RIS316559 Uitkomsten onderzoek Enecomiddelen fase 1 GAD2023.93

Onderzoek Eneco-middelen fase 1

GAD/2023.93 RISnr 316559 25 september 2023 Spui 70, 2511 BT Den Haag Secretariaatgad@denhaag.nl www.denhaag.n

Inleiding De gemeente Den Haag heeft de aandelen van Eneco verkocht. In het coalitieakkoord is afgesproken hoe de Eneco-middelen besteed w d . dd v € 674 w d z p p d d z v b z d en bieden voor de stad. De Gemeentelijke Accountantsorganisatie is gevraagd inzicht te geven in de navolgbaarheid van de bestedingen en de inrichting van de governance. De Rekeningencommissie heeft aangegeven behoefte te hebben aan inzicht in het beheersproces van de uitputting van de Enecogelden, inclusief de wijze van het actualiseren van de prognoses hiervoor. Het onderzoek bestaat uit 2 fasen.

In de eerste fase geven wij daarbij antwoord op de volgende vragen: • Welke besluitvorming en wettelijke en gemeentelijke kaders en regels liggen ten grondslag aan de bestedingen? • Waar in de begroting 2022 zijn de budgetten en waar in de jaarrekening 2022 zijn de bestedingen en reserves te vinden? • Sluiten deze bedragen aan bij de besluitvorming?

• Hoe is binnen de gemeente de governance voor beheersing van de Eneco-gelden opgezet? Waar van toepassing, is het peilmoment mei 2023. Naar aanleiding van de uitkomsten van deze vragen, wordt de inhoud van fase 2 van het onderzoek bepaald.

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

2

Inleiding De besteding van de Eneco-middelen hebben als doel om duurzaam op de lange termijn te investeren in de stad. De gemeente Den Haag heeft reserves ingesteld en beoogt daarmee*: - een coherent investeringspakket te bieden waarmee de gemeente Den Haag sociaal economische doelstellingen versneld realiseren, waardoor de stad sterker uit de Coronacrisis komt; - de transparantie over de aanwending en de verantwoording van de middelen voor de gemeenteraad te vergroten; - tot uitdrukking te brengen dat Eneco-middelen voornamelijk voor grote, bijzondere projecten worden aangewend die zonder deze middelen niet tot stand komen; - dat het over projecten kan gaan die in een aantal gevallen expliciet een langdurig perspectief vragen; - het eenvoudig, via besluitvorming door de gemeenteraad, financiële voor-en nadelen op onderliggende projecten te kunnen verrekenen. Hiermee kan binnen de bestaande begroting tevens invulling worden gegeven aan het revolverende karakter van bepaalde investeringen.

* bron: RIS305669: Voorstel van het college inzake Toekennen verkoopopbrengst Eneco

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

3

Reserves Verkoopopbrengst ondergebracht bij Programma Financiën. Na planvorming onderverdeeld over verschillende projectreserves. Deze reserves zijn bestemmingsreserves (conform de BBV).

Portefeuille

Reserve

Stedelijke ontwikkeling en volkshuisvesting

A Verhogen kwaliteit in gebiedsontwikkelingen en sociale woningbouw

Mobiliteit

B Verbeteren duurzame mobiliteit

Volkshuisvesting

C Extra impuls voor betaalbaar wonen voor sociale woningbouw en starterswoningen

Duurzaamheid en energietransitie

D Duurzaamheid en energietransitie E ICT-impuls TOTAAL

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

x 1.000.000 € 122,7

€ 306,9 € 50 € 184,1 10 € 673,7

4

Welke besluitvorming en wettelijke en gemeentelijke kaders en regels liggen ten grondslag aan de bestedingen en reserves?

19 december 2019 Besluit verkoop aandelen RIS304177

20 december 2019 Beheersing verkoopopbrengst Eneco RIS304225

29 juni 2020 Toekennen verkoopopbrengst Eneco RIS305669

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

Hoofdpunten uit de spelregels: • d p v . B v d € 2,5 b d gemeenteraad. • Meevallers/tegenvallers/faseringsverschillen worden verrekend met de reserve. • De duurzaamheidsreserve heeft onderdelen die een revolverend karakter hebben. De middelen die hieruit voortkomen vloeien terug naar de reserve. • Over de uitputting van de middelen wordt twee keer per jaar gerapporteerd aan de raad. De spelregels geven aan dat dit gebeurt via de jaarrekening en met een commissiebrief.

5

Raadsinformatie/besluiten met betrekking tot Eneco-gelden Overkoepelend 304177 Besluit Verkoop aandelen Eneco 304225 Beheersing verkoopopbrengst Eneco 305669 Toekennen verkoopopbrengst Eneco 305669 Bijlage Toekennen verkoopopbrengst Eneco 311016_Opties gemeentefinanciën verbeteren H10 Enecomiddelen

A Kwaliteitsimpuls gebiedsontwikkeling en sociale woningbouw 307315 Organisatie en voorbereidingskosten verdeling Eneco-gelden 307127 Bestedingsvoorstel Enecomiddelen extra impuls voor betaalbaar wonen voor sociale woningbouw en starterswoningen 307128 Bestedingsvoorstel Enecomiddelen verhogen kwaliteit in gebiedsontwikkeling en sociale woningbouw 307129 Begrotingsactualisatie effecten Coronacrisis en inzet Eneco-reserves 308708 Aangepast DO Middenboulevard V2 309486 Voorstel van het college inzake Investeren in een groen Hollands Spoor Kwartier 309924 Besteding Enecomiddelen kwaliteit in gebiedsontwikkeling en sociale woningbouw (123+mln) 309925 Bestedingsvoorstel Enecomiddelen extra impuls voor betaalbaar wonen voor sociale woningbouw en starterswoningen 311016_Opties gemeentefinanciën verbeteren H10 Enecomiddelen 312232 Gewijzigde scope en ontwerp overkluizing Utrechtsebaan met bijbehorende financiële besluiten 303570 Optimalisatie Voorontwerp Middenboulevard 305652 Vaststelling Voorontwerp ongelijkvloerse kruising Zwolsestraat Gevers Deynootweg

C (Sociale)woningbouwimpuls 309925 Bestedingsvoorstel Enecomiddelen extra impuls voor betaalbaar wonen voor sociale woningbouw en starterswoningen 309486 Investeren in een groen Hollands Spoor Kwartier 307128 Bestedingsvoorstel Enecomiddelen verhoging kwaliteit in gebiedsontwikkeling en sociale woningbouw 307127 Extra impuls voor betaalbaar wonen voor sociale woningbouw+en+starterswoningen 307129 Begrotingsactualisatie effecten Coronacrisis en inzet Eneco-reserves D Energietransitie 306372 Bestedingsplan Enecomiddelen Duurzaamheid en Energietransitie 306869 Voorstel van het college inzake Raadsvoorstel Stedelijk Energieplan 311102 Bestedingsvoorstel 2022 Enecomiddelen energietransitie 311235 Voorstel van het college inzake Uitvoeringsplan openbare d f v h p ’ 2021-2024 307129 Begrotingsactualisatie inzet Eneco-reserves 307129 Begrotingsactualisatie BIJLAGE 2 309080 Versneld aanbrengen energiezuinige straatverlichting 310442 Bijlage transitievisie warmte 312726 Reservering locaties voor ontwikkeling geothermie E IT-Impuls 305017 Masterplan IT

B Duurzame mobiliteit 307106 Inzet reservering Eneco-middelen voor duurzame mobiliteit 303993 Uitkomsten BO MIRT 305177 Vrijgave voor inspraak Structuurvisie CID 308739 Voorontwerp tramlijn 16 blz 18 en 20 308712 Tramlijn 16 traject Waldeck Pyrmontkade blz 39 308459 Voorontwerp tramlijn 16 blz 13 308739 Voorontwerp tramlijn 16 blz 18 en 20

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

6

Waar in de begroting 2022 zijn de budgetten en waar in de jaarrekening 2022 zijn de bestedingen en reserves te vinden?

f

ë h

d

v

pv h

d

v p d p

d p b d b

b p d p

’ (3, 12

15 “ 13).

b d

v ”.

De programmarekening geeft enkel een beeld van het jaar waarop deze betrekking heeft, het jaar ervoor en de begroting van het jaar erna. In de bijlagen zijn meerjarenoverzichten opgenomen per reserve.

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

7

Sluiten deze bedragen aan bij de besluitvorming? • De aansluiting tussen besluitvorming voor wat betreft de toekenningen aan de reserves en de programmarekening is te maken. De bestedingen in de programmarekening sluiten aan met de overzichten van de gemeente. • Besluitvorming op projectvoorstellen vindt plaats via de begroting(swijzigingen) of in het geval van een b h d € 2,5 ,v d b .O d d b d en de besluitvorming, zal dieper op de bestedingen ingegaan moeten worden. Dit komt doordat de raadsvoorstellen vaak betrekking hebben op langere periodes (meerdere jaren) en ook betrekking kunnen hebben op meerdere financieringsbronnen (buiten Eneco-gelden om). De bestedingen die betrekking hebben op Eneco zijn dan lastig te volgen. • De uitputting van de reserves wordt binnen de gemeente gemonitord. Onttrekkingen aan de reserve zijn gebaseerd op begrotingswijzigingen en raadsbesluiten. Resterende middelen vloeien terug naar de reserve. In de jaarrekening is enkel de uitputting van de reserves van het betreffende boekjaar zichtbaar.

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

8

Hoe is binnen de gemeente de governance voor beheersing van de Eneco-gelden opgezet?

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

9

Wat valt op? ▪ Op hoofdlijnen zijn de bestedingen in de programmarekening financieel navolgbaar. De uitputting is niet op projectniveau gespecificeerd. Het komt vaak voor dat de dekking uit meer dan alleen maar Eneco-middelen plaatsvindt. De focus ligt dan ook niet meer op de Eneco-middelen, maar op het project. ▪ Afspraken met betrekking tot de informatievoorziening zijn niet helder. In de spelregels wordt gesproken over de jaarrekening en de commissiebrief als communicatiemoment (RIS304225). In de brief over de toekenning van de middelen (RIS305669) is aangegeven dat de gemeente op 2 momenten rapporteert over de Eneco-middelen. Dat is bij de jaarrekening en bij de 4- en/of 8 maandsrapportage. In de jaarrekening wordt over de Eneco-middelen gerapporteerd. In de 4- en 8 maandsrapportage zien wij dit niet terug. ▪ Bij de verantwoording blijkt niet duidelijk of de doelen die vooraf bepaald zijn om met de Eneco-middelen te behalen, bereikt worden.

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

10

Vragen ter overweging ▪ De beleidsmatige verantwoording vindt op dit moment plaats via de programmarekening. Is het in het kader van de v b h dv d d d b d d( d v pp d v d p ’ )z h b maakt welke middelen zijn ingezet en wat hiermee bereikt wordt/is (over de gehele of een deel van de looptijd en niet per boekjaar)? ▪ Heeft de raad naast de begroting en de jaarrekening meer of andere informatie nodig? ▪ Wat is de bestemming van de Eneco-middelen die resteren na de looptijd van de ingestelde reserves?

▪ De ingestelde reserves lopen tot eind 2030. Tot wanneer is het gewenst om de Eneco-middelen specifiek te monitoren? ▪ Is er behoefte aan aanvullend onderzoek door de GAD?

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

11

Ondertekening Tenslotte De opdracht is uitgevoerd door medewerkers van de Gemeentelijke Accountantsorganisatie van de Gemeente Den Haag (GAD) in overeenstemming met de

Verordening gedrags-en beroepsregels accountants (VGBA). Dienovereenkomstig zijn wij verplicht te voldoen aan de voor ons geldende gedragsnormen. Deze zijn te raadplegen op de website van de beroepsorganisatie www.nba.nl. Wij wijzen u er nadrukkelijk op dat op dit onderzoek geen accountantscontrole is uitgevoerd en dat geen beoordelingsonderzoek is verricht. Een en ander impliceert dat aan onze rapportage geen zekerheid met betrekking tot de getrouwheid van dit materiaal kan worden ontleend, anders dan ter zake van de aspecten zoals door ons onderzocht en waarover dienovereenkomstig door ons in deze rapportage wordt gerapporteerd. Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn natuurlijk bereid een nadere toelichting te geven.

Gemeentelijke Accountantsorganisatie, 25 september 2023 WAS GETEKEND

Drs. T.M Gommans RO

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

12

Bijlagen

Totstandkoming bijlagen ▪ De bijlagen betreffen overzichten van de verschillende reserves: ▪ De realisatie en de begroting van het begin van de totstandkoming van de reserve tot en met 2022. ▪ De begrote waarden van 2023 tot en met 2026. ▪ Alle informatie uit deze overzichten komt uit de gecontroleerde programmarekeningen en goedgekeurde begrotingen en is dus enkel een samenvoeging van bestaande gegevens.

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

14

A. Verhogen kwaliteit in gebiedsontwikkelingen en sociale woningbouw

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

15

B. Verbeteren duurzame mobiliteit

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

16

C. Extra impuls voor betaalbaar wonen voor sociale woningbouw en starterswoningen

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

17

D. Duurzaamheid en energietransitie

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

18

E. ICT-impuls

Gemeentelijke Accountantsorganisatie Den Haag

19