RIS316606 Bijlage 2 Studie meest kwetsbare buurten voor water en hitte overlast TAUW

Aanpak meest kwetsbare locaties voor wateroverlast en hitte Glossy Klimaatadaptatie in Den Haag April 2023

Waarom deze glossy? Den Haag werkt hard aan het klimaatbestendig maken van de stad. Zo zijn er stresstesten uitgevoerd, (interne en externe) risicodialogen gevoerd, een Wegwijzer opgesteld en is er een impactanalyse gemaakt. De gemeenteraad heeft de Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig als kapstok vastgesteld voor het klimaatbestendig maken van de stad. Met de informatie uit de risicodialogen, impactanalyse en de Wegwijzer wil Den Haag nu de kwetsbare locaties vinden en vervolgens tot een handelingsperspectief per locatie komen. Deze glossy beschrijft hoe de meest kwetsbare locaties voor wateroverlast en hitte zijn geselecteerd en wat het handelingsperspectief is bij die locaties. Door op de onderstaande iconen te drukken, kunt u navigeren in deze glossy.

Inhoudsopgave Selectie en uitwerking meest kwetsbare locaties Hier staat beschreven welke stappen voorafgingen aan het selecteren van de meest kwetsbare locaties voor wateroverlast en hitte, en hoe het handelingsperspectief is uitgewerkt voor die locaties. Meest kwetsbare locaties wateroverlast en hitte Hier staan de meest kwetsbare buurten en straten voor wateroverlast en hitte in Den Haag.

Handelingsperspectief meest kwetsbare locaties Hier staat bij de meest kwetsbare buurten omschreven wat er speelt, wat er al gebeurt om deze overlast aan te pakken, en hoe de overlast verder aangepakt kan worden.

1

Selectie en uitwerking meest kwestbare locaties Het onderstaande schema toont hoe de meest kwetsbare locaties voor wateroverlast en hitte zijn geselecteerd. De aanpak bestond uit twee clusters: onderzoeken en uitwerken. In de onderzoeksfase zijn stappen gezet om de kwetsbare locaties te selecteren. In de uitwerkingsfase is het handelingsperspectief per locatie uitgewerkt. Waar bestond de analyse uit? In de basisinformatie is gekeken waar de onacceptabele gevolgen zich voordoen. Deze analyse is uitgevoerd op het niveau van individuele postcodes (PC6). Voor alle postcodes is de wateroverlast en hitteproblematiek gekwantificeerd in een database. Voor droogte was er onvoldoende basisinformatie beschikbaar om een analyse uit te voeren, en doet de gemeente eerst zelf verdiepend onderzoek. Op basis van de analyse waren er groslijsten gemaakt. De groslijst voor wateroverlast bestond uit buurten en straten met kwetsbare panden voor wateroverlast, en hoofdwegen die niet meer begaanbaar waren voor hulpdiensten. Voor hitte was een lijst gemaakt van kwetsbare buurten door te kijken naar: de gevoelstemperatuur, het aantal koele plekken, het aantal bewoners, het aantal 65-plussers en het percentage chronisch zieken.

Welke basisinformatie is verzameld? De gemeente Den Haag heeft een interactieve Klimaatatlas die de verwachte effecten van de klimaatverandering voor de stad inzichtelijk maakt. Daar bovenop heeft de gemeente een verdiepende impactanalyse laten uitvoeren om de schade en omvang van de gevolgen van hevige regenbuien, hitte en droogte zo veel mogelijk te kwantificeren. De meest kwetsbare locaties zijn op basis van deze onderliggende data geselecteerd.

Waar bestaat de aanpak uit? Voor iedere locatie is onderzocht welke voorbeeldmaatregelen en ontwerpprincipes de overlast verhelpen en wie er aan zet is om deze maatregelen te realiseren. Hiervoor is gebruik gemaakt van de informatie uit de Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig.

Top 10 en 20 wateroverlast en hitte Op basis van de reality check is de top 10 voor wateroverlast en top 20 voor hitte gemaakt. De meest kwetsbare hoofdwegen voor wateroverlast zijn apart geselecteerd, maar vallen ook allemaal binnen de meest kwetsbare buurten voor wateroverlast.

Stap 1 Basisinformatie verzamelen en criteria vaststellen

Hoe zijn criteria bepaald? Tussen 2019 en 2021 heeft de gemeente verschillende risicodialogen georganiseerd, zowel intern binnen de gemeentelijke organisatie als met externe partners, te weten: woningbouwcorporaties, nutsbedrijven, beleggers, HTM, ProRail en de Veiligheidsregio Haaglanden. Tijdens deze dialogen zijn een aantal gevolgen als onacceptabel bestempeld, hetgeen inhoudt dat de gevolgen van extreem weer dermate groot en urgent zijn dat actie vereist is. Deze onacceptabele gevolgen vormen de criteria, en bepalen waar de gemeente als eerst aan de slag gaat.

Stap 2 Analyse en reality check uitvoeren

Stap 3 Bepalen aanpak kwetsbare locaties

ONDERZOEKEN Wat hield de reality check in? Om de groslijsten te checken met de praktijk is er een zogenoemde reality check uitgevoerd. In de reality check zijn er diverse expertgesprekken gevoerd met een beleidsmedewerker water, de dienst Publiekszaken en de GGD Haaglanden. Ook zijn wijkagenda's, openbare wateroverlastmeldingen, verwachte werkzaamheden en sociaaleconomische data, bijvoorbeeld over het besteedbaar inkomen, doorgenomen. Enerzijds was het doel van de reality check om te toetsen of de overlast bij de locaties uit de groslijsten werd herkend. Anderzijds was het doel om te onderzoeken of buurten hoger in de definitieve top 10 en top 20 moeten komen omdat er bijvoorbeeld meer gezondheidsrisico's bestaan of omdat bewoners weinig financiële middelen hebben om zelf maatregelen te treffen.

UITWERKEN

Stap 4 Uitwerken aanpak kwetsbare locaties

Hoe is de aanpak uitgewerkt? Voor iedere locatie uit de top 10 voor wateroverlast en de geselecteerde oude buurten uit de top 20 voor hitte is er een bondige uitwerking van het handelingsperspectief te vinden in deze glossy.

2

Meest kwetsbare locaties wateroverlast en hitte De onderstaande kaart toont de 10 meest kwetsbare buurten voor wateroverlast en de 20 meest kwetsbare buurten voor hitte. Meest kwetsbaar wil hier zeggen dat men bij deze locaties het meeste last kan ondervinden van wateroverlast en hitte, en dat de gemeente daarom hier als eerste aan de slag gaat. Uiteraard kunnen wateroverlast en hitte dus ook elders in de gemeente optreden. De buurten die alleen kwetsbaar zijn voor wateroverlast hebben een blauwe kleur. De buurten die alleen kwetsbaar zijn voor hitte hebben een oranje kleur. De buurten waar zowel wateroverlast als hitte speelt hebben een donkerrode kleur. De kwetsbare hoofdwegen voor wateroverlast zijn als blauwe lijnen op de kaart weergegeven.

Kwetsbare hoofdwegen voor wateroverlast 1. Laan van Meerdervoort 2. Hoefkade 3. Rijswijkseweg 4. Loosduinseweg 5. Apeldoornselaan

Meest kwetsbare buurten voor wateroverlast bij panden 6. Zuidwal 7. Rond de Energiecentrale 8. Duindorp 9. Huygenspark 10. Archipelbuurt

Meest kwetsbare buurten voor hitte 11. Morgenweide 12. Hoge Veld 13. De Vissen 14. Waterbuurt 15. Oud Scheveningen 16. Leyenburg 17. De Bras 18. De Velden 19. Singels 20. Vissershaven 21. Lage Veld 22. Noordpolderbuurt 23. Parkbuurt oosteinde 24. Transvaalkwartier-Noord 25. Bloemenbuurt-Oost

Buurten die zowel voor wateroverlast bij panden als voor hitte kwetsbaar zijn 26. Schildersbuurt-Noord 27. Belgisch Park 28. Scheveningen Badplaats 29. Schildersbuurt-West 30. Bezuidenhout-Oost

3

Handelingsperspectief meest kwetsbare locaties Voor alle kwetsbare buurten voor wateroverlast is er in de opeenvolgende pagina's benoemd wat er in de buurt speelt, wat er al gebeurt om het op te lossen, en wat er aan de wateroverlast en/of hitteproblematiek gedaan kan worden. Bij de buurten die kwetsbaar zijn voor wateroverlast, is een punt van aandacht dat de oplossing voor de overlast mogelijk ook buiten de wijkgrenzen kan liggen. Ook worden enkele instrumenten die u hiervoor kunt gebruiken benoemd. Verder wordt het gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen benoemd (2020). Het Haagse gemiddelde is €44.300 per jaar. Voor hitte zijn er twee type kwetsbare wijken die in de top 20 voorkomen: oudere/vooroorlogse buurten rondom het centrum en wijken uit de VINEX-tijd. De buurten uit de VINEX-tijd zijn wel opgenomen op de kaart, maar voor deze wijken is geen aanpak uitgewerkt. Dit komt omdat de verwachting is dat met de groei van de nog jonge bomen in de VINEX-buurten het risico op hitte verder gaat afnemen. Omdat in deze buurten wel veel 65-plussers wonen, is het belangrijk na te gaan of er sprake is van oververhitting van woningen. De buurten die kwetsbaar zijn voor wateroverlast in panden hebben een blauwe kleur. De buurten die kwetsbaar zijn voor hitte hebben een oranje kleur. De buurten waar zowel wateroverlast als hitte speelt, hebben een donkerrode kleur.

Kwetsbare hoofdwegen voor wateroverlast staan bij de buurt waarin ze vallen.

Scheveningen Badplaats Profiel

Wat kan je eraan doen?

Risico op hittestress in de buurt Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen € 48.200 per jaar Risico op wateroverlast bij panden Keizerstraat, Wassenaarsestraat, Werfstraat, Zeilstraat Aanwezige corporaties Arcade Wonen, Staedion Iconische locatie Keizerstraat

De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes.

Wat speelt er? Scheveningen Badplaats is kwetsbaar voor wateroverlast door laaggelegen duinpannen. Er heeft zich in 2020 wateroverlast voorgedaan bij de Keizerstraat. Uit de onderzoeksfase komen verder de Wassenaarsestraat, Werfstraat en Zeilstraat als straten naar voren waar het risico bestaat op wateroverlast in panden. Scheveningen Badplaats is ook kwetsbaar voor hitte, door de hoge gevoelstemperatuur, gebrek aan koele plekken in de omgeving en een hoog percentage chronisch zieken (31%).

☑ Zorg voor verkoeling door groen en water ☑ Maak bereikbare, schaduwrijke plekken ☑ Voorkom warmteaccumulatie ☑ Groen, tenzij

Instrumenten Financieel

Opnemen kosten voor wateroverlastmaatregelen in het GRP. Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie Klimaatchallenge Keizerstraat

Juridisch

Bij nieuwe ontwikkelingen de wateropgave uit de Wegwijzer verplichten via een omgevingsplan of overeenkomsten.

Organisatorisch

Wat gebeurt er al? Project "Herinrichting openbare ruimte kop Keizerstraat". Project "Waterbeheersing Keizerstraat". De gemeente Den Haag gaat een kansenstudie voor de vergroening van de stadsdelen van Scheveningen uitvoeren. Bij de Zeilstraat zijn er gesprekken geweest met bewoners over mogelijke herinrichting van de straat. Gezien deze wens van bewoners bestaat er een mooie kans om samen met bewoners een concreet plan uit te werken.

☑ Water vasthouden ☑ Water infiltreren ☐ Water bergen en hergebruiken ☐ Water afvoeren

In de wijkagenda voor Scheveningen Dorp 20212025 is benoemd dat structurele communicatie met de wijk nodig is om samen met bewoners te zoeken naar mogelijkheden voor meer groen.

Beleid

Uitvoering

Bewonersinitiatieven faciliteren. Hitte en wateroverlast extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen. Wateroverlast en hitte onderdeel maken van prestatieafspraken. Criteria voor niet-acceptabele wateroverlast vastleggen in het GRP. Locaties met knelpunten programmeren via het GRP. Hitteplan opstellen voor de buurt gericht op communicatie en maatregelen voor kwetsbare doelgroepen. Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox Ontwikkelen specifiek waterplan Scheveningen Badplaats en doorrekenen maatregelen. Hittebestendig bouwen of renoveren van gebouwen. De kansenstudie voor vergroening van Scheveningen gebruiken.

4

Schildersbuurt-Noord Profiel Risico op hittestress in de buurt Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen € 31.200 per jaar Risico op wateroverlast bij panden Om en Bij, Jacob Catsstraat Aanwezige corporaties Haag Wonen, Staedion

Wat speelt er? In de Schildersbuurt-Noord is er kans op wateroverlast bij panden. Uit de onderzoeksfase blijkt dat onder meer de binnentuinen in deze buurt het risico lopen op wateroverlast. Uit de analyse volgt ook dat Schildersbuurt-Noord kwetsbaar is voor hitte, door de hoge gevoelstemperatuur, gebrek aan koele plekken in de omgeving en een hoog percentage chronisch zieken (40%). De buurt is verder heel versteend en heeft een lage maaiveldligging. Doordat de buurt bestaat uit veengronden, is infiltratie vaak niet mogelijk.

Wat gebeurt er al? De gemeente Den Haag gaat een kansenstudie voor de vergroening van de Schilderswijk uitvoeren. De wijkagenda 2022-2026 benoemt dat de komende jaren de kwaliteit van woningen en de bereikbaarheid van de wijk verbeterd moet worden. Als er op deze vlakken ontwikkelingen spelen, kunnen hitte en wateroverlast ook worden aangepakt.

Belgisch Park Profiel Risico op hittestress in de buurt Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen € 58.800 per jaar Risico op wateroverlast bij panden Stevinstraat, Leuvensestraat, Hoornse Hop, Assensestraat, Amersfoortsestraat, Namensestraat Aanwezige corporaties Staedion, Vestia

Wat speelt er? Net als Scheveningen Badplaats heeft Belgisch Park laaggelegen duinpannen, waardoor de buurt kwetsbaar is voor wateroverlast. Uit de onderzoeksfase komen veel straten naar voren waar het risico op wateroverlast in panden bestaat. Er is sprake geweest van instroming van water in lekke kelderconstructies. Uit de analyse volgt ook dat het Belgisch Park kwetsbaar is voor hitte, door de hoge gevoelstemperatuur, gebrek aan koele plekken in de omgeving en relatief veel 65-plussers.

Wat gebeurt er al? In het Belgisch Park zijn er een aantal geplande rioleringswerkzaamheden waar klimaatadaptatie in meegenomen kan worden. Deze zijn intern op te vragen.

Wat kan je eraan doen? De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes. ☑ Zorg voor verkoeling door groen en water ☑ Maak bereikbare, schaduwrijke plekken ☑ Voorkom warmteaccumulatie ☑ Groen, tenzij

☑ Water vasthouden ☐ Water infiltreren ☑ Water bergen en hergebruiken ☑ Water afvoeren

De wijkagenda benadrukt dat het potentieel van jongeren benut moet worden. Zij moeten worden betrokken bij beleidsontwikkelingen met consequenties voor de wijk, inclusief klimaatadaptatie.

Instrumenten Financieel

Opnemen kosten voor wateroverlastmaatregelen in het GRP. Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie

Juridisch

Bij nieuwe ontwikkelingen de wateropgave uit de Wegwijzer verplichten via een omgevingsplan of overeenkomsten.

Organisatorisch

Beleid

Uitvoering

Bewonersinitiatieven faciliteren. Hitte en wateroverlast extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen. Wateroverlast en hitte onderdeel maken van prestatieafspraken. Criteria voor niet-acceptabele wateroverlast vastleggen in het GRP. Locaties met knelpunten programmeren via het GRP. Hitteplan opstellen voor de buurt gericht op communicatie en maatregelen voor kwetsbare doelgroepen. Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox Hittebestendig bouwen of renoveren van gebouwen. De kansenstudie voor vergroening van de Schilderswijk gebruiken.

Wat kan je eraan doen? De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes. ☑ Zorg voor verkoeling door groen en water ☑ Maak bereikbare, schaduwrijke plekken ☑ Voorkom warmteaccumulatie ☑ Groen, tenzij

☑ Water vasthouden ☑ Water infiltreren ☑ Water bergen en hergebruiken ☑ Water afvoeren

Volgens de wijkscans van de gemeente Den Haag komen er in Belgisch Park veel meldingen binnen over water en riolering.

Instrumenten Financieel

Opnemen kosten voor wateroverlastmaatregelen in het GRP. Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie

Juridisch

Bij nieuwe ontwikkelingen de wateropgave uit de Wegwijzer verplichten via een omgevingsplan of overeenkomsten.

Organisatorisch

Bewonersinitiatieven faciliteren. Hitte en wateroverlast extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen. Wateroverlast en hitte onderdeel maken van prestatieafspraken.

Beleid

Criteria voor niet-acceptabele wateroverlast vastleggen in het GRP. Locaties met knelpunten programmeren via het GRP. Hitteplan opstellen voor de buurt gericht op communicatie en maatregelen voor kwetsbare doelgroepen.

Uitvoering

Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox Hittebestendig bouwen of renoveren van gebouwen.

5

Zuidwal Profiel Risico op wateroverlast bij panden Wagenstraat, Doubletstraat, Dunne Bierkade, Rozemarijnstraat, Zeepziedershof, Zuidwal Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen €33.600 per jaar Aanwezige corporaties Haag Wonen, Staedion Iconische Locaties Nieuwe Kerk, Spui

Wat speelt er? Uit de onderzoeksfase komt het centrumgebied als een buurt naar voren waar wateroverlast in panden kan optreden. Dit heeft ermee te maken dat de buurt heel versteend is en een lage maaiveldligging heeft. Doordat de buurt bestaat uit veengronden, is infiltratie vaak niet mogelijk.

Wat gebeurt er al? Zuidwal is onderdeel van het Central Innovation District in Den Haag. De komende jaren gaan er veel transformaties en werkzaamheden plaatsvinden waar klimaatadaptatie een onderdeel van uit kan maken. De gemeente gaat een kansenstudie voor vergroening van het Centrum uitvoeren, waar Zuidwal onderdeel van is.

Wat kan je eraan doen? De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes. ☑ Water vasthouden ☐ Water infiltreren ☑ Water bergen en hergebruiken ☑ Water afvoeren ☑ Groen, tenzij

In de herijking van de wijkprogramma's van 2018-2019 werd het vergroenen van het centrumgebied en stimuleren van zelfbeheer als groenvoorzieningen als doelstelling voor de toekomst benoemd.

Instrumenten Financieel

Opnemen kosten voor wateroverlastmaatregelen in het GRP. Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie

Juridisch

Bij nieuwe ontwikkelingen de wateropgave uit de Wegwijzer verplichten via een omgevingsplan of overeenkomsten.

Organisatorisch

Bewonersinitiatieven faciliteren. Wateroverlast extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen. Wateroverlast onderdeel maken van prestatieafspraken.

Beleid

Criteria voor niet-acceptabele wateroverlast vastleggen in het GRP. Locaties met knelpunten programmeren via het GRP.

Uitvoering

Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox De kansenstudie voor vergroening van het Centrum gebruiken.

Rond de Energiecentrale Profiel Risico op wateroverlast bij panden Gaslaan, Hondiusstraat, De Gheijnstraat, Noorwitzstraat Onbegaanbare wegen voor hulpdiensten Loosduinseweg, Apeldoornselaan, Laan van Meerdervoort Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen €37.000 per jaar Aanwezige corporaties Staedion

Wat speelt er? Rond de Energiecentrale is een buurt waar wateroverlast in de praktijk wordt herkend. Niet alleen het risico op water bij panden, maar ook wateroverlast bij drie hoofdwegen kan optreden. Vooral bij de Loosduinseweg zou dit grote gevolgen hebben: de weg is niet alleen een belangrijke weg voor hulpdiensten en het HMC Westeinde, maar ook voor de trams die over de weg rijden. De buurt is heel versteend en heeft een lage maaiveldligging. Doordat de buurt bestaat uit veengronden, is infiltratie vaak niet mogelijk.

Wat gebeurt er al? In Rond de Energiecentrale spelen nog geen concrete ontwikkelingen waar klimaatadaptatie in meegenomen kan worden. Wel was een van de prioriteiten in de herijking van de wijkagenda's 2018-2019 om te investeren in de vergroening van de buitenruimte en het vergroten van het aantal geveltuintjes en kades.

Wat kan je eraan doen? De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes. ☑ Water vasthouden ☐ Water infiltreren ☑ Water bergen en hergebruiken ☐ Water afvoeren ☑ Groen, tenzij

Rond de Energiecentrale kent met uitzondering van een aantal pleinen weinig groen en heeft een stenig karakter. Dit vergroot het risico op wateroverlast.

Instrumenten Financieel

Opnemen kosten voor wateroverlastmaatregelen in het GRP. Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie

Juridisch

Bij nieuwe ontwikkelingen de wateropgave uit de Wegwijzer verplichten via een omgevingsplan of overeenkomsten.

Organisatorisch

Bewonersinitiatieven faciliteren. Wateroverlast extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen. Wateroverlast onderdeel maken van prestatieafspraken.

Beleid

Criteria voor niet-acceptabele wateroverlast vastleggen in het GRP. Locaties met knelpunten programmeren via het GRP.

Uitvoering

Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox

6

Schildersbuurt-West Profiel Risico op hittestress in de buurt Risico op wateroverlast bij panden Zoutkeetsingel, Lijnbaan, Jacobastraat, Honthorststraat Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen €33.600 per jaar Aanwezige corporaties Haag Wonen, Staedion

Wat speelt er? In de Schildersbuurt-West is er kans op wateroverlast bij panden. Uit de onderzoeksfase blijkt dat de wateroverlast zich zowel in binnentuinen als bij de voorgevel van de panden kan voordoen. Uit de analyse volgt ook dat Schildersbuurt-West kwetsbaar is voor hitte, door de hoge gevoelstemperatuur, gebrek aan koele plekken in de omgeving en een hoog percentage chronisch zieken (36%). De buurt is verder heel versteend en heeft een lage maaiveldligging. Doordat de buurt bestaat uit veengronden, is infiltratie vaak niet mogelijk.

Wat gebeurt er al? De gemeente Den Haag gaat een kansenstudie voor de vergroening van de Schilderswijk uitvoeren. De wijkagenda 2022-2026 benoemt dat de komende jaren de kwaliteit van woningen en de bereikbaarheid van de wijk verbeterd moet worden. Als er op deze vlakken ontwikkelingen spelen, moeten hitte en wateroverlast worden aangepakt.

Bezuidenhout-Oost Profiel Risico op hittestress in de buurt Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen € 46.200 per jaar Risico op wateroverlast bij panden Spaarwaterveld, Gerard Reijnststraat, Theresiastraat, Laan van Nieuw-Oost-Indië Iconische locatie Theresiastraat

Wat speelt er? Binnen de gemeentelijke organisatie wordt (het risico op) de wateroverlast in BezuidenhoutOost herkend en heeft het zich eerder voorgedaan. De verouderde riolering vergroot het risico nog meer. De buurt is verder heel versteend en heeft een lage maaiveldligging. Doordat de buurt bestaat uit veengronden, is infiltratie vaak niet mogelijk.

Wat gebeurt er al? De straten in Bezuidenhout-Oost worden momenteel heringericht en er komt meer groen. De riolering wordt vervangen. De exacte planning voor de Theresiastraat inclusief het Spaarwaterstraat en de Gerard Reijnststraat is nog niet definitief, waardoor klimaatadaptatie hier nog in meegenomen kan worden.

Wat kan je eraan doen? De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes. ☑ Water vasthouden ☐ Water infiltreren ☑ Water bergen en hergebruiken ☑ Water afvoeren

☑ Zorg voor verkoeling door groen en water ☑ Maak bereikbare, schaduwrijke plekken ☑ Voorkom warmteaccumulatie ☑ Groen, tenzij

De wijkagenda benadrukt dat het potentieel van jongeren benut moet worden. Zij moeten worden betrokken bij beleidsontwikkelingen met consequenties voor de wijk, inclusief klimaatadaptatie.

Instrumenten Financieel

Opnemen kosten voor wateroverlastmaatregelen in het GRP. Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie

Juridisch

Bij nieuwe ontwikkelingen de wateropgave uit de Wegwijzer verplichten via een omgevingsplan of overeenkomsten.

Organisatorisch

Beleid

Uitvoering

Bewonersinitiatieven faciliteren. Wateroverlast en hitte extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen. Wateroverlast en hitte onderdeel maken van prestatieafspraken. Criteria voor niet-acceptabele wateroverlast vastleggen in het GRP. Locaties met knelpunten programmeren via het GRP. Hitteplan opstellen voor de buurt gericht op communicatie en maatregelen voor kwetsbare doelgroepen. Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox Hittebestendig bouwen of renoveren van gebouwen. De kansenstudie voor vergroening van de Schilderswijk gebruiken.

Wat kan je eraan doen? De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes. ☑ Zorg voor verkoeling door groen en water ☑ Maak bereikbare, schaduwrijke plekken ☑ Voorkom warmteaccumulatie ☑ Groen, tenzij

☑ Water vasthouden ☐ Water infiltreren ☑ Water bergen en hergebruiken ☑ Water afvoeren

Wateroverlast wordt in de praktijk herkend. Zo is volgens de Dienst Publiekszaken Spaarwaterveld langs de Spaarwaterstraat en de Theresiastraat een bekend knelpunt.

Instrumenten Financieel

Opnemen kosten voor wateroverlastmaatregelen in het GRP. Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie

Juridisch

Bij nieuwe ontwikkelingen de wateropgave uit de Wegwijzer verplichten via een omgevingsplan of overeenkomsten.

Organisatorisch

Beleid

Uitvoering

Bewonersinitiatieven faciliteren. Wateroverlast en hitte extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen. Wateroverlast en hitte onderdeel maken van prestatieafspraken. Criteria voor niet-acceptabele wateroverlast vastleggen in het GRP. Locaties met knelpunten programmeren via het GRP. Hitteplan voor buurt gericht op communicatie en maatregelen voor kwetsbare doelgroepen. Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox Hittebestendig bouwen of renoveren van gebouwen.

7

Duindorp Profiel Risico op wateroverlast bij panden Flakkeesestraat, Goereesestraat Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen €38.800 per jaar Aanwezige corporaties Vestia

Wat kan je eraan doen? De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes. ☑ Water vasthouden ☑ Water infiltreren ☑ Water bergen en hergebruiken ☑ Water afvoeren ☑ Groen, tenzij

Duindorp is een gebied met veel armoede. Daarom gaan er veel activiteiten lopen om gezamenlijk te zorgen voor een prettige en veilige woonen leefomgeving.

Wat speelt er?

Instrumenten

Uit de onderzoeksfase kwamen de Flakkeesestraat en Goereesestraat naar voren als straten waar panden volgens modelberekeningen risico lopen op wateroverlast.

Financieel

Opnemen kosten voor wateroverlastmaatregelen in het GRP. Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie

Juridisch

Bij nieuwe ontwikkelingen de wateropgave uit de Wegwijzer verplichten via een omgevingsplan of overeenkomsten.

Organisatorisch

Bewonersinitiatieven faciliteren. Wateroverlast extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen. Wateroverlast onderdeel maken van prestatieafspraken.

Beleid

Criteria voor niet-acceptabele wateroverlast vastleggen in het GRP. Locaties met knelpunten programmeren via het GRP.

Uitvoering

Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox

Wat gebeurt er al? Er lopen geen concrete ontwikkelingen waar klimaatadaptatie een onderdeel van kan uitmaken. Wel is volgens de wijkagenda Duidorp een buurt met veel (energie)armoede. Het aanhaken van corporaties voor een gezamenlijke transformatie van woningen en de buurt is daarom interessant.

Huygenspark Profiel Risico op wateroverlast bij panden Hoefkade Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen €31.200 per jaar Onbegaanbare wegen voor hulpdiensten Hoefkade. Rijswijkseweg

Wat speelt er? Wateroverlast in het Huygenspark vond in 2016 en 2017 plaats. De buurt is sterk versteend en heeft een lage maaiveldligging. De afgelopen jaren zijn er echter herinrichtingsprojecten gaan lopen in de openbare ruimte. Nu gaat de Hoefkade nog verbeterd worden waar wateroverlast één van de opgaven is. Bij het Huygenspark zijn de grondwaterwaterstanden ook relatief hoog en neemt dit probleem toe door de zettingen in de buurt. Afkoppelen naar het grondwater en vergroenen kunnen op zich dus weer risico’s verhogen. Daarom moet er heel zorgvuldig worden omgegaan met veranderingen in het grondwater.

Wat gebeurt er al? De Hoefkade wordt heringericht. Er worden nieuwe bomen geplant en er komt nieuwe riolering. De gemeente Den Haag gaat een kansenstudie voor de vergroening van de Stationsbuurt uitvoeren. Huygenspark valt binnen het Central Innovation District. De komende jaren gaan er veel transformaties en werkzaamheden plaatsvinden waar klimaatadaptatie een onderdeel van uit kan maken.

Wat kan je eraan doen? De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes. ☑ Zorg voor verkoeling door groen en water ☑ Maak bereikbare, schaduwrijke plekken ☑ Voorkom warmteaccumulatie ☑ Groen, tenzij

☑ Water vasthouden ☐ Water infiltreren ☑ Water bergen en hergebruiken ☑ Water afvoeren

Huygenspark ligt in de top 10 van buurten met het laagste besteedbare inkomen in Den Haag. Bewoners hebben beperkte middelen om zelf maatregelen te treffen.

Instrumenten Financieel

Opnemen kosten voor wateroverlastmaatregelen in het GRP. Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie

Juridisch

Bij nieuwe ontwikkelingen de wateropgave uit de Wegwijzer verplichten via een omgevingsplan of overeenkomsten.

Organisatorisch

Bewonersinitiatieven faciliteren. Wateroverlast extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen. Wateroverlast onderdeel maken van prestatieafspraken.

Beleid

Criteria voor niet-acceptabele wateroverlast vastleggen in het GRP. Locaties met knelpunten programmeren via het GRP.

Uitvoering

Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox

8

Archipelbuurt Profiel Risico op wateroverlast bij panden Bankastraat, Burgemeester Patijnlaan Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen € 72.900 per jaar

Wat speelt er? De Archipelbuurt is kwetsbaar voor wateroverlast door afstroming van hoger gelegen gebieden. Uit de onderzoeksfase kwamen de Bankastraat en Burgemeester Patijnlaan naar voren. Bij beide plekken gaat het voornamelijk om wateroverlast bij binnentuinen. Archipelbuurt is gebouwd op oude geestgronden onderaan het duinmassief. Bewoners moeten voorzichtig zijn met het afkoppelen van verharde oppervlakken naar de achtertuin.

Wat gebeurt er al? Er lopen geen concrete ontwikkelingen waar klimaatadaptatie een onderdeel van kan uitmaken.

Wat kan je eraan doen? De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes. ☑ Water vasthouden ☑ Water infiltreren ☑ Water bergen en hergebruiken ☑ Water afvoeren ☑ Groen, tenzij

Volgens de dienst Publiekszaken heeft de buurt veel interesse in duurzaamheid, en kan het ontstenen van tuinen, het opvangen van regenwater in regentonnen en schuttingbergingen op warme aandacht rekenen.

Instrumenten Financieel

Opnemen kosten voor wateroverlastmaatregelen in het GRP. Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie

Juridisch

Bij nieuwe ontwikkelingen de wateropgave uit de Wegwijzer verplichten via een omgevingsplan of overeenkomsten.

Organisatorisch

Bewonersinitiatieven faciliteren. Wateroverlast extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen. Wateroverlast onderdeel maken van prestatieafspraken.

Beleid

Criteria voor niet-acceptabele wateroverlast vastleggen in het GRP. Locaties met knelpunten programmeren via het GRP.

Uitvoering

Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox

Vissershaven Profiel Risico op hittestress in de buurt Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen € 46.300 per jaar

Wat speelt er? Hitte is een bekend thema in Vissershaven en wordt uitvoerig in de wijkagenda Havenkwartier 2022-2026 besproken. Bewoners willen meer groen in de wijk. Dit komt ook naar voren in de wijkscans en het wijkprofiel van Vissershaven. Uit de analyse komt Vissershaven naar voren als een kwetsbare buurt voor hitte door de hoge gevoelstemperatuur, het gebrek aan koele plekken buiten en het hoge aantal 65-plussers.

Wat gebeurt er al? De wijkagenda benoemt verschillende doelen waar klimaatadaptatie in meegenomen kan worden: Waar mogelijk vergroenen we versteende straten. We maken een plan om het Radio Holland Plein te vergroenen. Het plein voor het Hennephofkerkje richten we samen opnieuw in. We verstrekken informatie over wat bewoners zelf kunnen doen om hun straat te vergroenen. We vragen opnieuw aandacht voor meer groen rondom de Dr. Lelykade.

Wat kan je eraan doen? De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes. ☑ Zorg voor verkoeling door groen en water ☑ Maak bereikbare, schaduwrijke plekken ☑ Voorkom warmte-accumulatie ☑ Groen, tenzij

Vissershaven heeft van alle buurten in de gemeente Den Haag het hoogste percentage verharding (30,5%) wat aanzienlijk warmer wordt op een hete zomerdag. Het Haags gemiddelde ligt op 3%.

Instrumenten Financieel

Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie

Juridisch

Hitte een onderdeel maken van prestatieafspraken.

Organisatorisch

Bewonersinitiatieven faciliteren. Hitte extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen.

Beleid

Hitteplan opstellen voor de buurt gericht op communicatie en maatregelen voor kwetsbare doelgroepen.

Uitvoering

Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox Hittebestendig bouwen of renoveren van gebouwen. De kansenstudie voor vergroening van Scheveningen gebruiken.

Ook gaat de gemeente een kansenstudie voor de vergroening van de stadsdelen van Scheveningen uitvoeren.

9

Oud Scheveningen Profiel Risico op hittestress in de buurt Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen €41.600 per jaar

Wat speelt er? Uit de analyse komt Oud Scheveningen naar voren als een kwetsbare buurt voor hitte door de hoge gevoelstemperatuur, het gebrek aan koele plekken buiten en het hoge aantal 65-plussers. Omdat Oud Scheveningen hoger ligt dan de omringende buurten, stroomt water vanuit deze buurt naar lagergelegen delen. Het treffen van maatregelen tegen wateroverlast kan hier veel effect hebben.

Wat gebeurt er al? De gemeente Den Haag gaat een kansenstudie voor de vergroening van de stadsdelen van Scheveningen uitvoeren. Samen met bewoners zoeken naar meer groen is een van de belangrijkste doelen uit de wijkagenda.

Wat kan je eraan doen? De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes. ☑ Zorg voor verkoeling door groen en water ☑ Maak bereikbare, schaduwrijke plekken ☑ Voorkom warmte-accumulatie ☑ Groen, tenzij

Samen met bewoners zoeken naar meer groen is een van de belangrijkste doelen uit de wijkagenda.

Instrumenten Financieel

Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie

Juridisch

Hitte een onderdeel maken van prestatieafspraken.

Organisatorisch

Bewonersinitiatieven faciliteren. Hitte extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen.

Beleid

Hitteplan opstellen voor de buurt gericht op communicatie en maatregelen voor kwetsbare doelgroepen.

Uitvoering

Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox Hittebestendig bouwen of renoveren van gebouwen. De kansenstudie voor vergroening van Scheveningen gebruiken.

Leyenburg Profiel Risico op hittestress in de buurt Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen €38.900 per jaar

Wat kan je eraan doen?

De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes.

Volgens de herijking van de wijkagenda van 2018-2019 hebben jongeren behoefte aan een ontmoetingsplek met faciliteiten. Zet in op het creëren van een koele ontmoetingsplek voor jongeren.

Wat speelt er?

☑ Zorg voor verkoeling door groen en water ☑ Maak bereikbare, schaduwrijke plekken ☑ Voorkom warmte-accumulatie ☑ Groen, tenzij

Leyenburg komt uit de analyse naar voren als een buurt die kwetsbaar is voor hitte door de hoge gevoelstemperatuur, weinig koele plekken en een hoog percentage chronisch zieken (32%).

Instrumenten Financieel

Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie

Wat gebeurt er al?

Juridisch

Hitte een onderdeel maken van prestatieafspraken.

De nieuwe wijkagenda voor Leyenburg moet nog worden gepubliceerd. De herijking van de wijkagenda van 2018-2019 geeft aan dat veel woningen slecht geïsoleerd zijn en dat er de komende jaren een verduurzamingsslag moet plaatsvinden. Dit biedt kansen om ook direct de woningen hittebestendig te maken.

Organisatorisch

Bewonersinitiatieven faciliteren. Hitte extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen.

Beleid

Hitteplan opstellen voor de buurt gericht op communicatie en maatregelen voor kwetsbare doelgroepen.

Uitvoering

Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox Hittebestendig bouwen of renoveren van gebouwen.

10

Noordpolderbuurt Profiel

Wat kan je eraan doen?

Risico op hittestress in de buurt Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen €31.300 per jaar

De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes.

Wat speelt er? De Noordpolderbuurt ligt in Laak. Volgens de GGDgezondheidsmonitor kon ruim een derde (33,7%) van de ondervraagden in Laak onvoldoende koeling vinden in de woning of in de tuin of buurt op een warme dag. Ook vond 27,5% van de ondervraagden groen belangrijk en tegelijkertijd dat er binnen Laak weinig groen aanwezig is in de buurt. Vanuit het hitteplan is er wens naar meer koele plekken in Laak.

Wat gebeurt er al? In de wijkagenda van Laak-Centraal staan de volgende ambities waar klimaatadaptatie een onderdeel van kan uitmaken: Bekijken of Lorentzplein en Jonckbloetplein aantrekkelijker kunnen worden ingericht. Mogelijkheden voor terrassen, meer groen en groene trambaan onderzoeken. Alle bewoners dragen actief bij aan schone en groene straten en pleinen.

Transvaalkwartier-Noord Profiel Risico op hittestress in de buurt Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen €29.600 per jaar

Wat speelt er? Uit de analyse komt Transvaalkwartier-Noord naar voren als een kwetsbare buurt voor hitte door de hoge gevoelstemperatuur, het gebrek aan koele plekken buiten en het hoge percentage chronisch zieken (37%).

Wat gebeurt er al? De gemeente Den Haag heeft een kansenstudie voor de vergroening van Transvaal uitgevoerd. De maatregelen en kansen kunnen gebruikt worden voor het creëren van koele plekken in de buurt. De wijkagenda benoemt dat het opleiden van welzijnswerknemers en nieuwkomers een belangrijk aandachtspunt is voor de wijk. Het is belangrijk om welzijnswerkers te wijzen op de risico's van hitte en symptoomherkenning van hittestress bij kwetsbare ouderen, en nieuwkomers te betrekken.

☑ Zorg voor verkoeling door groen en water ☑ Maak bereikbare, schaduwrijke plekken ☑ Voorkom warmte-accumulatie ☑ Groen, tenzij

Volgens de wijkscans is er sprake van hittestress en willen bewoners en ondernemers meer groen in de buurt.

Instrumenten Financieel

Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie

Juridisch

Hitte een onderdeel maken van prestatieafspraken.

Organisatorisch

Bewonersinitiatieven faciliteren. Hitte extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen.

Beleid

Hitteplan opstellen voor de buurt gericht op communicatie en maatregelen voor kwetsbare doelgroepen.

Uitvoering

Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox Hittebestendig bouwen of renoveren van gebouwen.

Wat kan je eraan doen? De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes. ☑ Zorg voor verkoeling door groen en water ☑ Maak bereikbare, schaduwrijke plekken ☑ Voorkom warmte-accumulatie ☑ Groen, tenzij

Transvaal is als wijk recent door groenbeheerders omschreven als een "hitte-eiland, een stoofpotje", waar meer groen noodzakelijk is.

Instrumenten Financieel

Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie

Juridisch

Hitte een onderdeel maken van prestatieafspraken.

Organisatorisch

Bewonersinitiatieven faciliteren. Hitte extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen.

Beleid

Hitteplan opstellen voor de buurt gericht op communicatie en maatregelen voor kwetsbare doelgroepen.

Uitvoering

Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox Hittebestendig bouwen of renoveren van gebouwen. Kansenstudie voor de vergroening van Transvaal gebruiken.

11

Bloemenbuurt-Oost Profiel

Wat kan je eraan doen?

Risico op hittestress in de buurt Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen €46.500 per jaar

De volgende ontwerpprincipes uit de Wegwijzer zijn toe te passen. Klik hier voor voorbeelden van maatregelen bij de principes.

Wat speelt er? Uit de analyse komt Bloemenbuurt-Oost naar voren als een kwetsbare buurt voor hitte door de hoge gevoelstemperatuur en het gebrek aan koele plekken buiten.

Wat gebeurt er al? De wijkagenda Bomen- en Bloemenbuurt 2020-2024 benoemt verschillende aanknopingspunten voor klimaatadaptatie: We starten een actie om bewoners te stimuleren hun tuin te vergroenen, bijvoorbeeld een actie steenbreek of een regentonnenactie. We vergroenen buitenruimte daar waar dit kan en hebben aandacht voor het vergroten van de biodiversiteit. We stellen samen met bewoners een visie op voor de buitenruimte in de Bomenbuurt. In de visie komen de wensen voor de buitenruimte te staan zoals meer ruimte om te ontmoeten, groen, stallen van fietsen en spelen. In de visie geven we met elkaar aan waar we denken waar dit kan in de wijk. We rekenen dit door en gebruiken de visie om de gemeenteraad te overtuigen extra middelen vrij te maken om tegelijkertijd met het vervangen van het riool de extra wensen voor de buitenruimte te realiseren. We adviseren bewoners in het vergoenen van muren. We organiseren samen met de werkgroep Duurzame Bomen en Bloemenbuurt bijeenkomsten voor VvE’s en huiseigenaren om kansen voor het aanleggen van groene daken te verkennen.

☑ Zorg voor verkoeling door groen en water ☑ Maak bereikbare, schaduwrijke plekken ☑ Voorkom warmte-accumulatie ☑ Groen, tenzij

Bewoners benoemen het vergroenen van tuinen en de buitenruimte als een van de belangrijkste agendapunten voor de buurt.

Instrumenten Financieel

Juridisch Organisatorisch

Subsidieregeling groene daken en klimaatadaptatie Uitwerken financieel middelen voor de aanpak van hitte in de visie voor de Bomen- en Bloemenbuurt Hitte een onderdeel maken van prestatieafspraken. Bewonersinitiatieven faciliteren. Hitte extra prioriteit geven in programmering van herinrichtingen. Samenwerken met de werkgroep Duurzame Bomen en Bloemenbuurt en VvE's om hitte aan te pakken.

Beleid

Hitteplan opstellen voor de buurt gericht op communicatie en maatregelen voor kwetsbare doelgroepen.

Uitvoering

Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig Handleiding Klimaatadaptieve Maatregelen Gemeente Den Haag Haagse Klimaatadaptieve Toolbox Hittebestendig bouwen of renoveren van gebouwen.

12

Colofon Deze glossy is ontwikkeld door TAUW B.V. in opdracht van de gemeente Den Haag, als onderdeel van een traject om kwetsbare locaties voor wateroverlast en hitte te identificeren en hiervoor een klimaatadaptatie-aanpak te maken. De volgende personen hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van deze glossy: Batoul Mesdaghi (TAUW), Eva Schouten (Gemeente Den Haag), Edwin van der Strate (TAUW), Leon Valkenburg (TAUW), Martijn Kosterman (Gemeente Den Haag), Sander Brinkman (Gemeente De Haag). Versie: April 2023

12