RIS316606 Bijlage 1 Klimaatimpactanalyse Den Haag RHDHV

Klimaatimpactanalyse Den Haag Kaarten en soundbites 10 Februari 2022

Colofon : Klimaatimpact analyse Den Haag

◼

Opdrachtgever: Gemeente Den Haag Contactpersonen: Wiebke Klemm en Sander Brinkman

◼

Opdrachtnemer: Royal HaskoningDHV

◼

Datum: 10 Februari 2022

◼

Status: Eindversie

2

Inhoudsopgave 1.

Disclaimer

2.

Samenvatting

3.

Toelichting methodiek & data

4.

Klimaatimpact per wijk

5.

Impact wateroverlast

6.

Impact Droogte

7.

Impact Hitte

8.

Aanvullende informatie

3

Achtergrond klimaatimpactanalyse Aanleiding Het klimaat verandert. Dat merken we ook in Den Haag. Langere periodes van droogte, hevige regenval en steeds warmere zomers komen steeds vaker voor. In opdracht van gemeente Den Haag heeft RoyalHaskoningDHV (oktover 2021 – februari 2022) een studie uitgevoerd naar de impact (in schade en omvang) van de gevolgen van klimaatverandering. Deze presentatie bevat de korte toelichting op de impactanalyse en uitkomsten. Gebruik van deze informatie Royal HaskoningDHV en gemeente Den Haag hebben de informatie voor deze klimaatimpactanalyse met grote zorg samengesteld. Hierbij is gebruik gemaakt van de laatste inzichten en meeste recente data. We beseffen ons dat de uitkomsten van deze studie relevant zijn voor veel afdelingen binnen de gemeente Den Haag. We vragen u als lezer zorgvuldig om te gaan met de informatie en de disclaimer op de volgende slide in acht te nemen. De informatie uit deze klimaatimpactanalyse is uitsluitend bedoeld als algemene informatie. Er kunnen geen rechten aan de informatie in deze klimaatimpactanalyse worden ontleend. Ondanks zorgvuldige samenstelling kan de informatie uit deze studie onvolledig zijn. Samenstellers kunnen niet verantwoordelijk worden gesteld voor de juistheid, volledigheid en actualiteit van de geboden informatie. 4

Disclaimer ◼

◼

◼

◼

◼

◼

5

Lees voor gebruik van de informatie de hoofdstukken methodiek en betrouwbaarheid resultaten. Vermeld bij overname van informatie ook het doel van de studie en disclaimers die op zijn genomen bij de toelichting per thema. Effect van een sterk veranderend klimaat: De verwachte schade is bepaald met verschillende methodes en aannames. Voor de berekeningen is er gebruik gemaakt van het scenario waarin het klimaat sterk verandert: het WH-scenario 2050. Impact op basis van huidige situatie: De berekeningen gaan uit van de huidige situatie waarin geen adaptatiemaatregelen zijn genomen. Als je voor een bepaalde situatie wel maatregelen hebt genomen, kunnen de werkelijke schadekosten lager zijn. Onvolledigheid: We hebben geprobeerd om de belangrijkste impact en schades in euro’s te berekenen. De getallen geven nog geen totaalbeeld van de schadekosten door klimaatverandering, eerder een ondergrens. Onzekerheden: De getallen geven een indicatie van de impact en schadekosten door klimaatverandering. De getallen zijn dus gebaseerd op schattingen. Dit kan ook niet anders, want het is onzeker hoe het klimaat precies zal veranderen. De onzekerheid van de schattingen per effect staan bij toelichting methodiek en data vermeld. Discontovoet: Voor de berekeningen is geen discontovoet toegepast

Methodiek

Methodiek : 3 stappen voor de klimaatimpactanalyse ◼

Voor het bepalen van mogelijk schade door klimaatverandering is in dit project gekeken naar het ‘nulalternatief’: de verwachte schade bij niets doen’

◼

Hiervoor zijn 3 stappen doorlopen:

Effecten identificeren

Effecten kwantificeren

Effecten waarderen (monetariseren)

In euro’s

In waardering

Disclaimers kostenanalyse klimaatadaptatie ◼

Klimaatimpact is een risico gebeurtenis (toekomstonzekerheid) ◼

◼

◼

Risico = Kans * gevolg.

Financiële schade (kosten) ≠ maatschappelijke schade (waardering) ◼

Financiële schade is vaak de ‘ondergrens’;

◼

Waardering schade subjectief → waardering verschilt wie je het vraagt.

Monetariseren van waardering ◼

Maatschappelijke waarde kunnen gemonetariseerd worden (betalingsbereidheid etc) ◼

… maar soms een beladen onderwerp

◼

… grotere onzekerheid door subjectiviteit

◼

… vraagt om gedegen (wetenschappelijke) studies om waardes uit te drukken in euro’s

Gebruikte data Voor de stap identificeren effecten hebben we gebruik gemaakt van diverse bronnen ▫

Klimaatatlas Den Haag;

▫

Ontvangen GIS data Gemeente Den Haag;

▫

Ontwikkelde hittedata met hittemodel RHDHV (UCAM);

▫

Landelijke klimaateffectatlas;

▫

Openbare data (PDOK, CBS, Stedin)

Effecten wateroverlast De adviescommissie van het DPRA heeft 6 ‘klimaatbuien’ vastgesteld: Klimaatbuien zijn buien met een bepaalde herhalingskans. Om voor Den Haag een beeld te krijgen van de effecten van klimaatverandering en bijbehorende schadebeelden door wateroverlast zijn twee type buien doorgerekend: ◼

Een 70 mm/u bui is een lokale bui met een herhalingstijd van 100 jaar, voor het klimaat in 2050;

◼

Een 100 mm/2u bui is een regionale bui met een herhalingstijd van 100 jaar, voor het klimaat in 2050;

Deze buien komen dus beide naar verwachting beide eens in de 100 jaar voor. ◼

Disclaimer databronnen: Voor het bereken van impact van wateroverlast is de wateroverlast kaart van de klimaatatlas Den Haag (3di) gebruikt. Deze data is aangepast op de locaties op basis van expert judgment gemeente Den Haag voor locaties die niet correct zijn en naar beste inzicht toegepast.

◼

Disclaimer reikwijdte klimaatbuien: 70mm/u en 100mm/ 2u bui zijn twee lokale buien die doorgerekend voor de hele stad Den Haag. In werkelijkheid valt een dergelijke bui in een kleiner gebied.

10

Effecten droogte Voor de droogte impactanalyse is gewerkt met een scenario van grondwaterstanddalingen bij twee droge jaren op rij. De klimaatscenario’s geven aan dat droge jaren vaker voorkomen en als droge jaren na elkaar voorkomen, dan versterkt dit de ernst. ◼

Het grootste deel van de schade is gerelateerd aan schade aan panden door funderingsproblematiek. Deze schadekosten zijn eenmalige kosten (funderingsherstel). De kans dat dit gebeurt is sterk afhankelijk van grondwaterstanden.

◼

Disclaimer: In Den Haag is geen kaart van de verschillende funderingstypen per pand beschikbaar. Er is grote onzekerheden in de funderingssituatie en de mate waarin klimaatverandering zorgt voor toename van de droogte.

11

Effecten hitte Door klimaatverandering kennen we steeds meer hitte-extremen. Deze hitte-extremen hebben negatieve gevolgen voor gezondheid (slapeloze nachten, zonnesteken en zelf ziekenhuisopnames). Voor het bepalen van impact kun je gebruik maken van luchttemperatuur en gevoelstemperatuur. ◼

In deze studie is luchttemperatuur in beeld gebracht met de UCAM-methode (ontwikkeld door RHDHV). Met deze methode zijn temperatuurberekeningen gemaakt in relatie tot gezondheidsrisico’s, aantallen warme nachten en oversterfte.

◼

Ook de leefbaarheid buiten bij een hittegolf is in beeld gebracht op basis van gevoelstemperatuur. De gevoelstemperatuur is gekoppeld aan belangrijke locaties met aanzien, publieke voorzieningen en plekken waar veel kwetsbare groepen voorkomen.

12

Betrouwbaarheid resultaten

Methodiek: 3 stappen voor de klimaatimpactanalyse Stap 1: Identificeren

Stap 2: Kwantificeren

Stap 3: Monetariseren

Gebruikte data

Bestaande klimaateffectkaarten

Data gemeente Den Haag, openbare data. Kennis en methodologie toegepast vanuit MKBA studies en schadeanalyses

Kengetallen uit literatuur Kwalitatieve waardering bij gebrek aan kengetallen

Onzekerheid

Modeluitkomsten Kennishiaten effecten

Onvolledigheid in het kwantificeren van effecten

Gebruikte kengetallen geven een onder of overschatting

Gemaakte keuzes Stap 1: Keuze in welke effecten nemen we mee. Stap 2: Kwantitatief waar kan, kwalitatief waar nodig. Stap 3: Keuze in monetariseren of waarderen. Alle drie de stappen brengen een bepaalde onzekerheid mee die in bovengenoemd schema staat. De mate van onzekerheid is dus per effect sterk afhankelijk van de gebruikte data, (on)volledigheid van kwantificeren van de effecten en mogelijke aannames

Wateroverlast Wateroverlast

Omvang schade

Onzekerheid schadekosten

Identificeren Effecten

Kwantificeren Effecten

Monetariseren Effecten

Schade aan panden

+++

3

3

3

3

Bereikbaarheid Hulpdiensten

++

4

3

5

1

Bereikbaarheid gezondheidszorg

++

3

3

4

4

Toegankelijkheid publieke voorzieningen

++

-

3

%

-

Imagoschade

++

-

3

%

-

Beschikbaarheid Nutsvoorzieningen

+

3

3

2

4

Gezondheidsklachten door vervuild water op straat

+

3

3

4

2

Bereikbaarheid stad

+

3

3

3

1

Omvang schade:

++++ +++ ++ +

= zeer grote schade = grote schade = schade = schade

Betrouwbaarheid resultaten

> 500 miljoen euro > 50 miljoen euro > 5 miljoen euro < 5 miljoen euro

Analyses zijn op basis van modellen, kengetallen, empirisch afgeleid van vergelijkbare events en/ of aannames. Afhankelijk van beschikbare informatie is er een verschil in de zekerheid in schadekosten. 1 = zeer betrouwbaar tot 5 = grove aanname

Droogte Droogte

Omvang schade

Onzekerheid

Schade aan fundering door grondwateruitzakking

++++

4

4

4

1

Schade aan panden door verschilzetting

++

3

3

4

2

Schade aan groen

+

3

4

2

-

= zeer grote schade = grote schade = schade = schade

Kwantificeren

Monetariseren

Betrouwbaarheid resultaten

Omvang schade:

++++ +++ ++ +

Identificeren

> 500 miljoen euro > 50 miljoen euro > 5 miljoen euro < 5 miljoen euro

Analyses zijn op basis van modellen, kengetallen, afgeleid van vergelijkbare events en/ of aannames. Afhankelijk van beschikbare informatie is er een onzekerheid in schadekosten 1 = zeer betrouwbaar tot 5 = grove aanname

Hitte Hitte

Effect

Onzekerheid

Leefbaarheid buiten

+++

2

2

-

-

Gezondheid (mortaliteit)

+++

2

1

3

-

Gezondheid & slapen

+++

2

2

2

-

Imagoschade

+

2

2

%

-

Publieke voorzieningen

+

2

2

%

-

Kwetsbare groepen

+++

2

2

%

-

Hitte heeft impact of de leefbaarheid, gezondheid en arbeidsproductiviteit. De effecten van hitte zijn uitgedrukt in effecten en niet gemonetariseerd.

Identificeren

Kwantificeren

Monetariseren

Betrouwbaarheid resultaten Analyses zijn op basis van modellen, kengetallen, afgeleid van vergelijkbare events en/ of aannames. Afhankelijk van beschikbare informatie is er een onzekerheid in schadekosten 1 = zeer betrouwbaar tot 5 = grove aanname

Klimaatimpact per wijk

Klimaatstreepjescode per wijk

Schade aan panden door wateroverlast en droogte in miljoen euro’s. Effect hittestress in temperatuur, nachten en locaties 19

Schade in euro’s per wijk per effect (wateroverlast & droogte)

Gevoelstemperatuur

Warme nachten

Kwetsbare groepen (aantal locaties)

< 0.1 miljoen euro

< 35℃

< 5 nachten

< 5 locaties

> 1 miljoen euro

35 – 41℃

5 – 15 nachten

5 – 20 locaties

> 5 miljoen euro

41 – 44℃

15 – 20 nachten

20 – 50 locaties

> 10 miljoen euro

> 44℃

> 20 nachten

> 50 locaties

Effecten klimaat per ontwikkelingsgebied Wijk

Wateroverlast: schade aan panden

Droogte: schade aan panden

70 mm/u

Schade funderingen (grondwaterdaling)

100 mm/2u

Schade verschilzetting (bodemdaling)

CID

€ 21 miljoen

€ 52 miljoen

€ 150 miljoen

€ 5 miljoen

Zuidwest

€ 2 miljoen

€ 2 miljoen

€ 60 miljoen

€ 4 miljoen

Binckhorst

€ 2 miljoen

€ 4.5 miljoen

€ 3.5 miljoen

€ 0.5 miljoen

Hitte Wijk

Leefbaarheid buiten (gevoelstemperatuur)

Warme nachten per jaar

Aantal locaties voor kwetsbaren groepen met een hoge temperatuur

CID

zeer hoog (44 – 47 °C)

>20 nachten

119

Zuidwest

zeer hoog (44 – 47 °C)

12 nachten

86

hoog (41 – 44 °C)

> 20 nachten

2

Binckhorst

Disclaimer: Klimaateffecten en schadebeeld zijn berekend op basis van huidige gebiedsinrichting. Demografische en gebiedsontwikkelingen zijn niet meegenomen. De impact van klimaatverandering kan worden beperkt met klimaatadaptieve maatregelen. 20

Kwetsbare locaties met verhoogd (internationale) imagoschade

21

Samenvatting: Klimaatimpact Den Haag Schade door wateroverlast ◼

Een zware regenbui levert in Den Haag tussen de 70 en 280 miljoen directe schade op. De meeste schade treedt op in de wijken Scheveningen, Centrum, Stationsbuurt en Laakkwartier & Spoorwijk. De herhalingstijd van deze buien is 1/ 100 jaar op basis van sterk veranderend klimaat (WH-2050 scenario).

Schade door droogte ◼

Schade door droogte kan naar schatting oplopen tot 575 miljoen euro. Het grootste deel van de schade is gerelateerd aan verzakkingsschade en funderingsschade. De meeste schade treedt op de wijken Bezuidenhout en Laakkwartier & Spoorwijk. Schade kan optreden bij grondwaterdaling als gevolg van twee achtereenvolgende droge jaren t.o.v. grondwaterstanden in 2020. Deze kosten zijn eenmalig.

Schade door hitte ◼

22

Hitte heeft impact of de leefbaarheid, gezondheid en arbeidsproductiviteit. Door veel verharde gebieden met weinig schaduw en groen zijn er op veel locaties in Den Haag meerdere nadelige gevolgen. De wijken Centrum, Scheveningen, Schildersbuurt en Laakkwartier & Spoorwijk zijn extra kwetsbaar.

Wateroverlast

23

Waterschade aan panden Een zware regenbui (met een 10x grotere kans dan de bui in Limburg juli 2021) levert in Den Haag tussen de 70 en 280 miljoen schade op. ◼

Schade aan panden door wateroverlast bij een bui van 70 mm/u is 70 miljoen euro. ◼

◼

De meeste schade treedt op in de wijken Scheveningen, Centrum en Stationsbuurt. De straten met veel schade zijn Stationsweg, Westvlietweg en Prins Clauslaan. De grootste schade aan panden door wateroverlast is in de Stationsbuurt (12 miljoen euro).

Schade aan panden door wateroverlast bij een bui van 100 mm/2u is 280 miljoen euro. ◼

De meeste schade treedt op in de wijken Scheveningen, Centrum, Laakkwartier en Spoorwijk. De straten met veel schade zijn: Waldorpstraat, Laan van Ypenburg en Charlotte Jacobslaan (Haga Ziekenhuis). De grootste schade aan panden door wateroverlast is in het centrum (30 miljoen euro).

Wie heeft er schade? Geen gemeentelijke eigendom (privaat)

Gemeentelijk eigendom belast met erfpacht (privaat)

Gemeentelijk eigendom niet belast met erfpacht (publiek)

Waterschade 70 mm/u

61%

37%

3%

24 Waterschade 100 mm/2u

51%

43%

6%

Totale kosten waterschade aan panden per wijk (70 mm/u bui)

Disclaimer: de 70mm/u bui is een lokale bui die nu doorgerekend is voor de hele stad Den Haag. In werkelijkheid valt een dergelijke bui in een kleiner gebied (bv. een of twee wijken). 25

Totale kosten waterschade aan panden per wijk(100 mm/2u bui)

Disclaimer: de 100mm/2u bui is een regionale bui die nu doorgerekend is voor de hele stad. In werkelijkheid valt een dergelijke bui in een deel van de stad. 26

Totale kosten waterschade aan panden per wijk (70 mm/u bui)

Disclaimer: de 70mm/u bui is een lokale bui die nu doorgerekend is voor de hele stad Den Haag. In werkelijkheid valt een dergelijke bui in een kleiner gebied (bv. een of twee wijken). 27

Totale kosten waterschade aan panden per wijk (100 mm/2u bui)

Disclaimer: de 100mm/2u bui is een regionale bui die nu doorgerekend is voor de hele stad. In werkelijkheid valt een dergelijke bui in een deel van de stad. 28

Bereikbaarheid hulpdiensten Bij een korte hevige bui (70 mm/u) is 4% van de hulpwegen onbegaanbaar voor hulpdiensten. Hulpwegen zijn belangrijke wegen voor hulpdiensten (ambulances, brandweer en politie). Als deze wegen onbegaanbaar zijn door water op straat komt hulp mogelijk te laat. In Den Haag rijden er per dag 62 ambulances met spoed en 30 semi-urgente ambulanceritten (2020). ◼

Bij een korte hevige bui (70 mm/u) is 4% (totale lengte: 15 km) van de hulpwegen onbegaanbaar voor hulpdiensten.

◼

Bij een hevige bui (100 mm/2u) is 8% (totale lengte: 31 km) van de hulpwegen onbegaanbaar voor hulpdiensten.

29

Onbegaanbare wegen voor hulpdiensten (70 mm/u bui)

30

Bereikbaarheid stad Bij wateroverlast op straat ervaart het verkeer hinder door dat wegen onbegaanbaar worden. ◼

31

Door water op straat ervaart het verkeer hinder wat zorgt voor lange reistijden. Bij een korte hevige bui (70 mm/u) is de economische schade 600.000 euro op basis van waardering reistijdverlies. Bij een bui van 100 mm/2u is de schade 1,35 miljoen euro.

Bereikbaarheid Zorg en Welzijn Meerdere ziekenhuizen in Den Haag zijn kwetsbaar voor wateroverlast bij een zware regenbui met mogelijke schade van 30-40 miljoen tot gevolg. ◼

Bij wateroverlast neemt de bereikbaarheid van gezondheidszorglocaties af en zal zorg elders moet worden georganiseerd. Bij een zware regen bui (70 mm/u en 100 mm/2u) zijn het Haga Ziekenhuis, Westeinde en het Bronovo ziekenhuis mogelijk zeer kwetsbaar voor wateroverlast.

◼

In 2015 ontstond bij het VUmc 50 miljoen schade door wateroverlast. De waterschade ontstond door een breuk in de waterleiding met o.a. onherstelbare schade van technische installaties in de kelder tot gevolg. Deze situatie is niet één op één te vergelijking met wateroverlast door een zware regenbui in een ziekenhuis in Den Haag, maar geeft een mogelijke indicatie van schade bij wateroverlast in het ziekenhuis. Ook de grootte van het ziekenhuis speelt een rol in verwachte schade. In verhouding tot het aantal ziekenhuisbedden is de schade voor het Haga Ziekenhuis, Westeinde en het Bronovo ziekenhuis respectievelijk 40, 35 en 30 miljoen euro.

32

Meer dan 50 Miljoen schade VUmc door wateroverlast

Daags na de overstroming werd de materiële schade al op tientallen miljoenen euro's geschat. Daarboven komt nog de immateriële schade, die volgens Bos ook nog eens in de tientallen miljoenen loopt. Daarbij gaat het vooral om gederfde inkomsten doordat het ziekenhuis noodgedwongen de deuren moest sluiten. De operationele kosten van bijna twee miljoen euro per dag liepen intussen grotendeels door. https://nos.nl/artikel/20592 13-meer-dan-50-miljoeneuro-schade-doorwateroverlast-vumc

Imagoschade 75% van de iconische plekken van Den Haag is kwetsbaar voor wateroverlast bij een zware regenbui en dit zorgt voor economische en imagoschade. ◼

Den Haag wil de stad aantrekkelijk maken en ervoor zorgen dat mensen, bedrijven en organisaties eerder en vaker voor Den Haag kiezen om te bezoeken of om zich te vestigen. Dit stimuleert de Haagse economie en werkgelegenheid.

◼

Schade door wateroverlast op iconische plekken (zoals het Mauritshuis, Paleis Noordeinde, de Dennenweg) kan lijden tot (internationale) imagoschade.

◼

Bij een korte hevige bui (70 mm/u) is 75% van deze plekken kwetsbaar voor wateroverlast, waarvan 30 % zeer kwetsbaar (>30 cm). Bij een hevige bui (100 mm/2u) is 75% van deze plekken kwetsbaar voor wateroverlast, waarvan 40 % zeer kwetsbaar (>30 cm). De meeste locaties liggen in het centrum, Scheveningen en Zorgvliet.

33

Natte kelders en vocht in het hele Boijmans museum In 2010 had zijn Boijmans van Beuningen museum te kampen met wateroverlast in de kelder, waar 70.000 door het museum beheerde kunstwerken staan. Directe schade was er niet, maar de reputatie van het museum staat nu wel op het spel. https://www.trouw.nl/nieu ws/natte-kelder-en-vocht-inhet-heleboijmans~b3d0ac5a/

Wateroverlast iconische plekken (70 mm/u bui)

34

Publieke voorzieningen Bij een zware regenbui wordt 25% van de publieke voorzieningen slecht bereikbaar. ◼

35

Door wateroverlast zijn publieke voorzieningen slecht bereikbaar. Bij een korte hevige bui (70 mm/u) en een 100 mm/2u is 25% van de publieke voorzieningen zeer kwetsbaar voor wateroverlast.

Publieke voorzieningen (70 mm/u bui)

36

Beschikbaarheid stroomvoorziening Een zware regenbui kan leiden tot stroomuitval bij 4500 gebouwen. ◼

Het leveren van betrouwbare stroomvoorziening is belangrijk om maatschappelijke ontwrichting als gevolg van (grootschalige) stroomuitval te voorkomen. Bij extreme regenval zijn distributiekasten en laagspanningskasten mogelijk kwetsbaar voor wateroverlast.

◼

Bij een bui van 70 mm/u is 1% van deze elektriciteitsvoorzieningen kwetsbaar. Uitval van deze voorzieningen kan lijden tot stroomuitval bij 4.500 gebouwen (huishoudens, kantoorpanden, winkels).

◼

Bij een bui van 100 mm/2u is 3% van deze elektriciteitsvoorzieningen kwetsbaar. Uitval van deze voorzieningen kan lijden tot stroomuitval bij 15.000 gebouwen (huishoudens, kantoorpanden, winkels).

◼

In Den Haag heeft 86% van de gebouwen een woonfunctie, 1% kantoorfunctie, 1,5% winkelfunctie en 11,5% overige functie

37

Kwetsbare stroomvoorziening bij 70 mm/u bui)

38

*Middenlaagspanningskasten in beheer bij Stedin

Gezondheidsrisico’s bij vervuild water op straat Bij een zware regenbui krijgen in Den Haag potentieel 2000 inwoners gezondheidsklachten door vervuild water op straat. ◼

Als er extreem veel regen valt in een korte tijd, kan de riolering het regenwater niet direct afvoeren en neemt de kans op waterverontreiniging toe. Volgens een studie van het RIVM (De Man, 2015) krijgt 44% van de mensen die in aanraking komt met vervuild water gezondheidsklachten.

◼

Bij een korte hevige bui (70 mm/u) zijn er 60 risicolocaties met vervuild water op straat. In totaal wonen er 4300 mensen binnen 100 meter van deze locaties. Dit kan leiden tot mogelijk ~2000 mensen met gezondheidsklachten.

◼

Bij een hevige regionale bui (100 mm/2u) zijn er 80 risicolocaties met vervuild water op straat. In totaal wonen er 7000 mensen binnen 100 meter van deze locaties. Dit kan mogelijk leiden tot mogelijk ~3000 mensen met gezondheidsklachten.

◼

Veel van deze risicolocaties bevinden zich In de wijk Vruchtenbuurt en Wateringsveld. In deze wijken wonen respectievelijk 1300 en 700 inwoners binnen 100 meter van de risicovolle overstortlocatie.

39

Wateroverlast: vervuild water op straat (70 mm/u bui)

40

Droogte

41

Schade aan funderingen door grondwaterdaling Lagere grondwaterstanden kunnen met name in de wijken Bezuidenhout en Laakkwartier leiden tot paalrot van houten paalfunderingen. In Den Haag kan de schade op lopen tot mogelijk 425 miljoen euro.

Kosten voor funderingsherstel zijn meestal niet gedekt door een verzekering en zijn gemiddeld € 64.000,-. Dit kan leiden tot verdere sociale kwetsbaarheden en vermogensongelijkheid. ◼

Woningen op houten paalfundering zijn gevoelig voor grondwaterdaling. Door lagere grondwaterstanden treedt paalrot op en zorgt voor schade aan funderingen en ondergrondse constructies. In Den Haag gaat naar schatting om mogelijk 6.700 panden die risico lopen. De kosten voor funderingsherstel zijn gemiddeld 64.000 euro per pand. De schade kan oplopen tot 425 miljoen euro. In de schilderwijk zijn woningen op houten palen afgebroken en opnieuw gebouwd. Extra kwetsbare wijken zijn: Bezuidenhout, Laakkwartier, Rustenburg en Benoordenhout.

◼

Private partijen zijn verantwoordelijk voor hun eigendommen, de herstelkosten liggen voornamelijk bij particulieren. Gemeenten hebben een zorgplicht om schade aan functies en private eigendommen zoveel als redelijkerwijs mogelijk is te voorkomen. In Nederlands wordt funderingsschade meestal niet gedekt via verzekeringen. Voor een gezamenlijke aanpak moet iedereen in een woonblok de kosten kunnen betalen. Stevige kosten kunnen zorgen voor verdere sociale kwetsbaarheid en vermogensongelijkheid.

Disclaimer: In Den Haag is geen kaart van de verschillende funderingstypen beschikbaar. Er is grote onzekerheden in de funderingssituatie en de mate waarin klimaatverandering zorgt voor toename van de droogte. 42

Schade aan fundering door grondwaterdaling

Disclaimer: In Den Haag is geen kaart van de verschillende funderingstypen per pand beschikbaar. Er is grote onzekerheden in de funderingssituatie en de mate waarin klimaatverandering zorgt voor toename van de droogte. 43

Schade aan panden (verzakkingsschade door bodemdaling) Bodemdaling kan vooral in de wijken Mariahoeve, Stationsbuurt en Bouwlust leiden tot verzakking van panden met een funderingen op staal, met mogelijke schade tot 150 miljoen euro. Kosten voor verzakkingsschade zijn gemiddeld €5.000,- per pand en niet gedekt door de verzekering, dit leiden tot sociale kwetsbaarheid en vermogensongelijkheid. ◼

Woningen met een fundering op staal zijn gevoelig voor bodemdaling. Dit zorgt voor verschilzetting en verzakking. Naar schatting zijn er 5000 woningen die risico lopen op schade door bodemdaling. De gemiddelde herstelkosten voor verzakkingsschade is 5000,- euro per pand. Herstelkosten lopen uiteen van 1.000 tot 30.000 euro per pand. De gemiddelde schade is 25 miljoen euro en kan oplopen tot 150 miljoen. Extra kwetsbare wijken zijn: Mariahoeve, Stationsbuurt en Bouwlust.

◼

Private partijen zijn verantwoordelijk voor hun eigendommen, eventuele herstelkosten liggen voornamelijk bij particulieren. Gemeenten hebben een zorgplicht om schade aan functies en private eigendommen zoveel als redelijkerwijs mogelijk is te voorkomen. In Nederland wordt schade door bodemdaling aan een huis niet gedekt via (opstal)verzekeringen.

Disclaimer: In Den Haag is geen kaart van de verschillende funderingstypen beschikbaar. Er is grote onzekerheden in de funderingssituatie en de mate waarin bodemdaling leidt tot verzakkingsschade 44

Schade aan panden (verzakkingsschade door bodemdaling)

Disclaimer: In Den Haag is geen kaart van de verschillende funderingstypen per pand beschikbaar. Er is dus grote onzekerheden in de funderingssituatie en de mate waarin bodemdaling leidt tot verzakkingsschade. 45

Risico droogtestress Als het grondwater meer dan 10cm uitzakt is met name grondwater afhankelijke natuur en jonge aanplant kwetsbaar om af te sterven. ◼

Door droogte kan schade ontstaan aan groen. Veel groen is gevoelig als het grondwater meer dan 10 tot 25 centimeter uitzakt. Daarnaast is jonge aanplant extra gevoelig voor droogte. Voor het overgrote deel van het groen areaal in Den Haag is de grondwateruitzakking bij twee droge jaren > 10 cm. Bij 98% van grote groengebieden, 90% van natura2000 gebieden en 75% van de ecologische verbindingszones is er meer dan >10 cm grondwateruitzakking bij 2 droge jaren.

◼

In de Bosjes van Poot, Ockenburg, Duinbos treedt zowel sterke grondwateruitzakking op en is de vegetatie extra gevoelig voor afsterven vanwege de grondwater afhankelijke natuur in deze gebieden. Het gaat om 173 hectare.

◼

In Den Haag worden gemiddeld jaarlijks zo’n 2000 jonge bomen geplant (1350 vervanging, 500 projecten en 150 extra). Kosten voor aanplant zijn 2000,- euro per boom gemiddeld.

46

Droogtestress (Natura2000, grote groengebieden en ecologische verbindingszones)

47

Waardevolle bomen Bomen gaan ten tijde van droogte op zoek naar water en kunnen daarmee schade aan riolering en infrastructuur veroorzaken. ◼

Jonge aanplant en oude bomen zijn extra gevoelig voor droogte. Een clustering van waardevolle, monumentale bomen waar veel grondwateruitzakking optreedt door droogte liggen in Oud Eik en Duinen, het Willemspark en de Kaapstraat.

◼

Ook gaan bomen bij droogte op zoek naar water en kunnen hierdoor extra schade aan riolering en infrastructuur met zich meebrengen.

48

Grondwateruitzakking bij waardevolle, monumentale bomen

49

Hitte

50

Leefbaarheid buiten In het centrum, de stationsbuurt en het zeelheldenkwartier is het in de zomer minder prettig om buiten te verblijven. ◼

51

Door hogere gevoelstemperaturen is het minder prettig buiten verblijven. Zeker in verharde gebieden met weinig schaduw en groen. Gevoelstemperaturen van boven de 45 °Celsius komen op meerdere locaties in Den Haag voor en met name in het centrum, stationsbuurt en zeeheldenkwartier. Op plekken zoals de Grote Markt, Dagelijkse groenmarkt en de Hofweg loopt de gevoelstemperatuur op tot bijna 50 °Celsius.

Leefbaarheid (gevoelstemperatuur) - wijkniveau

52

Leefbaarheid (gevoelstemperatuur) - straatniveau

53

Oversterfte door hitte Een gemiddelde hittegolf heeft ongeveer 20 dodelijke slachtoffers in Den Haag tot gevolg. ◼

54

Door hoge temperaturen ‘s nachts en overdag weten we dat dit kan leiden tot gezondheidsklachten en zelfs tot sterfte. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) schat dat tijdens een hittegolf ~650 Nederlanders meer zijn overleden dan normaal. De gemeente Den Haag bedraagt ongeveer 3% van Nederlandse bevolking. Statistisch gezien is dat ±20 dodelijke slachtoffers voor een hittegolf event in Den Haag.

Warme nachten, slecht slapen en welzijn Bij een hittegolf kan het ziekteverzuim oplopen tot 12%. De meest kwetsbare wijken voor effecten van extreme warme nachten op slecht slapen zijn Laakkwartier, Schilderwijk en Centrum. ◼

Er is een relatie tussen warme nachten en slaap. Met warm weer kan je lichaam de hitte erg moeilijk kwijt en slapen mensen slechter. Dit heeft gevolg voor de gezondheid, het humeur en arbeidsproductiviteit. Warme nachten treden op in gebieden met veel verharding, weinig groen en op plekken met hogere gebouwen (flats) in de omgeving.

◼

Tijdens de hittegolven van 2003 en 2006 steeg bij het ziekteverzuim respectievelijk met 7,5% en 8,1 % en liep in beide gevallen op tot 12%

◼

In het Centrum, Stationsbuurt, Bezuidenhout, Binckhorst en Scheveningen komen de meeste warme nachten voor.

◼

Echter door een hogere bevolkingsdichtheid in sommige buurten komen de meeste ‘slecht slapen’ nachten voor in Laakkwartier, Schilderswijk en het Centrum .

55

Aantal warme nachten per jaar - wijkniveau

56

Grootste impact warme nachten per jaar (*aantal inwoners)

57

Kwetsbare groepen Hittestress zorgt voor extra gezondheidsrisico bij locaties waar veel kwetsbare groepen zich bevinden, bezoeken of verblijven. ◼

In Den Haag liggen veel voorzieningen voor kwetsbaren in gebieden waar de temperatuur erg verhoogd is door het hitte eiland effect. Dit brengt extra gezondheidsrisico’s mee voor kwetsbaren. Extra kwetsbare wijken waar veel kwetsbare groepen (zoals senioren) zich bevinden, bezoeken of verblijven zijn Scheveningen, Statenkwartier, Loosduinen, Laakkwartier, Centrum, Bezuidenhout, Bomenbuurt, Valkenboskwartier.

◼

Deze voorzieningen worden vooral bezocht door ouderen. Ouderen lopen een verhoogd risico op hittestress. Naast ouderen zijn ook jonge kinderen en mensen met een slechtere gezondheid gevoelig voor hitte. Gevolgen van hittestress zijn oververhitting, uitdroging, duizeligheid en hitteberoertes.

58

Kwetsbare groepen

59

Imagoschade 90% van de Haagse iconische plekken liggen in delen van de stad waar tijdens de zomer veel hittestress kan optreden met negatieve economische effecten op toerisme en omzet. ◼

Den Haag wil de stad aantrekkelijk maken en ervoor zorgen dat mensen, bedrijven en organisaties eerder en vaker voor Den Haag kiezen om te bezoeken of om zich te vestigen. Dit stimuleert de Haagse economie en werkgelegenheid.

◼

Bij hoge gevoelstemperaturen hebben 90 % van iconische plekken locaties (zoals Spui, gemeentemuseum Den Haag, Vredespaleis) een zeer hoge gevoelstemperatuur van meer dan 45 °C . De meeste locaties liggen in het Centrum.

60

Hittestress iconische plekken

61

Meer informatie? Wil je meer informatie over de achtergrond van deze studie? Neem dan contact op met Wiebke Klemm of Sander Brinkman

62