmareserves € 3 mln. Op diverse programmareserves vindt een mutatie plaats. Zo wordt de negatieve programmareserve onderwijs weer aangevuld (€ 2,6 mln.) en wordt er € 2,5 mln. toegevoegd aan de programmareserve sport in verband met de voorziening voor het dak van ADO. Anderzijds vinden er onttrekkingen plaats voor diverse projecten. De grootse onttrekking is vanuit programma 10 voor de herstructurering van de sportvelden in Zuidwest (€ 1,0 mln.). Per saldo vindt er een onttrekking plaats aan de reserves van € 3 mln. Classificatie uitgaven investeringskredieten € 3,2 mln.

In 2022 zijn uitgaven gedaan in het kader van het Masterplan IT (RIS305017). Een deel van die uitgaven is, in tegenstelling tot de eerdere inschatting, nu niet als investering te classificeren en moet op grond van verslaggevingsregels als exploitatie-uitgaven worden verantwoord omdat het om een cloudoplossing gaat. € 3,2 mln. wordt hierdoor vanuit de reserve activafinanciering naar de exploitatie geheveld (van programma 15 financiën naar programma 16 overhead), waarna € 1,2 mln. in 2023 in de exploitatie wordt verantwoord en € 2,0 mln. naar 2024 wordt verschoven middels de reserve herfaseringen (in programma overhead). 16 Overzicht Overhead Loon-, prijs- en volumestijgingen € 20,6 mln. In de geactualiseerde begroting voor begrotingsjaar 2023 is compensatie opgenomen voor loon- en prijsstijgingen ad. € 9,1 mln., ter dekking van cao- en inflatieontwikkelingen. Daarnaast is aanvullend incidenteel € 5,2 aan de begroting toegevoegd ter compensatie van gestegen energiekosten in de ambtelijke huisvesting. Tenslotte is door groei van de totale gemeentelijke organisatie € 6,3 mln. opgenomen om de daarmee samenhangende extra bedrijfsvoeringskosten te dekken Overhead toerekening € 16,9 mln. Door actualisatie van de gehele begroting van de gemeente nemen de lasten die toegerekend worden aan overzicht overhead toe. Gemeentebreed zijn deze mutaties neutraal.

Het betreft met name taakverschuivingen tussen primair proces en centrale bedrijfsvoering en organisatie- en formatieaanpassingen in het kader van verdergaande centralisatie van bedrijfsvoeringsbudgetten. Kapitaallasten € 2,4 mln. Op programma Financiën staan centraal de kapitaallasten begroot van het meerjarig investeringsplan. Op basis van de gerealiseerde investeringen over 2022 vindt conform de bestaande systematiek overheveling vanuit programma Financiën plaats naar de betreffende beleidsprogramma’s. Daarnaast is de omslagrente verlaagd van 1,5% naar 1%. In 2023 is per saldo € 2,4 mln. overgeheveld (verhogen lasten) naar het overzicht overhead. Begrotingswijzigingen samenhangend met “Allocatie incidentele middelen” Programma 15 Financiën Toevoeging incidentele middelen aan reserve (toevoeging) -€ 58,3 mln. De reserve allocatie incidentele middelen wordt jaarlijks voor de nieuwe begrotingscyclus gevormd. Het doel van deze reserve is hoofdzakelijk om de incidentele middelen die beschikbaar zijn door bijvoorbeeld extra inkomsten, maatregelen en resultaten, in te zetten voor nieuwe meerjarige doelen. Om de incidentele middelen over meerdere jaren uit te kunnen geven, worden ze toegevoegd aan de reserve en in de diverse jaren hier weer aan onttrokken. Dat zijn voornamelijk de middelen vanuit de voorjaarnota die over de komende jaren worden ingezet.

Per saldo wordt er vanuit de incidentele posten in 2023, een bedrag van € 58,3 mln. toegevoegd aan deze reserve.

10