Document · PDF

RIS316918 Bijlage 1 Begroting

Gemeenteraad 20 december 2023, gemeente Den HaagBij agendapunt: Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2024-2027 (RIS316918)48.445 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 6

2 alinea's met “beleidsbegroting”: 68 69

Programmabegroting 2024-2027

financien.denhaag.nl

De raad van de gemeente Den Haag, gezien het voorstel van het college van 26 oktober 2023, besluit: I.

Vast te stellen de Programmabegroting 2024-2027 (bijlage 1 en 2), in overeenstemming met de voorgelegde ontwerpbegroting 2024-2027, met een meerjarig eindsaldo van € 0,0 mln. na verrekening met de reserves;

II.

vast te stellen de bijgestelde begroting van het huidige uitvoeringsjaar 2023 (bijlage 3);

III.

in te stemmen met het verlengen, aanpassen, bijstellen, instellen, opheffen en vrijvallen van de reserves (bijlage 4);

IV.

in te stemmen met het meerjarig investeringsplan 2023-2027 (MIP);

in te stemmen met het beschikbaar stellen van een investeringskrediet van € 67,5 mln. onderwijshuisvesting als onderdeel van het meerjarig investeringsplan;

VI.

in te stemmen met het actualiseren van de in de begroting opgenomen activiteiten;

VII.

in te stemmen met het actualiseren van de begrotingsindicatoren (bijlage 5);

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van De griffier,

De voorzitter,

Bewoners € 414

Spaargeld gemeente € 266

Overig € 164

Bedrijven € 127

Inkomsten Gemeente Den Haag

€ 2.262 Andere overheden

bedragen in miljoenen euro’s

€ 3.233 miljoen

Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid € 704

Buitenruimte € 329

Sport € 71

Economie € 42

Mobiliteit € 133

Stadsontwikkeling en Wonen € 166

Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening € 135

Financiën € 153

Overhead € 369

Uitgaven Gemeente Den Haag

€ 666 Werk en Inkomen

€ 153 Onderwijs

€ 140 Cultuur en Bibliotheek

€ 86 Openbare orde en Veiligheid

bedragen in miljoenen euro’s

€ 55 Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie

€ 12 College en Bestuur

€ 16 Gemeenteraad

€ 3.233 miljoen

Inhoudsopgave Voorwoord ................................................................................................................................................................... 5 Samenstelling college van burgemeester en wethouders ........................................................................................... 6 Leeswijzer .....................................................................................................................................................................8 1 Algemeen ................................................................................................................................................................. 10 1.1 De gemeentebegroting.......................................................................................................................................... 10 1.2 Van voorjaarsnota naar coalitieakkoord ..............................................................................................................11 1.3 Overige budgettaire besluitvorming .................................................................................................................... 15 1.4 Kengetallen Den Haag ........................................................................................................................................

20 2 Programma's ........................................................................................................................ 21 2.1 Gemeenteraad ...................................................................................................................................................... 21 2.2 College en bestuur ............................................................................................................................................... 25 2.3 Duurzaamheid, milieu en energietransitie ........................................................................................................ 28 2.4 Openbare orde en veiligheid ...............................................................................................................................42 2.5 Cultuur en bibliotheek ......................................................................................................................................... 55 2.6 Onderwijs ............................................................................................................................................................. 65 2.7 Werk en inkomen .................................................................................................................................................

76 2.8 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid ........................................................................................................... 89 2.9 Buitenruimte ...................................................................................................................................................... 106 2.10 Sport ................................................................................................................................................................. 123 2.11 Economie .......................................................................................................................................................... 130 2.12 Mobiliteit .......................................................................................................................................................... 140 2.13 Stadsontwikkeling en wonen ........................................................................................................................... 153 2.14 Stadsdelen, integratie en dienstverlening ....................................................................................................... 181 2.15 Financiën ..........................................................................................................................................................

195 2.16 Overhead ......................................................................................................................................................... 202 3 Paragrafen .............................................................................................................................................................207 3.1 Bedrijfsvoering ...................................................................................................................................................207 3.2 Lokale heffingen ................................................................................................................................................ 216 3.3 Weerstandsvermogen ........................................................................................................................................222 3.4 Onderhoud kapitaalgoederen ...........................................................................................................................233 3.5 Financiering ....................................................................................................................................................... 241 3.6 Grondbeleid .......................................................................................................................................................

251 3.7 Verbonden partijen ............................................................................................................................................259 3.8 Subsidies ........................................................................................................................................................... 294 3.9 Vastgoed ............................................................................................................................................................. 297 3.10 Openbaarheid................................................................................................................................................... 301 4 Financiële begroting ............................................................................................................................................ 302 4.1 Overzicht baten en lasten per programma ....................................................................................................... 302 4.2 Recapitulatie lasten, baten, toevoegingen en onttrekkingen per programma ...............................................

303 4.3 Gemeentelijke inkomsten ..................................................................................................................................307 4.4 Standen reserves en voorzieningen .................................................................................................................. 310 4.5 Incidentele baten en lasten ............................................................................................................................... 312 4.6 Meerjaren investeringsplan .............................................................................................................................. 317 Bijlage ....................................................................................................................................................................... 318

Voorwoord Voor u ligt de begroting van de gemeente Den Haag voor de jaren 2024-2027. Deze begroting vormt het financiële en beleidsmatige kader voor de komende jaren. Den Haag voert een solide financieel beleid. De gemeente zoekt hierbij de balans tussen voorzichtig zijn waar dat moet en extra investeren wanneer dat kan en nodig is. Daarbij dient er wel rekening mee gehouden te worden dat de financiële ruimte van de gemeente beperkt is. De structurele budgettaire ruimte is beperkt. Vanaf 2026 is er sprake van een structureel tekort omdat de hoogte van het gemeentefonds vanaf 2026 afneemt. Den Haag neemt in deze begroting geen maatregelen om dit tekort op te lossen. De gemeenten zijn nog in gesprek met het Rijk over een oplossing voor de teruggang van het gemeentefonds. Voor de begroting geldt dat structurele uitgaven met structurele inkomsten gedekt moeten worden. In de begroting 2023-2026 zijn in het kader van ‘basis op orde’ stappen gezet om hieraan te voldoen. Ook in deze begroting wordt een stap gezet door een aantal structurele knelpunten op te lossen. Gezien de beperkte beschikbare structurele middelen, kunnen op dit moment echter niet alle knelpunten structureel gedekt worden. Gezien de problematiek is het echter wel noodzakelijk om hier de komende jaren incidenteel geld voor beschikbaar te maken.

Het is noodzakelijk om in de komende jaren oog te houden voor een behoedzaam financieel beleid en voortdurend oog te houden voor de doeltreffend- en doelmatigheid van het beleid. In oktober presenteerden de coalitiepartijen het ‘Haags akkoord 2023-2026’ aan de gemeenteraad. Alle ambities uit het coalitieakkoord zijn financieel vertaald in deze Programmabegroting 2024-2027. In het coalitieakkoord zijn extra middelen beschikbaar gesteld voor met name de thema’s: klimaat, natuur en dieren, duurzaamheid en bestaanszekerheid in de brede zin van het woord. Bij bestaanszekerheid gaat het niet alleen om inkomen, maar ook om de zorg voor voldoende huisvesting, een stabiele woonsituatie, gezondheid, kansengelijkheid in het onderwijs en een goede en schone leefomgeving. De intensiveringen op deze thema’s uit het coalitieakkoord dienen de komende tijd nog nader te worden uitgewerkt in concrete plannen. In dit eerste hoofdstuk van de begroting wordt inzichtelijk gemaakt welke middelen de gemeente extra beschikbaar heeft, waar deze vandaan komen en waar deze middelen aan besteed worden. De besteding van de extra middelen wordt uitgebreider toegelicht in het coalitieakkoord en de afzonderlijke programma’s in deze begroting. In dit eerste hoofdstuk wordt ook stil gestaan bij een aantal andere belangrijke financiële ontwikkelingen.

Het gaat hierbij onder andere om de inzet van de inflatiebuffer om de gevolgen van de hoge inflatie te verzachten, het cofinancieringsfonds en de begrotingsregels. Naast de begroting voor de komende jaren biedt het college samen met deze begroting de actualisatie van het begrotingsjaar 2023 aan (bijlage 3 van het raadsvoorstel). In de actualisatie van de begroting worden alle mutaties groter dan €2,5 mln. in 2023 toegelicht. De begroting 2024-2027 en de actualisatie van 2023 dienen in samenhang te worden bezien.

Samenstelling college van burgemeester en wethouders

Jan van Zanen, Burgemeester Portefeuille: Openbare orde en veiligheid, Algemene bestuurlijke aangelegenheden en Representatie 2 College en Bestuur 4 Openbare orde en veiligheid 14 Stadsdelen, integratie en dienstverlening

Robert van Asten Portefeuille: Stedelijke Ontwikkeling, Bibliotheken en Europa 5 Cultuur en Bibliotheek 11 Economie 13 Stadsontwikkeling en wonen Stadsdeelwethouder Segbroek

Saskia Bruines Portefeuille: Financiën, Cultuur en Economische ontwikkeling 5 Cultuur en Bibliotheek 11 Economie 15 Financiën Stadsdeelwethouder Scheveningen

Mariëlle Vavier Portefeuille: Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken 7 Werk en Inkomen 8 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid 11 Economie 14 Stadsdelen, integratie en dienstverlening Stadsdeelwethouder Laak

Arjen Kapteijns Portefeuille: Energietransitie, Mobiliteit en Grondstoffen 3 Duurzaamheid, Milieu en Engerietransitie 9 Buitenruimte 12 Mobiliteit Stadsdeelwethouder Centrum

Robert Barker Portefeuille: Buitenruimte, Dierenwelzijn en Milieu 3 Duurzaamheid, milieu en energietransitie 9 Buitenruimte Stadsdeelwethouder Haagse Hout

Martijn Balster Portefeuille: Volkshuisvesting, Welzijn, Wijken en Zuidwest 8 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid 13 Stadsontwikkeling en Wonen 14 Stadsdelen, integratie en dienstverlening Stadsdeelwethouder Escamp

Hilbert Bredemeijer Portefeuille: Onderwijs, Jeugd, Sport en Dienstverlening 6 Onderwijs 8 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid 10 Sport 14 Stadsdelen, integratie en dienstverlening 16 Overhead Stadsdeelwethouder Loosduinen

Nur Icar Portefeuille: MKB, Werk en Participatie 7 Werk en inkomen 11 Economie 14 Stadsdelen, integratie en Dienstverlening Stadsdeelwethouder Leidschenveen-Ypenburg

Leeswijzer Inleiding De programmabegroting 2024-2027 omvat meerdere hoofdstukken. Na het inleidende hoofdstuk 1 met daarin een toelichting op de belangrijkste keuzes en actualiteiten met betrekking tot de programmabegroting, vindt u de beleidsbegroting met de diverse beleidsprogramma’s in hoofdstuk 2, een schets van de bedrijfsvoering van de gemeente en een aantal paragrafen over lokale heffingen, weerstandsvermogen en overige relevante thema’s in hoofdstuk 3 en de financiële begroting met onder meer de gemeentelijke inkomsten in hoofdstuk 4. Beleidsbegroting In hoofdstuk 2 zijn de beleidsprogramma’s in termen van de doelstelling, ambitie en activiteiten in 2024 beschreven. Aan de hand van de prestatie- en effectindicatoren kan de raad beoordelen in hoeverre deze doelen worden behaald. In ieder afzonderlijk programma worden ambities en acties concreet uitgewerkt en daarmee geeft ieder programma inzicht in de verwachtingen op de afzonderlijke deelterreinen. Verder worden beleid en geld in meerjarig perspectief gepresenteerd. Deze uitwerking per programma gebeurt binnen het stramien van de drie w-vragen zoals voorgeschreven in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV): wat willen we bereiken?, wat gaan we daarvoor doen? en wat gaat dat kosten?. Ook worden de verwachtingen voor wat betreft projecten en processen in de beleidsprogramma’s opgenomen.

Tot slot worden per programma de beschikbare financiële middelen voor 2024 voor de gemeentelijke inspanningen getoond. Ieder programma bevat een meerjarenoverzicht van de programmatotalen (op lasten en baten) en de totalen van de reserves, de voorzieningen en de investeringen. Prestatie-indicatoren, effectindicatoren en BBV-indicatoren In de beleidsbegroting worden de door de gemeente bepaalde prestatie- en effectindicatoren en de vanuit het Rijk verplichte BBV-indicatoren opgenomen. In bijlage 5.1 vindt u de bronnen en de toelichtingen hiervan. Daarnaast geven kengetallen inzicht in de feitelijke ontwikkelingen in de stad over bijvoorbeeld bevolkingsomvang, aantal huishoudens en leeftijdsopbouw; die vindt u in de infographic in hoofdstuk 1. De financiële kengetallen zijn opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen. Programma op hoofdlijnen In ieder programma is het onderdeel ‘programma op hoofdlijnen’ opgenomen. Hier vindt u een schets van de samenstelling van het programmabudget (lasten en baten) in financiële en in beleidsmatige zin. Dat gebeurt met graphics (‘donuts’) en toelichtingen van de belangrijkste soorten uitgaven en inkomsten: belastingen, subsidies, apparaatslasten, reserves, voorzieningen, en dergelijke. En van de belangrijkste beleidsmatige bestemmingen per programma: veiligheid, bijstand, herinrichting buitenruimte, afvalinzameling, en dergelijke.

Zo krijgt u in één oogopslag een totaal overzicht per programma. Overzicht overhead Een andere verplichting die voortvloeit uit het BBV is een overzicht van de zogenoemde overhead in de gemeentelijke organisatie; hieronder worden begrepen de ondersteunende functies in de gemeentelijke organisatie voor onder andere ICT en personeel en de leidinggevende functies in het primair proces. In combinatie met het apparaatslastenoverzicht krijgt de raad meer inzicht in de omvang en de kosten van de gemeentelijke organisatie. Hoofdstuk bedrijfsvoeringsparagraaf en overige paragrafen Hoofdstuk 3 is de door het BBV verplicht gestelde hoofdstuk over de bedrijfsvoering en overige paragrafen. In bedrijfsvoeringsparagraaf staan belangrijke uitgangspunten van de interne bedrijfsvoering in de gemeentelijke organisatie voor de komende jaren. De overige paragrafen geven gebundelde informatie over thema’s die anders te gefragmenteerd aan de orde zouden komen. Deze informatie wordt door zowel bestuur als toezichthouders belangrijk gevonden om de financiële positie van de gemeente te kunnen beoordelen. De paragrafen lokale heffingen, weerstandsvermogen, onderhoud kapitaalgoederen, verbonden partijen, grondbeleid en financiering zijn verplicht voorgeschreven in het BBV.

Hoofdstuk met de financiële begroting De financiële begroting in hoofdstuk 4 geeft evenals in de voorgaande jaren aandacht aan de financiële positie van de gemeente Den Haag per programma. Ieder programma bevat het overzicht van lasten en baten op een gedetailleerd niveau en het overzicht van de ontwikkeling op de gemeentelijke reserves en de besteding uit voorzieningen. Daarnaast geeft ieder programma de aansluiting weer met voorgaande begroting.

Bijlagen online beschikbaar Om de leesbaarheid van het boek verder te verbeteren worden diverse bijlagen voortaan alleen beschikbaar gesteld op het portaal van de gemeente Den Haag (financien.denhaag.nl). Het gaat om de volgende gemeentebrede overzichten: • Bijlage Begrotingsregels • Bijlage Begroting per activiteit • Bijlage Begroting per taakveld • Bijlage Gemeentelijk tarieven • Bijlage Specificatie financiële vaste activa • Bijlage Specificatie materiële vaste activa en kapitaallasten • Bijlage Meerjaren investeringen • Bijlage Verloopoverzicht reserves • Bijlage Doelen, looptijden en maximale hoogtes reserves • Bijlage Voorzieningen • Bijlage Reserve Allocatie incidentele middelen (nieuw beleid) 2024-2027 • Bijlage Herfaseringen Dit boekwerk is ook digitaal beschikbaar op hetzelfde portaal.

1 Algemeen 1.1 De gemeentebegroting In deze paragraaf treft u het totaal van de Haagse begroting voor de komende jaren aan. Hiermee krijgt u een eerste indruk van de omvang van de begroting. bedragen x € 1.000 Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 Lasten 3.156.472 3.148.673 3.138.798 3.048.204 3.011.229 Baten 3.055.553 3.002.829 3.035.720 2.978.181 3.005.111 Saldo 100.919 145.845 103.079 70.024 6.119 Toevoegingen 357.376 83.990 69.952 22.716 17.804 Onttrekkingen 458.294 229.835 173.031 92.740 23.923 Saldo inclusief reserves 0 0 0 0 0 In onderstaande tabel is per programma weergegeven hoeveel lasten er mogen worden gemaakt in 2024, en hoeveel baten de gemeente daarvoor ontvangt. Daarnaast is opgenomen hoeveel op beleidsprogramma's aan reserves wordt toegevoegd dan wel onttrokken. In de laatste kolom ziet u het verschil tussen de lasten en baten per programma. Dit saldo wordt gedekt uit algemene middelen uit het programma Financiën. In de afzonderlijke begrotingsprogramma's in hoofdstuk 2 wordt nader ingegaan op wat de gemeente met deze middelen doet.

Programma 01 Gemeenteraad 02 College en Bestuur 03 Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie 04 Openbare orde en Veiligheid 05 Cultuur en Bibliotheek 06 Onderwijs 07 Werk en Inkomen 08 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid 09 Buitenruimte 10 Sport 11 Economie 12 Mobiliteit 13 Stadsontwikkeling en Wonen 14 Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening 15 Financiën 16 Overhead Totaal gemeente Den Haag

Lasten

bedragen x € 1.000 2024 Baten ToeOntSaldo voegingen trekkingen

16.328 360 12.313 0 55.360 14.931 82.503 12.855 140.142 11.349 153.082 53.034 666.046 413.759 704.124 81.642 329.466 186.120 71.002 12.978 42.494 2.297 133.273 92.713 166.451 108.186 132.006 17.468 74.739 1.994.227 369.343 910 3.148.673 3.002.829

0 0 0 3.286 0 0 0 168 0 0 0 0 2 2.600 77.934 0 83.990

0 15.968 0 12.313 250 40.179 3.000 69.934 0 128.794 4.464 95.584 16.775 235.512 7.088 615.562 6.218 137.128 6.390 51.634 8.645 31.552 4.515 36.045 5.261 53.006 2.300 114.838 164.929 -2.006.482 0 368.433 229.835 0

1.2 Van voorjaarsnota naar coalitieakkoord Op 13 juni 2023 is de voorjaarsnota aan de gemeenteraad aangeboden (RIS 315797). In de voorjaarsnota, gebaseerd op de meicirculaire, is het budgettaire beeld voor de komende jaren op de algemene begrotingsposten geschetst. Het budgettaire beeld is gebaseerd op de autonome begrotingsontwikkelingen. Het gaat hierbij om de ontwikkelingen die zich onafhankelijk van het te voeren gemeentebeleid voordoen op het gemeentefonds, belastingen, dividenden, rente en de hoogte van de algemene reserve ten opzichte van het vereiste weerstandsvermogen. Bij de coalitievorming is het financiële beeld geactualiseerd. In de actualisatie is ook de septembercirculaire van het gemeentefonds meegenomen. Daarnaast wordt op basis van een analyse van de rekeningresultaten van de afgelopen jaren de onderbesteding op een aantal uitgavenposten benut. In totaal laat het financiële kader zien dat er incidenteel €90 mln. beschikbaar is en structureel €13 mln. In het coalitieakkoord is per programma inzichtelijk gemaakt hoe deze beschikbare middelen worden ingezet. Bij sommige programma’s is er daarnaast voor gekozen om een aantal intensiveringen te dekken uit de beschikbare middelen van het betreffende programma’, zoals de programmareserve. In het vervolg van dit hoofdstuk worden de bovenstaande stappen verder toegelicht.

Daarna wordt er stilgestaan bij de overige budgettaire besluitvorming: • Trend-voor-trend • Inzet Inflatiebuffer • Indexering MJPK 3 • Cofinancieringsfonds • Coronabuffer • Actualisatie Meerjarig investeringsplan (MIP) • Verdeling IHP-middelen • Herfaseringen • Aanvullen negatieve programmareserves Tot slot wordt stilgestaan bij de tien begrotingsregels die als uitgangspunt gelden voor het financiële beleid van de gemeente den Haag.

Financieel kader In tabel 1 is het financiële kader weergegeven. Het budgettaire vertrekpunt bestaat uit het budgettaire beeld dat volgt uit de voorjaarsnota, een aantal onvermijdelijke budgettaire opgaven en het structureel tekort als gevolg van de afname van het gemeentefonds vanaf 2026. Daarnaast bestaat het financiële kader uit extra ruimte. Op basis van een analyse van de rekeningresultaten van de afgelopen jaren wordt de onderbesteding op een aantal uitgavenposten benut. Ook laat de septembercirculaire een incidentele meevaller in 2023 zien op het Btw-compensatiefonds (BCF).

Tabel 1

Bedragen x 1.000

Financieel Kader a Voorjaarsnota Aangenomen raadsvoorstellen (raadsorganisatie b en GAD) c Oploop IHP van 8 naar 11 mln. Oploop MJPK van 4 naar 7,5 mln.

2023

2024

2025

2026

2027

36.015

12.368

718

-14.282

-10.482

-911

-1.711

-2.011

-3.000

-3.500

d Compensatie dak Ado

-2.500

e Coronabuffer

1.169

4.200

16.293

18.993

37.973

10.657

-1.293

h BUIG

10.000

Wmo

3.270

Inzet algemene reserve

12.000

k BTW-compensatiefonds

15.500

Extra ruimte

40.770

13.270

Totaal beschikbare budgettaire ruimte

78.743

23.927

11.977

13.270

Herijking weerstandsvermogen: WMO risico lager

g Structureel tekort Budgettair vertrekpunt

Budgettair vertrekpunt a)

Op 13 juni 2023 is de voorjaarsnota aan de gemeenteraad aangeboden (RIS 315797). Met de voorjaarsnota is het budgettaire beeld voor de komende jaren op de algemene begrotingsposten geschetst.

b) Het aangenomen raadsraadsvoorstel van het presidium voor extra middelen voor de raad en accountant c)

(RIS 315568) en het amendement op de resultaatbestemming om in 2023 extra budget beschikbaar te stellen voor programma 1 (RIS 316135) worden in de begroting verwerkt. De oploop van de kapitaallasten vanaf 2027 voor de IHP’s (integrale huisvestingsplannen) en het MJPK (meerjarig programma kunstwerken) worden in de begroting verwerkt.

d) Voor de dakconstructie van het ADO-stadion is in 2022 een voorziening getroffen met een negatief programmaresultaat als gevolg. Deze middelen worden nu aangevuld vanuit het financieel kader.

In de coronabuffer resteert nog een bedrag van €1,607 mln. Hiervan is € 0,438 mln. nodig als gevolg van hogere bouwkosten van Amare tijdens de coronaperiode. De resterende € 1,169 mln. uit de buffer valt vrij.

Elk jaar wordt bij de begroting het weerstandsvermogen herzien, wat effect heeft op hoe hoog de algemene reserve minimaal moet zijn. Het risico op de WMO is naar beneden bijgesteld, waardoor de algemene reserve verlaagd kan worden.

In het budgettaire vertrekpunt resteert een structureel tekort. Den Haag neemt op dit moment geen maatregelen om dit tekort op te lossen. De gemeenten zijn nog in gesprek met het Rijk over een oplossing voor de teruggang van het gemeentefonds. Een eerste positieve stap is dat het gemeentefonds vanaf 2027 zal meegroeien met de groei van het BBP. In lijn met het advies van de VNG wordt het structureel tekort voor 2026 en 2027 zichtbaar gemaakt in de begroting.

Extra ruimte Aanvullend op het budgettaire vertrekpunt is het coalitieakkoord de volgende budgettaire ruimte bepaald: h) De BUIG is een gebundelde uitkering van het Rijk voor de bekostiging van uitkeringen op grond van de Participatiewet, de IOAW, de IOAZ en het BBZ. Voor de BUIG geldt dat de gemeente meer uitgeeft dan we van het rijk ontvangen. In het budgettair kader 2018 is het tekort op de bijstand aangevuld, voor € 12

36 mln. structureel (RIS 299541). Hierbij is destijds afgesproken dat eventuele voor- en nadelen in de jaarrekening niet worden verrekend met de programmareserve, maar met de algemene reserve. Sinds de toevoeging van €36 mln. is er elk jaar geld overgebleven op de BUIG. De afgelopen 5 jaar is er gemiddeld € 13,4 mln. onderbesteding op de BUIG. De middelen die overblijven gaan jaarlijks bij de jaarrekening naar de algemene reserve. Op basis van de onderbesteding van de afgelopen jaren wordt de raming voor de BUIG structureel met €10 mln. verlaagd. Het beleid op programma 7 blijft ongewijzigd en de geraamde uitgaven in de begroting voor de BUIG zijn nog steeds hoger dan de middelen die Den Haag van het rijk krijgt voor de BUIG. De afspraak dat dat voor- en nadelen op de BUIG in de jaarrekening worden verrekend met de algemene reserve blijft van kracht.

Door onder andere gunstigere contracten die zijn afgesloten met Wmo-aanbieders was er de afgelopen jaren onderbesteding (€20,6 mln. in 2022 en € 8,3 mln. in 2021). De verwachting is dat een deel van deze onderbesteding structureel is. Het Wmo-budget wordt daarom met €3,27 mln. verlaagd. De verwachting is dat er voldoende middelen beschikbaar blijven om het Wmo-beleid te kunnen uitvoeren. In de motie ‘niet verder bezuinigen op ouderenzorg (RIS 316872) heeft de raad uitgesproken om eventuele tekorten in de periode 2023 tot 2026 niet op te lossen met bezuinigingen. Hierbij geldt dat bij het optreden van onverhoopte tekorten algemene middelen aangewend kunnen worden.

De afgelopen jaren was er sprake van onderbesteding op diverse programma’s. De verwachting is dat er ook in 2023 sprake zal zijn van onderbesteding. Daarom wordt vooruitlopend op de jaarrekening €12 mln. van de algemene reserve ingezet. Hierbij geldt dat het jaarrekeningresultaat 2023 als eerste wordt gebruikt om de algemene reserve aan te vullen tot het minimaal vereiste niveau op basis van het benodigde weerstandsvermogen (€107 mln.).

k) Uit de septembercirculaire blijkt een incidentele meevaller van €15,5 mln. op de algemene uitkering. De middelen die overblijven uit het BTW-compensatiefonds (BCF) worden toegevoegd aan de algemene uitkering van het gemeentefonds. De bĳdrage van het Rĳk aan het BCF is geplafonneerd. Als het plafond overschreden wordt, komt het verschil ten laste van het Gemeentefonds. Bĳ een realisatie lager dan het plafond komt het verschil ten gunste van het Gemeentefonds. Naar verwachting blijft er dit jaar €359 mln. euro in het BCF over. Deze middelen worden toegevoegd aan het gemeentefonds. €15,5 mln. hiervan is voor de gemeente Den Haag. Besluitvorming coalitieakkoord per programma In de onderstaande tabel is de besluitvorming uit het coalitieakkoord per programma opgenomen. Deze zijn in de voorliggende begroting verwerkt. De besteding van de extra middelen wordt uitgebreider toegelicht in het coalitieakkoord en de desbetreffende programmahoofdstukken.

Tabel 2 Besluitvorming per programma

Bedragen x 1.000 Incidenteel 2023 e.v.

01 - Gemeenteraad

Structureel 2024

2025

2026

2027

02 - College en bestuur

-2.950

-350

03 - Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie

-7.080

-1.300

04 - Openbare orde en Veiligheid

-800

-150

05 - Cultuur en bibliotheek

-5.335

-500

-1.280

06 - Onderwijs

-3.163

07 - Werk en Inkomen

-2.200

-1.300

08 - Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid

-9.200

-200

09 - Buitenruimte

-20025

-1100

10 - Sport

-3.200

-100

11 - Economie

-9.365

-1.250

12 - Mobiliteit

-7.280

13 - Stadsontwikkeling en Wonen

-13.100

-185

14 - Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening

-4.764

-3.800

-4.150

-4.520

15 - Financiën

-1.025

-1.535

16 - Overhead

-490

Totaal

-89.977

-11.770

-12.900

-13.270

In tabel 3 is het totale overzicht weergegeven. Met een technische schuif worden de incidentele en structurele middelen met elkaar in evenwicht gebracht. Tabel 3 Totaal coalitieakkoord

Bedragen x 1.000 Incidenteel

Structureel

2023 e.v.

2024

2025

2026

2027

Totaal programma's

-89.977

-11.770

-12.900

-13.270

Beschikbare budgettaire ruimte

90.393

12.277

11.977

13.270

Matchen incidenteel - structureel

-416

-507

923

Totaal

1.3 Overige budgettaire besluitvorming Trend-voor-trend Jaarlijks past de gemeente de begroting aan voor de ontwikkeling van de lonen en de prijzen (trend) om de begroting op peil te houden. De systematiek die we gebruiken voor het indexeren van de loon- en prijsgevoelige uitgaven noemen we trend-voor-trend, waarbij de trend een compensatie is voor de gestegen kosten. De daadwerkelijke stijging van de kosten zal in sommige gevallen lager en in andere gevallen hoger zijn dan deze compensatie. De trend van de gemeente wordt gebaseerd op de loon- en prijscompensatie die de gemeente van het Rijk ontvangt. De loon- en prijsbijstelling die de gemeente van het Rijk ontvangt wordt uitgekeerd over het trendgevoelige deel van het gemeentefonds. Daarnaast worden de overige algemene dekkingsmiddelen van de gemeente geïndexeerd. Deze beslaan de onroerendezaakbelasting, parkeerbelasting, toeristenbelasting en precario woonschepen. Deze worden met hetzelfde percentage geïndexeerd als het Rijk gebruikt. De loon- en prijsbijstelling van het Rijk en de extra eigen inkomsten worden vervolgens doorverdeeld naar de loon- en prijsgevoelige uitgaven van de begroting. Op basis van de meicirculaire vindt jaarlijks nacalculatie plaats van het lopende jaar (2023) van de trend.

In de meicirculaire is namelijk opgenomen hoeveel structurele loon- en prijsbijstelling gemeentes definitief ontvangen van het Rijk voor de gestegen lonen en prijzen van het lopende jaar (2023). Zoals in de voorjaarsnota is toegelicht komt de trend voor 2023 structureel €43 mln. hoger uit dan waar in de begroting 2023 van uit is gegaan. De trend stijgt van €62 mln. naar €105 mln. De extra ontvangen trend (nacalculatie 2023) wordt daarbij ook doorberekend en uitgekeerd aan alle organisaties, die van de gemeente Den Haag in 2023 trend ontvangen. Om de hogere loon- en prijsbijstelling voor 2023 aan gesubsidieerde instellingen nog dit jaar beschikbaar te kunnen stellen is op 22 september het raadsvoorstel ‘begrotingsbijstelling trend 2023’ (RIS 316575) naar de raad verstuurd. Inzet Inflatiebuffer In 2022 zijn de prijzen forst gestegen. Ook in 2023 stijgen de prijzen meer dan in de voorgaande jaren. In de uitvoeringsnota 2022 heeft de gemeente daarom eenmalig een buffer van € 25 mln. ingesteld om de gevolgen van de gestegen lonen en prijzen te verzachten. In tabel 4 is opgenomen hoe de reserve buffer energiecrisis en excessieve inflatie (inflatiebuffer) wordt ingezet. Hieronder wordt toegelicht waarom de inflatiebuffer op deze wijze wordt ingezet.

Met de trend kunnen de hogere exploitatiekosten als gevolg van de inflatie (loon- en prijsbijstelling) gedekt worden, met uitzondering voor de excessieve stijging van de energieprijzen voor zwembaden, openbare verlichting en huisvesting van de gemeente. €8,3 mln. is nodig om deze hogere kosten op te kunnen vangen. Naast de exploitatie zijn er begrotingsonderdelen die niet standaard worden geïndexeerd via de trend. Dit betreffen vooral de investeringen en de lasten die uit reserves worden betaald, omdat investeringen eenmalig zijn en er met een risicoreservering van 20% wordt gewerkt. Vanuit de inflatiebuffer wordt daarom € 15,2 mln. ingezet voor een aantal specifieke investeringen in de stad waar sprake is van een grote prijsstijging en waar nu een oplossing nodig is (zie tabel 4). Tot slot wordt €1,5 mln. van de inflatiebuffer ingezet voor de gestegen apparaatslasten met betrekking tot stedelijke ontwikkeling (DSO). Een deel van de apparaatslasten van DSO wordt gefinancierd met incidentele middelen zoals reserves, waardoor deze uitgaven niet via de trend worden geïndexeerd.

Tabel 4

Bedragen x 1.000

Inzet inflatiebuffer

2023

Energiekosten zwembaden

355

Energiekosten openbare verlichting

2.660

Energiekosten ambtelijke huisvesting

5.232

Opknapwijken Mariahoeve, Nieuw Waldeck, Houtwijk (MIP)

800

OR Kijkduin

1.600

Utrechtsebaan (MIP)

3.028

Sporthal Loosduinen

4.000

Investeringen in Cultuurpanden

525

Programma invoering nieuwe tram

2.200

KJ Plein

900

Schedeldoekshaven

2.200

Apparaatslasten DSO incidenteel bekostigd

1.500

Totaal

25.000

Inflatie Meerjarig Programma Kunstwerken 3 (MJPK-3) De kademuur bij de Trekvlietkade (Binckhorst) met een investeringsbedrag van € 4,1 mln., en een jaarlijkse kapitaallast van € 0,175 mln. is toegevoegd aan MJPK-3. Daarnaast worden ook eventuele overschrijdingen van de onderstaande MJPK 3-projecten, mits veroorzaakt door de inflatie, gedekt uit toekomstige vrijval van kapitaallasten van het MIP: • Piet Heinplein (verwachte overschrijding € 0,9 mln.) • Noordwal & Hemsterhuisbrug (verwachte overschrijding € 1,4 mln.) • Brug 105 Benoordenhoutseweg (verwachte overschrijding € 1,2 mln.) • Zwarteweg/Boomsluiterskader (verwachte overschrijding € 3,15 mln.) • Conradkade (verwachte overschrijding € 3,8 mln.) • Pletterijkade (verwachte overschrijding € 5,6 mln.) • Houtzagerssingel (verwachte overschrijding € 4,5 mln.) • Binkhorstbrug (verwachte overschrijding € 1,6 mln.) Cofinancieringsfonds In de uitvoeringsnota (RIS 313771) is het cofinancieringsfonds verhoogd van € 30 mln. naar € 55 mln. In de contourenbrief is vervolgens aangekondigd dat de spelregels voor het cofinancieringsfonds verder worden uitgewerkt. Als eerste stap is in deze begroting de voorgenomen besteding uitgewerkt van circa € 30 mln. van de beschikbare middelen (tabel 5). De overige €25 mln. wordt verdeeld zodra de spelregels verder zijn uitgewerkt. Tabel 5

Bedragen x 1.000

Cofinancieringsfonds

55.000

Zuidwest

15.000

Europese subsidies

2.400

Volkshuisvestingsfonds

6.000

Renovatie binnenhof

1.500

Park Transvaal

3.700

Programma invoering nieuwe tram

1.500

Totaal nog niet bestemd

24.900

Binnen het cofinancieringsfonds zijn de volgende reserveringen gemaakt: • In het coalitieakkoord is €15 mln. gereserveerd voor Zuidwest. Een deel hiervan zal gebruikt worden voor de regiodeal Zuidwest, waarbij de gemeente € 18 mln. van het rijk ontvangt. • Op basis van de richtlijn van het cofinancieringsfonds uit 2015 (RIS 283930) is het cofinancieringsfonds de voorgaande jaren gebruikt voor diverse Europese subsidieprojecten. Op dit moment is €2,4 mln. uit het cofinancieringsfonds gereserveerd voor diverse Europese subsidieprojecten (RIS 314074). • De gemeente kan aanspraak maken op €30 mln. uit het Volkshuisvestingfonds van het Rijk. Hiervoor is €12 mln. cofinanciering nodig. In het cofinancieringsfonds (€6 mln.) en de enecoreserves (€ 6 mln.) wordt de benodigde cofinanciering gereserveerd. De totale beschikbare middelen zijn voor verbetering en isolatie van circa 2.500 slecht geïsoleerde woningen in particulier bezit. • De rennovatie van het Binnenhof duurt langer dan gepland. De gemeente en het Rijk zijn samen verantwoordelijk voor de omgeving inclusief de ondernemers. Voor de renovatie van het Binnenhof wordt aanvullend €1,5 mln. beschikbaar gesteld voor projectkosten en programmering om leegstand rond het Binnenhof te voorkomen en om te waarborgen dat de belangen van de gemeente en de Haagse ondernemers op een goede manier worden meegenomen in het Rijksvastgoed project.

• In Transvaal wordt een park aangelegd (o.a. met speeltoestellen en sportvoorzieningen). Hiervan wordt € 3,7 mln. bekostigd door de gemeente vanuit het cofinancieringsfonds. • Het programma invoering nieuwe tram wordt gefinancierd met cofinanciering van onder andere MRDH. Het programma is onderhevig aan prijsstijgingen oplopend tot € 14,8 mln., het gemeentelijke aandeel bedraagt € 3,7 mln. Van deze kosten wordt € 2,2 mln. gedekt uit de inflatiebuffer (tabel 6) en € 1,5 mln. uit het cofinancieringsfonds. Coronabuffer De gemeente heeft vanuit het Rijk nog coronacompensatie ontvangen over het jaar 2021. Het gaat om € 0,125 mln. voor afvalstofheffing, € 1,113 mln. voor markten en € 8,500 mln. voor parkeren. Deze middelen worden op de betreffende programma’s ingezet. Daarnaast resteert in de coronabuffer nog een bedrag van €1,607 mln. Hiervan is € 0,438 mln. nodig als gevolg van hogere bouwkosten van Amare tijdens de coronaperiode. De resterende € 1,169 mln. uit de buffer valt vrij en maakt onderdeel uit van het financiële kader (tabel 1). De reserve wordt opgeheven. Actualisatie Meerjarig investeringsplan (MIP) Als onderdeel van de begrotingsactualisatie is ook het MIP geactualiseerd. Toelichtingen op de ontwikkelingen op het investeringsprogramma komen aan bod in de verschillende beleidsprogramma’s.

De grootste mutaties worden hieronder ook toegelicht: • Op programma 3: Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie is een investering opgenomen in het MIP van € 3,7 mln. voor het aanleggen en beheer van het park in Tranvaal. In het nieuw Haags Akkoord is € 3,7 mln. vrijgemaakt voor aanpassing en verbetering van het wijkpark Transvaal. • Binnen het programma 5 Cultuur en Bibliotheek vallen in de jaren 2023 tot en met 2028 kapitaallasten vrij van een aantal investeringen in o.a. gebouwen van in totaal € 1,26 mln. De vrijgevallen middelen worden ingezet voor installaties bij kunstaccommodaties (o.a. Museon en Paard). Daarnaast is voor de Restyling bibliotheken Moerwijk en Benoordenhout een investering van circa 2 mln. opgenomen in het MIP. • Op programma 9: Buitenruimte is het investeringskrediet voor de Utrechtsebaan (onderdeel van het meerjarenplan kunstwerken) verhoogd met €3,028 mln. als gevolg van de sterkte inflatie. Dit wordt gedekt vanuit de inflatiebuffer. • Op programma 10: Sport wordt het investeringskrediet voor de Sporthal Loosduinen met € 4 mln. verhoogd. De dekking is afkomstig uit de inflatiebuffer. • Op programma 12: Mobiliteit is het investeringskrediet voor de invoering van het nieuwe tramprogramma (onderdeel van het Netwerk Randstadrail) verhoogd met € 3,7 mln. vanwege de aanzienlijke inflatie gedurende het afgelopen jaar.

Dit wordt gedekt vanuit de inflatiebuffer (€2,2 mln.) en het cofinancieringsfonds (€1,5 mln.) . Verdeling IHP-middelen In de programmabegroting 2023-2026 zijn jaarlijkse extra middelen van respectievelijk € 3, 5 en 8 mln. over de jaren 2024, 2025, en 2026 toebedeeld ten behoeve van de verschillende Integrale Huisvestingsplannen (IHP’s). In het coalitieakkoord is dit bedrag verhoogd naar € 11 mln. in 2027. In onderstaande tabel is weergegeven hoe deze middelen verdeeld zijn over de verschillende programma’s.

Tabel 6

Bedragen in mln. euro

In mln. euro

Onderwijs

Sport

Cultuur & Bibliotheken

Zorg & Welzijn

Spelen

Programma

8,14 en 16*

Procentuele verdeling

33,3%

32,4%

20,9%

11,6%

1,9%

100%

Kapitaallasten 2024

1,0

0,6

0,35

0,05

Totaal

Kapitaallasten 2025

1,7

1,6

1,0

0,6

0,1

Kapitaallasten 2026

2,7

2,6

1,7

0,9

0,15

Kapitaallasten 2027

3,65

3,55

2,3

1,3

0,2

Inschatting investeringsvolume

220

* de middelen voor zorg en welzijn worden naar rato verdeeld over programma 8 (48%), programma 14 (29%) en overhead (23%).

Herfaseringen Onderdeel van de actualisatie van de begroting zijn een aantal herfaseringen tussen jaarschijven. In totaal wordt er € 17 mln. minder uitgegeven in 2023. Deze middelen worden in latere jaren uitgegeven. Om de herfasering van de financiële middelen mogelijk te maken wordt gebruik gemaakt van een herfaseringsreserve. De herfaseringen van meer dan €1,5 mln. zijn in onderstaande tabel weergeven. Tabel 7

Bedragen in mln. euro

Totale budgettaire bijstellingen

2023

2024

2025

2026

1.000

2027

Mobiliteitsdoorstroming

4.000

-4.000

Verkiezingen

-2.500

500

Masterplan IT

2.019

-2.019

Verkeersveiligheid

1.950

-1.950

Permanente winteropvang

1.500

-1.500

Overige herfaseringen (< €1,5 mln.)

10.003

-7.654

-2.843

494

Totaal

16.972

-13.173

-5.293

1.494

Toelichting van de herfaseringen boven de €1,5 mln.: • De verwachting is dat het voorlopig ontwerp Hobbemaplein en Hobbemastraat niet in 2023 maar in 2024 tot besluitvorming komt. • De extra middelen uit het coalitieakkoord 2022-2026 voor verkiezingen worden verschoven naar 2023, vanwege de vervroegde Tweede Kamerverkiezing in november 2023. • Van de exploitatiemiddelen van het Masterplan IT voor 2023 (€ 3,219 mln.) wordt € 2,019 mln. pas in 2024 besteed. • Het eerste jaar van het uitvoeringsprogramma (UVP) verkeersveiligheid vraagt extra voorbereiding. Een deel van de uitvoering schuift daarmee naar achteren. • Naar verwachting zullen de investeringskosten na de aankoop van potentiële nieuwe panden voor de permanente winteropvang in 2025 plaatsvinden. De huidige permanente winteropvang vindt plaats in het Haga ziekenhuis, daarvoor zijn vorig jaar investeringskosten gemaakt. Aanvullen negatieve programmareserves Zoals weergegeven in de Voorjaarsnota 2023 hadden de programma’s 4, 6, 10, 13 en 14 een negatieve programmareserve. In overeenstemming met de verordening Financieel beheer en beleid (artikel 5:7 lid 6) komt het college met een voorstel om deze reserves binnen maximaal twee begrotingsjaren tenminste op nihil te krijgen. Hieronder wordt toegelicht hoe hier invulling aan wordt gegeven.

Met de middelen uit het coalitieakkoord worden de negatieve reserves voor programma’s 6, 10 en 14 aangevuld. Voor programma 4 resteert nog een negatieve saldo van €0,027 mln. en voor programma 13 van € 0,680 mln.. Het negatieve saldo van de programmareserve van programma 4 en 13 wordt in 2023 aangevuld naar nihil vanuit de beschikbare exploitatiemiddelen.

Begrotingsregels In de contourenbrief actualisatie financieel beleid heeft het college een aantal budgettaire spelregels met de raad gedeeld, die leidend zijn in de budgettaire besluitvorming. Deze spelregels zijn hierna nogmaals opgenomen. Deze zullen, voor zover dat nog niet het geval is, worden opgenomen in de Algemene verordening Financieel beheer en beleid Gemeente Den Haag 2019 (RIS 300591). In bijlage 1 van de begroting worden de onderstaande tien begrotingsregels verder toegelicht. 1.

Het gehele college is verantwoordelijk voor de tijdige totstandkoming van de begroting, de uitvoering van de door de raad vastgestelde begroting en de verantwoording over de besteding van de ingezette middelen. 2. De begroting moet voor ieder begrotingsjaar structureel en reëel in evenwicht zijn. 3. We passen het voorzichtigheidsprincipe toe. 4. Bezuinigingen worden concreet en direct ingeboekt in de begroting wanneer besluitvorming hierover heeft plaatsgevonden. 5. Het college besluit (in beginsel) één keer per jaar over financiële wensen voor nieuw beleid of beleidsintensiveringen. Dit is tijdens de begrotingsvoorbereiding. Besluitvorming over financiële wensen voor nieuw beleid vindt alleen plaats als deze wensen integraal tegen elkaar afgewogen kunnen worden met inachtneming van de beschikbare financiële ruimte. 6. Er kunnen geen verplichtingen worden aangaan zonder financiële dekking. 7. Inzet van middelen uit de algemene reserve kan pas plaatsvinden na integrale afweging en alleen voor het meerdere boven de norm van het weerstandsvermogen. 8. We passen het principe van programmasturing toe. 9. We maken onderscheid tussen lasten en baten en de afzonderlijke sturing hierop. 10. Exploitatiebudgetten worden niet overgeheveld naar volgende jaren, tenzij er een aantoonbare verplichting is aangegaan en uitvoering in het volgende jaar plaatsvindt.

Kengetallen Den Haag

(peildatum 1/1/2023)

Bron: Basisregistratie Personen (BRP) en Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)

Bevolkingssamenstelling Aantal inwoners naar leeftĳd (in jaren)

Bevolkingsgroei

9.816

28.783 61.487 32.420

0-4 5 - 14 15 - 19

5.600

1,8%

210.594

20 - 44

4.539

145.286

45 - 64

64.866

65 - 79 80+

Geboorte- en sterftecĳfers

19.686

Totaal

Migratie binnenlands

Absolute en relatieve verandering van het aantal ingeschreven personen ten opzichte van begin 2021

563.122

natuurlĳke bevolkingsgroei

Migratie buitenlands

Verandering in de samenstelling van de Haagse bevolking

26.314

aantal personen uit de Middenen Oost- Europese EU-landen

vestigers uit het buitenland

vestigers uit het binnenland

1.061

3.086

5.753

vertrekkers

vestigers

22.112 25.677

14.026 vertrekkers naar het buitenland

vertrekkers naar het binnenland

Aantal huishoudens

278.233

Aantal nationaliteiten dat ten minste 500 keer voorkomt

21,1%

excl. niet geregistreerde gepriviligeerden

Zorg en Welzĳn Aantal inwoners ouder dan 75 jaar

Percentage Hagenaars zonder Nederlandse nationaliteit

Werk Percentage jeugdigen van 0 tot 23 jaar

Aantal ingeschreven personen tussen 15 en 75 jaar (potentiele beroepsbevolking)

37.141 Demografische druk de verhouding tussen het aantal personen van 0 - 19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen van 20 - 64 jaar

58,2%

26% 20 - 64

0 - 19 > 65 jaar

1,72

435.711 Aantal ingeschreven personen bĳ UWV zonder werk en werkzoekend UWV

34.915 Bron: UWV

2 Programma's 2.1 Gemeenteraad Portefeuillehouder: Presidium

Beoogd maatschappelijk effect: wat willen we bereiken? De gemeenteraad telt 45 inwoners van Den Haag. Zij vertegenwoordigen alle Hagenaars. De gemeenteraad is het hoogste bestuurlijke orgaan van de gemeente. De gemeenteraad is samen met het college van burgemeester en wethouders het bestuur van de stad. De gemeenteraad bepaalt veel zaken die direct van invloed zijn op de stad. De raad stelt ook elk jaar vast hoeveel geld er is voor alle plannen. De raad kijkt ook hoe het college van burgemeester en wethouders het beleid heeft uitgevoerd. Elke vier jaar kiezen de inwoners van de stad een nieuwe gemeenteraad. De griffie bestaat uit ambtenaren die de gemeenteraad ondersteunen. Zij zorgen er voor dat de raad en de raadscommissies kunnen vergaderen. Ook vertelt de griffie wat de raad doet. Dat is te lezen op de website maar ook op social media. De griffie organiseert schoolbezoeken aan de raadzaal, bezoeken van inwoners aan de gemeenteraad en bezoeken van de gemeenteraad aan de stadsdelen. Rekenkamer, ombudsman en gemeentelijke accountantsdienst Den Haag Onder dit programma vallen ook de gemeentelijke rekenkamer, de gemeentelijke (jeugd-)ombudsman en de gemeentelijke accountantsdienst Den Haag.

De gemeentelijke rekenkamer werkt alleen voor de gemeenteraad en doet onafhankelijk onderzoek naar de doelmatigheid, de doeltreffendheid en de rechtmatigheid van het beleid dat het gemeentebestuur voert. De gemeentelijke ombudsman en de jeugdombudsman behandelen klachten van bewoners, jongeren en instellingen. De ombudsmannen zijn onafhankelijk. Ook is bij de ombudsman de gemeentelijke Antidiscriminatievoorziening ondergebracht. De Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag (GAD) is de accountant van de gemeente Den Haag en gelieerde organisaties. De GAD levert een bijdrage aan het vertrouwen in de maatschappij en draagt bij aan het verbeteren van organisaties in de publieke sector. Vanaf 1 april 2023 is de GAD onder de raadsorganisatie geherpositioneerd (RIS314231). In het programma gemeenteraad wordt in 2024 € 16,3 mln. aan lasten gerealiseerd. Dit bedrag wordt in zijn geheel gedekt uit de algemene middelen (op een baat na van € 0,36 mln.). De kosten binnen het programma worden voor 59% gemaakt binnen de onderdelen bestuursondersteuning gemeenteraad, apparaatskosten gemeenteraad en de gemeenteraad zelf. De GAD omvat 27% van de totale begroting. De overige 14% komen voor rekening van de ombudsman en de rekenkamer. Programma op hoofdlijnen bedragen x € 1.000 Begroting 2023

2024

2025

2026

2027

Lasten

15.563

16.328

16.628

16.587

Baten

344

360

15.219

15.968

16.268

16.227

Toevoegingen

Onttrekkingen

15.219

15.968

16.268

16.227

Saldo exclusief reserves

Saldo inclusief reserves

Wat gaan we doen en wat gaat het kosten in 2024? Gemeenteraad Wat gaan we daarvoor doen?

Wat mag het kosten (€1.000) Lasten Baten Saldo 2.034 0 2.034

Apparaatskosten Gemeenteraad Wat gaan we daarvoor doen?

Wat mag het kosten (€1.000) Lasten Baten Saldo 4.354 0 4.354

Bestuursondersteuning Gemeenteraad Wat gaan we daarvoor doen?

Wat mag het kosten (€1.000) Lasten Baten Saldo 3.168 0 3.168

• • • •

Het verzorgen van de vergoedingen aan raadsleden en fracties. Het organiseren van commissie- en raadsvergaderingen en besluitvorming door de raad. Alle communicatie-uitingen van de raad, zowel op papier, via de website als op social media. Contact tussen inwoners, scholieren en raad

Bij de raadsvergaderingen zijn ook inwoners van Den Haag welkom: als insprekers en als publiek. Ook worden er inwoners als speciale ‘gast van de raad’ uitgenodigd bij de raadsvergaderingen. Dit is een initiatief van de gemeenteraad om bewoners kennis te laten maken met het werk van de gemeenteraad. Om zoveel mogelijk verschillende bewoners hiervoor uit te nodigen, worden er ieder kwartaal 1000 willekeurige inwoners van Den Haag uit de basisregistratie persoonsgegevens geselecteerd. Zij ontvangen een persoonlijke uitnodiging op naam, ondertekend door de voorzitter van de raad. Verder organiseert de raad jaarlijks drie sessies in de stad onder de noemer ‘Raad in de stad’. Bewoners uit een stadsdeel gaan dan in gesprek met de raadsleden. Scholen komen graag langs in de raadzaal voor het programma ‘Democracity’ van Prodemos. Met begeleiding van één of meer raadsleden gaan scholieren aan de slag met de bouw van hun ‘eigen’ stad. Zo leren zij de lokale democratie beter kennen. Aandachtspunten begroting 2024 De raad heeft op 8 juni 2023 besloten de beschikbare middelen voor programma 1 te verhogen. Was in het coalitieakkoord al structureel € 0,4 mln. beschikbaar gesteld voor de raad, de raad heeft dit bedrag met ingang van 2024 structureel verhoogd met € 1,1 mln.

Daarnaast is de Raadsorganisatie met ingang van 1 april 2023 uitgebreid met de Gemeentelijke accountantsorganisatie Den Haag (GAD). In het verlengde van de motie GL.8 Stabiele financiering nieuwe GAD (RIS314231) worden aanvullende structurele middelen toegevoegd aan het budget voor de GAD. In 2024 wordt aanvullend € 0,3 mln. 22

beschikbaar gesteld en vanaf 2025 wordt aanvullend € 0,6 mln. structureel beschikbaar gesteld. In onderstaande tabel is het totale budgettaire effect weergegeven.

Raad De apparaatslasten raad nemen vanaf 2024 structureel met € 0,4 mln. toe. Hiermee kan de gewenste uitbreiding van de beleidscapaciteit bij de fracties vorm krijgen. Het budget voor onvoorziene kosten ad € 0,2 mln. in het budget raadsorganisatie kan dienen als buffer voor onvoorziene kosten (zoals bijv. nu de voorgenomen aanpassing commissieperskamer). Indien zich geen onvoorziene kosten voordoen zouden de niet bestede middelen kunnen worden toegevoegd aan een programmareserve. Thans kent het programma geen reserve. Griffie De griffie krijgt structureel In 2024 € 0,3 mln. extra. De raad vraagt meer van de griffie: niet alleen het procesmatig ondersteunen van de raads- en commissievergaderingen, maar ook het begeleiden en ondersteunen van raadsonderzoeken, inhoudelijke (duale) raadswerkgroepen, en het uitvoeren en verder ontwikkelen van projectmatige activiteiten als Raad in de stad, schoolbezoeken en studentendebatten. Tegelijkertijd bestaat de wens om het beoogde kwaliteitsniveau te borgen en dit door te ontwikkelen naar een bredere ondersteuning van de raad. Zo is wenselijk dat de griffie een sterkere rol pakt rond de dicta van raadsvoorstellen en bij het sturen op de termijnplanningen. Wat mag het kosten (€1.000) Lasten Baten Saldo 1.158 0 1.158

Rekenkamer Wat gaan we daarvoor doen?

De rekenkamer krijgt op grond van het raadsbesluit van 8 juni structureel € 0,1 mln. extra. Zo kunnen jaarlijks twee extra doorwerkingsonderzoeken uitgevoerd worden naar de opvolging van raadsbesluiten over eerdere rekenkamerrapporten. Daarnaast biedt de uitbreiding van het budget de mogelijkheid om de onderzoekscapaciteit structureel te borgen en uit te breiden. Hierdoor zal de controlerende rol van de raad versterkt worden. Wat mag het kosten (€1.000) Lasten Baten Saldo 1.114 35 1.079

Ombudsman Wat gaan we daarvoor doen?

De ombudsman krijgt op grond van het raadsbesluit van 8 juni structureel € 0,1 mln. Hierdoor kan de formatie van met name de jeugdombudsman structureel worden uitgebreid. Naast het behandelen van klachten over de gemeente voert de ombudsman ook de antidiscriminatievoorziening uit. De middelen hiervoor zijn met ingang van de begroting 2020 toegekend aan de ombudsman vanuit een ander programma. Ze zijn dus niet meer opgenomen in programma 1. Wat mag het kosten (€1.000) Lasten Baten Saldo 4.500 325 4.175

Gemeentelijke accountantsdienst Wat gaan we daarvoor doen?

In het verlengde van de motie Stabiele financiering nieuwe GAD (RIS314231) zijn aanvullende structurele middelen toegevoegd aan het budget voor de GAD.

Financiële overzichten bedragen x € 1.000 2026 2027

2023

2024

2025

10.681

10.080

3.573

3.575

14.254

13.655

911

1.711

2.011

Aanvullende budgettaire ruimte

Inzet budgettaire ruimte

Overige (neutrale) mutaties

398

962

14.576

15.563

16.328

16.628

16.587

Lasten (incl. reserves) Lasten Vastgestelde begroting 2023-2026 Reeds goedgekeurde mutaties* Subtotaal actuele begroting 2023-2026 Budgettair kader

Lasten Ontwerpbegroting 2024-2027

*RIS313771 Uitvoeringsnota 2022 en RIS310802 herpositionering Gemeentelijke Accountantsdienst

bedragen x € 1.000 2026 2027

2023

2024

2025

Baten Vastgestelde begroting 2023-2026

Reeds goedgekeurde mutaties*

300

Subtotaal actuele begroting 2023-2026

335

Budgettair kader

Aanvullende budgettaire ruimte

Inzet budgettaire ruimte

Overige (neutrale) mutaties

360

344

360

Baten (incl. reserves)

Baten Ontwerpbegroting 2024-2027

*RIS313771 Uitvoeringsnota 2022 en RIS310802 herpositionering Gemeentelijke Accountantsdienst

2.2 College en bestuur Portefeuillehouder: Jan van Zanen

Beoogd maatschappelijk effect: wat willen we bereiken? Het college van burgemeester en wethouders vormt samen met de raad het Haags gemeentebestuur. De raad stelt de kaders vast van het beleid, het college zorgt dat dit beleid wordt uitgevoerd. Onder dit programma vallen de activiteiten en kosten van burgemeester en wethouders. Verder vallen hieronder de gemeentelijke bijdragen aan de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Daarnaast valt bureau verkiezingen ook binnen dit programma. Programma op hoofdlijnen bedragen x € 1.000 Begroting 2023

2024

2025

2026

2027

Lasten

19.821

12.313

12.323

12.316

Baten

19.821

12.313

12.323

12.316

Toevoegingen

Onttrekkingen

19.821

12.313

12.323

12.316

Saldo exclusief reserves

Saldo inclusief reserves

Het college van B en W maakt in 2023 € 12,3 mln. kosten voor de uitvoer van het programma. Deze lasten worden geheel gedekt uit de algemene middelen. De uitvoer van het programma zal voor 37% bestaan uit de kosten van het college van B en W en het kabinet en protocol. Daarnaast zal 38% plaatsvinden op het gebied van bestuurlijke samenwerking. Dit betreft de bijdrage aan de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en de contributie aan de VNG. De overige 36% zal bestaan uit kosten rondom verkiezingen.

Wat gaan we doen en wat gaat het kosten in 2024? Wat mag het kosten (€1.000) Lasten Baten Saldo 4.619 0 4.619

College van BenW Wat gaan we daarvoor doen?

Metropoolregio Rotterdam Den Haag Den Haag werkt samen met 20 andere gemeenten in de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). Deze gemeenschappelijke regeling is in 2015 gestart met als doel: het verbeteren van de bereikbaarheid en het vernieuwen van de economie. De MRDH is partner in de Groeiagenda Zuid-Holland, een ambitieuze actie- en investeringsagenda van tachtig overheden, bedrijven en kennisinstellingen in Zuid-Holland. Op basis van een gezamenlijke Groeiagenda investeren de partners samen in nieuwe verdienmodellen en werkgelegenheid. In dit samenwerkingsverband zitten naast de MRDH onder meer universiteiten, de gemeenten Rotterdam, Den Haag, Leiden, Delft, Dordrecht, provincie Zuid-Holland, Shell, Havenbedrijf Rotterdam, HTM, Economic Board Zuid-Holland en InnovationQuarter. In de afgelopen jaren stond de exploitatie van het openbaar vervoer vanwege de coronacrisis zwaar onder druk. Het Rijk stelt een eenmalige vangnetregeling voor 2023 beschikbaar. Hiermee kunnen de lagere reizigersinkomsten in 2023 gedeeltelijk worden aangevuld. Hierdoor ontstaat de paradoxale situatie dat, terwijl de coronacrisis voorbij is, de corona-opgave in het openbaar vervoer groter is dan ooit. Wat mag het kosten (€1.000) Lasten Baten Saldo 4.638 0 4.638

Bestuurlijke samenwerking Wat gaan we daarvoor doen?

De bestuurscommissie Vervoersautoriteit heeft daarom de maatregelen uit het eerdere Transitieprogramma OV en corona verlengd voor de jaren 2023 en 2024. De MRDH stelt een eigen bijdrage beschikbaar van maximaal € 37 miljoen. Dit is aanvullend op reeds eerder genomen maatregelen om de vervoerbedrijven financieel te ondersteunen, om de transitie te maken naar een toekomstvast OV-systeem en aanvullend op de reguliere concessiekosten. Binnen de kaders van dit programma stemmen de vervoerders hun vervoersaanbod zo goed als mogelijk af op de reizigersvraag. In 2023 wordt een studie uitgevoerd naar veranderingen in reisgedrag, om zo inzichtelijk te maken of en hoe de OV-reiziger terugkeert in het OV en welk OV aanbod daarbij passend is. Welke activiteiten precies in 2024 moeten worden ingezet, zal mede afhankelijk zijn van de ontwikkelingen in 2023. De keuzes worden gezamenlijk gemaakt aan de hand van een afwegingskader. Waar in de besluitvorming tot nu toe nog geen rekening mee gehouden is, zijn de kostenstijgingen waarmee de vervoerbedrijven te maken hebben, vanwege gestegen materiaal-, energie- en personeelskosten. In de concessieafspraken tussen de MRDH en vervoerbedrijven is vastgelegd hoe hiermee wordt omgegaan.

Door indexatie van exploitatiesubsidies en doordat de MRDH risicodragend is voor het beheer en onderhoud van infrastructuur en railvoertuigen, komt een deel van de kostenstijgingen voor rekening van de MRDH. Wat mag het kosten (€1.000) Lasten Baten Saldo 3.056 0 3.056

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13407394/1