RIS316313 Notulen van de raad van 8 juni 2023

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 8 juni 2023 (Geopend te 13.30 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Vaststelling agenda B. Stad in de raad C. Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken D. Vaststelling van de Besluitenlijst D.1 Voorstel van het college inzake Zienswijze ontwerp meerjarenbegroting VRH 2024-2027 (RIS315534) D.2 Voorstel van het college inzake vaststelling van de Verordening tot wijziging van de Algemene subsidieverordening Den Haag 2020 (RIS315193) D.3 Voorstel van het college inzake Kader meerjarige subsidies Den Haag 2023 (RIS315194) D.4 Voorstel van het college tot vaststelling van de Verordening tot negende wijziging van de Algemene legesverordening Den Haag 2021 (RIS315500) D.5 Voorstel van het presidium inzake meerjarenbegroting Raadsorganisatie 2024-2027 (RIS315568) D.6 Voorstel inzake Verordening bestuurlijke boete overlast openbare ruimte Den Haag 2023 (RIS315392) D.7 Voorstel van het college inzake Aanpassing looptijd uitvoeringsplan regiovisie Jeugdzorg Haaglanden 2021-2026, van één naar twee jaar (RIS315482) D.8 Voorstel van het college inzake Herbenoemen twee leden Welstands- en Monumentencommissie (RIS315461) E. Datumbepaling initiatiefvoorstel (D66-PvdD) Stuur op het klimaat (RIS315607) Beraadslaging over F. Voorstel van het college inzake zienswijze procedure begrotingen Bedrijvenschap HarnaschPolder en kennisname jaarrekening 2022 (RIS315226) G.

Voorstel van het college inzake Omgevingsdienst Haaglanden: Zienswijze ontwerpbegroting 2024, meerjarenraming 2025-2027 (RIS315526) H. Gewijzigd voorstel van het college inzake Concept voorstel PUK Bezuidenhoutseweg 50-58 (RIS314089) I. Voorstel van het college inzake Vaststelling Masterplan Bereikbaarheid CID-Binckhorst & Nota van Antwoord (RIS315267) J. Voorstel van het college inzake Concept Zienswijze begrotingswijziging 2023 en ontwerpbegroting 2024 gemeenschappelijke regeling Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden (RIS315505) K. Voorstel van het college inzake Regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang 2022-2025, Samenbouwen aan maatschappelijk herstel (RIS315214) L. Voorstel van het college inzake vaststelling van het Beleidsplan Werk en Participatie Den Haag 2023-2026 (RIS315004) M. Gewijzigd initiatiefvoorstel (PvdD) Wonen in een leefbare stad (RIS313042) N. Gewijzigd initiatiefvoorstel (PvdD) Handel zonder dieren (RIS312624) (voortzetting beraadslaging raadsvergadering d.d. 20 april 2023)

1

Afronding debat commissie O. Blokkade A12 P. Arbeidsmarktpositie formatie en werving selectie en behoud Haagse handhavers (RIS314912) Q. Onbegrip weggehaalde bankjes Den Haag CS R. Afdoening motie: Benut daken voor zon (RIS314229) S. Raad in de stad Scheveningen (RIS315498) T. Beantwoording schriftelijke vragen inzake Valk-Heijnsdijkstraat (RIS314290) De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 44 leden: Arp (SP), Baboeram (GroenLinks), Barker (PvdD), Van Basten Batenburg (VVD), Bingöl (CDA), Bom (Hart voor Den Haag), Bos (GroenLinks), Butt (GroenLinks), De Vuyst (GroenLinks), Van Doorn (D66), Dubbelaar (Hart voor Den Haag), Van Esch (D66), Faïd (HSP), Gerritsen (PvdD), Groenewold (D66), De Groot (CDA), Guernaoui (Hart voor Den Haag), Van der Helm (VVD), Hofstra (VVD), Holman (PvdA), Icar (DENK), Klokkenburg-Reedeker (CU/SGP), Kruis (PVV), Mahmood (DENK), Martinez van Andel (Hart voor Den Haag), Martini (Hart voor Den Haag), *Van Meijeren (FVD), Meinesz (Hart voor Den Haag), Mekers (D66), De Mos (Hart voor Den Haag), Mostert (D66), Noorlander (D66), Partiman (CDA), Peeck (VVD), De Ridder (VVD), Roep (VVD), Sewtahal (PvdA), Sluijs (Hart voor Den Haag), Smit (PvdD), Thepass (GL), Tseggai (PvdA), Uduba (VVD), Verdonk (Hart voor Den Haag) en Verduin (D66). Afwezig: Assad (D66) *Van Meijeren (FVD) alleen aanwezig bij de stemmingen De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden aanwezig is, kan de vergadering voortgang vinden. Geachte leden van de raad. Ik open uw vergadering van donderdag 8 juni 2023. Welkom bij de vergadering van de gemeenteraad, mensen op de publieke tribune en mensen thuis. Ik vraag uw aandacht voor onze vergaderafspraken. We vergaderen via de voorzitter.

Eventuele overige gesprekken worden gevoerd buiten deze vergaderzaal, zodat we de insprekers en elkaar in het debat goed en geconcentreerd kunnen blijven volgen. Het debat is stevig op de inhoud, maar niet gericht op de persoon. Voor de insprekers geldt dat zij hun bijdrage leveren op basis van de daarvoor geldende afspraken. Vanaf de tribune wensen we geen blijken van instemming of afkeuring, zoals in het Reglement van Orde staat. De aanwezigheid in de raadzaal is voorbehouden aan de raadsleden. Ik zal op deze afspraken toezien. Ook de plaatsvervangend voorzitter zal dat doen. Bericht van verhindering is ontvangen van de heer Assad van D66. Mogelijk neemt hij wel deel aan de stemmingen. Van enkele collegeleden is bekend dat ze wegens verplichtingen elders tijdelijk afwezig zijn. Over onderlinge vervanging zijn afspraken gemaakt. Alle stemmingen zijn aan het eind van de vergadering aan de orde. Daarna is er gelegenheid voor het afleggen van stemverklaringen. Met de fractievoorzitters is afgesproken om de vergadering uiterlijk om 0.00 uur af te sluiten. Eerder mag ook; u begrijpt wat ik bedoel. De heer De Vuyst heeft mij laten weten dat hij bij de aanvang van de vergadering een mededeling wil doen. Het woord is aan de heer De Vuyst. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter. Ik geloof dat ik een hoop collega's ongerust heb gemaakt door deze mededeling.

In december is door deze raad een motie aangenomen die was ingediend door, laten we zeggen, de Haagse biercoalitie. Ik heb goed nieuws: vandaag wordt de motie afgedaan. Voor de goede verstaander: vanavond drinkt de raad Haags. De voorzitter. Mevrouw Verdonk heeft een punt van orde.

2

Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Op 30 maart is een motie van mijn hand aangenomen over het doelgroepenvervoer. Dat gebeurde na de afronding van het debat over het informatieverzoek van mijn hand op grond van artikel 32 RvO. Ik zou bijna zeggen: de geschiedenis herhaalt zich. De titel van de motie is: Informeer de raad. Het dictum vraagt het college de raad actief te informeren over de voortgang die gemaakt wordt in de implementatieperiode, die loopt tot 1 augustus. Dat betekent dat er nog één vergadering van de raad is om de motie en de reactie van het college te bespreken. Ik zou graag uiterlijk aanstaande woensdag de reactie van het college willen hebben. De voorzitter. Ik kijk even naar het college. Dat gaat lukken. De wethouder zegt dat de reactie onderweg is.

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is: B.

Stad in de raad.

De voorzitter. Er zijn zestien insprekers aangemeld. We beginnen met twee insprekers die iets willen zeggen over het voorstel inzake het Planuitwerkingskader Bezuidenhoutseweg 50-58. Ik geef het woord voor drie minuten, waarbij ik 30 seconden voor het einde tegen u zeg: 'wilt u afronden?' De heer Drijver (H). Meneer de voorzitter. Een planuitwerkingskader achteraf is geen planuitwerkingskader maar een excuus vooraf. Onlangs was er een CID-avond met workshops in het Atrium en de foyer van de raadzaal. Er was in de zaal wantrouwen tegen zoveel opgeklopte bouwinitiatieven zonder ook maar één aantrekkelijk beeld van wat zij voor Den Haag zouden opleveren. DSO-woordvoerders presenteerden er een stroomschema van structuurvisie, kwaliteitsplan, voorzieningenonderzoek, ontwikkelvisie, beeldkwaliteitsplan, ontwikkelstrategie, buitenruimteplan, omgevingsplan, projectdocument, grex en verkeersbesluit. Daarmee werd de volle zaal een beeld geschetst van de parallelle werkelijkheid van de ambtelijke staf, waarin de burgerij als eigenaren van de stad van grof naar fijn hun inbreng zouden kunnen hebben op het eindresultaat. DSO ging zelfs zover om te zeggen dat van een omgevingsplan of bestemmingsplan niet afgeweken zou kunnen worden, als borging van afspraken.

Dat is een parallelle werkelijkheid, want de werkelijke werkelijkheid is waar we hier nu staan, geconfronteerd met een planuitwerkingskader dat feitelijk de achteraf door de opdrachtgever opgestelde en betaalde plantoelichting is van zijn initiatief, maar nu afgestempeld door het college. Het is voor u verpakt als een proactief instrument en het is in strijd met het bestemmingsplan en tal van andere door u vastgestelde beleidsstukken, bijvoorbeeld ten aanzien van logies. Het college verschuilt zich achter privaatrechtelijke toezeggingen die zijn gedaan zonder raadsbesluit over de hoogte en die logiesfunctie; lees de uitspraak van de Hoge Raad hier nog eens op na, want dat soort afspraken hebben gewoon geen rechtskracht. Het college wijkt af van het bestemmingsplan door u te vragen om te tekenen bij het kruisje. Dat doet het hier, dat deed het bij de Gedempte Gracht en dat doet het bij de Pribalocatie en de locatie van Staalbankiers. Hier gaat het college toestaan dat er een enorm blok van 44 meter pardoes het Haagse Bos in wordt geschoven, zonder dat u een beeld krijgt van de visuele impact hiervan. In maart zou u de evaluatie van de Welstandsnota 2017 krijgen, hoewel die op 25 januari 2021 aan u was beloofd.

Nog niets van gezien, maar wat moeten we met die Bezuidenhoutseweg? Waar gaan we aan toetsen en hoe moeten we dat doen? In april zou u een voorstel krijgen voor de functie van een stadsstedenbouwer, iemand die samenhang moet brengen in de eindeloze stroom projectjes en proefballonnetjes, zoals dit plan aan de Bezuidenhoutseweg. Nog niks van gezien. Hoe komt het dat u 3

het college ten koste van ons stadsgezicht niet nauwgezet controleert? Hoe komt het dat het college geen betrouwbare partner wil zijn voor zijn stemmers? De heer Van Heijningen (H). Meneer de voorzitter. Ik spreek namens de Vereniging Vrienden van Den Haag. Mag ik allereerst van de gelegenheid gebruikmaken om namens de leden van onze vereniging het college, voor zover aanwezig, persoonlijk te danken voor het hooggewaardeerde besluit van uw college om onze vereniging ter gelegenheid van ons 50-jarig bestaan te vereren met de stadspenning van Den Haag? Ons lustrum gaf aanleiding tot een terugblik op de afgelopen 50 jaar. Die leert dat de Vrienden van Den Haag vaak een vooruitziende blik op de ontwikkelingen in de stad hebben gehad en ook dat het wijs is om naar onze inbreng te luisteren. Waarom spreken we nu in over de Bezuidenhoutseweg? Wij menen dat dit voorstel symptomatisch is voor de wijze waarop de ruimtelijke ordening momenteel wordt bedreven. Een particuliere partij heeft een stuk grond verworven, eigenlijk een toevalligheid, kijkt naar een aantrekkelijk verdienmodel en reikt zelf de tekst aan voor een planuitwerkingskader. Het college neemt dat over. Onafhankelijk onderzoek is er niet geweest.

Waar komt nou de bewering vandaan dat we in dat CID plotseling alleen behoefte hebben aan tijdelijke bewoning van een paar maanden? Waar is die bewering op gebaseerd? Of zou het zo zijn dat de verwachting is dat niemand het langer in het CID uithoudt dan vier maanden? Dat zou treurig zijn. Ik dacht dat het tekort aan woningen en kleinschalige kantoorruimte zo groot is. Die zogenaamde hotelbestemming, terwijl in het in feite gaat om tijdelijke kamerverhuur, is nu het verdienmodel om het verbod op tijdelijke verhuur, de huurbescherming en de Huurprijzenwet te ontlopen. Waarom wordt dat koste wat het kost hier gefaciliteerd? En dan de toegestane bouwhoogte van meer dan 40 meter, pal tegen het Haagse Bos. Als argument of onderbouwing wordt aangevoerd dat ergens in een nota is gezegd dat er tot 50 meter geen sprake is van hoogbouw. Dat is een vreemd argument. De voorzitter. Wilt u afronden? De heer Van Heijningen. Je moet niet kijken naar de een of andere nota, maar naar de werkelijke locatie. Het is een voorbeeld van een aanpak per incident zonder visie op gewenste samenhang. Het leidt tot verdere verrommeling van het straatbeeld. De voorzitter. Er zijn een aantal insprekers over het voorstel inzake vaststelling van het Masterplan Bereikbaarheid CID-Binckhorst. De heer Aalders (I). Ik moet mij tot de voorzitter richten, maar ik hoop dat ik mij ook tot de gemeenteraad mag richten.

Voor u ligt de vraag om in te stemmen met het Masterplan Bereikbaarheid CID-Binckhorst met twee tramtracés, zelfs HOV-tramtracés. Maar hoe kunt u een HOV-tramtracé vaststellen als de gevolgen voor de rest van het verkeer bij de betrokken gemeenten en de provincie niet in kaart zijn gebracht? Laat duidelijk zijn dat wij de woningbouw in de Binckhorst ondersteunen, evenals een goed openbaar vervoer. Maar we hebben grote twijfels of de voorgelegde HOV-tramtracés dit optimaal bereiken. Mijn naam is Joep Aalders en ik woon in de Heeswijkstraat in Voorburg-West. Vanuit mijn woning zie ik de hoogbouw in de Binckhorst oprijzen. Namens vele anderen wil ik u erop wijzen dat uw besluiten niet alleen het CID-Binckhorst-gebied betreffen, maar ook de mensen in Voorburg-West en de Geestbrugweg in Rijswijk. Voor hen is dit voorstel rampzalig als het gaat om hun bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid. Voorburg-West is aan drie kanten omgeven door water: de Vliet, de Trekvliet en de Broeksloot. Aan de noordzijde grenst het aan het spoor en de A12. De wijk heeft vijf uitgangen voor autoverkeer, te beginnen met de Broekslootbrug richting Den Haag én de Geestbrug richting Rijswijk. Het voorgestelde HOV-tracé op een vrije baan aldaar beperkt voor beide uitgangen het overige verkeer enorm en heeft rampzalige gevolgen.

De Westenburgstraat bij de kruising Maanweg/Regulusweg geeft onze wijk toegang tot de A12 én de Prinses Mariannelaan bij het station. Ook zij ondervinden beide bij het voorstel met gelijkvloerse kruisingen enorme beperkingen in het verkeer, want elke tien minuten passeert er een 4

tram in beide richtingen. Dat betekent twaalf keer per uur. En dan wil de provincie ook onze laatste uitgang bij de Tolbrug naar de Westvlietweg autoluw maken. Dit alles is onacceptabel: Voorburg-West kan geen kant uit! Ook wij willen bereikbaar blijven, net als het Binckhorstgebied. Voor een besluit over tracés moet eerst een integraal verkeers- en vervoersonderzoek plaatsvinden naar een ordentelijke afwikkeling van ál het lokale en regionale vervoer en verkeer, dus inclusief auto- en vrachtverkeer in de Binckhorst en naaste omgeving. De voorzitter. Wilt u afronden? De heer Aalders. Inzicht in het toekomstig lijnennet is daarbij noodzakelijk. Pas dan praten we echt over een Masterplan Bereikbaarheid CID-Binckhorst, inclusief de naaste omgeving. LeidschendamVoorburg heeft hierover al een motie aangenomen. Ik kan nog wat voorstellen aandragen, maar dat ga ik niet doen. Geachte raad, wij hopen dat u onze zorgen ter harte neemt. Ga niet akkoord met dit masterplan. De voorzitter. Dank u wel. Uw tijd is voorbij. De heer Van Kooten (I). Geachte voorzitter, leden van de raad. Mijn naam is Tim van Kooten. Ik woon aan de Overburgkade in Voorburg-West, tegenover de hoogbouw van Frank is Een Binck. Het masterplan voorziet in de aanleg van een snelle openbaarvervoerlijn.

Deze HOV-tramlijn splitst zich in twee takken door Voorburg heen: van Den Haag CS naar station Voorburg en van Den Haag CS via Voorburg naar Rijswijk/Delft. Namens de bewonersgroepen uit Voorburg en Rijswijk vraag ik u dit plan te splitsen in twee afzonderlijke dossiers. De besluitvorming en de uitvoering kunnen daarmee in de toekomst afhangen van de voortgang van de woningbouw in het Binckhorstgebied en de vervoerskeuzen die ontstaan. In vele zienswijzen is door ons in de planvorming een voorkeur uitgesproken voor het zogenaamde tracé 2T over de Zonweg met verdiepte ligging onder de Maanweg en ondergrondse aanlanding bij station Voorburg. Het Zonwegtracé loopt door het hart van de Binckhorst en kan zowel de nieuwe woningen langs de Zonweg als de bedrijvigheid rond de Mercurius- en Regulusweg bedienen. Dit tracé heeft als voordeel dat de ecologische Broekslootzone langs de Maanweg niet wordt aangetast en nog versterkt kan worden, zoals in het Omgevingsplan en de zienswijze van de AVN, de Algemene Vereniging Natuurbescherming voor Den Haag en omstreken, is vermeld. De tak naar Rijswijk/Delft, die andere, wordt gezien als een alternatief voor HTM-lijn 1, maar voortzetting van de huidige lijn 1 naar de Haagse Hogeschool, het roc en station HS wordt vanuit Rijswijk en Delft juist bepleit.

Het tracé over de Geestbrugweg leidt tot halvering van het aantal trams naar het centrum van Den Haag, wat niet alleen voor Rijswijkse ov-gebruikers maar ook voor de ondernemers, restaurants, musea en culturele instellingen in de Haagse binnenstad een negatieve ontwikkeling is. De tak naar Rijswijk/Delft wordt peperduur. Drie oudere bruggen op de Binckhorst moeten voor deze tram worden vervangen en het bestaande straatprofiel biedt nauwelijks ruimte aan een vrije tramlijn. De voorzitter. Wilt u afronden? De heer Van Kooten. Dit tracé is niet geschikt te maken voor een snelle HOV-verbinding naar Delft en levert alleen maar nadelen op voor Voorburg en voor de Geestbrugweg in Rijswijk. Denk aan infrastructurele issues, zoals veiligheid en ontsluiting, en sociaal-maatschappelijke gevolgen, zoals doorkruising en afsluiting van de wijk. Het tast het woon- en leefklimaat daar ernstig aan. Geachte voorzitter, ik rond af. De voorzitter. Dank u wel, uw spreektijd zit erop. Mevrouw Kikken (I). Geachte leden van de raad, geachte voorzitter. We zijn mensen. Mensen zijn gewoontedieren, houden van duidelijkheid, willen weten hoe de hazen lopen of, in dit geval, hoe de onderbouwing van het ov-lijnennetwerk loopt. Mijn naam is Jessica Kikken. Ik woon in Voorburg, bij 5

Rijswijk, in het gebied waarvan het masterplan aangeeft dat er een tram komt. Samen met de buren in Rijswijk is deze inspraak voorbereid. Nut en noodzaak van het omleiden van tramlijn 1 zijn niet aangetoond; mijn voorganger refereerde daar al aan. De vraag of er nu echt zoveel bewoners van de Binckhorst met een tram naar Delft willen, blijft onbeantwoord. Modelstudies laten juist een verlies van de vervoerswaarde zien. Het gaat over publieke middelen. De huidige lijn 1 van Delft via Rijswijk naar de Haagse Hogeschool, Holland Spoor en Scheveningen is een succesvolle lijn en gaat via hotspots. Daarvoor in de plaats komt een rare loop zonder hotspots via de Prinses Mariannelaan in Voorburg en de Geestbrug. Wie heeft daar ooit van gehoord? Over het toekomstige HOV-tracé tussen Rijswijk en Voorburg fietsen veel kinderen van en naar school, onder wie de mijne, op een weg die te smal is voor een vrije trambaan en vrije fietspaden. Het gaat om leefbaarheid, bereikbaarheid en essentiële veiligheid voor de bewoners en hulpdiensten, niet alleen voor de 12.000 toekomstige bewoners van de Binckhorst, van de Haagse Binckhorst, maar ook voor de bestaande bewoners in de omliggende gemeenten. En let op: van die 12.000 potentiële bewoners zal een deel simpelweg voor de auto kiezen en niet voor het ov.

Dit is in een gebied waar het verkeer nu dagelijks vaststaat en waar de Rotterdamsebaan niet optimaal benut wordt. Een besluit neemt u voor de komende 50 tot 75 jaar. U mag verwachten dat het ambitieuze masterplan zo'n besluit onderbouwt, met zicht op recente reizigers- en bewonersaantallen en toekomstige vervoersverbindingen voor de Haagse regio. Kortom, u mag verwachten dat aan u een visie met onderbouwing voorgelegd wordt, waarover u een besluit neemt. Een rare loop zonder hotspots aanleggen in Voorburg en Rijswijk, die mogelijk minder mensen bedient dan u voorgehouden wordt, mist visie en onderbouwing. Ik snap dat het voor de trekker van het masterplan prettig is dat het een basis heeft in het omgevingsplan. De voorzitter. Wilt u afronden? Mevrouw Kikken. Daardoor kan hij contouren schetsen en details later invullen. Dat heeft echter bij uw partners en bij belanghebbenden effect op de betrouwbaarheid, de transparantie en het inzicht in onderbouwde besluitvorming. Mijn verzoek is: stem niet in met de route van dit tracé voordat de lijnvoering helder is en onderdeel uitmaakt van een regionaal verkeers- en vervoersonderzoek, want misschien blijkt de tak over de Binckhorst via Voorburg en Rijswijk richting Delft dan helemaal geen toekomstbestendige optie. Mevrouw Wigman (I). Geachte voorzitter, leden van de raad. Mijn naam is Karin Wigman.

Ik woon al meer dan 25 jaar met heel veel plezier op de Binckhorstlaan in Voorburg. Ik woon direct langs het voorgenomen tracé naar Rijswijk en Delft en ben direct belanghebbende. Ik spreek in namens de verenigde bewonersgroepen uit Voorburg en Rijswijk. Ik wil aandacht vragen voor twee punten: de gehanteerde plan-MER en de financiën. Om met de financiën te beginnen: het Rijk heeft geld gereserveerd voor het HOV-tracé: 470 miljoen exclusief btw. Het Rijk bepaalt echter niet de verdeling van deze financiële middelen; dat doen volgens wethouder Keus van Leidschendam-Voorburg de projectpartners onderling. Hoe het geld voor de verschillende gemeentes is vastgelegd, is geheim. En hoe hard de toezegging is, is onduidelijk, net als hoe tegenvallers zullen worden gecompenseerd. Tijdens de vergadering van de commissie Leefomgeving op 1 juni jongstleden bleek dat er nogal wat tegenvallers aankomen. Denk hierbij aan de sporendriehoek, bijvoorbeeld bij het gebouw BINK36 en de Lekstraat. Niet alleen bouwkundig wordt alles complexer en dus duurder, maar ook door de uitkoop en compensatie van de daar gevestigde ondernemers. Bovendien was de wens voor het verdiept aanleggen van het HOV-tracé op drie plekken langs de Binckhorstlaan in Den Haag nog niet bekend toen in november 2022 het budget vanuit het Rijk werd toegekend.

Hoe gaan deze laatste nieuwe wensen voor verdiept aanleggen überhaupt gefinancierd worden? En wat gebeurt er als Voorburg en Rijswijk de financiële middelen niet hebben om het project uit te voeren? Er is een oplossing: neem de tak naar Rijswijk/Delft vooralsnog niet op in het voorkeurstracé vanwege de enorme financiële consequenties die de inpassing van dit tracé met zich meebrengt. Daarbovenop komen nog de kosten van het vervangen van de bruggen. Kijk opnieuw naar tracé 2T zonder de tak naar Rijswijk/Delft: besparingen kunnen ingezet worden voor het tracé naar Voorburg Centraal. 6

Als tweede punt vragen wij om een actualisatie van de plan-MER. Nu instemmen met het masterplan betekent dat u zich committeert aan de voorkeurtracés op basis van niet volledige en achterhaalde gegevens, die niet meer actueel zijn. Zo zijn de vervoersprognoses gebaseerd op gevoeligheidsanalyses en dus niet hard. De voorzitter. Wilt u afronden? Mevrouw Wigman. Dat er nog een project-MER volgt, is als argument niet relevant. Een plan-MER bekijkt of alle informatie ten behoeve van het gehele plan juist is aangeleverd. Een project-MER vindt plaats nadat over het hele plan is besloten. Dus bezint eer gij begint, want juridische procedures over onjuiste gegevens kunnen voor jarenlange vertraging zorgen. Hartelijk dank. Ik wens u en de raadsleden veel wijsheid toe. Mevrouw Van Hecke (I). Geachte voorzitter en leden van de raad. Mijn naam is Karin van Hecke. Ik woon al vijftien jaar aan de Binckhorstlaan in Voorburg-West. Dit ligt direct aan het geplande HOVtracé richting Rijswijk en Delft. Samen met de bewonersgroepen Voorburg en Rijswijk is deze inspraak voorbereid. Wij zijn voor hoogwaardig openbaar vervoer maar samengevat denken mijn mede-insprekers en ik dat het niet verstandig is om nu akkoord te gaan met dit masterplan, om de volgende vijf redenen. Ten eerste: er moet eerst een breed regionaal verkeers- en vervoeronderzoek inclusief ov uitgevoerd worden.

Ten tweede: de gehanteerde plan-MER moet actueel gemaakt worden, want het maakt nogal wat uit of de vervoersbehoefte gebaseerd is op 30.000 woningen in 2030 of op de nu verwachte 4.500 woningen in 2030 in de Binckhorst en 12.000 woningen in dit gebied in 2040. Ten derde: er komen waarschijnlijk financiële tegenvallers in de sporendriehoek en er zijn extra wensen voor het verdiept aanleggen bij de zijstraten van de Binckhorstlaan. Ten vierde: het aanleggen van de tak naar Rijswijk/Delft is complex en duur en deze tak haalt geen HOV-kwaliteit. Splits daarom de besluitvorming van deze twee takken, zie af van het tracé naar Rijswijk/Delft en leg de tak naar Voorburg Station over de Zonweg. Ten vijfde: een integraal ov-lijnennetplan is een randvoorwaarde voordat een projectbesluit wordt genomen. Geef zo snel mogelijk de bussen 26 en 28 de vrije ruimte op de Binckhorst, zet in op een stille snelbus langs de Binckhorstlaan en gebruik de vertraging in de woningbouwontwikkeling om de toekomstige en ondergrondse metrolijn richting Zoetermeer voor te bereiden. Geachte raad en voorzitter. Zoals u weet hebben de gemeenteraden van LeidschendamVoorburg en Rijswijk de nodige voorbehouden gemaakt in de vorm van respectievelijk een motie en een amendement op het raadsbesluit. Het is nu wenselijk dat Den Haag de ruimte biedt om tot een werkbare oplossing te komen.

Dat komt het bestuurlijke traject de komende tijd alleen maar ten goede. De heer Van Onselen (I). Zeer geachte raadsleden en zeer geacht college. Mijn naam is Ronald van Onselen en ik spreek namens een vrij flinke groep respondenten onder de naam Platform Beter Openbaar Vervoer Haaglanden. Allereerst geven wij u enkele observaties over het gesternte waaronder dit project wordt gestart. Er wordt nieuwe infra aangelegd zonder dat duidelijk is hoe de reizigersstromen lopen en hoeveel reizigers voordeel hebben van de nieuwe infra. HTM zei tijdens de bijeenkomst in Rijswijk dat zij daar nog geen onderzoek naar had gedaan. Doordat de exploitatiekosten niet mogen stijgen, zal gebruik van nieuwe infra tot gevolg hebben dat bestaande, goed gebruikte lijnvoeringen worden afgebouwd of opgeheven. Gevolg: geen draagvlak voor aanpassingen. Wij wijzen op de heftige Rotterdamse discussies over het t.z.t. vervallen van twee tramlijnen door oude wijken en de binnenstad in Rotterdam-West, in breder perspectief terug te brengen op de rol van het infraministerie van de rijksoverheid, dat geen ov-middelen beschikbaar stelt. Extra infra mag niet resulteren in een toename van de exploitatiekosten. Gevolg: om de exploitatiekosten van de tram via een oeververbinding tussen Rotterdam en de Kralingse Zoom te dragen, moet de tram in Rotterdam-West verdwijnen.

Voordat besluitvorming plaatsvindt over nieuwe infra, moet er onzes inziens een start zijn gemaakt met de analyse van toekomstige vervoersstromen in een vervoerskundig plan. Kenmerkend voor CID-Binckhorst is dat er veel treinstations op fietsafstand liggen. Derhalve zal de toegevoegde waarde van de tram in relatie tot meer duurzaam vervoer beperkter zijn. Er worden echter wel veel huidige reizigers van lijn 1 en lijn 9 gedupeerd door lijnwijzigingen die het gevolg zijn 7

van de aanleg en het gebruik van de nieuwe infra over de Geestbrugweg en Binckhorst naar CS. Dit lichten we kort toe. Pas in 2025 presenteert u mogelijk een ingrijpend en voor de Haagse raad waarschijnlijk controversieel lijnenvoorstel voor lijn 1 en lijn 9. Drie of vier jaar later presenteert u een lijnennota van het complete HTM- en bussysteem. Deze opzet mist dan samenhang tussen de afwegingen voor lijn 1 en lijn 9 in 2025 en de optimale integrale structuur voor de stad en de regio. Dit is niet acceptabel. We hebben nog drie vraagpunten. De besluitvorming voor dit type project is zo complex en niet transparant dat je in deze voor iedereen onbevredigende situatie komt. Gaan ook de Haagse bestuurders het pad kiezen dat Rotterdam koos of komen zij met een ander materieel vergelijkbaar voorstel? De voorzitter. Wilt u afronden? De heer Van Onselen. Waarom is het tramtracé naar station Voorburg voorshands niet een voldoende ontsluiting geacht? De voorlopig 5.000 woningen in de wijk Binckhorst worden langs en nabij deze tramlijn gebouwd en tevens langs het grotendeels vernieuwde bedrijventerrein, met als prognose 5.000 werknemers; dat is een opgave van Arcadis. In dit stuk van Arcadis is een plaatje van alle CIDgebieden blauw ingekleurd met de naam 'CID-Binckhorst'. De voorzitter. Dank u wel. De heer Van Onselen. Akkoord. De heer Van der Heijden (I).

Goedemiddag, voorzitter, leden van de raad en college. CID-Binckhorst wordt getransformeerd in een geheel nieuw stadsdeel. Er ligt een opgave voor de bouw van circa 25.000 woningen voor circa 80.000 nieuwe inwoners. Er komen 30.000 banen bij. CID-Binckhorst wordt tot 2040 grootschalig verstedelijkt en verdicht, en dat binnen een bestaande stedelijke omgeving en regio, grenzend aan andere stadsdelen, wijken en gemeenten. Een dergelijke omvang van verstedelijking stelt eisen aan de leefbaarheid en bereikbaarheid van dit gebied. Er moet worden gewoond, gewerkt, geleefd en gerecreëerd. Dat wordt onder meer bereikt door ruimte te scheppen voor groen, voor de voetganger, de fietser, het openbaar vervoer en deelvervoer. In het kader van de Mobiliteitstransitie is een minder dominante rol voor de auto weggelegd. De ruimte daartoe is ook beperkt, niet alleen in het CID en de Binckhorst, maar ook in de infrastructuur van omliggende wijken en gemeenten. Recentelijk constateerde de ANWB dat het fileleed, ook in Zuid-Holland, weer is teruggekeerd zoals in de jaren voor corona. De wegcapaciteit in de Binckhorst is nu al beperkt. Er ligt dus een opgave, ook voor de stad en de regio, om het fileleed zo veel mogelijk te beperken. Grootschalige verstedelijking dient samen te gaan met het scheppen van ruimte voor leefbaarheid en mobiliteit.

In de zienswijze van Rover past in de bereikbaarheid van CID-Binckhorst hoogwaardig openbaar vervoer op een geheel vrije baan naast goede fietsvoorzieningen. Immers, bewoners en bezoekers moeten snel van A naar B kunnen reizen en verder, en zullen daarbij moeten worden gestimuleerd om alternatief vervoer dan wel het openbaar vervoer te nemen in plaats van de auto. Het gaat niet om de aanleg van een stadslijntje maar om hoogwaardige ov-verbindingen die uitwijken naar de periferie en samenhangen met de Schaalsprong OV, waaronder de Koningscorridor. De ruimtelijke ontwikkeling van dit gebied en de regio reiken verder dan 2030. Binnen het ovsysteem is alleen voldoende ruimte om verder te groeien indien voor een tramoplossing wordt gekozen. Daarom is Rover, tevens participant van het platform, voorstander van een hoogwaardige railverbinding; dat wil zeggen: het voorkeurstracé 1T, een HOV-tram met R-netkwaliteit waarbij bij de verdere gebiedsontwikkeling geanticipeerd zou moeten worden op de Preverkenning Schaalsprong Metropolitaan OV en Verstedelijking Zuidelijke Randstad. Rover kijkt in dat opzicht ook naar 2040 en daarna. De voorzitter. Wilt u afronden?

8

De heer Van der Heijden. Rover vindt het ook belangrijk dat de HOV-tram goed in de omgeving wordt ingepast en dat dat in goede samenspraak gebeurt met omwonenden van het toekomstige tramtracé. Verkeersveiligheid en leefbaarheid zijn daarbij relevante eisen. Ik sluit af. Rijswijk en Leidschendam-Voorburg hebben inmiddels met moties ingestemd met het voorkeursalternatief. Nu u nog. Ik dank u voor uw aandacht. De heer De Kroes (I). Geachte raadsleden, geachte voorzitter en geachte wethouders. Ik ben Edward de Kroes en ik ben eigenaar van BINK36. Misschien kent u me nog uit de tijd van het prostitutieverhaal, het bijzondere idee dat er lag. Gelukkig is de goede keuze gemaakt om dat helemaal te cancelen. U dient vandaag een beslissing te nemen over een project waarvan het meeste nog niet duidelijk is. Ook uit het onderzoek van APPN door en voor de gemeente blijkt dat er zeer veel grote risico's zijn op meerdere vlakken, maar vooral op financieel gebied. Zoals in de commissie al werd aangegeven, is er geen onderzoek gedaan naar wat de kosten zouden zijn wat BINK36 betreft. Dat is voor een later stadium, maar hoe kan je een goede keuze maken als je niet weet over hoeveel geld je gaat praten en over wat de situatie gaat worden? Nu zijn er drie varianten rondom BINK36. Eigenlijk zijn alle drie de plannen niet gedekt.

Ik heb als ondernemer altijd geleerd dat ik, voordat ik aan iets begin, het geld zeker op mijn bankrekening moet hebben voordat ik ook maar iets kan gaan doen, want ik weet niet waar ik het geld normaal gesproken vandaan zou moeten halen. In het worstcasescenario voor de gemeente is er dus op alle vlakken geen dekking. Mijn advies is dus eigenlijk: ga alstublieft eerst kijken wat het gaat doen. Ik wil aan alles meewerken, maar dan moet er eerst goed naar gekeken worden voordat je ook maar iets doet. Mevrouw De Winter (I). Ik spreek namens mevrouw Lalta, want zij is aan het werk. Zij is lid van onze bewonersorganisatie Bouwlust/Vrederust. Geachte voorzitter. Hierbij vraag ik aandacht voor tram 9. Zoals u weet, loopt tram 9 van de Uithof naar Den Haag Hollands Spoor, Centraal Station en dan verder. Tram 9 is dé connectie die Den Haag Zuid/Zuidwest verbindt met de stations in Den Haag. Daarnaast is er nog lijn 4, maar die ligt veel verder weg en doet er ook langer over. Tram 9 is de belangrijke ader van Den Haag Zuid naar het hart. Uit eerdere analyses weten jullie dat bewoners van Den Haag Zuidwest geïsoleerd zijn en dat jongeren zich er onvoldoende ontwikkelen. De wijk ligt geïsoleerd ten opzichte van gebieden waar werk te vinden is. Het tracé dat vandaag voorligt voor de Binckhorst, heeft impact op tram 9. Het risico is dat de wijk nog meer afgezonderd raakt.

Daar waar de Binckhorst door vier stations wordt omringd - Centraal Station, Hollands Spoor, Laan van Nieuw Oost-Indië en Voorburg - heeft Den Haag Zuidwest er niet één. Wordt het niet tijd om hierover na te denken? Met de komst van de 10.000 nieuwe woningen in Zuidwest is het zaak dat Zuidwest een eigen station krijgt. Mijn verzoek is om tram 9 in elk geval niet te wijzigen zolang er geen vergelijkbaar of beter alternatief is voor de mensen uit Den Haag Zuidwest. Het kost ons nu al 30 à 40 minuten om in het hart van Den Haag te komen met het openbaar vervoer. Dat is veel te lang, zeker als je je weg daarna nog moet vervolgen naar andere steden. Kortom, behoud tram 9 en laat ons alsjeblieft niet in de steek. De voorzitter. Er zijn vier insprekers voor het gewijzigde initiatiefvoorstel van de Partij voor de Dieren, Wonen in een leefbare stad. De heer Drijver (M). Goedemiddag. Ik wil even zeggen dat ik vorige week mijn aanslag voor de ozb heb gekregen. De LER en een leefbare stad; onlangs was er een CID-avond met workshops in het Atrium en de foyer van de raadzaal. Er werden duizenden woningen, banen en verhuurbare ruimtes beloofd, maar wat zegt dat meer dan een ambitie, een verlangen of een optelsom van dicht te rekenen bouwprojectjes? De senior stedenbouwkundige presenteerde een medewerker van OCW Vastgoed als planoloog.

Vreemd, omdat zijn afdeling Stedenbouw en Planologie toch die taak van planologie zou moeten hebben om distributieplanologisch onderzoek en beleid uit te stippelen voor een mooie, duurzame en welvarende stad, nu en straks: hoeveel scholen heb je nodig, hoeveel winkels, hoeveel artsen, enzovoorts? Dat is zo oud als de weg naar Rome. Het is ook vreemd omdat OCW Vastgoed in eerste instantie een beheerorganisatie is en slechts zijdelings aan planning doet. Zo zoekt OCW Vastgoed al decennia naar een plek voor een basisschool in de omgeving van Bellevue/Rijnstraat, maar het bestuur weigert om die gemeentelijke verantwoordelijkheid hier na te komen en vindt een 9

basisschool blijkbaar zonde op een AAA-locatie. Dat is maar één voorbeeld van een stad zonder planning, waar bouwen en slopen worden aangestuurd door machtige lobby's van ontwikkelaars en bouwers en waar het belang van de bewoners, ondernemers en stemmers stelselmatig ondergeschikt is gemaakt aan een projectgewijze transitie van onze stad. Dat is een verwijt aan het bestuur, maar evenzeer aan het ambtenarenapparaat, dat niet vanuit de eigen professionele verantwoordelijkheid doet wat in grote steden behoort te gebeuren. De LER is wel het meest basale, onbetwistbare instrument om in te zetten waar een buurt of wijk aan toe is. Het is een instrument dat net als de toelichting op een bestemmingsplan inzicht geeft in de status quo en de weg opent om beleid te formuleren met de betrokken stakeholders. Wanneer het bestuur en onze ambtenaren bang zijn dat die LER als optelsom van vastgestelde normen en mooie nota's een aantal vastgoedontwikkelingen in deze stad zal belemmeren en keren, lijkt ons dat een uitstekend resultaat. Uw stemmers hebben daar wat aan. De heer Van Heijningen (M). Goedendag. Ik spreek wederom namens de Vereniging Vrienden van Den Haag, die van harte het voorstel ondersteunt om de LER als toetsingsinstrument te introduceren.

Waar is het college eigenlijk bang voor? De LER kan behulpzaam zijn, bijvoorbeeld bij het vaststellen van een PUK, zoals we net hebben gezien in het geval van de Bezuidenhoutseweg, want dan weten we wat de buurt nodig heeft en wat daar bijvoorbeeld ontbreekt. De LER alleen als participatie-instrument heeft weinig zin, omdat participatie in de huidige praktijk in ieder geval pas plaatsvindt als een PUK al is vastgesteld of als een plan in het stadhuis al intern is voorbesproken. Het is een zwaktebod om de LER wel als instrument aan te bevelen in verkiezingsprogramma's en in een coalitieakkoord om het vervolgens, als het erop aankomt, te ontraden. De LER als toetsingsinstrument biedt u, dus de gemeenteraad, als bestuur de mogelijkheid om daadwerkelijk te sturen op leefbaarheid en de bevordering daarvan. De vrees dat de LER-toets belangrijke ontwikkelingen zou belemmeren, lijkt ons niet gegrond. Als een plan de LER-toets niet doorstaat, zijn er namelijk twee mogelijkheden: ofwel het stimuleert de initiatiefnemer om het plan te verbeteren en aan te passen ofwel het dwingt het bestuur tot een zorgvuldige motivering waarom een plan desondanks toch dient te prevaleren boven de gestelde leefbaarheidscriteria. Het leidt dus tot een zorgvuldigere belangenafweging. De heer De Winter (I). Wij doen dit niet om u te vervelen, maar omdat dit belangrijke onderwerpen zijn.

Geachte voorzitter, ik spreek namens de Bewonersorganisatie Bouwlust/Vrederust uit Zuidwest. De leefbaarheidseffectrapportage werd ontwikkeld door het Wijkberaad van het Bezuidenhout als instrument om met de gemeente in gesprek te kunnen gaan. Hoe gaat die LER in zijn werk? Er is eerst een nulmeting. Daarin kun je aflezen hoe het op dit ogenblik gesteld is met allerlei publieke voorzieningen en standaarden die met leefbaarheid te maken hebben. Ik noem maar het aantal scholen, de luchtvervuiling, het omgevingsgeluid. Interessant! Maar daarnaast is er de meting waarbij informatie over een bepaalde ingreep in de wijk wordt toegevoegd aan de MER. Dan maakt het programma een simulatie van hoe het gesteld is met de publieke voorzieningen en standaarden die met leefbaarheid te maken hebben. Zo'n simulatie is natuurlijk veel belangwekkender. Voor Zuidwest bestaat de nulmeting, maar wij kunnen in die LER geen simulaties uitvoeren om de effecten van bijkomende woningen te beoordelen. De wethouder vindt dat de LER een instrument moet zijn voor participatie. Wat is een beter instrument voor participatie dan een echte volwaardige LER waarin ook simulaties kunnen worden gemaakt? Pas met die informatie op zak kunnen bewoners echt in gesprek gaan met de gemeente over het wel en wee van hun wijken.

Bewoners beschikken zelf niet over de middelen, financiële middelen, om een tegenpartij of een tegenstem te kunnen vormen voor de gemeente en projectontwikkelaars. Zonder een LER hebben bewoners niets in handen om het gesprek met de gemeente aan te gaan. Een LER met enkel een nulmeting is voor Zuidwest interessant, maar leidt dus niet tot participatie, tenzij participatie hier een afvinkhokje is waaraan de gemeente wil voldoen. Niet alleen voor ons in Zuidwest is een LER belangrijk. Ook voor u als raadsleden is het een essentieel instrument om de evolutie van de leefbaarheid in de wijken te beoordelen. Steun daarom dit initiatiefvoorstel. Dank u voor uw aandacht. De heer Snijders (M). Goedemiddag. Wonen in een leefbare stad betekent dat zaken die de leefbaarheid bepalen, op orde dienen te zijn. Voor het op orde krijgen en houden van die zaken bent u, de gemeenteraad, de dominante factor, niet de projectontwikkelaar, de wethouder, de provincie of het Rijk, maar u, de Haagse volksvertegenwoordigers. Scholen, luchtkwaliteit, veiligheid, speelplaatsen, 10

sporten; daar gaat u allemaal over en daar beslist u over. U spreekt ook af hoeveel van elk nodig is voor een leefbare stad. Daarna komt het aan op het overzicht en het toezicht op de uitvoering van uw eisen. Is die leefbare stad er ook in de praktijk? Zijn die benodigde speelplaatsen er wel? Is die luchtkwaliteit er wel of is er verontreiniging bij scholen en woningen? En is er voldoende groen? Op dit moment is het voor u niet mogelijk om voor de stad in zijn huidige vorm en ook voor de stad in de toekomst snel, laat staan eenvoudig, inzicht te krijgen in de stand van zaken wat de leefbaarheid betreft. Bij elk nieuw plan is het welhaast onmogelijk voor u om te zien welke concrete bijdrage, positief dan wel negatief, dat heeft voor de leefbare stad die u allen wilt en wellicht ook denkt te hebben. Is het mogelijk om eenvoudig à la minute inzicht te krijgen in de leefbaarheid van een stad? Jazeker, de LER, de leefbaarheidseffectrapportage, is een aanvulling op het arsenaal van gereedschappen die u al heeft. Het helpt u om snel in te zien of alles op orde is volgens uw normen. Als niet aan een criterium wordt voldaan, heeft u, indien nodig, de kans om te gaan sturen. Naast dat het u gaat helpen, zal de LER ook uw bewonersorganisaties en andere maatschappelijke organisaties helpen om inzicht te krijgen en om voor de gemeente en u een beter ingelichte gesprekspartner te zijn.

Gelet op de in de verkiezingscampagnes door bijna alle hier aanwezige partijen uitgesproken steun voor de LER en bovendien het opnemen van de LER in het huidige coalitieakkoord lijkt het bijna onmogelijk dat u vanmiddag uw steun niet verleent aan dictum 1 van het voorstel van de Partij voor de Dieren voor een leefbare stad. De voorzitter. Wilt u afronden? De heer Snijders. In het kader van 'zeg wat u doet en doe wat u zegt' zal toch ook dit college zich niet aan zijn eigen belofte in het coalitieakkoord willen onttrekken? De voorzitter. Er is één inspreker over het agendapunt Beantwoording schriftelijke vragen inzake de Valk-Heijnsdijkstraat. De heer Berg (T). Voorzitter. Ik ben Harry Berg. Ik ben lid van een clubje dat het Art Nouveau Festijn organiseert. Dat is dit weekend ook weer. Vorig jaar hebben we dat ook gedaan. Toen hebben we speciaal aandacht besteed aan het vegetarisme, een van de bewegingen rond 1900. Dat was een bijzondere tocht, want we kwamen erachter dat het eerste vegetarische restaurant van Nederland zich in Den Haag bevond. Dat hebben we toen heropend voor drie dagen: Pomona in de Molenstraat. We kwamen erachter dat dat een heel bijzondere plek is geweest, heel groot. Er was een directrice, mevrouw Valk-Heijnsdijk. Zij was de grote gangmaker van dat hotel-restaurant.

Ze had 60 mannen en vrouwen in dienst en ze heeft het eerste vegetarische kookboek van Nederland geschreven. Zij liet daarmee zien dat dat kon, een vegetarisch restaurant drijven, en dat dat ook succesvol kon. Dat heeft navolging gekregen in Amsterdam, waar toen ook een Pomona is opgericht, net als een hele grote in Utrecht en ook in Rotterdam en in Arnhem. Zij is dus een van de grondleggers van het vegetarisme in Nederland. Aan de hand van dat onderzoek heb ik bedacht: die mevrouw moet eigenlijk geëerd worden, niet meteen met een standbeeld maar met een straatnaam. Dat heb ik aangevraagd; dat kan je gewoon doen op de site van de gemeente. Ik kreeg na een tijdje netjes antwoord dat ze gescreend was. Ze zeiden: ja, dat is goed. Nu staat ze dus op de lijst van te vernoemen personen. Maar zoals dat gaat: de Schilderswijk heeft schilders, de Vogelwijk heeft vogels, de Bomenwijk heeft bomen. Ik heb een heel mooi plekje voor haar gevonden in het Zuiderpark. Daar is een speelplaatsje, dat 'Ot en Sien' heet. Daaromheen ligt een pad en dat heeft geen naam. Toevallig loopt de Henriëtte Roland Holstweg daarlangs. De voorzitter. Wilt u afronden? De heer Berg. De Marie Jungiusweg komt erop uit. Dat zijn drie vegetariërs in één buurt. Ik wil dus vragen of jullie de motie willen steunen, zodat we kunnen onderzoeken of dit daar kan komen.

11

Aan de orde is: C.

Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken.

De raad heeft hieromtrent beslist zoals hierna bij elk nummer is aangegeven. Nr.

Raadsadres

Voorstel voor afdoening

1

Belanghebbende d.d. 20 mei 2023 inzake sociale woningen in de Struikelhof (10520326 behoort bij)

In handen van het college van B en W ter afdoening. Kopie antwoord ter kennisneming aan de commissie Ruimte

Nr.

Ter kennisneming

Voorstel voor afdoening

1

Algemene Vereniging voor Natuurbescherming voor 's-Gravenhage en omstreken d.d. 24 mei 2023 inzake Bestuursovereenkomst Binckhorst over bedrijventerreinen in de groene polders om Den Haag (10545212) Belanghebbende d.d. 27 mei 2023 inzake Persbericht/Mediaberichten Minister Kaag (10545244) Belanghebbende d.d. 29 mei 2023 inzake Afval in het Zuiderpark (10545280)

Voor kennisgeving aannemen

2

3

Voor kennisgeving aannemen

Voor kennisgeving aannemen

Aan de orde is: D.

Vaststelling van de besluitenlijst.

D.1

Voorstel van het college inzake Zienswijze ontwerp meerjarenbegroting VRH 2024-2027 (RIS315534) Voorstel van het college inzake vaststelling van de Verordening tot wijziging van de Algemene subsidieverordening Den Haag 2020 (RIS315193) Voorstel van het college inzake Kader meerjarige subsidies Den Haag 2023 (RIS315194) Voorstel van het college tot vaststelling van de Verordening tot negende wijziging van de Algemene legesverordening Den Haag 2021 (RIS315500) Voorstel van het presidium inzake meerjarenbegroting Raadsorganisatie 2024-2027 (RIS315568) Voorstel inzake Verordening bestuurlijke boete overlast openbare ruimte Den Haag 2023 (RIS315392) Voorstel van het college inzake Aanpassing looptijd uitvoeringsplan regiovisie Jeugdzorg Haaglanden 2021-2026, van één naar twee jaar (RIS315482) Voorstel van het college inzake Herbenoemen twee leden Welstands- en Monumentencommissie (RIS315461)

D.2 D.3 D.4 D.5 D.6 D.7 D.8

Deze voorstellen worden zonder beraadslaging en zonder stemming aangenomen. De voorzitter. Ik geef gelegenheid tot het afleggen van stemverklaringen.

12

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Hart voor Den Haag wenst geacht te worden voor voorstel D.4 te hebben gestemd, maar de bedoeling is niet dat dit ook voor amateurclubs gaat gelden die oefenwedstrijden spelen tegen profclubs. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Wij wensen geacht te worden tegen voorstel D.8 te hebben gestemd, omdat wij vinden dat het bij de voorbereiding van de verordening en de evaluatie van de Welstandsnota een rommeltje is. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag) De fractie van Hart voor Den Haag wenst geacht te worden tegen voorstel D.6 gestemd te hebben, omdat wij van mening zijn dat diverse boetes wel een onsje meer mogen. De voorzitter. De fractie van Hart voor Den Haag wordt op haar verzoek aantekening verleend dat zij geacht wenst te worden te hebben gestemd tegen de voorstellen D.6 en D.8.

Aan de orde is: E.

Datumbepaling initiatiefvoorstel (D66-PvdD) Stuur op het klimaat (RIS315607).

De voorzitter. Namens het college kan ik melden dat de reactie van het college uiterlijk in september 2023 verwacht mag worden.

Aan de orde is: F. Voorstel van het college inzake zienswijze procedure begrotingen Bedrijvenschap HarnaschPolder en kennisname jaarrekening 2022 (RIS315226). De beraadslaging wordt geopend. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter. Ik ga het kort houden. We hebben in de commissie een goed overleg gehad met mevrouw Bruines. Ik vond het heugelijk nieuws: we gaan een verbonden partij afronden, sluiten. Dat gebeurt weleens, maar dit zien we gewoon aankomen. In juni 2024 is het zover. Dat leek de fractie van GroenLinks een goed moment om een eindevaluatie op te zetten om ook geleerde lessen te trekken op het terrein van de effectiviteit en de impact, de inschatting van kosten, het omgaan met risico's en crises. We willen graag dat dat een publieke eindevaluatie is. Daarom hebben wij een motie waarvan het 'van mening' en het dictum luiden: van mening dat een goede eindevaluatie al deze lessen inzichtelijk kan maken, om de eindevaluatie goed te kunnen doen, er niet gewacht kan worden tot de gemeenschappelijke regeling geliquideerd is - daarmee bedoel ik: om de eindevaluatie op te starten - en de lengte en het budget van de gemeenschappelijke regeling deze evaluatie rechtvaardigen; verzoekt het college om in de eerstvolgende bestuursvergadering van de Harnaschpolder voor te stellen om een eindevaluatie op te starten naar de gemeenschappelijke regeling Harnaschpolder.

De motie is medeondertekend door Rachid Guernaoui van Hart voor Den Haag, Robert Barker van de Partij voor de Dieren Den Haag en Lesley Arp van de SP Den Haag. De voorzitter. Door de heer De Vuyst, daartoe gesteund door de heer Guernaoui, de heer Barker en mevrouw Arp, wordt de volgende motie (F.1 GL) ingediend:

13

Motie F.1 GL Eindevaluatie de Harnaschpolder De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 8 juni 2023, ter bespreking van Voorstel van het college inzake zienswijze procedure begrotingen Bedrijvenschap Harnaschpolder en kennisname jaarrekening 2022. Overwegende, dat: • de gemeenschappelijke regeling Harnaschpolder als geplande einddatum juni 2024 heeft; • dit een langlopende gemeenschappelijke regeling was, die tussentijds zowel met crises te maken had als met wijzigende doelstellingen en gewijzigde samenstelling; • er een tussentijdse evaluatie is geweest die vooralsnog geheim is. Van oordeel, dat: • er interessante lessen over nut en noodzaak van gemeenschappelijke regelingen te leren zijn uit deze casus van een gemeenschappelijke regeling die bijna 20 jaar bestaan zal hebben; • deze lessen kunnen onder andere liggen op het terrein van effectiviteit en impact (werkgelegenheid, duurzaamheid), de (inschatting van) kosten, het omgaan met risico’s en crises; • het publieke debat en verantwoording gebaat zijn bij openbare stukken. Van mening, dat: • een goede eindevaluatie deze lessen inzichtelijk kan maken; • om de eindevaluatie goed te kunnen doen, er niet gewacht kan worden tot de gemeenschappelijke regeling geliquideerd is; • de lengte en het budget van de gemeenschappelijke regeling deze evaluatie rechtvaardigen.

Verzoekt het college: • om in de eerstvolgende bestuursvergadering van de Harnaschpolder voor te stellen om een eindevaluatie op te starten naar de gemeenschappelijke regeling Harnaschpolder. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Wethouder Kapteijns vervangt wethouder Bruines, die wegens persoonlijke omstandigheden is verhinderd. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter. Ik zal kortheidshalve ingaan op de motie. Begin deze week is onder geheimhouding een eerste effectanalyse verstuurd naar de raad, met daarin ook veel aandacht voor de effecten op duurzaamheid en de energietransitie; dat las ik met interesse. We zullen het bestuur van het Bedrijvenschap HarnaschPolder voorstellen om dit zo snel mogelijk openbaar te maken. Daarbij was de intentie eigenlijk al om de evaluatie uit te breiden na de liquidatie, maar het lijkt ons heel goed en ook zeer verstandig om hier een nog grondigere evaluatie van te maken en hier ook algemene leerpunten uit te distilleren. Daarom kunnen wij uit de voeten met deze motie en kan ik haar aan de raad laten. De voorzitter. Er is geen behoefte aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten.

14

Aan de orde is: G. Voorstel van het college inzake Omgevingsdienst Haaglanden: Zienswijze ontwerpbegroting 2024, meerjarenraming 2025-2027 (RIS315526). De beraadslaging wordt geopend. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Vorig jaar nam de raad een amendement op de begroting aan om die aan te passen, zodat er meer aandacht zou komen voor het klimaat. In de nieuwe jaarstukken zegt het college verbetering te zien, maar ik zie die niet. Het woord 'klimaat' komt niet eens terug in de stukken. Waarom kiest het college er niet voor om dit punt in de zienswijze te benoemen? In de begroting staat niet of het handhaven op de energiebesparingsplicht wordt geïntensiveerd. Kan het college hier duidelijkheid over verschaffen? De voorzitter. Wie gaat er namens het college antwoorden? De heer Mulder. Kan iemand de heer Mulder bellen? Ik stel voor dat we intussen naar het volgende agendapunt gaan. Hè, verdorie. De beraadslaging wordt geschorst.

Aan de orde is: H. Gewijzigd voorstel van het college inzake conceptvoorstel PUK Bezuidenhoutseweg 50-58 (RIS314089). De voorzitter. De heer Dubbelaar, die zou spreken namens Hart voor Den Haag, is er ook niet. Dan geef ik het woord aan de heer Barker. Robert Barker (PvdD). Voorzitter, ik zou liever even schorsen, want dit is een beetje ridicuul. De voorzitter. Waarom is dit ridicuul? We hebben nog heel veel te doen. Ik stel voor dat we doorgaan. Straks gaat meneer Mulder antwoorden en dan herpakken we het vorige agendapunt. Mevrouw Tseggai heeft een punt van orde. Mikal Tseggai (PvdA). Ik wil de heer Barker steunen en ik verzoek om een schorsing van vijf minuten als we nu doorgaan met dit agendapunt. De voorzitter. Nu is meneer Mulder er. Dit was even pauzemuziek. Meneer Mulder, wilt u antwoord geven op de gestelde vragen? We schorsen voor vijf minuten. De vergadering wordt van 14.31 uur tot 14.35 uur geschorst.

Aan de orde is: G. Voorstel van het college inzake Omgevingsdienst Haaglanden: Zienswijze ontwerpbegroting 2024, meerjarenraming 2025-2027 (RIS315526). De voorzitter. De raad heeft gesproken. Het woord is aan het college. De beraadslaging wordt hervat.

15

Wethouder Mulder (VVD). Voorzitter. Sorry dat ik te laat was; de raad ging sneller dan ik dacht. Als ik de vraag van de heer Barker goed heb begrepen, was de vraag in welke mate de ODH klimaatneutraal is. De Omgevingsdienst Haaglanden is gevestigd in het Provinciehuis. Als huurder lift de Omgevingsdienst verplicht mee met het duurzaamheidsbeleid van de provincie Zuid-Holland. Het wagenpark van de Omgevingsdienst is elektrisch en het uitgangspunt voor woon-werkverkeer is openbaar vervoer of fiets. Het onderdeel duurzaam inkopen is door de Omgevingsdienst aan de begroting toegevoegd onder paragraaf 3.3.6. Volgens mij is hiermee invulling gegeven aan de wens van de gemeenteraad. Robert Barker (PvdD). Mijn vraag was specifiek. We hebben een zienswijze ingediend om aan te geven welke acties de ODH specifiek neemt rond klimaatneutraliteit. Het woord 'klimaat' staat nu helemaal niet in het stuk. Vindt de wethouder het niet teleurstellend dat zo'n ODH eigenlijk heel weinig met de zienswijze doet, terwijl ze een jaar de tijd hebben gehad om daar iets mee te doen? Wethouder Mulder (VVD). Ik weet niet of je moet hangen aan het woord 'klimaatneutraal', maar als het is zoals ik net zei, dus als de ODH meegaat met het duurzaamheidsbeleid van de provincie op het punt van het wagenpark, het woon-werkverkeer en ook duurzaam inkopen, denk ik dat de ODH zijn best doet om klimaatneutraal te zijn.

We kunnen erover praten of je dat apart met een woord benoemt, maar ik zie materieel dat de ODH wel degelijk iets doet om klimaatneutraal te zijn. Robert Barker (PvdD). De wethouder noemt een ander woord, 'duurzaamheid', maar daar staat eigenlijk ook bijna niks over in de begroting. Als we hier vorig jaar een zienswijze op hebben gegeven, is het toch gek dat er daar eigenlijk niks over in staat? Wethouder Mulder (VVD). Ik denk dat dit een ja/nee-discussie wordt. Ik heb net gezegd wat de ODH doet. Volgens het college is dat een bijdrage aan klimaatneutraal zijn. Als de heer Barker dan nog meer wil, dan kan dat, maar dit is wat er al gebeurt. Er gebeurt dus wel degelijk wat. De voorzitter. Meneer Barker, voor de laatste keer. Robert Barker (PvdD). De raad heeft de vorige keer een amendement op de zienswijze aangenomen en heeft daarmee een zienswijze ingediend over sturen op klimaatneutraal om duidelijker te maken wat de duurzaamheidsdoelen zijn. Vervolgens komt daar niks van terug, want eigenlijk is de tekst op pagina 11 van de begroting precies dezelfde als vorig jaar. Alle dingen die de wethouder nu zegt, staan niet in die tekst. Dan is het toch logisch om dat weer als zienswijze mee te geven? Wethouder Mulder (VVD). Volgens mij is de essentie van dat ingediende amendement … Dat noemt bijvoorbeeld elektrische voertuigen. Ik heb net gezegd dat de ODH die heeft. De voorzitter.

Dit was de beantwoording in de eerste termijn. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Ik dacht: ik geef de wethouder de mogelijkheid om duidelijkheid te verschaffen, maar eigenlijk geeft de wethouder vooral voorbeelden die nu terloops ter sprake komen maar die niet in de begroting staan. Het punt van vorig jaar was: laten we duidelijk zijn over wat we op klimaatneutraal gebied vanuit de ODH doen. Wat mij betreft is dit dus aanleiding om het amendement opnieuw in te dienen om weer die zienswijze te geven. Hopelijk doet de ODH daar over een jaar wél wat mee. Dat is dus het amendement met de titel Klimaatneutraal Haaglanden 2. De voorzitter. Door de heer Barker wordt het volgende amendement (G.A PvdD) voorgesteld:

Amendement G.A PvdD Klimaatneutraal Haaglanden 2 De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 8 juni 2023, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Omgevingsdienst Haaglanden: Zienswijze ontwerpbegroting 2024. 16

Besluit om onder dictumpunt I een nieuw gedachtestreepje toe te voegen met de volgende tekst: - in de begroting dient te worden ingezet op een klimaatneutrale regio en hierbij is belangrijk dat wordt aangegeven welke acties de Omgevingsdienst hiervoor neemt. Specifiek is van belang dat zij investeert in een eigen klimaatneutrale organisatie, bijvoorbeeld door elektrische voertuigen in te kopen, en hierover in de begroting doelstellingen voor formuleert. De raad deed vorig jaar de oproep om dit in de begroting te specificeren. Helaas is dit niet opgepakt; vandaar de hernieuwde oproep. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. De wethouder krijgt nu de tekst van het amendement. Hij wil een korte schorsing. De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. Wethouder Mulder (VVD). Voorzitter. Dank voor het amendement. We kunnen daarmee uit de voeten. We zullen de ODH vragen om wat ze doen, ook in de begroting op te schrijven, zodat dat ook bekend is, niet alleen bij een aantal collegeleden maar bij iedereen die de begroting leest. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Hier zal aan het eind van de vergadering over worden gestemd.

Aan de orde is: H. Gewijzigd voorstel van het college inzake conceptvoorstel PUK Bezuidenhoutseweg 50-58 (RIS314089). De beraadslaging wordt geopend. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Wat een interessant dossier ligt er vandaag voor. Ook het politieke proces hiernaartoe is erg interessant. Er was veel onduidelijkheid over dit Planuitwerkingskader voor de Bezuidenhoutseweg, ook bij mijzelf; ik geef dat eerlijk toe. Ik wil wethouder Bruines en wethouder Van Asten bedanken voor de verhelderende brief die de raad heeft ontvangen na de behandeling van het voorstel in de commissie op 16 februari. Als iets goed is, moet je dat ook benoemen. Hart voor Den Haag heeft in de commissie een aantal punten onder de aandacht gebracht. In de voorbereiding voor de besluitvorming in deze raadsvergadering heb ik vooral gekeken naar wat deze ontwikkeling voor de buurt zal of kan opleveren. Dat is allereerst: aandacht voor het parkeerprobleem in het Bezuidenhout. In de commissie deed wethouder Van Asten de toezegging dat in het derde kwartaal de plannen voor de parkeergarage aan de Koningin Marialaan naar de raad komen. Daar wordt Hart voor Den Haag erg gelukkig van. Kan de wethouder dat herhalen? Want het is gewoon heel erg fijn om te horen dat er plannen voor een parkeergarage naar de raad gestuurd gaan worden.