RIS316702 Beantwoording SV Verlaag de kiesdrempel

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE

7 november 2023

VRAGEN

Onderwerp

Ons kenmerk

Antwoord van het college op de vragen van het raadslid mevrouw Bos, luidend: ‘Verlaag de kiesdrempel’

DPZ/10627238 RIS316702

Het raadslid mevrouw Bos heeft op 4 oktober 2023 een brief met daarin acht vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. Aan de voorzitter van de gemeenteraad, Recent heeft Ongehinderd in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties steekproeven uitgevoerd naar de toegankelijkheid van stemlokalen tijdens de Provinciale Statenverkiezingen van 2023. Uit dit onderzoek blijkt dat stemlokalen nog grotendeels niet toegankelijk zijn. Zo is 79% van de onderzochte stemlokalen niet toegankelijk. Dit strookt niet met de ambitie om in 2019 100% van de stemlokalen toegankelijk te laten zijn. 1.

Kan het college aangeven of er in het kader van het onderzoek door Ongehinderd ook steekproeven uitgevoerd zijn bij Haagse stembureaus? Zo ja, wat waren hiervan de resultaten?

De steekproef van Ongehinderd is uitgevoerd in acht stembureaus in Den Haag. Op bepaalde aspecten scoren de stembureaus onvoldoende, waardoor het stembureau in zijn geheel als ontoegankelijk wordt gekwalificeerd. De toelichting op die onvoldoendes ontbreekt, zodat niet inzichtelijk is geworden met welke reden het aspect als onvoldoende is aangemerkt. Reactie op de bevindingen: Er zijn drie stembureaus waarbij het oordeel is dat de ingang van het gebouw en/of het stemlokaal niet toegankelijk zou zijn. Onduidelijk is waarom deze ontoegankelijk zijn. Wel weten we dat in die specifieke gevallen sprake is van dubbele deuren die, als ze allebei openstaan, ruim voldoen aan de eisen die daaraan gesteld worden. Het kan zijn dat op het moment van de steekproef één van de twee deuren dicht was. Bij vijf stembureaus is de route naar de entree en/of het stemlokaal als onvoldoende aangemerkt. Onduidelijk is waarom dat zo was. Dit kan bijvoorbeeld zijn omdat de route naar het gebouw en/of stemlokaal langer is dan de richtlijnen voorschrijven of omdat op het moment van de steekproef wellicht objecten op de route staan. Bij vier stembureaus is de parkeergelegenheid voor mindervaliden als onvoldoende aangemerkt. De richtlijn is dat er binnen 100 meter van de ingang tenminste één parkeerplaats voor mindervaliden is of – als dat ontbreekt – tenminste vijf parkeerplekken binnen 100 meter.

In een stad als Den Haag is dit niet voor alle locaties haalbaar. In die gevallen gaat voldoende spreiding van de stembureaus voor op voldoende parkeergelegenheid. Bij drie stembureaus zijn de stoelen voor mindervaliden onvoldoende gekwalificeerd. De stembureaus moeten tenminste één stoel met armleuningen hebben voor mindervaliden. De stembureaus beschikken allemaal wel over een stoel, maar niet altijd met armleuningen.

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ/10627238

2.

Kan het college aangeven of de gemeente Den Haag zelf steekproeven over de toegankelijkheid van stembureaus doet? Zo ja, wat waren de uitkomsten van de steekproeven ten tijde van de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 en de provinciale verkiezingen dit jaar? Wat is er met de resultaten van die proeven gedaan?

De Gemeente Den Haag laat iedere verkiezing een steekproef uitvoeren door Stichting Voorall. Stichting Voorall werkt met de doelgroep in Den Haag. Voor en na elke verkiezing wordt met de Stichting Voorall besproken of er nieuwe doelgroepen aan de orde moeten komen of dat reeds gemaakte voorzieningen voor toegankelijkheid moeten worden aangepast. De steekproeven gebeuren middels een fysieke toetsing of door ervaringen op te vragen bij Hagenaars met een beperking die hun stem hebben uitgebracht. Na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 heeft Voorall een rapport uitgebracht over acht locaties op basis van de ervaringen van kiezers met een beperking. De actiepunten die hieruit zijn gekomen, zijn meegenomen in de voorbereidingen voor de Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezingen in 2023. Bij de laatstgehouden verkiezing heeft Voorall zich geconcentreerd op de acht locaties met extra voorzieningen voor blinde en slechtziende kiezers, de zogeheten Vibes-stembureaus. De volgende actiepunten zijn daaruit gekomen: -

3.

Er wordt een apart team gevormd voor de inrichting van de Vibes-stembureaus zodat onvolkomenheden in de inrichting voorkomen kunnen worden; Bij de locatie Inclusion for All wordt de deur gemarkeerd voor beter contrast/zichtbaarheid en wordt de vloer voorzien van stucloper als ondergrond voor de geleidelijnen; Met Madurodam gaan we in gesprek om het gehele plein te voorzien van geleide-tegels. Madurodam heeft als eigenaar zeggenschap in deze maatregel. Gebouw Eltheto was niet toegankelijk genoeg en wordt daarom vervangen door een andere locatie: Bibliotheek Segbroek. Serviceflat Dekkershaghe blijft toch een Vibes locatie. Na nadere gesprekken en inspectie met en door Voorall is gebleken dat de voordelen om hier een Vibes-locatie in te stellen opwegen tegen de nadelen en dat een nog betere locatie lastig te vinden is.

Indien er steekproeven worden gehouden; welke methodiek en toegankelijkheidscriteria worden daarbij gebruikt?

Stichting Voorall en de Gemeente Den Haag toetsen aan de hand van de “Criteria Integrale Toegankelijkheid Stembureaus” van PBTconsult en het ministerie van BZK. Alle locaties worden in het voortraject periodiek getoetst door de gemeente Den Haag middels een zelf ontwikkelde applicatie “Appcessible” waarin de checklist van PBT is opgenomen. Daarnaast worden de adviezen van belangenorganisaties gebruikt. Stembureauleden en wijkambtenaren controleren de praktische werkelijkheid op de verkiezingsdag. Ongehinderd beveelt aan om met gemeenten en belangenorganisaties zoals de VNG, NVVB en Iederin het gesprek aan te gaan over de toegankelijkheid van stembureaus. Daarbij wordt ook ‘sterk aanbevolen’ om professionals met inhoudelijke kennis van toegankelijkheid uit te nodigen voor deze besprekingen.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ/10627238

4.

Kan het college aangeven of de gemeente Den Haag al een uitnodiging heeft ontvangen voor een dergelijk gesprek? Zo ja, heeft zo’n gesprek al plaatsgevonden en wat waren de actiepunten en/of afspraken die hieruit voortkwamen?

We richten ons voornamelijk op oplossingen met de doelgroep en niet voor de doelgroep. Daarom hebben we -naast de genoemde informatiebijeenkomsten- samenwerkingen met verschillende belangenpartijen. Voor een evenement van dit formaat is er enige afhankelijkheid van de openbare ruimte, zeker in een oude stad. Actiepunten zijn daarom vooral gericht op samenwerken en het vinden van langdurige oplossingen voor het toegankelijker maken van de stad, dus niet alleen voor één dag als er een stembureau staat. De gemeente wordt geregeld uitgenodigd voor informatiebijeenkomsten vanuit de VNG, het ministerie en Iederin (week van toegankelijkheid), waar we zoveel als mogelijk aan deelnemen. De gemeente Den Haag is één van de gemeenten die voorop lopen als het gaat om de maatregelen die we nemen om de toegankelijkheid van de stembureaus te verbeteren. De bijeenkomsten zijn vooral gericht op informatievoorziening richting gemeenten; wie (welke doelgroep) kan je helpen en welke voorzieningen kan je daarbij aanbieden. 5.

Kan het college aangeven of ervaringsdeskundigen en experts op dit moment betrokken worden bij het toegankelijk maken van stembureaus? Zo ja, op welke momenten worden zij betrokken en wat wordt er met hun input gedaan?

Er zijn samenwerkingen met belangenpartijen zoals Stichting Voorall, De Oogvereniging, Visio, Bartimeus, De Toegankelijke Stad, Stichting Prokkel, Solution Radio, een specialist voor op maat gemaakte opritten, de bibliotheken, etc. De momenten waarin deze deskundigen ondersteunen verschilt. Veelal gebeurt dit in het voortraject en na een verkiezing. De input wordt zeer serieus genomen en opgepakt binnen de mogelijkheden om ervoor de zorgen dat de verkiezingen steeds toegankelijker worden. Het onderzoek concludeert dat in de door gemeenten gehanteerde toegankelijkheidscriteria en checklisten vooral aandacht is voor toegankelijkheid voor mensen met een motorische beperking, terwijl er minder aandacht is voor toegankelijkheidsvereisten voor mensen met een zintuigelijke beperking. Er wordt daarom aanbevolen om de toegankelijkheidscriteria aan te passen zodat ook de toegankelijkheid voor deze groep geborgd wordt. 6.

Kan het college aangeven welke maatregelen er worden genomen om stembureaus toegankelijk te maken voor mensen met zintuigelijke beperkingen? Zijn er evenveel stembureaus die toegankelijk zijn voor mensen met een zintuigelijke of andere niet-motorische beperking als voor mensen met een motorische beperking?

Voorbeelden van maatregelen zijn: De verkiezingswebsite is ‘opleesbaar’ (screenreader) en voorzien van toegankelijke PDF’s; De kleurcontrasten en indeling van de website worden getoetst door meerdere belangenpartijen zodat doven, slechthorenden, (kleuren)blinden, mensen met autisme, dyslexie, laaggeletterden of een motorische beperking minder afhaken; Elk stembureau wordt voorzien van een grootletter stembiljet en een leesloep; Opritten en trappen/deuren bij de Vibes-stembureaus hebben kleurcontrasten; Normaliter wordt er ook een oefendag georganiseerd voor de doelgroep visueel beperkte kiezers bij Visio in Den Haag. Voor de aankomende Tweede KamervVerkiezing is helaas de voorbereidingstijd te kort om dit te organiseren;

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ/10627238

-

Er worden acht speciale stembureaus (Vibes) ingericht voor mensen met een visuele beperking, voorzien van een geleidelijn, een stemmal en een beluisterbare kandidatenlijst. De stembureauleden die in deze locatie zitting hebben, worden middels een speciale training vertrouwd gemaakt met de hulpmiddelen en de omgang met visueel beperkte kiezers.

Het initiatief voor de combinatie van de stemmal en de beluisterbare kandidatenlijst (voor visueel beperkte kiezers) is een initiatief van de gemeente Den Haag. In 2017 zijn wij met drie andere gemeenten gestart met de ontwikkeling hiervan en inmiddels is de toepassing wijdverbreid. Bij de Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezingen in 2023 hebben 95 gemeenten gebruik gemaakt van de stemmal en de beluisterbare kandidatenlijst. Ook deze ontwikkeling is in samenwerking met de doelgroep(en) en de Stichting Voorall uitgevoerd. Uit het aantal speciale stembureaus voor kiezers met een visuele beperking (8) blijkt dat niet hetzelfde aantal stembureaus toegankelijk is voor zowel kiezers met zintuigelijke beperking als met een motorische beperking. Dat is niet alleen en kwestie van geld (de stemmallen zijn uniek voor elke verkiezing en kosten grofweg 2.500 euro per stuk). De toegankelijkheid voor kiezers met een zintuigelijke beperking begint op de route naar het stembureau. Het ontbreken van geschikte openbaar vervoer haltes en geleide tegels naar de stembureaulocatie vormen de grootste belemmering. 7.

Hoe wordt er in de toegankelijkheidscriteria die de gemeente toepast rekening gehouden met zintuigelijke of andere niet-motorische beperkingen? Ziet de gemeente naar aanleiding van het onderzoek nog redenen om de toegepaste criteria hier (beter) op aan te passen?

De gemeente Den Haag houdt bij de toegankelijkheid rekening met een zintuigelijke of andere nietmotorische beperkingen. Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen in 2021 en de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 hebben we een pilot gehouden met extra voorzieningen op de stembureaus (waaronder de mogelijkheid om via een Teams-verbinding contact te maken met tolken Nederlandse gebarentaal en schrijftolken). Uit deze pilot is gebleken dat de toegankelijkheid voor dove en slechthorende kiezers niet specifiek aan de locatie is gebonden maar zich veel meer bevindt op het vlak van informatieverstrekking en voorlichting. Wel heeft de pilot geresulteerd in een digitaal toegankelijkere website, doventolk-video’s, betere training voor stembureauleden en een aangepaste verkiezingskrant. Iedere verkiezing wordt er in ieder stadsdeel een stembureau ingericht voor blinde en slechtziende kiezers. Deze locaties worden op de verkiezingsdag getoetst door Stichting Voorall. Ook wordt er aangegeven of er storend geluid kan zijn op een locatie voor kiezers met een gehoorapparaat. 8.

Is het college bereid om tijdens de komende Tweede Kamerverkiezingen breed in de stad steekproeven te houden bij stembureaus op het gebied van toegankelijkheid, en daar ook ervaringsdeskundigen en experts bij te betrekken? Zo ja, kan het college de raad hierna over de bevindingen informeren?

Bij elke verkiezing worden in de stad steekproeven gehouden door de Stichting Voorall. Zo ook bij de komende Tweede Kamerverkiezing. De resultaten met aanbevelingen worden in een brief van Voorall aan het college gedeeld. De raad zal hierover worden geïnformeerd. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

4/4