RIS316562 Beantwoording SV Afhankelijkheid commerciële adviesbureaus bij energietransitie

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE

7 november 2023

VRAGEN

Onderwerp

Ons kenmerk

Antwoord van het college op de vragen van het raadslid de heer Thepass, luidend: ‘Afhankelijkheid commerciële adviesbureaus bij energietransitie’

DSO/10617423 RIS316562

Het raadslid de heer Thepass heeft op 13 september 2023 een brief met daarin zeven vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. Naar aanleiding van onderzoek en een reportage van Nieuwsuur 12 slaan verschillende lokale bestuurders alarm over de grote lokale afhankelijkheid van commerciële adviesbureaus bij de uitvoering van de energietransitie. Vaak komt dit tot stand via onderhandse gunningen. De reportage lichtte een commercieel adviesbureau uit dat in haar advisering zelfs verborgen commerciële belangen blijkt te dienen. Met de groeiende rol voor lokale overheden in de energietransitie, die met de komst van de Wet collectieve warmtevoorzieningen alleen maar verder zal toenemen, staat dit haaks op de urgentie om meer eigen expertise te hebben. Bovendien kan dit uiteindelijk leiden tot hogere kosten. Econome Mariana Mazzucato waarschuwt al langer voor de grote afhankelijkheid van overheden van externe adviseurs en hoe dit ten koste gaat van haar eigen uitvoerings- en innovatiekracht. 1.

Is het college bekend met de genoemde reportage waar hierboven naar wordt verwezen? Kan het hierop reageren?

Ja, het college is bekend met de reportage van Nieuwsuur met als titel ‘Lokale overheid afhankelijk van adviesbureaus bij energietransitie’. Het college ziet dat de overheid een gewilde opdrachtgever is. 2.

Deelt het de college de mening van wethouders in de reportage als wel van GroenLinks dat het van belang is dat de gemeente in house expertise opbouwt, zowel met het oog op kostenbesparing als met het oog op de groeiende rol die de gemeente zelf in het energiesysteem gaat spelen, bijvoorbeeld als gevolg van de Wet collectieve warmtevoorziening? Hoe verhoudt het college de samenwerking met commerciële adviesbureaus met het belang dat de gemeente een constant lerende organisatie is die in haar eigen kennis investeert? Graag een toelichting.

Het college vindt interne expertise opbouw erg belangrijk met name om de nieuwe energietransitie vraagstukken aan te kunnen pakken en als werkgever aantrekkelijk te blijven in een dynamische arbeidsmarkt. Sommige expertise is niet beschikbaar bij de gemeente of tijdelijk nodig voor projecten.

1

https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2490249-experts-adviesbureaus-nemen-taak-ambtenaren-over-bij-energietransitie

2

https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2490247-verantwoording-de-inzet-van-adviesbureaus-door-gemeenten-en-provincies

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10617423

Denk hierbij aan financiële- of bodemexpertise, specifieke rekenmodellen of specifieke communicatiebureaus. In deze gevallen is de gemeente vaak een opdrachtgever en werken we samen. Door samen te werken wordt ook interne expertise opgebouwd. Het begrijpen en uitvoeren van wet- en regelgeving is een gemeentelijke taak. Kennis en expertise over de Wet collectieve warmtevoorziening is in huis bij diverse afdelingen. 3.

Deelt het college de mening van GroenLinks dat het heel zorgelijk is dat sommige adviesbureaus niet geheel transparant zijn richting hun achterliggende belangen en handelswijzen richting gemeenten? Kan het college aangeven op welke manier zij de afwegingen maakt met welk adviesbureau het een samenwerking aangaat en wordt er daarbij ook gekeken naar mogelijke tegensgestelde commerciële belangen, zoals in het voorbeeld van Essent en klimaatroute?

Het is vervelend dat achterliggende belangen en handelswijzen van sommige adviesbureaus niet geheel transparant zijn. De gemeente Den Haag heeft heldere afspraken zoals aanbestedingsprocedures, raamcontracten en inkoop-toetsingen en hierbij is aandacht of tegengestelde commerciële belangen een rol spelen en dit weegt mee in het wel of niet gunnen van een opdracht. Het voorbeeld van Essent en klimaatroute uit de reportage van Nieuwsuur is eerder uitzondering dan regel. Licht Groen B.V. (Essent) heeft in opdracht van de gemeente energiescans voor het mkb uitgevoerd. Hierbij was geen sprake van het aanschrijven van aannemers, zoals in het voorbeeld van Nieuwsuur. 4.

Kan het college een overzicht bieden (indien nodig vertrouwelijk, maar bij voorkeur publiek) van alle commerciële adviesbureaus waar zij in de afgelopen jaren een opdracht aan heeft gegeven rondom de energietransitie, om hoeveel projecten dit gaat en hoeveel geld hier in totaal aan is uitgegeven?

In totaal is vanaf januari 2020 tot en met augustus 2023 ca. € 7.064.000,- aan facturen ontvangen van commerciële adviesbureaus die werkzaamheden hebben verricht voor de Energietransitie. Bijlage 1 geeft een lijst weer van alle bureaus van wie in deze 3,5 jaar het totale bedrag van de ontvangen facturen meer dan € 25.000,- is (zie bijlage 1 “Bestedingsoverzicht opdrachten aan commerciële adviesbureaus”). 5.

Kan het college een beeld geven van het type opdracht dat zij in de afgelopen jaren aan onderzoeksbureaus gaf? Gaat het hier bijvoorbeeld om het schrijven van specifieke adviesrapporten, het detacheren van adviseurs, uitvoerende projecten of het meeschrijven aan beleidsstukken, en welke opdrachtsvormen komen relatief het vaakst voor? Kan zij daarbij toelichten waarom daarvoor is gekozen?

In bijlage 2 “Overzicht type opdrachten” is een overzicht opgenomen van de categorieën waaronder de opdrachten vallen. Het is een overzicht van 3,5 jaar van het jaar 2020 tot en met half september 2023. De top 10 qua uitgaven bestaat uit: beleidsonderzoek, participatie - en communicatie dienstverlening, personeel van derden, onderzoek en advies, inhuur projectmanagement, inhuur inkooppersoneel, overige goederen en diensten, inkoopadvies en ingenieursdiensten. De meeste opdrachten zijn (meervoudig) onderhands aanbesteed waarbij gebruik is gemaakt van raamcontracten. Alle opdrachten zijn in de vorm van opdrachtgever en opdrachtnemer. Het merendeel van de opdrachten heeft betrekking op (verdiepende) adviesrapporten t.b.v. energietransitiebeleid en het uitvoeren van participatie - en communicatie activiteiten zoals bijvoorbeeld netwerkbijeenkomsten, Energie uit de Wijk Challenge en participatie. De inhuur van externen betreft vooral tijdelijke aanbestedingsexperts die betrokken zijn bij de warmtenet aanbestedingen.

2/3

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10617423

6.

Hoe worden rijksgelden ten behoeve van de uitvoeringscapaciteit nu benut om relevante deskundigheid voor de energietransitie aan te trekken? Kan het college aangeven tot welk jaar de gemeente van deze rijkssteun uit kan gaan? Graag een toelichting.

De Rijksmiddelen worden ingezet om formatie te dekken en aan te trekken bij verschillende diensten en afdelingen die zich bezig houden met de Energietransitie. Het Rijksgeld, totaal zo’n € 5,6 miljard tot en met 2030 voor gemeenten en provincie bij de uitvoering van de energietransitie, moet worden aangevraagd. De regeling is in twee tranches verdeeld, te weten: 2023 t/m 2025 (€ 1,04 miljard) en 2026 t/m 2030 (o.b.v. een nieuwe regeling). 7.

Is er sprake van samenwerking met omliggende gemeenten of in VNG-verband als het gaat om het verminderen van de afhankelijkheid van commerciële bureaus en het versterken van de eigen kennis binnen lokale overheden? Zo ja, wat voor afspraken en acties komen hieruit voort? Zo nee, is het college bereid om die andere partijen hierover te benaderen?

Ja, de gemeente werkt samen met de G4, VNG, RES, MRDH en buurgemeenten op het gebied van de energietransitie om optimaal van elkaars kennis en capaciteit gebruik te maken. Zo ondersteunt de RES regio de RES gemeenten met onderzoeken en informatie over regionale warmtevraag en -aanbod. Op G4 gebied bepalen we samen onze lobbypunten over diverse energietransitie– en duurzaamheidsonderwerpen. De gemeenten Rijswijk en Den Haag gaan een optie voor een gezamenlijke warmtehub verkennen. De gemeente Den Haag en Haagse Aardwarmte zijn betrokken bij een scenariostudie door de gemeente Pijnacker-Nootdorp voor regionale warmte-uitwisseling rond Ypenburg, Nootdorp en Oostland. Dit zijn enkele voorbeelden om eigen kennis en onze positie als gemeente Den Haag te versterken. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

3/3