RIS316417 Bijlage 3

Maatregelenpakket Parkeerstrategie Het Oude Centrum In het Oude centrum van Den Haag zijn de parkeerplaatsen schaars. Automobilisten (bezoekers en bewoners) hebben moeite met het vinden van een parkeerplaats want de straten staan vol geparkeerde auto’s. Dit leidt tot veel autobewegingen in het gebied. Dat heeft een negatief effect op de kwaliteit van de omgeving, de leefbaarheid en de veiligheid. Het centrum van Den Haag is goed bereikbaar dankzij een hoogstaand regionaal OV-netwerk en goede fietsvoorzieningen, zoals sterfietsroutes en gratis bewaakte stallingen. De meeste mensen komen dan ook met het openbaar vervoer, op de fiets of lopend naar de binnenstad. Sinds juli 2021 heeft de gemeente een nieuwe parkeerstrategie: de Parkeerstrategie Den Haag 2021-2030 Den Haag - Parkeerbeleid 2021-2030. Met de gemeenteraad is afgesproken dat voor Het Oude Centrum een gebiedsgerichte parkeeraanpak wordt gemaakt en dat daarbij onder andere een pilot zal worden gedaan met een vergunningplafond. Dat wil zeggen dat de gemeente in een vergunningengebied een instelbaar aantal vergunningen per huishouden of vergunningengebied uitgeeft. Maatregelenpakket De gebiedsgerichte parkeeraanpak voor Het Oude Centrum is uitgewerkt in dit maatregelenpakket. De parkeerproblematiek is niet met één maatregel op te lossen.

Er komen meerdere maatregelen voor verschillende doelgroepen die gezamenlijk moeten leiden tot het gewenste resultaat: het verminderen van parkeeroverlast en het vergroten van de leefbaarheid. Een aantal maatregelen kan op korte termijn (2023) worden ingevoerd. Een deel van de maatregelen kan pas in 2024 of later worden uitgevoerd. Dat komt doordat het gaat om ingewikkelde maatregelen en/of externe factoren. Voorliggend maatregelenpakket is in samenwerking met bewoners en ondernemers uit Het Oude Centrum opgesteld. Er zijn meerdere bijeenkomsten georganiseerd om met bewoners en ondernemers te werken aan dit pakket, met als doel te onderzoeken met welke maatregelen de situatie verbeterd zou kunnen worden. Van de opgehaalde informatie is hieronder een samenvatting en uitwerking gepresenteerd.

Maatregelen Nr.

Onderwerp/vraag

Maatregel

1

Is het faciliteren van doelgroepen parkeren in het centrum mogelijk?

De gemeente Den Haag richt parkeerregimes in op basis van betaald parkeren, met belanghebbenden parkeren. Bewoners en bedrijven komen daarbij in principe in aanmerking voor een parkeervergunning. Bezoekers van de binnenstad betalen een vrij hoog parkeertarief op straat en in de parkeergarages. De gemeente informeert en stimuleert bezoekers om niet met de auto naar het centrum te komen. We verbeteren daarvoor het OV-netwerk en realiseren goede fietsvoorzieningen, zoals sterfietsroutes en stallingen. Met behulp van het verwijssysteem (P-routes) probeert de gemeente automobilisten die het centrum bezoeken te verleiden de parkeergarages te gebruiken. Parkeren op straat is toegestaan in Het Oude Centrum.

2

Ontmoedigen autobezoek centrum door website aan te passen Is het mogelijk het vergunningengebied te verkleinen?

De teksten op de websites zijn aangepast.

4

Is het mogelijk een vergunningplafond regeling in Het Oude Centrum in te regelen?

Ja, de Parkeerstrategie 2021-2030 heeft de mogelijkheid voor het inregelen van een vergunningplafond. Dat wil zeggen dat de gemeente in een vergunningengebied een maximum totaal aantal uit te geven parkeervergunningen instelt en een instelbaar aantal vergunningen per huishouden uitgeeft. Voorwaarden hierbij zijn o.a. dat de parkeerdruk in de wijk boven de 90% moet zijn betaald parkeren al aanwezig is.

Niet eerder dan eind 2024 ivm voorbereiden en inregelen systemen

5

Is het mogelijk in de Boekhorststraat 1/2 uursplekken in te regelen?

Door een uitspraak van de Hoge Raad mag de gemeente niet meer op een maximum parkeerduur (bijvoorbeeld half uur) handhaven. Een alternatief is het invoeren van een progressief tarief. Dit wordt op landelijk niveau onderzocht. Wanneer het invoeren van een progressief tarief technisch mogelijk is dan zal bekeken worden waar we dit in gaan voeren.

Wordt landelijk (extern) onderzocht.

6

Kan het vergunningengebied worden gewijzigd op basis van de bestaande pollers?

Een mogelijke herindeling van de parkeergebieden zal in 2023 worden onderzocht. Voor de indeling van het parkeergebied en voor eventuele andere maatregelen zal bekeken worden wat het effect is van een opdeling in 2 gebieden, met als grens de pollers. Op basis van die analyse kunnen we bepalen wat wenselijk is voor de buurt.

Onderzoeken in 2023, terugkoppeling Q3/Q4 2023

3

Een mogelijke herindeling van de Vergunningen- en tariefgebieden zal in 2023 worden onderzocht.

Inregeltermijn maatregel [jaartal en dienst] Reguliere acties waar nodig

Maatregel uitgevoerd 2022 Onderzoeken in 2023, terugkoppeling Q3/Q4 2023

7

Kunnen de venstertijden in Het Oude Centrum worden aangepast om de parkeerdruk te verminderen?

Op basis van ervaringen uit de wijk blijkt dat de parkeerdruk op zondagochtend steeds hoger wordt, met name aan het einde van de ochtend. De huidige werkingstijden op zondag zijn van 0:00 tot 2:00 en van 13:00 tot 24:00. Deze regeling kan dit jaar als volgt worden aangepast: van 0:00 tot 2:00 en van 09:00 tot 24:00.

2023

8

Is het zinvol de Parkeertarieven aan te passen?

Ja, vanaf januari 2023 zijn de parkeertarieven in het centrum, conform coalitieakkoord € 6,50 per uur. In de Stationsbuurt en de Rivierenbuurt is het invoeren van het hoge tarief nog niet aan de orde. Dit wordt onderzocht op basis van tellingen en transacties. Als blijkt dat er een wijziging van de tarieven gewenst is dan zal dit worden voorgelegd aan de wethouder. De uitkomsten worden dit jaar verwacht.

2023

9

Is het invoeren van een progressief parkeertarief een passende oplossing om de parkeerdruk op straat tegen te gaan? Is het invoeren van dagkaartregelingen een passende oplossing om de parkeerdruk op straat tegen te gaan?

Het progressief tarief wordt momenteel op landelijk niveau onderzocht. Men verwacht het onderzoek en de technische haalbaarheid ervan dit jaar af te ronden

Resultaten onderzoek 2023

De pilot met de dagkaartregeling start 1 mei. Hierover is gecommuniceerd met alle bewoners en ondernemers in Het Oude Centrum. Systeem is technisch ingeregeld en voorbereidingen zijn getroffen. Zie ook de bijlage onderaan dit document.

Vanaf mei 2023

11

Kan centrum zuid als apart onderdeel van de binnenstad parkeer regime /zone worden ingesteld?

Zie antwoord bij punt 3.

2023

12

Bestaat er een vorm van belanghebbenden parkeren in Den Haag?

Er zijn in Den Haag geen gebieden met alleen vergunning-(belanghebbenden) parkeren. In de wijziging van de Verordening parkeerregulering en parkeerbelastingen Den Haag 2022 is de mogelijkheid opgenomen voor het invoeren van een dagkaart. Dit is een vorm van fiscaal belanghebbenden parkeren. (zie punt 10)

Start 1 mei 2023.

13

Blokkeer het gebruik van stallingsgarages voor hoge commerciële prijzen. BV Parkgenoot in Staediongarages (€150,-/pm tegen €40,-/pm)

We gaan nog voor de zomer in gesprek met de woningcorporaties over het gebruik van hun parkeergarages. We kunnen met onze POET-regeling (POET: Parkeren Op Eigen Terrein) zorgen dat bewoners van een complex met parkeergarage niet in aanmerking komen voor een parkeervergunning. Als er weinig bewoners met een auto zijn, is het begrijpelijk dat de plekken aan derden worden aangeboden, maar dan liever voor langparkeren. We zoeken uit of we daar juridisch op kunnen handhaven, dus of het inderdaad niet is toegestaan om de plekken voor kortparkeren aan te bieden.

Lopende actie

10

14

Is het mogelijk de P-garages Gedempte Gracht alleen voor bewoners beschikbaar te maken?

De P-Bijenkorf en P-Markthof zijn niet in het bezit van de gemeente Den Haag. De gemeente kan daarom ook niet bepalen wie deze parkeervoorzieningen mogen gebruiken. De Q-parkgarages en P-Markthof blijven ook voor bezoekers. De mogelijkheden voor bewonersparkeren zijn uiteraard wel besproken met de verschillende partijen. Het is mogelijk om bij P-Markthof een bewonersabonnement af te sluiten. Ook in P-Lutherse Burgwal en P-Centrum is dit mogelijk. Echter, het bezoekersparkeren heeft een belangrijke commerciële functie en genereert tevens meer inkomsten dan een bewonersparkeerabonnement. Daarom zal er (voorlopig) geen exclusief bewonersparkeren komen op deze locaties.

Deze mogelijkheid zal deze collegeperiode worden verkend ter input voor een nieuw college/coalitieakkoord.

15

Updaten en herinrichten van P-routes en het verwijssysteem

Het parkeerverwijssysteem is onlangs aangepast binnen het project ‘Verbeteren fietsroute via Gedempte Gracht’. Het systeem is dusdanig aangepast dat je niet meer ziet hoeveel plekken er nog op de rest van de P-Centrum zuid route beschikbaar is, want die route loopt veel verder door dan alleen het lusje via de Gedempte Gracht. Daarnaast is er op de hoek van de Gedempte Gracht en de Wagenstraat een extra verwijzing naar P-Centrum aangebracht (en de verwijzing naar de P-route Centrum Zuid verwijderd). Op deze manier wordt de weggebruiker zoveel mogelijk gestuurd om te parkeren in P-Centrum of eventueel P-Lutherse Burgwal.

Ondergebracht in lopend project 2023/2024

16

P-route: Herinrichten straten. Terugrijd mogelijkheid bij P-Centrum

Fysiek is dit al mogelijk aan het eind van de Stille Veerkade. Het is vooral belangrijk om bezoekers goed te informeren over de (on)beschikbaarheid van parkeerplaatsen in de garages verderop in de parkeerroute. Als daar geen capaciteit is kunnen bezoekers nog van route veranderen om te parkeren in P-Centrum of P-Stadhuis. Hiervoor is een aanpassing van het parkeerverwijssysteem nodig.

Lopend project 2023/2024

17

Bij de ingang van het parkeerterrein van de Bijenkorf ontstaan opstoppingen. Is hier iets aan te doen?

Dit onderwerp heeft aandacht binnen het lopende project Verbeteren fietsroute via de Gedempte Gracht. Er staat al een bord met een verbod op stilstaan. Dit bord wordt momenteel niet goed opgevolgd. Rondom de herinrichting van de Gedempte Gracht zal hier extra aandacht voor zijn in de vorm van handhaving op het verbodsbord. Deze handhaving zal een aantal maanden aangescherpt worden in de periode dat het ontwerp uitgevoerd is. Daarna zal er weer reguliere handhaving intreden.

Ondergebracht in lopend project 2022 – 2024

18

Is er voldoende nagedacht over oplossingen in het kader van P+R?

Ja, er wordt momenteel gewerkt aan het verbeteren van verschillende Haagse P+R mogelijkheden. Bijvoorbeeld bij Randstadrailhalte Leidschenveen en station Ypenburg. Daarnaast loopt er een onderzoek naar de mogelijkheden om P+R Hoornwijck uit te breiden. Deze verbeteringen gaan samen met een aantrekkelijk P+R aanbod voor de bezoekers van de stad: Parkeren en een HTM/NS kaartje voor een aantrekkelijk tarief. Het centrum is 1 van de prioritaire projecten van het Programma parkeren, deelmobiliteit en mobiliteitshubs.

Ondergebracht in lopend project – 2023

19

Kan parkeergarage Q-park Malieveld beter worden benut?

De gemeente heeft met Q-Park een overeenkomst afgesloten om de parkeergarage onder het Malieveld in te zetten voor Park+Beach. Bezoekers van het strand kunnen voor een aantrekkelijk tarief een parkeerplaats in de garage en een HTM-retourticket reserveren. Dit aanbod is deze zomer bij verschillende garages in de stad gedaan. We gaan verkennen of dit systeem in de toekomst ook in te zetten is voor bezoekers van de binnenstad.

2023

20

De meeste contracten van de stallingsgarages van Q-park lopen af in 2025. Welke vervolgstappen worden door de gemeente genomen op dit onderwerp?

In het Oude Centrum zijn twee stallingsgarages die onderdeel zijn van het contract dat de gemeente heeft met Q-Park. De gemeente is eigenaar en Q-Park exploiteert de garages. Het contract met Q-Park loopt af per 31-12-2024. Er is gestart met een verkenning van de mogelijkheden naar hoe de gemeente vanaf 2025 de stallingsgarages gaat laten beheren en exploiteren. We kunnen helaas gedurende dit traject niet naar bewoners communiceren over de stand van zaken, dat kan namelijk de onderhandelingen beïnvloeden.

Wordt ondergebracht in ander project – 2025

21

Is de mobiliteitshub een middel om Het Oude Centrum bereikbaar te maken?

De mobiliteitshub in P-Centrum zal een bijdrage leveren aan de mobiliteitsmogelijkheden in en om het Oude Centrum. Q-Park werkt op dit moment een plan uit waarin ruimte wordt geboden aan ca. 200 deeltweewielers en een flink aantal deelauto’s. Ook wordt gewerkt aan (snel)laadvoorzieningen voor de auto’s en komt er een logistieke hub. Dit nieuwe aanbod kan voor omwonenden aanleiding geven om de eigen auto weg te doen of voor werknemers en winkeliers aanleiding geven om niet met de auto naar de binnenstad te komen. Als de hub opent zullen deeltweewielers niet meer in de omgeving op straat mogen staan. Dit zal zorgen voor minder overlast en beter toegankelijke stoepen.

De mobiliteitshub wordt naar verwachting in de zomer van 2023 geopend.

22

Deelmobiliteit subsidie

Het is nu al mogelijk om met een bewonersgroep subsidie aan te vragen voor een probeerperiode voor coöperatief autodelen. Begin dit jaar is hierover een digitale informatiebijeenkomst gehouden voor bewoners van het centrum. Daar bleek dat er best een aardige groep bewoners geïnteresseerd is in dit concept, maar dat deze bewoners te ver uit elkaar woonden om samen te gaan autodelen. Wellicht is het mogelijk om in het Oude Centrum komende tijd een grotere groep te enthousiasmeren voor deelname aan een probeerperiode. De gemeente kan helpen bij de promotie van dit idee. Daarnaast verkent de gemeente de mogelijkheid van het geven van een mobiliteitsbudget bij inlevering van een parkeervergunning. Wellicht dat een kleinere groep via OnzeAuto kan gaan autodelen. Zie www.denhaag.nl/autodelen. We hebben hierover contact met de intiatiefnemers uit het centrumgebied. We kunnen helpen bij het organiseren van een informatieavond over autodelen in groepsverband. Daarnaast biedt de nieuwe mobiliteitshub Q-Park Centrum 36 parkeerplaatsen voor deelauto's aan. Dit kan ook een boost geven aan

Project Subsidieregeling coöperatief Autodelen 2022/2024

het gebruik van deelauto's in plaats van het bezitten van auto's door omwonenden aan die zijde van de pollers. 23

Zijn strengere venstertijden voor groot vrachtverkeer een oplossing voor de drukte in Het Oude Centrum?

Binnen het project Verbeteren fietsroute via Gedempte Gracht wordt een laad- en losregime ingevoerd. Dit regime zal in het eerste half jaar van 2023 ingaan en houdt in dat het vrachtverkeer zwaarder dan 3500kg alleen nog tussen 5:00 en 11:30 uur en op za en zo tussen 6:00 en 11:30 uur mag laden en lossen in de Gedempte Gracht en Gedempte Burgwal. Lichtere vrachtvoertuigen zijn nog steeds het hele etmaal welkom. Zie voor nadere uitleg ook RIS312392. Deze venstertijden zorgen voor een verkeersveiliger situatie in de Gedempte Gracht en Gedempte Burgwal in de middaguren, wanneer het aantal fietser zal toenemen. De venstertijden voor vrachtverkeer zijn ingevoerd als noodzakelijke en doeltreffende maatregelen om de verbeterde fietsroute via de Gedempte Gracht dagelijks na 11:30 uur tot een veilige en comfortabele voorkeursroute te maken voor fietsers die nu gebruik maken van de route over de Grote Marktstraat. Uitbreiding van de venstertijden voor vrachtauto’s is hiervoor niet nodig en daarvoor bestaat op dit moment ook geen concrete onderbouwing in projecten, plannen of beleidsstukken van de gemeente. De gesuggereerde uitbreiding zou er bovendien niet toe leiden dat buiten de venstertijden geen vrachtauto’s meer op de Stille Veerkade mogen rijden, aangezien vrachtauto’s via de (Dunne) Bierkade en de Paviljoensgracht naar (de andere rijbaan van) de Stille Veerkade kunnen rijden.

Voor een nog verdere uitbreiding van de geslotenverklaring voor vrachtauto’s bestaat op dit moment evenmin concrete onderbouwing in projecten, plannen of beleidsstukken van de gemeente.

Reeds uitgevoerd 01 maart 2023

24

Alleen P-Centrum aangeven in verwijzing. De andere garages gewoon niet

Er wordt onderzocht of het parkeerverwijssysteem in het Oude Centrum wellicht geheel kan komen te vervallen.

2024

25

Bestemmingsverkeer alleen maar mogelijk na inrit van P-Centrum

Bewoners, bezoekers en bevoorradingsverkeer hebben een bestemming in het Oude Centrum. Eigenlijk is er weinig doorgaand autoverkeer in dit gebied. Door vervoer op een andere manier te regelen en bestemmingen te veranderen of weg te halen, kan het aandeel bestemmingsverkeer verminderen. Op korte termijn is dit niet mogelijk. Wellicht zijn er wel maatregelen te bedenken op de langere termijn waardoor het aantal verkeersbewegingen in de buurt afneemt.

Maatregel wordt nader onderzocht binnen het uitvoeringsprogramma Binnenstadsplan 2030, RIS309588 De Haagse Lanen en RIS313872 Stand van zaken renovatie Binnenhof. Dit is een traject over de langere termijn (vanaf +5 jaar).

26

Worden de bezoekersaantallen aan de Doubletstraat aangepakt? Bezoek aan deze straat veroorzaakt veel parkeeroverlast

De gemeente wil dat sekswerk onder veilige omstandigheden mogelijk blijft in onze stad. Maar sekswerk aanbieden via het raam aan de straatzijde heeft zijn langste tijd gehad. Het doel van het gemeentelijke beleid is op termijn te komen tot sluiting van raamsekswerk. We betrekken hierbij de branche en de stad - in het bijzonder de bewoners van het Oude Centrum en de Rivierenbuurt. Het college onderzoekt nog op welke wijze zij invulling wil geven aan dit coalitievoornemen.

Dit valt buiten het project. Er zal wel worden gemonitord wat het effect is van de invoering van de dagkaartregeling op het bezoek met de auto aan de Doubletstraat.

27

Is het mogelijk meer Verkeersdrempels en zigzag toe te passen om auto's te forceren langzamer te rijden?

Het laten zigzaggen van de rijbaan is een ontwerpopvatting die in de jaren ’70 en ’80 is geïntroduceerd, specifiek in combinatie met de verkavelingstypologie van het woonerf waarbij, in samenhang met de rijbaan ook de huizenblokken in positie versprongen. Deze wijze van straatinrichting is niet passend bij de stedenbouwkundige opzet van de binnenstad en aangrenzende buurten. De ruimtelijke uitstraling en continuïteit van het straatprofiel van buurten als Oude Centrum, Stationsbuurt (maar ook Zeeheldenkwartier of Laak), veelal beschermde stadsgezichten, gaat uit van een heldere samenhang tussen bebouwing en lijnvoering in de openbare ruimte. De gemeente Den Haag wil, zeker in de binnenstad, een inrichting van de openbare ruimte die gebaseerd is op ruimtelijke kwaliteit en niet op de dominantie van één specifieke verkeersmodaliteit. De uitgangspunten hiervoor zijn dan ook vastgelegd in het handboek openbare ruimte. Daarnaast doet een zigzag-rijbaan afbreuk aan het heldere straatbeeld behorende bij de karakteristiek van dit type buurt, wordt er onregelmatigheid en inefficiëntie in gebruik van de openbare ruimte geïntroduceerd en ontstaat discontinuïteit in boomstructuren en parkeeroplossingen. Verder is het voor fietsers, voetgangers en mindervaliden van belang om comfortabele en veilige routing te bieden met heldere zicht- en looplijnen.

De zigzag-straten dragen hier niet aan bij. Introductiepagina - Digitaal HOR Den Haag

Deels, drempels Gedempte Gracht / Gedempte Burgwal gaan er al komen met herinrichting van deze straten. Voor de Veerkaden staan geen maatregelen gepland.

28

Kan het terugkopen van parkeergarages aan de Gedempte Gracht en vervolgens gemeentelijk exploiteren voor bewoners op termijn een oplossing zijn voor extra parkeermogelijkheden?

Het kopen van een garage die nu grotendeels voor kortparkeren wordt gebruikt is een zeer kostbare zaak. We kunnen onderzoeken of dit op lange termijn een mogelijkheid is. We zijn daarbij uiteraard afhankelijk van de huidige eigenaren van de garages en het parkeerterrein. Daarnaast moet de gemeente dit financieel kunnen verantwoorden. Dit vraagt om een uitgebreide verkenning.

Na 2025

29

Is het herinrichten van de Amsterdamse Veerkade thv P-Centrum om een directe omkeer mogelijk te maken een oplossing voor de drukte op de Paviljoensgracht, Gedempte Burgwal en Gedempte gracht?

Op korte termijn is dit niet mogelijk in verband met de inrichtingseisen voor de nooden hulpdiensten. Want om dit mogelijk te maken moeten de Veerkades een 30 km/uur inrichting krijgen. Stadsbreed loopt een discussie om 50 km/uur om te zetten naar wegen waar maximaal 30 km/uur mag worden gereden. Er moeten afspraken worden gemaakt welke straten wel en welke niet omgezet kunnen worden. Tot die tijd kunnen de Veerkades niet worden omgezet in een 30km/uur straat en kan niet een direct omkeer worden gerealiseerd bij P-Centrum. Vanuit dit project worden geen grootschalige infrastructurele aanpassingen gedaan. Het aanleggen van een keerlus o.i.d. is daarom niet mogelijk. Binnenkort worden er intensiteit- en snelheidsmetingen uitgevoerd op de Amsterdamse en Stille Veerkade om de huidige situatie te onderzoeken.

Voor de zomer 2023 wordt terugkoppeling gegeven van de resultaten van de intensiteit- en snelheidsmetingen op de Amsterdamse Veerkade en Stille Veerkade in april.

Bijlage 1 – Pilot Dagkaartregeling In Het Oude Centrum wordt de pilot vanaf 1 mei uitgevoerd in de volgende straten: Aprochestraat, Amsterdamse Veerkade, Bierkade, Bierstraat, Dunne Bierkade, Glasblazerslaan, Helena van Doeverenplantsoen, Hamerstraat, Herderinnestraat, Hoge Zand, Kranestraat, Lange Beestenmarkt, Looijerstraat, Nieuwe Molstraat, Paviljoensgracht, Stille Veerkade en Zuidwal (tussen Paviljoensgracht en Boekhorststraat).

Maatregelen De kortparkeerplaatsen waar met bebording is aangegeven dat betaald parkeren geldt, worden omgezet naar belanghebbendenplaatsen. Hiervoor is een wijziging van de Regeling parkeerregulering en parkeerbelastingen Den Haag 2022, een collegebesluit, nodig. Bij de toegangswegen naar en op diverse locaties in de buurten worden de volgende verkeersborden (E9 uit het RVV 1990) geplaatst: Hiermee wordt aangeduid dat de parkeergelegenheden voor vergunninghouders zijn bedoeld.

De parkeerautomaten blijven staan. In het kader van de fiscale parkeerhandhaving moet het namelijk voor niet-vergunninghouders mogelijk blijven om parkeergeld (in de vorm van een dagkaart van € 50) te betalen. Dit kan via de parkeerautomaat, maar ook via de parkeerapp.

Planning Besluitvorming college: februari-maart 2023 Voorbereiding pilot: maart-april 2023 Start pilot: mei 2023 Einde pilot mei 2024