RIS316272 bijlage
Tekst van het document
Jaarverslag Welstandsen Monumentencommissie 2021-2022
Den Haag, 23 juni 2023 Dit verslag is opgesteld ter kennisgeving aan de Gemeenteraad van Den Haag conform artikel 12 b derde lid van de Woningwet en artikel 9.14 van de Bouwverordening. De Welstands- en Monumentencommissie van Den Haag legt in dit document verslag van de door haar verrichte werkzaamheden in 2021 en 2022.
Colofon Redactie Afdeling Monumentenzorg en Welstand Tekst Afdeling Monumentenzorg en Welstand Catja Edens
Met dank aan Medewerkers Monumentenzorg en Welstand, architecten en opdrachtgevers.
Ontwerp IM VormCommunicatie
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd bestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, zonder voorafgaande toestemming van de auteur.
Drukker Veenman+ Oplage 500 exemplaren
De afbeeldingen/ artist impressies in dit jaarverslag zijn geen bouwtekeningen maar artistieke sfeerimpressies. Het werkelijke resultaat kan in alle opzichten afwijken van de afbeeldingen. Aan deze afbeeldingen kunnen daarom op geen enkele wijze rechten worden ontleend.
.4
Voorwoord wethouder
.6
Voorwoord voorzitter
.8
De Welstands- en Monumentencommissie
.12
De leden van de Welstands- en Monumentencommissie
.16
Stad in verdichting
.23
Dakopbouwen
.63
Andere projecten
.90 Cijfers
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
Inhoud
.3
Voorwoord wethouder door Saskia Bruines
Fotograaf: Valerie Kuypers
wethouder Financiën, Cultuur en Economie
.4
Bouwen, verdichten en verduurzamen zijn op dit moment dé grote thema’s. Niet alleen in Den Haag, maar ook landelijk. Deze onderwerpen raken het werk van de Welstands- en Monumentencommissie en staan centraal in dit jaarverslag over de jaren 2021 en 2022. Verdichting zien we op verschillende plekken terug in onze stad. Denk aan de transformatie in de Binckhorst van wordt gecombineerd met wonen in torens. Een ander voorbeeld van verdichting zijn de dakopbouwen, die op steeds meer plekken in de stad zichtbaar worden. Ook klimaatverandering vraagt om een vernieuwde blik op de stad. Huizen worden duurzamer, straten maken we weerbaarder tegen grilliger weer. Daarbij ontstaan dilemma’s. Hoe passen zonnepanelen bijvoorbeeld binnen beschermde stadsgezichten? Het is belangrijk om de dialoog aan te gaan en samen met aanvragers tot oplossingen te komen. Steeds vaker gaat de commissie hierover in gesprek met partners zoals wijkverenigingen. De welstands- en monumentencommissie speelt bij deze opgaven een belangrijke rol. Het is haar taak om ervoor te zorgen dat deze grote thema’s aansluiten binnen de rijke historische context van de bestaande stad.
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
industrie- en bedrijventerrein naar een mix van werken en wonen. De industriële uitstraling blijft behouden en
.5
Voorwoord voorzitter door Marc Reniers
namens de Welstands- en Monumentencommissie Den Haag Voor u ligt het jaarverslag 2021-2022 van de Welstands- en Monumentencommissie van de gemeente Den Haag. Dit voorwoord schrijf ik met enige bescheidenheid want alleen het laatste kwartaal van deze periode was ik actief als voorzitter van de commissie. In september 2022 heb ik het stokje overgenomen van Marianne Loof, die in het voorjaar 2022 afscheid nam. Deze publicatie biedt een selectie van door de commissie beoordeelde plannen inzicht in de diversiteit van het planaanbod. Daaronder zijn ook veel kleine plannen, zoals dakopbouwen – per stuk bescheiden van omvang maar door hun grote aantal toch van serieuze impact op de stad. De grotere en complexere plannen die aan de commissie worden voorgelegd, passen bij de ambities van Den Haag als derde grootste stad van Nederland. Ze tonen de dynamiek van een stad in beweging met verdichting als een belangrijk thema. Als commissie hebben we nader gereflecteerd op dit thema van verdichting. Onze beschouwing, die verderop in dit jaarverslag is terug te vinden, biedt een doorkijk naar toekomst. De opgaven waar de gemeente Den Haag voor staat zijn groot en daarbij hoort een
.6
samenhangend en integraal kwaliteitsbeleid. De huidige positie van de commissie en het instrumentarium dat zij tot haar beschikking heeft, is daarvoor onvoldoende geschikt. De commissie moet niet alleen blijven adviseren over stedenbouwkundige en architectonische kwaliteit maar ook meer aandacht besteden aan duurzaamheid, vergroening, inrichting openbare ruimte, klimaatadaptatie, biodiversiteit advisering over omgevingskwaliteit te verbreden en te kiezen voor een integrale blik. En er is haast geboden. De gemeentelijke omgevingsvisie is nog niet gereed, laat staan de verdere uitwerking in omgevingsplannen. Intussen wacht de buitenwereld niet en komen de grote opgaves voor de stad Den Haag op ons af of zijn ze al gaande. We hebben op korte termijn behoefte aan een herijking van het ruimtelijke kwaliteitsbeleid. Dit is een voorwaarde voor een doorontwikkeling van Welstands- en Monumentencommissie naar een ‘Adviescommissie omgevingskwaliteit’ die breder is van samenstelling en eerder in het proces van betekenis kan zijn. Samenwerking zal in de toekomst dan ook van steeds groter belang zijn. De commissie geeft daaraan nu al inhoud door als sparringpartner te fungeren voor de stedenbouwkundige afdeling van de gemeente Den Haag. We willen dit ook graag zijn voor de stadsstedenbouwer die gezocht wordt.
Als commissie zijn we een belangrijke schakel in het systeem van ruimtelijk kwaliteitsbeleid van de gemeente Den Haag en dat willen we blijven op een wijze die past bij de dynamiek en uitdagingen van onze tijd. Veel leesplezier!
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
en niet te vergeten woonkwaliteit. De Omgevingswet vraagt hierom, maar ook zonder die context is het van belang de
.7
De Welstands- en Monumentencommissie De onafhankelijke leden van de Welstands- en Monumentencommissie adviseren het college van burgemeester en wethouders. De commissie adviseert als welstandscommissie over het uiterlijk en de plaatsing van bouwwerken en gebruikt daarbij de Welstandsnota Den Haag 2017 als toetsingskader. Als monumentencommissie adviseert de commissie over de aanpassing van beschermde monumenten, over de impact van verbouw en nieuwbouw op de beschermde stadsgezichten en over de bescherming van nieuwe monumenten en stadsgezichten. Waar mogelijk is het advies van de commissie het resultaat van een geïntegreerde welstands- en cultuurhistorische beoordeling.
.8
Afdeling Monumentenzorg en Welstand
Deze brede adviesrol vraagt een brede samenstelling. Naast architecten zijn ook deskundigen op het gebied van monumenten en cultuurhistorie, stedenbouw en landschap en openbare ruimte lid van de commissie. Deze samenstelling is de voorwaarde voor een geïntegreerde beoordeling. Welstands- en Monumentencommissie
de commissie wordt ook ingezet voorafgaand
Het grootste deel van de commissievergaderingen
aan de formele advisering. De commissie voert
in 2021-2022 was digitaal. Commissieleden, toelichters,
collegiaal vooroverleggen met architecten en is een
insprekers en toehoorders kwamen online samen.
gesprekspartner voor bijvoorbeeld de gemeentelijke
Na de zomer van 2022 is de commissie voor de
monumentenadviseurs en de afdeling Stedenbouw
helft van de vergaderingen teruggekeerd naar de
& Planologie. De deskundige op het gebied van
vertrouwde vergaderzaal in het stadhuis. Maar er
landschap en openbare ruimte vertegenwoordigt
wordt nog steeds ook digitaal vergaderd: toegevoegde
de commissie in de gemeentelijke Adviescommissie
faciliteiten maken hybride vergaderen mogelijk, deels
Openbare Ruimte (Acor).
fysiek en deels digitaal.
Per 9 september 2022 is Marc Reniers benoemd als
2021-2022 stond bovendien in het teken van de
voorzitter van de commissie. Hij vervangt Marianne
voorbereidingen voor de inwerkingtreding van de
Loof die haar termijn niet kon afmaken vanwege haar
Omgevingswet. De Omgevingswet vraagt een nieuwe
benoeming tot spoorbouwmeester.
adviescommissie en maakt aanpassingen in de manier van adviseren mogelijk. Vanwege uitstel van de inwerkingtreding van de wet gaan de voorbereidingen door in 2023.
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
De deskundigheid en de onafhankelijkheid van
.9
De hamerstukkenlijst en de Kan-bepaling Een deel van de advisering door de commissie wordt ambtelijk voorbereid door de adviseurs van de afdeling Monumentenzorg & Welstand en in de vergadering van de commissie vastgesteld. Daarnaast zijn er bouwplannen en beginselplannen die worden beoordeeld door de adviseurs van de afdeling Monumentenzorg & Welstand of door de afdeling Vergunningen & Toezicht. Deze beoordelingen los van de commissie worden mogelijk gemaakt door de zogenaamde Kan-bepaling (artikel 6.2 van het Besluit omgevingsrecht). Met dit artikel kan het college van burgemeester en wethouders besluiten een deel van de bouwplannen en beginselplannen ambtelijk te toetsen aan de welstandnota. Op 16 december 2014 is deze mogelijkheid met een collegebesluit ingevuld.
.10
Werkwijze bij de beoordeling van dakopbouwen Dakopbouwen zijn op dit moment veel voorkomende aanvragen. De commissie toetst de ontwerpen aan de Welstandnota en komt via de volgende wijze van analyseren tot een beoordeling.
3. Architectuur. Als de juiste typologie gekozen is, wordt er gekeken naar de compositie, schaal en maatverhouding van de dakopbouw. 4. Details. Als laatste wordt er gekeken naar de detaillering en de vormgeving, de texturen en
1. Inpassing in de ruimtelijke context. Eerst wordt gekeken naar de wijk (omgeving) en de bestaande
kleuren. Ook is de reproduceerbaarheid in de toekomst van belang.
name binnen de beschermde stadsgezichten en belangrijke vraag. En wat zijn de geldende criteria. 2. Typologie. Vervolgens wordt er gekeken hoe de architectonische eenheid van het bouwblok eruit ziet. Bestaat dit bijvoorbeeld uit doorgetrokken gevels, dakschilden of een setback?
Welstands- en Monumentencommissie
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
toestand: is er cultuurhistorie aanwezig? Dit is met
.11
De leden van de Welstandsen Monumentencommissie Op 9 september 2022 is Marc Reniers benoemd als voorzitter van de commissie. Hij heeft de voorzittershamer overgenomen van Marianne Loof. Gevraagd is om zich voor te stellen, hoe hij Den Haag ziet vanuit zijn eigen expertise en hoe hij zijn rol binnen de commissie ziet. Aan de hand van deze vragen vertelt hij zijn verhaal.
Leden 2021-2022
.12
Marc Reniers (voorzitter)
architect lid
Marianne Loof (voorzitter)
architect lid
9 september 2022 - heden 17 april 2020 - 1 juli 2022
Franz Ziegler
stedenbouwkundig lid
15 juli 2020 - heden
Karen van Vliet
stedenbouwkundig lid
15 juli 2020 - 15 juli 2023
Joris Molenaar
deskundige monumenten en cultuurhistorie
15 juli 2020 - heden
Philomene van der Vliet
deskundige landschap en openbare ruimte
18 mei 2018 - heden
Wijnand Galema
deskundige monumenten en cultuurhistorie
18 mei 2018 - heden
Gus Tielens
architect lid
27 januari 2017 - 27 januari 2023
Olivier Graeven
deskundige monumenten en cultuurhistorie
27 januari 2017 - 27 januari 2023
Marc Reniers In wat voor stad willen we leven? Ik heb veel ervaring in welstand- en
met meer dan 550 duizend inwoners
Ik ben pas sinds september 2022 lid van de
monumentencommissies in andere
met de bijbehorende uitdagingen op het
commissie van Den Haag. Daarvoor heb
grote steden met een historische
gebied van economie, wonen, mobiliteit,
ik al wel een tijdje als gast vergaderingen
kern, beschermde stadsgezichten
vergroening en verduurzaming, etc.
bijgewoond, zodat ik na mijn benoeming
grote transformatie- en verdich-
Als voorzitter van de Welstands- en
observaties zijn dus echt een eerste
tingsopgaven. Daarnaast ben
Monumentencommissie heb je naast
indruk, gebaseerd op een paar maanden
ik als architect al lang bezig
een inhoudelijke bijdrage vooral ook een
werken. Wat mij vooral is opgevallen is
met binnenstedelijke woning-
procesmatige rol. Ik wil bevorderen dat alle
de grote betrokkenheid. Zowel van de
bouwopgaves; vernieuwing en
stakeholders bij een project de kans krijgen
commissieleden die met veel expertise en
verdichting in de bestaande stad
hun belangen voor het voetlicht te brengen
ervaring in Den Haag adviseren, als van de
en transformatieopgaves.
en kunnen bijdragen aan een integrale
ambtenaren van de verschillende diensten
oplossing voor de ruimtelijke uitdagingen
waar wij mee te maken hebben; zij zijn
Den Haag is door haar ligging aan de zee
waar de stad aan werkt. Dat betekent dat
zeer bereidwillig om de initiatieven vanuit
en haar rijke historie een bijzondere stad.
zowel de expertise van de verschillende
de markt te ondersteunen. Daarnaast
Doordat de Nederlandse regering en het
gemeentelijke diensten, als de ideeën van
zijn er regelmatig belangengroepen die
parlement in de stad zijn gevestigd, de
initiatiefnemers (ontwikkelaars en hun
komen inspreken als het om plannen in
stad de residentie is van het koninklijk
ontwerpers) als de input omwonenden en
een beschermd stadgezicht of als het een
huis, en de standplaats is van de meeste
andere betrokkenen meegenomen moet
monument betreft. Ik zie het als uitdaging
ambassades, alle ministeries en van
worden in het advies van onze commissie.
om al deze betrokken partijen hun input
verschillende nationale en internationale
Een kritische maar open houding en een
te laten geven om zo tot een breed
rechtscolleges, heeft het een heel eigen
goede, coöperatieve sfeer vind ik hierbij
gedragen, integraal advies aan de stad te
karakter. Daarnaast is het ook een stad
van groot belang.
komen.
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
een goed voorbereide start had. Mijn
en monumenten met tegelijkertijd
.13
Fotograaf: Thijs Wolzak
Leden 2021-2022
Joris Molenaar
Franz Ziegler
Marc Reniers
.14
Gus Thielens
Olivier Graeven
Marianne Loof
Philomene van der Vliet Wijnand Galema Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
Fotograaf: Frank Hanswijk
Karen van Vliet
.15
Stad in Verdichting door Catja Edens
Zoals in de meeste Nederlandse steden, speelt ook in Den Haag het vraagstuk van verdichting. Wat begint met een politieke keuze gebaseerd op getallen en prognoses over de benodigde extra ruimte in de stad, krijgt zijn beslag in de fysieke omgeving waarin mensen dagelijks leven en verblijven. Ondoordachte verdichting kan de stedelijke omgevingskwaliteit flink in het gedrang brengen, maar toegepast met kennis en visie schuilen in verdichting ook prachtige kansen. Voor dit jaarverslag gingen de leden van de Haagse Welstands- en Monumentencommissie daarover met elkaar in gesprek, onder leiding van architectuurhistoricus Catja Edens. Zou Den Haag haar eigen ruimtelijke kwaliteiten niet veel serieuzer moeten nemen als basis voor verdichting? En hoe kan met bestuurlijke visie en beleid richting worden gegeven aan de daadkracht van de markt? De commissie is toegewijd aan haar rol als hoeder van de fysieke stad en vraagt daarvoor een passend instrumentarium. Ook gelooft zij in een principe van wederkerigheid: ‘Wie iets wil bouwen in Den Haag, moet ook iets teruggeven aan de stad – in architectonische kwaliteit, duurzaamheid en openbare ruimte. We zien dit als een waardevol beginsel waarop we in de toekomst graag willen toetsen.’
.16
Maar verdichting gaat natuurlijk over meer dan de uitbreiding
dan tien jaar geleden toen er binnen de gemeentegrenzen
van reeds bestaande woningen, er zullen immers ook nieuwe
geen uitbreidingslocaties meer beschikbaar waren. Vanaf dat
woningen, voorzieningen en bedrijven aan de stad moeten
moment werd de blik sterker gericht op mogelijkheden binnen
worden toegevoegd. Om dit op een toekomstbestendige manier
de gebouwde stad. Een van de uitkomsten was een even creatief
te realiseren volstaan geen algemene stadsbrede regels, betoogt
als eenvoudig voorstel om het binnenstedelijk woonvolume te
de commissie. Zij ziet verdichting als het doorbouwen aan de
vergroten. Het hield in dat woningen in Den Haag van een extra
stad. Dat vraagt niet alleen om een scherpe blik op de aanwezige
woonlaag konden worden voorzien mits aan de bezonningsregels
ruimtelijke kwaliteiten, maar ook om een integrale visie waarin
werd voldaan. Alleen voor beschermde stadsgezichten gold een
transitievraagstukken op het gebied van woonkwaliteit,
aangescherpt beleid om cultuurhistorische waarden te kunnen
klimaatadaptatie, duurzaamheid en biodiversiteit een plek
beschermen.
verdienen. Als basis voor het verdichtingsvraagstuk van de stad Den Haag,
Het resultaat is een typisch Haagse cultuur van optoppen
geldt nu een strategie die de aantallen toe te voegen vierkante meters en woningen over de wijken van de stad verdeelt. Dat biedt op papier misschien een werkbaar startpunt, maar de commissie wil benadrukken dat daarmee de ruimtelijke realiteit
De effecten hiervan zijn inmiddels verspreid over Den Haag waar
van de stad nog te weinig in ogenschouw wordt genomen zodat
te nemen. Voor de Welstands- en Monumentencommissie bood
belangrijke kansen blijven liggen. Door eerst aandachtig te
het de gelegenheid om lessen te trekken uit de praktijk en met de
kijken naar de straten, de wijken en de lange stedelijke lijnen
herziene welstandsnota gaandeweg richtlijnen te ontwikkelen
en structuren van Den Haag, kan een meer genuanceerd en
om initiatiefnemers te ondersteunen en de samenhang in
toekomstbestendig verdichtingsbeleid vorm krijgen, gelooft de
het straatbeeld te beschermen. Het resultaat na dertien jaar
commissie. Geen dwingend adagium over hoeveelheden die in
is een typisch Haagse cultuur van optoppen als belangrijke
een wijk moeten worden toegevoegd, maar een nieuwsgierige
karakteristiek van binnenstedelijke verdichting.
en vakinhoudelijke blik naar de ruimtelijke mogelijkheden, naar wat er kán worden toegevoegd en op welke wijze.
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
De actuele verdichtingsvraag van Den Haag dateert van meer
.17
De commissie wil daarbij benadrukken dat verdichting vóór alles moet worden gezien als een stedenbouwkundig vraagstuk. Daarbij gelden omgevingskwaliteit en duurzaamheid, (waarvan
Private partijen kunnen voor versnelling zorgen en als vliegwiel dienen
klimaatadaptatie en biodiversiteit deel uitmaken), als de belangrijkste thema’s. Het toevoegen van extra woningen en gebouwde vierkante meters heeft allerlei ruimtelijke gevolgen voor het stedelijk domein waarbij juist die omgevingskwaliteit en duurzaamheid gemakkelijk in het geding komen. En met de toename van het gebouwde volume volgt ook een toename van het aantal gebruikers en bewoners van de stad waarvoor uitbreiding van stedelijke voorzieningen noodzakelijk is in de toch al beperkte ruimte. Daarbij gaat het niet alleen om het parkeervraagstuk dat van oudsher opduikt maar ook om andere voorzieningen en doelen zoals stedelijke vergroening. De commissie gelooft in een integrale benadering als voorwaarde voor succesvolle stedelijke verdichting. Het gaat daarbij om een visie en werkwijze waarin verschillende perspectieven worden gehanteerd en gekoppeld: terugkijken naar historische kwaliteiten en vooruitblikken naar toekomstige uitdagingen, inzoomen op de leefkwaliteit ‘on the ground’ en uitzoomen naar de grote lijnen en structuren van de stad. De commissie is ervan overtuigd dat zo’n integrale blik het mogelijk maakt vooruitgang te boeken op de belangrijke
.18
stedelijke thema’s van omgevingskwaliteit en duurzaamheid. Private bouwers die in Den Haag van oudsher worden uitgedaagd en de ruimte krijgen, kunnen in dit proces voor belangrijke versnelling zorgen en als vliegwiel dienen. Daarbij moet dan wel het principe van nemen en geven wordt toegepast: van partijen die in Den Haag willen ontwikkelen zal ook worden gevraagd om iets terug te doen voor de stad. Een integrale blik op de stedenbouwkundige en architectonische kwaliteiten van de stad Den Haag brengt belangrijke synergetische kansen van verdichting in beeld. De commissie hecht er in dit kader aan om te spreken van het ‘voortbouwen aan de stad’ waarbij de gelaagde, historisch gegroeide stad wordt gerespecteerd, en transformatie altijd het uitgangspunt is, met sloop uitsluitend als laatste optie. Deze uitgangspunten kunnen ook de markt heldere sturing bieden zodat ook jongere en niet-monumentale bouwkunst behouden blijft als een historische laag. De commissie zou Den Haag willen aanmoedigen om met meer aandacht en een gevoel van trots de blik te richten
het recente – historische identiteit waarvoor bijvoorbeeld grote
de landschappelijke en stedelijke als op de architectonische
schoolgebouwen fungeren als identiteitsdrager. In een nieuw
schaal. Voor weergaloze stadslocaties als het Lange Voorhout,
planningsdocument zijn deze kwaliteiten uiteindelijk ook
de monumentale binnenstad en de typische Haagse hofjes
vastgelegd.
bestaat die waardering al. Maar ook plekken als het werkgebied
In het geval van De Dreven in Den Haag Zuidwest waren
Laakhaven, de naoorlogse wijken en het zogenaamde Post 65
ruimtelijke kwaliteiten al geïdentificeerd, het gebied had zelfs
erfgoed dat zich verspreid over de stad bevindt, verdienen
de status van beschermd stadsgezicht verworven. Dat een
waardering om hun specifieke stedenbouwkundige en typisch
grootschalige verdichting hier leidde tot sloop-nieuwbouw,
Haagse architectonische kwaliteiten.
houdt in de ogen van de commissie vooral verband met de wijze
Ook nu al ziet de commissie interessante voorbeelden van
waarop de verdichtingsopgave destijds werd geïnterpreteerd en
jongere bouwkunst die met transformatie en verduurzaming
benaderd. Het gevraagde verdichtingsprogramma met aantallen
worden voorbereid op de toekomst. Daarbij neemt zij haar
vierkante meters en woningen werd geprojecteerd op de wijk
verantwoordelijkheid door zorgvuldig te adviseren op het
en daarop volgde de conclusie dat sloop de beste kansen bood.
behoud van architectonische karakteristieken. Niet plichtmatig
Ten gevolge hiervan zal De Dreven de status van beschermd
een bakstenen gevel toevoegen omdat dit materiaal dominant
stadgezicht verliezen
is in de stad, maar de bestaande architectonische materialen en dimensies als vertrekpunt nemen zodat een gebouw ook als
De commissie denkt dat met een andere aanpak, uitgaande van
getuige van zijn tijd behouden kan blijven.
het ‘absorptievermogen’ van de bestaande wijk, met preciezere
Iets vergelijkbaars geldt voor transformaties op gebiedsniveau,
ingrepen en beperktere sloop-nieuwbouw ook substantiële
zoals die van Laakhaven. Aanvankelijk zagen ontwikkelende
verdichting zou kunnen worden bereikt.
partijen hier geen cultuurhistorische waarden omdat er geen
Voorbeelden in de vergelijkbare wijk De Zichten laten zien wat
gebouwen met een formele monumentenstatus in het gebied
er mogelijk is met een dergelijke verdichtingsslag op maat. Daar
te vinden waren. Een meer genereuze historische blik laat echter
wordt geprobeerd de historische identiteit van de wijk met een
zien dat dit gebied wel degelijk beschikt over een specifieke – zij
open verkaveling en groenstructuur te behouden in combinatie
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
op bestaande ruimtelijke kwaliteiten van de stad, zowel op
.19
met verdichting en verduurzaming. Wat private bouwers in deze
tussen verschillende natuurgebieden versterkt de weerbaarheid
gevallen ‘teruggeven’ aan de stad is het respect voor historische
van het landschap en de biodiversiteit.
lagen die in het stedelijk landschap behouden blijven. Dat met de integrale benadering van stedelijke verdichting
Met de landschappelijke onderlegger van stadswallen, binnenduinrand, bos, polders en veen, heeft de stad goud in handen
in het kader van de klimaatopgave cruciale stappen kunnen worden gezet, is voor de commissie evident. Het tegengaan van het stedelijk hitte-eiland-effect, regenwateropvang, en het ondersteunen van biodiversiteit worden in een zich verdichtende stad alleen maar urgenter. Tegelijkertijd kan ook juist het proces van verdichting aan deze vraagstukken een cruciale bijdrage
Andere belangrijke ruimtelijke kwaliteiten van Den Haag
leveren. Dat wordt mogelijk met overkoepelende stedelijke
schuilen in de landschappelijke onderlegger van stadswallen,
maatregelen, gekoppeld aan tastbare ingrepen in de openbare
binnenduinland, bos, polders en veen, die nog altijd afleesbaar
ruimte die kwaliteit toevoegen aan de zich verdichtende
is in de stad. Hoewel in het verleden veel kapot is gemaakt door
stad. Als dan aan bouwende partijen zou worden gevraagd
bijvoorbeeld de aanleg van infrastructuur, heeft Den Haag op
om iets terug te geven aan de stad door aan te sluiten bij het
dit punt nog altijd goud in handen, benadrukt de commissie.
binnenstedelijk klimaatbeleid met bijvoorbeeld de toevoeging
De stad werkt nu aan een inhaalslag om schakels tussen
van groene ruimte en waterretentie, kan dit effect nog verder
landschappelijke elementen te herstellen zodat groenstructuren
versterkt. Een stadsbrede agenda met duidelijke vuistregels zou
verbeteren en landschappelijke gebieden gemakkelijker
daarvoor een mooie basis kunnen bieden, maar ook een variant
toegankelijk worden. Het nieuwe bezoekerscentrum van
op de New Yorkse zoning law die een grotere bouwhoogte
Staatsbosbeheer op de Koekamp is het boegbeeld van deze
toestaat als daarvoor op het maaiveld hoogwaardige publieke
inspanning die opnieuw meerdere doelen dient: een afleesbaar
ruimte voor wordt teruggegeven, is denkbaar. Zo kunnen
historisch landschap en toegankelijkheid van groengebieden
concrete resultaten worden geboekt voor het klimaatvraagstuk
dragen bij aan de leefkwaliteit, en het herstellen van schakels
op de middellange termijn, maar ook voor de stedelijke
.20
leefkwaliteit die direct en tastbaar zal verbeteren voor alle
voorwaarts. In een informele overlegstructuur wordt van de
inwoners van Den Haag.
wederzijdse kennis gebruik gemaakt om richting te geven een lastig vraagstuk maar ook als belangrijk kans voor de stad
behartiger van de belangen van stad en gemeenschap en
Den Haag. De afdeling Stedenbouw & Planologie vindt in dit
kiest in die rol reflectie en dialoog als basis. Juist in het
overleg gelegenheid tot reflectie op het overkoepelende verhaal
complexe proces van verdichting is het belangrijk dat zij over
van de stad. Dit stelt haar in staat om met een meer agenderende
het juiste instrumentarium kan beschikken om te toetsen
blik op het verdichtingsvraagstuk te opereren. De Welstands- en
en te adviseren. Voor de integrale inspanning die verdichting
Monumentencommissie vindt er de mogelijkheid om zich van
is en de integrale blik die dat van stad en commissie vraagt,
binnenuit op de hoogte te stellen van de plannen voor de stad
is het huidige instrumentarium echter ontoereikend.
waardoor zij kan anticiperen op mogelijke pijnpunten en met een
Zo bieden het bouwbesluit en het bestemmingsplan alleen
meer vooruitziende blik kan adviseren.
mogelijkheden om de stad van gebouw tot gebouw te bekijken
Het instellen van een stadsstedenbouwer voor Den Haag,
en het beeldkwaliteitsdocument dat sinds kort voor nieuwe
zoals dat op dit moment in voorbereiding is, kan een volgende
hoogbouwplannen wordt gevraagd biedt nauwelijks extra
belangrijke stap zijn. De commissie zou die graag aangevuld
mogelijkheden.
zien met een overtuigende visie op de stad en haar wijken zodat het verhaal van Den Haag als een zich verdichtende stad met
Juist in het complexe proces van verdichting is het juiste instrumentarium belangrijk
historie en toekomst, breed begrepen en breed gedeeld kan worden. Met een set bijbehorende spelregels die voorwaarden stellen aan het bouwen in de stad om daarmee woonkwaliteit en duurzaamheid, klimaat en biodiversiteit te ondersteunen, zal
De afgelopen jaren was het verder aanhalen van de banden
verdichting niet langer een lastig en risicovol proces zijn, maar
tussen de afdeling Stedenbouw & Planologie en de Welstands-
een kansrijke ontwikkeling waaraan de commissie graag haar
en Monumentencommissie in Den Haag, een belangrijke stap
bijdrage levert.
•
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
aan een intelligente omgang met verdichting – niet alleen als De Welstands- en Monumentencommissie ziet zich als
.21
.22
.01 .02 .03 .04 .05 .06 .07 .08 .09 .10 .11 .12 .13 .14 .15 .16 .17 .18 .19
Bagijnestraat 12
.24
Hanenburglaan 30B + 30C + 34B + 38B
.26
Hortensiastraat 86 + 94 en Prunusstraat 10
.28
Keizerstraat 27 en 27A
.30
Laan van Eik en Duinen 8
.32
Lindestraat 11
.34
Noordeinde 20
.36
Pletterijstraat 150B
.38
Ruychaverstraat 17
.40
Saffierhorst 43
.42
Scheldestraat 12 en Pletterijstraat 148 en 148A
.44
Soestdijksekade 182
.46
Stuyvesantstraat 290
.48
Treublaan 11 tot en met 163 – Treubflat
.50
Van den Boschstraat 237
.52
Vliegwielstraat 50
.54
Voltastraat 36
.56
Weimarstraat 384
.58
Wilgstraat 36
.60
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
Dakopbouwen
.23
.01
Bagijnestraat 12 Ontwerp
: MBW architecten
In deze smalle straat in het oude centrum worden de afgelopen jaren op en tussen de bestaande pakhuizen toevoegingen gebouwd in contrasterende, eigentijdse architectuur. Zo is in de straat een combinatie van historische en hedendaagse bebouwing ontstaan, die zeer goed past in deze omgeving. Voor deze twee-laagse uitbreiding is gekozen om de architectuur van een eerder vergunde en gerealiseerde dubbele dakopbouw op het aangrenzende ensemble voort te zetten. Het volumespel van terugliggende glazen gevels en uitkragende stalen kaders wordt uitgebreid tot een evenwichtige compositie die de twee verschillende bestaande panden bij elkaar brengt. De nieuwe architectuur contrasteert in grote mate met de bestaande panden qua vormentaal en materialisering, maar de kleurstelling zorgt voor een samenhangend geheel.
.24
.25
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.02
Hanenburglaan 30B + 30C + 34B + 38B
Ontwerp
: Architect&bureau Ernst Manger
Op dit bouwblok worden gelijktijdig vier opbouwen gerealiseerd, alle met dezelfde architectonische opzet. Deze dakopbouw bestaat uit een combinatie van een dakschild en een doorgemetseld deel. De bestaande kenmerkende dakrand en luifel blijven behouden. Hierdoor kunnen de erkers en het midden element boven de luifel worden doorgezet.
.26
.27
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.03
Hortensiastraat 86 en 94 en Prunusstraat 10 Ontwerp
: KBnG
Op dit blokje hedendaagse architectuur in de Vruchten- en Heesterbuurt is door een aantal bewoners in gezamenlijkheid een voorstel gedaan voor een passende beëindiging van de panden. Aansluitend op eerder gerealiseerde dakopbouwen in de buurt is gekozen voor een opbouw bekleed met zink en een eigentijdse vormgeving. De blikvanger is het contrasterende bloemkozijn aan zowel de voor- als achterzijde. Uitgevoerd in wit gelakt hout verwijst deze verbijzondering in de dakopbouw naar de witte pui op de begane grond. Deze witte pui is bij alle woningen in de bestaande situatie aanwezig. De samenhang in de architectuur van het gehele blok blijft zo behouden. Om de hoeklocatie te benadrukken is bij de woning aan de Prunusstraat 10 dit uitstekende element overhoeks vormgegeven.
.28
nr 94
nr 86
nieuw
nr 94
nr 86
nr 10
Achtergevel nieuw
E
kleurstelling kaders
25-03-2022
D
houten kaders bij kozijnen
22-03-2022
C
bloemkozijn en materialen gevels
04-03-2022
B
aanpassing luifel dakaanzicht
A
aanpassing luifel, bloemkozijn
D e fin itie f o n tw e r p Schiedamsedijk 44 3011 ED Rotterdam
Project
25-03-2022
Nieuwe situatie
2563 NV Den Haag
Schaal
1:200
getekend:
Gevels - Bouwblok
Hans de Groot & Geertje van den Berg
17-11-2021
349 MAATVOERING IN HET WERK CONTROLEREN onderlegger
349-Hortensiastraat-DO.vwx
MK
Formaat
A3
Datum
Projectnummer
bestandsnaam
26-01-2022
Onderwerp
Hortensiastraat 86 Opdrachtgever
www.kbng.nl info@kbng.nl
28-01-2022
revisiedatum
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
nr 10
Voorgevel
printdatum
Tekeningnummer
349-86-DO-09
blad/bladen
09 / 16
versie
E
.29
.04
Keizerstraat 27 en 27a Ontwerp
: Studioschaeffer architecten
De voorgestelde extra bouwlaag in de vorm van een mansardekap en de indeling ervan met een centraal fronton en kleine dakkapellen is vanuit de historische analyse een logische keuze en zorgt voor een op deze locatie passende en samenhangende typologie. De kap voegt zich op een vanzelfsprekende manier binnen het bestaande kappenlandschap. De wijzigingen in de plint zijn een verbetering en in kleurstelling zorgvuldig afgestemd op het kleurenpalet van de bestaande historische gevelwand.
.30
.31
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.05
Laan van Eik en Duinen 8 Ontwerp
: Philip Poell
Dit bijzondere jaren 30 blok kenmerkt zich door de gelaagdheid van zijn daklijn en van de gevellijn. De brede daklijsten lopen getrapt omhoog met het hoogste punt op de hoek, de lijsten overlappen elkaar over een beukbreedte. Om de oplopende daklijn en de gelaagdheid van de gevel leesbaar te houden, is de bestaande dakrand behouden en is de gevel van de dakopbouw terug gelegd in hetzelfde vlak als de gevel van het hoekpand. De typologie van het ‘weiterbauen’ - in dit geval met behoud van de bestaande dakrand - doet hier recht aan de kenmerkende opzet van dit bouwblok. De bestaande architectuur is voortgezet waardoor een natuurlijk en vanzelfsprekend eindbeeld ontstaat, dat ogenschijnlijk oorspronkelijk zo ontworpen is.
.32
Laan van Eik en Duinen 8 nummer 8 nummer 18 + 13650
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
+ 13120
+ 9920
P = 000
voorgevel
nummer 8 nummer 18 + 13650
+ 13120
+ 9920
P = 000
P = 000
.33
achtergevel nieuwe toestand - ARCHITECTENBUREAU * Binckhorstlaan 36 M3.09 2 5 1 6 BE
email info@philippoell.nl
kvk 27336298
Den Haag
POELL tel 0612 96 4646
registratie architectenregister 1.940715.002
project
Laan Van Eik En Duinen 8
schaal
onderwerp
wijziging
opdrachtgever
dakopbouw Sjoerd Van Der Kolk
datum
16 december 2020
17 feb 2021
gehele blok
.06
Lindestraat 11 Ontwerp
: Studioschaeffer architecten
Voor een toevoeging op dit pand is gekozen voor een bij de architectuur aansluitende opbouw met een dakterras aan de voorzijde. De dakopbouw bestaat uit twee duidelijk afleesbare onderdelen. Een hoger volume met een luifel als afsluiting boven de erkers van het onderliggende pand en een lager, meer terughoudend deel. De indeling van de gevels is afgestemd op het onderliggende pand. Op deze manier vormt de dakopbouw een vanzelfsprekend onderdeel van de bestaande architectuur met een kenmerkende plasticiteit.
.34
.35
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.07
Noordeinde 20 Ontwerp
: Bouwburo Docter
Deze dakopbouw heeft de vorm van een alzijdige mansarde kap. In de zijdakvlakken zijn ondergeschikte dakkapellen geplaatst en aan de achterzijde een set-back met een dakterras. De vorm van deze dakopbouw sluit aan op de structuur van het rijksbeschermde stadsgezicht. Ook in vormgeving is aangesloten op het beschermde stadsgezicht.
.36
20
Marc O'Polo
22
ingang woningen
ingang winkel
20
22
ingang woningen
voorgevel bestaand voorgevel nieuw
Voorgevel bestaand
Voorgevel nieuw
ingang winkel
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
Marc O'Polo
.37
.08
Pletterijstraat 150B Ontwerp
: Bau Buro for Architectural and Urban Design
Dit bouwblok heeft aan de lange zijde open hoeken
De bestaande gevel op de begane grond blijft van
die op straatniveau dichtgemaakt zijn door een
hetzelfde materiaal maar krijgt een nieuwe indeling
bouwlaag met een utilitaire functie. Een verdere
die meer gerelateerd is aan de bovenliggende
opvulling van deze sparingen in de gevelwand is
gevel.
mogelijk als de bestaande stedenbouwkundige opzet afleesbaar blijft. Daarom is er hier gekozen voor een contrastmodel, een blikvanger van groen geglazuurde baksteen. De utilitaire uitstraling van de nieuwe gevels is een cultuurhistorische verwijzing naar het industriële erfgoed van de wijk. De groene voorgevel is een weinig teruggelegd ten opzichte van de bestaande gevel, zodat de ondergeschikte positie van de invulling verduidelijkt wordt. De bovenste laag heeft een set-back om de schaal van de straatwand niet te verstoren, maar is qua indeling en materialisering afgestemd op de onderliggende bouwlagen. Zo vormt de invulling een eenduidig geheel.
.38
.39
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.09
Ruychaverstraat 17 Ontwerp
: Nugter Architectuur
Deze woning is gelegen in het rijksbeschermde stadsgezicht Statenkwartier. Het toevoegen van een extra bouwlaag in de vorm van een opbouw voorzien van schilden is integraal aangepakt met respect voor de cultuurhistorische waarden van het pand en de context waarin het zich bevindt. Beoogd wordt de architectuur weer dichter bij de oorspronkelijke situatie te brengen. Ook de detaillering verwijst naar de historische context, waarbij het glas-in-lood boven de ramen terugkomt.
.40
Voorgevel bestaand
Voorgevel nieuw GSPublisherVersion 272.98.98.100
Voorgevel nieuw
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
Voorgevel bestaand GSPublisherVersion 272.98.98.100
.41
.10
Saffierhorst 43 Ontwerp
: Tekenbureau van Ogten
Op deze tweelaagse rijwoning uit de jaren 60 komt een dakopbouw. Het bestaande gevelbeeld - een compositie van metselwerk penanten met invullingen van geglazuurde steen en witte horizontale lijnen - is kenmerkend voor de architectuur van deze periode. Voor de nieuwe bouwlaag is gekozen om de bestaande architectuur voort te zetten: in het gevelvlak aan de voorzijde en met een lichte set-back aan de achterzijde. Zo blijft het ensemble, ook bij herhaling van deze eerste dakopbouw op de buurpanden, een coherent geheel. Hierdoor worden de kwaliteiten van de bestaande wederopbouwarchitectuur uitgelicht.
.42
.43
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.11
Scheldestraat 12 en Pletterijstraat 148 en 148A Ontwerp
: Studioschaeffer architecten
Dit bouwblok bestaat uit twee haaks op elkaar gepositioneerde volumes met een open hoek. Deze opzet is kenmerkend in deze wijk. Met dit ontwerp wordt de open hoek dichtgezet door het toevoegen van twee bouwlagen op het dak van de eenlaagse achterbouw. De toevoeging bestaat uit twee delen: het bebouwen van het balkon van de tweede verdieping en het dichtzetten van de open ruimte tussen de bebouwing aan de Pletterijstraat en de Scheldestraat. De bebouwing van het balkon volgt de bestaande architectuur en wordt daar een onderdeel van. De tweede toevoeging ligt terug ten opzichte van de gevelwand en blijft qua hoogte onder de bebouwing aan weerszijden. Dit volume heeft een eigen, abstracte vormgeving. Hierdoor blijft de oorspronkelijke architectuur zichtbaar en afleesbaar.
.44
.45
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.12
Soestdijksekade 182 Ontwerp
: Studioschaeffer architecten
Deze zijde van de Soestdijkskade kent een opvallend homogeen straatbeeld: lange woonblokken van drie bouwlagen met een plat dak in jaren 30 architectuur, met een min of meer geprononceerde hoekmarkering meestal in de vorm van een hoogteaccent en subtiele variaties in de plastiek van de gevels. Het bestemmingsplan laat twee extra bouwlagen toe. Op meerdere locatie langs deze kade wordt gebruik gemaakt van deze mogelijkheid, waaronder hier op nummer 182. De sprong van drie naar vijf lagen is groot en vraagt om een zorgvuldige aanpak. De vierde laag wordt een herhaling van de derde. De bestaande geprononceerde dakrand wordt gehandhaafd om de oorspronkelijke architectuur afleesbaar te houden. Op de vijfde laag komt een luchtige dakopbouw met een diepe set-back en een dakterras aan de voorzijde. Met de regelmatige ritmiek van de zinken gevels en de genereuze openingen manifesteert deze vijfde verdieping zich als een rustige attiek, een terughoudende penthouse-laag.
.46
.47
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.13
.48
Stuyvesantstraat 290 Ontwerp
: Global Architects
Bij dakopbouwontwerpen kan de integratie van
Aan de achterzijde is sprake van een helder concept
duurzame bouwmethoden een uitdaging zijn in
van kaders in zink. De plantenbakken, het hekwerk
relatie tot belangrijke uitgangspunten als een
en het kader zijn generieke elementen van de
samenhangend straatbeeld en reproduceer-
dakopbouw. De invulling binnen het kader kan
baarheid. In de dakopbouw voor Stuyvesantstraat
variëren binnen het maatsysteem. Het laatste gedeelte
290 zijn verschillende duurzame ambities
van de dakopbouw wordt uitgevoerd als een ‘serre’,
verwezenlijkt en voegt de dakopbouw zich tevens
waarbij de restwarmte van de serre wordt gebruikt om
op een natuurlijke wijze binnen zijn context.
de dakopbouw en beneden gelegen woning op een
Ten behoeve van een symmetrisch straatprofiel en
duurzame manier te verwarmen. Deze duurzame
een samenhangend straatbeeld is gekozen voor
bouwmethoden in combinatie met de toepassing van
een schild maar zijn zonnedakpannen (dakpannen
een groen dak en zonnepanelen zorgen voor een
met zonnecellen) toegepast.
dakopbouw die past in deze tijd.
variabele diepte van naar keuze bewoner
a
v n
b
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
s
PROJECT:
Stuyvesantstraat 290 - Den Haag ONDERDEEL: Kleine Veenkade 38, 2518 PK Den Haag, T 070 711 35 99, M 06 235 65 135, info@globalarchitects.nl GSPublisherVersion 0.0.100.100
www.globalarchitects.nl
schema speelregels
.49
p
PROJECTNR:
FOR
A-20210220
A3
GET:
DAT
AN/TB/JN/KT/DL 24-
.14
Treublaan 11 tot en met 163 – Treubflat Ontwerp
: Urban Climate Architects
Op dit markante flatgebouw ontworpen door Piet Zanstra in de jaren 60 komt een extra woonlaag met 14 appartementen. De toepassing van een lichte constructie geeft vrijheid om de beukmaat te bepalen. Desondanks vormt de nieuwe laag een overtuigend geheel met de bestaande architectuur. De horizontale lijnen voeren de boventoon in de eindcompositie. De dikke luifel herhaalt de horizontale geleding en maakt het volume af. De nieuwe constructie verwijst naar het ritme van het bestaande gebouw door een nieuwe horizontale lijn (het dak) aan te brengen en het ritme van de gevel op de balustrade te herhalen.
.50
.51
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
Van den Boschstraat 237
.15
: Alink Bouwadvies
9500+ b.k. vloer
2800
Ontwerp
6300+ 30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
b.k. vloer
2800
Dit blok maakt deel uit van een lang drie-laags
30
bouwblok in Haagsche Schoolse-stijl, met een
3200+ 30
30
b.k. vloer
2900
verspringende gevellijn en een uitgesproken dakrand. Het straatprofiel is smal en symmetrisch. Een dakopbouw op dit blok is alleen denkbaar als
Peil = 0 b.k. vloer
deze voldoende ondergeschikt aan de bestaande Doorsnede bestaand Doorsnede A-A bestaand
architectuur is en zo min mogelijk zichtbaar is vanaf de straat. Door gebruik te maken van een forse setback aan
400
2322 2700
is hier aan tegemoet gekomen. De opbouw is
1000
doorgemetseld in dezelfde stijl als de
12600+ b.k. dakvloer
Privacy scherm - Kleur RAL9016
1040
de voorzijde en een dakterras aan de achterzijde
Dak Rc 6,3 m² K/W
9500+
9500+
b.k. vloer
b.k. vloer
2800
2800
Het geheel vormt zo een eenheid.
2800
onderliggende architectuur van dit bouwblok.
6300+ 30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
b.k. vloer
6300+ 30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
30
3200+ b.k. vloer
3200+
.52
Doorsnede A-A bestaand
30
30
b.k. vloer
2900
30
2900
30
b.k. vloer
2800
2800
30
Peil = 0
Peil = 0
b.k. vloer
b.k. vloer
Doorsnede nieuw
Doorsnede A-A nieuw
Voorgevel bestaand
Gevel Slimbrick: - Gevelsteen als bestaand - Metselverband en voegwerk als bestaand
V
Gevel Slimbrick: - Gevelsteen als bestaand - Metselverband en voegwerk als bestaand V
V
V
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
Voorgevel bestaand
Voorgevel bestaand
Alink Bouwtec
Voorgevel nieuw
Voorgevel nieuw
Adres: Platinaweg 25 Telefoon: 070-40429 www.alinkbouwadvie
A
Opdrachtgever: De he link Bouwtec
Werkadres: Van Adres: Platinaweg 25d
Voorgevel nieuw
Telefoon: 070-40429 Reali .53 Betreft: www.alinkbouwadvie
Onderwerp: Voor Opdrachtgever: De he Datum: 26-10-2021 Werkadres: Van d Wijzigingen: Betreft:
Reali
Onderwerp:
Voor
Datum: 26-10-2021 Wijzigingen:
.16
Vliegwielstraat 50 Ontwerp
: Studioschaeffer architecten
Deze dakopbouw op dit bouwblok is gelegen op een hoek. De opbouw heeft een hoofdopzet van dakschilden met drie zijden rondom. De voor- en achtergevel zijn beide voorzien van twee dakkapellen. Deze zijn ten opzichte van de kap vrij laag gehouden. Hierdoor ontstaat een horizontale geleding in het totaalbeeld van het schild. De opbouw is zeer passend binnen deze context. De wachtgevel wordt uitgevoerd in een grijze kleurstelling zodat deze min of meer wegvalt tegen de lucht en zo minder aanwezig is.
.54
.55
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.17
Voltastraat 36 Ontwerp
: Queeste
De opgave een dakopbouw te realiseren op dit pand is geen eenvoudige. Het pand is gelegen in het rijksbeschermde stadsgezicht Duinoord, dat zich als laat negentiende eeuwse stadswijk kenmerkt door een goed bewaarde stedenbouwkundige opzet en een architectonisch samenhangende bebouwing in een neorenaissance stijl. Door de eigendomssituatie is slechts ruimte voor een opbouw op de voorste helft van het dak. De voorgestelde oplossing voegt zich als vanzelf binnen de aanwezige kaders. Het geschetste toekomstbeeld versterkt het beeld en laat zien dat ook in de toekomst een samenhangend en zelfsprekend architectonisch geheel kan ontstaan. De slanke detaillering, materialisering en het kleurgebruik zijn in overeenstemming met de negentiende -eeuwse vormgeving.
.56
dakrand +10330 +10050 bk. dakvloer
2e verdieping +6900 bk. dekvloer
2e verdieping +6900 bk. dekvloer
2e verdieping +6900 bk. dekvloer
1e verdieping +3450 bk. dekvloer
1e verdieping +3450 bk. dekvloer
1e verdieping +3450 bk. dekvloer
begane grond P = 0.00 b.k. dekvloer
begane grond P = 0.00 b.k. dekvloer
begane grond P = 0.00 b.k. dekvloer
Voorgevel A
B
C
D
Voorgevel met naastgelegen dakopbouwen A
voorgevel
B
voorgevel met naastgelegen dakopbouwen
BA-01-16
plattegronden nieuw 1:100 1-2-2022
Omschrijving voorgevel & zijgevel dakrand en met naastgelegen dakopbouwen +10330 Schaal 1:100 +10050 Datum 1-2-2022 bk. dakvloer
D
.57
280
BA-01-15
C
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
dakrand +10330 +10050 bk. dakvloer
3.150
D
dakrand +10330 +10050 bk. dakvloer
zijgevel, bovendaks 1x als getekend 1x als gespiegeld
A voorgevel
.18
Weimarstraat 384 Ontwerp
: Studio Ka
De bestaande gevelwand kenmerkt zich door rijke metselwerk ornamentiek. In het ontwerp voor de dakopbouw is de rijkdom van de bestaande architectuur doorgezet, dit is zichtbaar in zowel de gevelornamentiek als de gemetselde bekroning. Deze bekroning kwam oorspronkelijk veelvuldig voor in deze wijk, als beëindiging van panden of bouwblokken. In het ontwerp voor de dakopbouw wordt de bestaande rijke architectuur doorgezet. Dit levert een homogeen en samenhangend gevelbeeld op.
.58
.59
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.19
Wilgstraat 36 Ontwerp
: DAVL Studio
Op de hoek van de Wilgstraat en het Thomsonplein staan twee panden van twee bouwlagen tussen drielaagse bouwblokken. Het hoekpand is dus lager dan de belending aan het plein. Maar is ook lager dan vrijwel de hele Wilgstraat. Een extra laag is dus op deze plek logisch. Doordat het bestaande pand een grotere verdiepingshoogte heeft dan zijn belendingen ontstaat een hoekmarkering in de vorm van een ‘boekensteun’. Er is gekozen voor een terughoudende maar elegante oplossing. De bestaande architectuur wordt omhooggetrokken, behalve bij de hoek waar de nieuwe zijgevel aan de Wilgstraat terug is gelegd om een klein balkon te creëren. Hiermee wordt de samenhang tussen de twee voorgevels versterkt en oogt de gevel aan de Wilgstraat minder massief. De materialisering, detaillering en kleurstelling van de dakopbouw is zorgvuldig afgestemd op de bestaande architectuur. De overgang tussen bestaande en nieuwbouw wordt gefaciliteerd door het aanbrengen van een rollaag.
.60
Voorgevel bestaand
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
Voorgevel nieuw
.61
.62
Andere projecten .e .f .g .h .i .j
Betje Wolffstraat 167 tm 275
.64
Binckhorstlaan 249 en Capellalaan – BinckBlocks
.66
Koninginnegracht ongd. achter 20 en 21
.68
Leyweg en Laan van Wateringse Veld (Erasmusveld Midden, De Velden)
.70
Melkwegstraat 8 – De Nieuwe Hallen
.74
94
Rijswijkseweg 60 – The Grace
.78
95
Veenweg ongd. hoek Kostverlorenweg
.82
96
Vlamingstraat 20-24
.84
Wegastraat 44
.86
Wegastraat ongd. hoek Pegasusstraat
.88 .
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.a .b .c .d
.63
97
98
99
100
101
.a
Betje Wolffstraat 167 t/m 275 Ontwerp
: Eentien Architecten
Het bestaande winkel-appartementenblok wordt vervangen door nieuwbouw met winkels in de plint. Het ontwerp is interessant en hoogwaardig, zowel esthetisch als functioneel. Ook de inpassing in de omgeving, waarvan het beeld wordt bepaald door de stijl van de wederopbouw, is zorgvuldig. De nieuwbouw heeft een eigen en eigentijds voorkomen, maar voegt zich tegelijkertijd goed in de omgeving. Het groene dak van het eenlaagse bouwdeel aan de achterzijde van de nieuwbouw is hoogwaardig en waardevol voor de bewoners van de nieuwbouw en voor die van de aansluitende bebouwing aan de Schermerstraat, die daar uitzicht op hebben.
.64
.65
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.b
Binckhorstlaan 249 en Capellalaan – BinckBlocks Ontwerp
: LEVS architecten
Tussen de Binckhorstlaan en de Haagse Trekvliet, naast de monumentale Fokker Terminal, is de kavel gesplitst in drie delen die door drie verschillende architecten zijn ontworpen. De drie delen hebben een eigen programmering en een eigen gezicht. BinckBlocks stapelt blokken, geeft iedere blok een eigen buurtgevoel en maakt die eigenheid herkenbaar in het gebouwontwerp. Het is de bedoeling dat op de andere kop Linck in de Binck wordt gerealiseerd met groene gevels, een archetypische industriële uitstraling en levendigheid aan de Fokkerhaven. De parkeergarage Binckpark combineert parkeren, stadswoningen in de plint en een dakpark voor de buren. Doordat de drie gebouwen een kavel beslaan, ontstaat een geschaald stedelijk blok van enige omvang. Dit ontwerp is een voorbeeld van een verdichting die bestaat uit delen die elkaar versterken en samen bijdragen aan de ontwikkeling van de Binckhorst.
.66
Beeld: Beeldfabriek
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
Beeld: Vivid Vision
.67
.c
Koninginnegracht ongd. achter 20 en 21 Ontwerp
: Studio Cuperus
Deze verdichting bevindt zich in de tuin van de panden Koninginnegracht 20 en 21, aan het Bosje van Repelaer. De huidige bebouwing van de tuin bestaat enkel uit een souterrain. Daaraan worden woningen toegevoegd met een hoofdvorm die te lezen is als een koetshuis of tuinhuis, maar ook verwijst naar het hofje aan het Javalaantje, een van de andere randen van het Bosje. Witte gevels, een grijze kap en dakkapellen daarin. De woningen kijken over een nieuwe tuinmuur uit over het Bosje. Dit ontwerp op deze locatie is een voorbeeld van verdichting met verwijzing naar en gebruikmaking van (historische) voorbeelden in de directe omgeving.
.68
.69
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.d
Leyweg en Laan van Wateringse Veld (Erasmusveld Midden, De Velden) + Noordweg en Leyweg (Erasmusveld Midden, Woongebouw W2) + Noordweg ongd. 1 tot en met 65 Ontwerp
: Heren 5 architecten, Workshop architecten en RRog stedenbouw en landschap
Dit deel van de ontwikkeling Proeftuin Erasmusveld, dat een vervolg is op Gebouw Leyhof dat in het jaarverslag 2019-2020 stond, bestaat uit drie delen. Twee architecten en een landschapsarchitect hebben een landschap ontworpen met daarin grondgebonden woningen en appartementengebouwen. Het krachtige architectuurbeeld, de samenhang en het onderscheid en het ‘omspoelende’ landschap waarin alle elementen natuurlijk zijn opgelost, vormen gezamenlijk een fraai geheel. Bepalend voor dit totaalbeeld zijn het afgestemde materialen- en kleurenpalet en de duidelijke, robuuste overgangen van openbaar naar privé. Dit ontwerp op deze locatie is een voorbeeld van een integrale verdichting, waarin bebouwing en landschap sterk samenwerken en een nieuwe stuk stad maken.
.70
.71
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.d
.72
.73
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.e
Melkwegstraat 8 – De Nieuwe Hallen Ontwerp
: Mei architects and planners
Het huidige ensemble van de hallen aan de
De twee torens op glazen sokkels vormen een
Melkwegstraat op de Binckhorst zijn vanwege hun
interessante toevoeging aan de historische hallen.
industriële typologie, karakteristiek voor dit gebied
De sokkels tillen de torens boven de hallen, maar
en zijn nog gaaf van opzet. Ook de kenmerkende
hun betonnen constructie achter het glas verbindt
inrichting van de buitenruimte is nog historisch van
ze met de oorspronkelijke sfeer van het complex.
opzet. Deze hallen worden getransformeerd en uitgebreid.
Hetzelfde geldt voor de torens die een duidelijk eigen vormgeving hebben en tegelijkertijd
De cultuurhistorische waarden worden ingezet en
geïnspireerd zijn op de architectuur en de
vormen een belangrijk onderdeel van het
bouwtechniek van de hallen.
totaalontwerp. Binnen het ontwerp zullen de bestaande hallen grotendeels behouden blijven. De restauratieve aanpak van de schil en het toevoegen van functies in doosjes die in de hallen worden geplaatst, zorgen voor een optimale beleving en een optimaal gebruik van de historische hallen.
.74
.75
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.e
.76
.77
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.f
Rijswijkseweg 60 – The Grace
Ontwerp
: Mecanoo
Ingeklemd tussen de Rijswijkseweg, het spoor en de Haagse Trekvliet staan een spiegelend kantoorgebouw en een parkeergarage. Deze maken plaats voor twee torens van 150 en 180 meter hoog op een stedelijke plint. Het geheel krijgt de naam ‘The Grace’. De compacte kavel, de centrale ligging, de plint met functies voor de bewoners en de buurt en de slanke torens maken dit een interessant complex. Alle randvoorwaarden zijn gevat in een eenduidige hoofdvorm en gevelontwerp. The Grace vormt en een nieuwe toevoeging aan de Haagse skyline. Dit ontwerp op deze locatie is een voorbeeld van een grootschalige verdichting die een grote invloed heeft op de directe omgeving en de stad als geheel. Deze ontwikkeling is ingepast door middel van een integrale en contextuele aanpak.
.78
.79
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.f
.80
.81
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.g
Veenweg ongd. hoek Kostverlorenweg Ontwerp
: NVDTA Architecture
Voor de laatste kavel aan de Veenweg werd door
dijk. Daarboven bevinden zich in een opgetild
de opdrachtgevers en hun architect een huis
volume de woonvertrekken. Het huis staat op
ontworpen dat optimaal gebruik maakt van de
zichzelf en heeft een eigen vormgeving, uitgewerkt
bijzondere context. De locatie bevindt zich aan de
in eigentijdse materialen.
historische Veenweg, met water aan twee zijden en met een weids uitzicht over het Potteveen en de
Dit ontwerp is een voorbeeld van een verdichting
Nieuwe Driemanspolder. Het souterrain vormt de
die een verbijzondering is van de locatie.
overgang van het laagste deel van de kavel naar de
.82
.83
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.h
Vlamingstraat 20-24 Ontwerp
: Bedaux De Brouwer Architecten B.V.
Deze locatie vormt de schakel tussen de grotere
Het gebouw doet met zijn gelaagdheid recht aan
schaal van de Grote Marktstraat en de kleinere
de kwaliteiten en waarden van het rijksbeschermd
schaal van de Vlamingstraat, via de smalle
stadsgezicht.
Raamstraat. De Grote Marktstraat is het resultaat van een verkeersdoorbraak in het historische stadscentrum, uit de jaren 20. Er staan grootschalige gebouwen, oud en nieuw. De bebouwing aan de Vlamingstraat is, net als de andere historische winkelstraten (Spuistraat en Venestraat), divers en rijk aan structuren en architectuurstijlen. Aan deze gelaagdheid is dit ontwerp een geslaagde toevoeging. Het gebouw reageert zowel in opzet als architectuur op de rijke en gevarieerde kwaliteiten van dit deel van de binnenstad. Het pand bevat drie verschillende gevels, die alle stuk voor stuk passen binnen het karakter van de verschillende straten. Desondanks vormt het gebouw wel duidelijk een geheel: in één gebouw worden de drie zijden, de drie schalen en sferen met elkaar verbonden.
.84
.85
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.i
Wegastraat 44 Ontwerp
: Cepezed
Het bestaande kantoorgebouw wordt getransformeerd tot een parkeergarage. De gevels aan de Wegastraat en de Orionstraat hebben een heldere opzet en een open plint waarin zich verschillende entrees bevinden. Ook zijn hier commerciële ruimten aanwezig. Daarboven bevindt zicht een abstracte gevel waarachter zich de parkeerlagen bevinden. Deze helderheid is bij de transformatie doorgezet in bijvoorbeeld de omgevouwen geveldelen. Deze geveldelen lopen door als plafonds van de onderste laag. Dit is bijvoorbeeld goed zichtbaar bij de entrees. Ook de oplossing van de installaties en de signing zijn volledig geïntegreerd in deze gevel.
.86
.87
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
.j
.88
Wegastraat ongd. hoek Pegasusstraat Ontwerp
: Cepezed
Op dit braakliggend stuk op de Binckhorst verrijst
functies aanwezig is, is aan de buitenzijde een
het eenheidsbureau van de politie Den Haag.
overtuigend geheel gerealiseerd. Ook in de integrale
Het gebouw heeft een heldere opzet en een
oplossing van voorzieningen in bijvoorbeeld de plint,
hoogwaardige uitwerking. Ondanks het feit dat er
de installaties op het dak en de hoogwaardige
achter de gevel een groot aantal verschillende
daktuin toont het gebouw zich als een geheel.
.89
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022
Cijfers Adviezen commissie Jaartal
Totaal
2021
763
2022
452
Adviezen ambtelijk of voorbereid door de afdeling Jaartal
Totaal
2021
3991
2022
3992
Collegiale overleggen Jaartal
Commissie
Afdeling
MZ
WSO
2021
62
*
57
24
2022
62
13
56
42
* Vanwege de coronamaatregelen heeft de afdeling bouwplannen per telefoon, mail en online besproken WSO: intern overleg tussen de Welstandscommissie en de afdeling Stedenbouw & Planologie MZ: intern overleg tussen Monumentenzorg en de Monumentencommissie .90
.91
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2021-2022